22. De Synode heeft de theologen bemoedigd in
hun veeleisende opdracht om een geïncultureerde theologie te ontwikkelen,
met name op het gebied van de christologie. 91 Er werd gezegd dat
"men moedig door moet gaan met deze manier van beoefening der theologie in
trouw aan de Schrift en de Traditie van de Kerk, in oprechte volgzaamheid aan
het leergezag, en met kennis van de pastorale situaties".92 Van
mijn kant vraag ook ik de theologen in eenheid met de geestelijke herders en
met het volk te werken: in eenheid met elkaar en nooit van elkaar gescheiden
"weerspiegelen ze de echte geloofszin, die nooit uit het oog verloren moet
worden".93 Leidraad bij de theologische arbeid moet altijd eerbied
zijn voor de gevoeligheid van de christenen, zodat een geleidelijke groei naar
een geïncultureerde verwoording van het geloof de mensen niet in
verwarring brengt of choqueert. De inculturatie, gericht op de versterking van
het geloof van het volk, dient steeds verenigbaar te zijn met het evangelie, en
door de verbondenheid met het geloof van de universele Kerk, geheel overeen te
stemmen met de Traditie van de Kerk. 94 Of een inculturatie deugdelijk
is, zal blijken als het volk zich meer betrokken toont bij het christelijk
geloof omdat het dit geloof duidelijker met de ogen van zijn cultuur ziet.
De liturgie is van het leven en de zending van iedere christen
bron en hoogtepunt. 95 Het is een fundamenteel evangelisatiemiddel, met
name in Azië waar de eredienst, de godsdienstige feesten en de
volksdevoties zulk een grote aantrekkingskracht uitoefenen op de aanhangers van
de verschillende godsdiensten. 96 Door eeuwenlange wederzijdse
beïnvloeding met de omringende cultuur is de liturgie van de Oosterse
Kerken in de meeste gevallen succesvol geïncultureerd; door wijs en
efficiënt gebruik te maken van elementen uit de cultuur ter plaatse dienen
de meer recent gestichte kerken de liturgie in nog sterker mate voor hun
gelovigen tot een bron te maken van geestelijk voedsel. Maar liturgische
inculturatie vraagt méér dan dat men alle aandacht besteedt aan
traditionele culturele waarden, riten en symbolen. Er moet ook rekening worden
gehouden met de veranderingen in geweten en gedrag die het gevolg zijn van de
opkomende secularisatie en de drang naar bezit; deze zijn van invloed op de
Aziatische gevoeligheid voor eredienst en gebed. Ook mogen bij een waarachtige
inculturatie van de liturgie in Azië de eigen behoeften niet vergeten
worden van armen, migranten, vluchtelingen, jonge mensen en vrouwen.
De nationale en regionale Bisschoppenconferenties moeten nauwer
samenwerken met de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Discipline
van de Sacramenten, om na te gaan hoe in de Aziatische situatie doeltreffend
geschikte vormen van eredienst bevorderd kunnen worden. 97 Een
dergelijke samenwerking is van wezenlijk belang, want de heilige liturgie is
uitdrukking en viering van het éne, door allen beleden geloof, en daar
zij het erfgoed is van de gehele Kerk, kan ze niet door lokale Kerken apart,
buiten de universele Kerk om, worden vastgesteld.
De synodevaders hebben met nadruk erop gewezen hoe belangrijk het woord
van de bijbel is bij de overdracht van de boodschap aan de volkeren van
Azië; bij deze volkeren speelt het over te dragen woord een grote rol bij
het beschermen en doorgeven van het godsdienstig gebeuren. 98 Daarom
moet er een doeltreffend bijbels apostolaat worden ontwikkeld, om er zeker van
te zijn dat de gewijde tekst onder de leden van de Kerk in Azië op grotere
schaal verspreid en meer intens en in een geest van gebed gebruikt wordt. De
synodevaders wezen op de absolute noodzaak de bijbel als uitgangspunt te nemen
bij iedere missionaire verkondiging, catechese, prediking en vorm van
spiritualiteit. 99 Ook moet alle streven om de bijbel in de
plaatselijke talen te vertalen ondersteund en aangemoedigd worden. Men dient de
bijbelse vorming te zien als een belangrijk middel om mensen in het geloof op
te voeden en hen voor te bereiden op de taak van de verkondiging. In de
vormingsprogramma’s voor de geestelijkheid, de godgewijde mannen en vrouwen en
de leken moeten lessen worden opgenomen over de Schrift die gericht zijn op de
pastoraal, en waarin vooral aandacht wordt besteed aan het op de complexe
levensomstandigheden in Azië toepassen van hetgeen de Schrift leert.
100 Ook zou het goed zijn de heilige Schrift onder de aanhangers van
andere godsdiensten bekend te maken; het Woord van God heeft van binnenuit de
kracht het mensenhart te treffen, want door dit Woord openbaart de Geest van
God het goddelijk heilsplan voor de wereld. Bovendien is de verhaaltrant die
men in veel bijbelboeken aantreft, sterk verwant aan de voor Azië
typerende godsdienstige teksten. 101
De vorming van evangelieverkondigers is een ander kernpunt voor de
inculturatie, waarvan de toekomst voor een groot deel afhankelijk is. In het
verleden heeft men vaak de stijl, de methodes en de programma’s gevolgd die uit
het Westen afkomstig waren; met erkentelijkheid voor de door dit soort vorming
bewezen diensten hebben de synodevaders als een positieve ontwikkeling
geconstateerd dat de laatste tijd men ernaar streeft de verschillende culturele
situaties in Azië te betrekken bij de vorming van de
evangelieverkondigers. Naast een degelijke bagage op het gebied van bijbel en
patristiek, moeten de seminaristen een uitgebreide en beproefde kennis
verwerven van het theologisch en filosofisch erfgoed van de Kerk, zoals ik in
mijn Encycliek Fides et ratio heb uiteengezet. 102 Uitgaande van
deze voorbereiding zullen ze hun voordeel kunnen doen met het contact met de
wijsgerige en godsdienstige tradities van Azië. 103 Ook spoorden
de synodevaders de seminarieprofessoren en hun medewerkers aan om te streven
naar een diep verstaan van de voor de geest van de Aziaat typerende elementen
van spiritualiteit en gebed, en meer intens mee te gaan met de zoektocht van de
volkeren in Azië naar een voller leven. 104 Daartoe stelden zij
voor, een nieuw centraal instituut in Azië op te richten dat bestemd zou
zijn voor de vorming van het lerarenkorps in de seminaries. 105 De
synode heeft ook haar bekommernis uitgesproken aangaande de vorming van de
godgewijde mannen en vrouwen, en duidelijk verklaard dat uit hun spiritualiteit
en stijl van leven dient te blijken dat zij oog hebben voor het religieus en
cultureel erfgoed van de mensen onder wie zij leven en die zij dienen;
natuurlijk wordt daarbij altijd verondersteld dat men eerst heeft nagegaan wat
wel en wat niet strookt met het evangelie. 106 Aangezien de
inculturatie van het evangelie heel het volk van God aangaat, is daarnaast ook
de rol van de leken van fundamenteel belang. In samenwerking met de
bisschoppen, de geestelijkheid en de religieuzen hebben de leken, meer dan alle
anderen, de opdracht de samenleving om te vormen, door de mentaliteit, de zeden
en gewoonten, de wetten en structuren van de seculiere wereld waarin ze leven,
te doordringen van de "geest van Christus".107 Een grotere
inculturatie van het evangelie in alle lagen van de samenleving in Azië
zal voor een groot deel afhangen van de geëigende vorming die de
plaatselijke kerken aan de leken zullen weten te bieden.
Het christelijk leven als verkondiging
|