22. De Synode heeft de theologen bemoedigd in hun veeleisende opdracht om een geïncultureerde theologie te ontwikkelen, met name op het gebied van de christologie. ⁹¹ Er werd gezegd dat "men moedig door moet gaan met deze manier van beoefening der theologie in trouw aan de Schrift en de Traditie van de Kerk, in oprechte volgzaamheid aan het leergezag, en met kennis van de pastorale situaties".⁹² Van mijn kant vraag ook ik de theologen in eenheid met de geestelijke herders en met het volk te werken: in eenheid met elkaar en nooit van elkaar gescheiden "weerspiegelen ze de echte geloofszin, die nooit uit het oog verloren moet worden".⁹³ Leidraad bij de theologische arbeid moet altijd eerbied zijn voor de gevoeligheid van de christenen, zodat een geleidelijke groei naar een geïncultureerde verwoording van het geloof de mensen niet in verwarring brengt of choqueert. De inculturatie, gericht op de versterking van het geloof van het volk, dient steeds verenigbaar te zijn met het evangelie, en door de verbondenheid met het geloof van de universele Kerk, geheel overeen te stemmen met de Traditie van de Kerk. ⁹⁴ Of een inculturatie deugdelijk is, zal blijken als het volk zich meer betrokken toont bij het christelijk geloof omdat het dit geloof duidelijker met de ogen van zijn cultuur ziet.

De liturgie is van het leven en de zending van iedere christen bron en hoogtepunt. ⁹⁵ Het is een fundamenteel evangelisatiemiddel, met name in Azië waar de eredienst, de godsdienstige feesten en de volksdevoties zulk een grote aantrekkingskracht uitoefenen op de aanhangers van de verschillende godsdiensten. ⁹⁶ Door eeuwenlange wederzijdse beïnvloeding met de omringende cultuur is de liturgie van de Oosterse Kerken in de meeste gevallen succesvol geïncultureerd; door wijs en efficiënt gebruik te maken van elementen uit de cultuur ter plaatse dienen de meer recent gestichte kerken de liturgie in nog sterker mate voor hun gelovigen tot een bron te maken van geestelijk voedsel. Maar liturgische inculturatie vraagt méér dan dat men alle aandacht besteedt aan traditionele culturele waarden, riten en symbolen. Er moet ook rekening worden gehouden met de veranderingen in geweten en gedrag die het gevolg zijn van de opkomende secularisatie en de drang naar bezit; deze zijn van invloed op de Aziatische gevoeligheid voor eredienst en gebed. Ook mogen bij een waarachtige inculturatie van de liturgie in Azië de eigen behoeften niet vergeten worden van armen, migranten, vluchtelingen, jonge mensen en vrouwen.

De nationale en regionale Bisschoppenconferenties moeten nauwer samenwerken met de Congregatie voor de Goddelijke Eredienst en de Discipline van de Sacramenten, om na te gaan hoe in de Aziatische situatie doeltreffend geschikte vormen van eredienst bevorderd kunnen worden. ⁹⁷ Een dergelijke samenwerking is van wezenlijk belang, want de heilige liturgie is uitdrukking en viering van het éne, door allen beleden geloof, en daar zij het erfgoed is van de gehele Kerk, kan ze niet door lokale Kerken apart, buiten de universele Kerk om, worden vastgesteld.

De synodevaders hebben met nadruk erop gewezen hoe belangrijk het woord van de bijbel is bij de overdracht van de boodschap aan de volkeren van Azië; bij deze volkeren speelt het over te dragen woord een grote rol bij het beschermen en doorgeven van het godsdienstig gebeuren. ⁹⁸ Daarom moet er een doeltreffend bijbels apostolaat worden ontwikkeld, om er zeker van te zijn dat de gewijde tekst onder de leden van de Kerk in Azië op grotere schaal verspreid en meer intens en in een geest van gebed gebruikt wordt. De synodevaders wezen op de absolute noodzaak de bijbel als uitgangspunt te nemen bij iedere missionaire verkondiging, catechese, prediking en vorm van spiritualiteit. ⁹⁹ Ook moet alle streven om de bijbel in de plaatselijke talen te vertalen ondersteund en aangemoedigd worden. Men dient de bijbelse vorming te zien als een belangrijk middel om mensen in het geloof op te voeden en hen voor te bereiden op de taak van de verkondiging. In de vormingsprogramma’s voor de geestelijkheid, de godgewijde mannen en vrouwen en de leken moeten lessen worden opgenomen over de Schrift die gericht zijn op de pastoraal, en waarin vooral aandacht wordt besteed aan het op de complexe levensomstandigheden in Azië toepassen van hetgeen de Schrift leert. ¹⁰⁰ Ook zou het goed zijn de heilige Schrift onder de aanhangers van andere godsdiensten bekend te maken; het Woord van God heeft van binnenuit de kracht het mensenhart te treffen, want door dit Woord openbaart de Geest van God het goddelijk heilsplan voor de wereld. Bovendien is de verhaaltrant die men in veel bijbelboeken aantreft, sterk verwant aan de voor Azië typerende godsdienstige teksten. ¹⁰¹

De vorming van evangelieverkondigers is een ander kernpunt voor de inculturatie, waarvan de toekomst voor een groot deel afhankelijk is. In het verleden heeft men vaak de stijl, de methodes en de programma’s gevolgd die uit het Westen afkomstig waren; met erkentelijkheid voor de door dit soort vorming bewezen diensten hebben de synodevaders als een positieve ontwikkeling geconstateerd dat de laatste tijd men ernaar streeft de verschillende culturele situaties in Azië te betrekken bij de vorming van de evangelieverkondigers. Naast een degelijke bagage op het gebied van bijbel en patristiek, moeten de seminaristen een uitgebreide en beproefde kennis verwerven van het theologisch en filosofisch erfgoed van de Kerk, zoals ik in mijn Encycliek Fides et ratio heb uiteengezet. ¹⁰² Uitgaande van deze voorbereiding zullen ze hun voordeel kunnen doen met het contact met de wijsgerige en godsdienstige tradities van Azië. ¹⁰³ Ook spoorden de synodevaders de seminarieprofessoren en hun medewerkers aan om te streven naar een diep verstaan van de voor de geest van de Aziaat typerende elementen van spiritualiteit en gebed, en meer intens mee te gaan met de zoektocht van de volkeren in Azië naar een voller leven. ¹⁰⁴ Daartoe stelden zij voor, een nieuw centraal instituut in Azië op te richten dat bestemd zou zijn voor de vorming van het lerarenkorps in de seminaries. ¹⁰⁵ De synode heeft ook haar bekommernis uitgesproken aangaande de vorming van de godgewijde mannen en vrouwen, en duidelijk verklaard dat uit hun spiritualiteit en stijl van leven dient te blijken dat zij oog hebben voor het religieus en cultureel erfgoed van de mensen onder wie zij leven en die zij dienen; natuurlijk wordt daarbij altijd verondersteld dat men eerst heeft nagegaan wat wel en wat niet strookt met het evangelie. ¹⁰⁶ Aangezien de inculturatie van het evangelie heel het volk van God aangaat, is daarnaast ook de rol van de leken van fundamenteel belang. In samenwerking met de bisschoppen, de geestelijkheid en de religieuzen hebben de leken, meer dan alle anderen, de opdracht de samenleving om te vormen, door de mentaliteit, de zeden en gewoonten, de wetten en structuren van de seculiere wereld waarin ze leven, te doordringen van de "geest van Christus".¹⁰⁷ Een grotere inculturatie van het evangelie in alle lagen van de samenleving in Azië zal voor een groot deel afhangen van de geëigende vorming die de plaatselijke kerken aan de leken zullen weten te bieden.

Het christelijk leven als verkondiging