1
Appenn-a han visto Enea tiâ sciû ö
mandillo
Sciûsciase ö naso e mettise a
scraccâ,
Tutti han çercôu dove pösâ ö
bacillo,
Pe sentilo ciû comodi a parlâ.
Quando l'é stæto ognûn quieto e
tranquillo
Che se pûeiva sentî ûnn-a mosca
sghæuâ,
Enea, dall'äto dö so caregon
Ö commensa, c'ûn pö de commozion:
2
Mi nö fasso pe dî, bèlla reginn-a,
Ma se parlo, mi ö fasso pe vosciâ
Quando penso ai mæ caxi, ä mæ
rovinn-a,
A morte de Creûsa e dö pappâ,
Mi ghe confesso che n'ho a mussa
pinn-a
Sciâ scûse l'esprescion, ma chi a
ghe stâ,
E invece de contâ di avvenimenti
Mi tieivo zû di tacchi e di
aççidenti.
3
Ma andemmo là, sebben segge za
l'ôa
D'andâse a inghœûgge in mezo a duî
lensϞ,
Benché sente ö magon, serrâme a
gôa
E me vegne ö sappin comme ai
figgiϞ,
Se sciâ vœû che ghe conte, câ
scignôa
Mi m'arrendo e faiô comme sciâ
vϞ,
E ghe desteghiô zû tutta a mæ
stoia
E l'incendio terribile de Troia.
4
Sti bonægia de greci inveninæ
De no pûeinelo mette ciû derë,
Doppo avei caccioû via sangue e
dinæ
Senza costrûto e mette avanti ûn
pë,
Comme tûtti i batösi e i mandilæ
Han misso man ai færi dö mestë,
All'inganno, ai manezzi,
all'impostûa:
Arti che riescian dacché ö mondo ö
dûa!
5
Sciâ s'immagine ûn pô, che han
misso man
Con di travi e de tôe ben cömentæ,
A ûn cavallo che ö l'ëa scinn-a
doman,
Äto comme i balûardi da çittæ;
Poi finzendo, i ruffien, de fûtte
ö can,
Han piggioû sporta e færi e son
filæ,
Ma lasciando i ciû bûlli e i ciû
batôsi
Dentro da pansa dö cavallo ascösi.
6
Pe contro a Troia, forse sciâ ö
saviâ,
Gh'é un'isöa comme quella de
Berzezzi,
Ûnn'a votta, fiorente e popolâ,
Aôa ûn mûggio de sasci, a picco e
sgrezzi;
I greci, fando mostra de filâ,
Se ghe son fermæ dietro in sce i
ormezzi;
Noî, cose serve dighe ûnn-a bôxia,
Semmo stæti bedûin, l'emmo
sciorbia!
7
Sciâ se pœû immaginâ
quant'allegria
Quanto sciato, che fö, che
ramadan!
Stemmo allegri figgiϞ che a le
finîa,
Sti brûttöî finalmente se ne van!
Chi s'abbrassa, chi spaxima, chi
cria,
Chi s'ammalocca, chi se tocca a
man,
E chi sâta, chi balla, chi
sgambetta,
Chi cianze da-o piaxei, chi
s'incicchetta!
8
Comme quande se sente ö campanin
Che ö l'é ö segno dö termine da
schϞa
Tûtti quanti i scolai, grendi e
piccin,
S'asbrian, se spuncian, pe sciortî
de fϞa,
Pensando za a-e delizie dö
scrollin,
Dö pampano e da lippa
all'AccassϞa,
Cosî noi, quæxi imbriæghi,
invexendæ
S'asbriemmo a futti cû, fœûa da
çittæ.
9
E lì tûtti pe-o campo abbandonoû
Chi da ûn canto e dall'âltro a
frûgattâ;
Chi gh'ëa e navi, se dîva, chi
accampoû
Gh'ëa Diomede, chi quello mandilâ
D'Ulisse, chi Achille ö se retioû;
Chi gh'ëa ö stato maggiö, chi
gh'ëa l'armâ,
Chi gh'ëa a primma caxon dö noströ
gûao
Quello becco fottûo de Menelao.
10
Ma tûtti da-o cavallo s'ëan fermæ,
E ciascûn tiava a mezo a so
opinion,
Chi vueiva tiâlo dentro da çittæ,
Chi dâghe fœûgo sensa remiscion,
Chi scì, chi nö, s'ëan tanto
inveninæ,
Da dâse dö brütô, dö belinon
E ö cæto ö s'ëa za fæto coscì
grosso,
Che se stavan pe mette e man
addosso.
11
Tutt'assemme Laoconte, ûn de
comando,
Che ö l'aveiva ciù musse che dinæ,
Ö s'asbria in sce a ciassa
giastemmando
Co-a faccia rössa e i œûggi
stralûnæ;
E comme a l'é st'affare, ö cria,
da quando
Séi vegnûi coscì nesci, abbelinæ?
E piggiæ pe beduin quelle pellisse
De greci e quello mandilâ
d'Ulisse?
12
Cose gh'é? cose fæ? ma in mæ
davvei
Me pâ che raxonæ dall'ombrisallo
Ma comme se pœû dâ che nö veddei
Per côse han lascioû chi questo
cavallo?
Ma nö fæ da figgiœû, fæme ö
piaxei,
Mandæ a fâ fûtte i greci e ö so
regallö,
Per mi, tant'è l'affare a no l'é
liscia
E in Troia stö cavallo ö nö ghe
piscia.
13
E coscì, senza azzunze ûnn'a parolla
Ö te piggia l'amîa con a so lansa,
E con tûtta a so forza ö te ghe-a
molla
Che a se ghe va a ciantâ drita in
ta pansa;
Ö cavallo dä botta, ö scroscie, ö
scrolla,
E ö rimbomba con tanta risonanza,
Che ghe vœiva ûnn-a manega de
matti,
Pê nö vedde che ö l'ëa pin de
sordatti.
14
Tutt'assemme ûnn-a strœûppa de
paisen
Portan davanti a-o re, che ö l'ëa
arrivoû,
Ûn zûenotto co-a faccia da putten,
Streito comme ûn salamme e
ammanettoû;
Ö l'ëa ascoso, dixeivan, in tö
fen,
E appenn-a che l'han visto, ö se
mostroû,
E lö da asperti, pe savei chi ö
fösse,
Te l'han ligoû senza fâ tante
mösse.
15
Stö zûenotto, ö l'ëa ûn greco, che
d'inteisa
Con quella remenâ de mandilæ,
Morto pe morto, ö s'ëa piggioû
l'impreisa
De fâli cö cavallo, intrâ in
çittæ.
Aôa attenta, scignöa, che chi ghe
a speisa
Sciâ sente che regîö, che abilitæ!
E da stö greco sciâ i conosce
tûtti,
Cose son sti ruffien, sti
farabûtti.
16
Quande l'han visto, mi ghe lascio
dî!
Ghe vosciûo i savi e i matti pe
salvalö!
Lascian tûtti ö cavallo, pe corrî
A veddilo dappresso, a circondalo;
Vœûan vedde tûtti, tûtti sta a
sentî,
Dîghe tûtti ûnn-a cosa e
cuggionalo
E lé o strenzeiva ö cû dâ
scagabûggia
Da nö pöeighe ciû infiâ mancö ûn'agûggia.
17
Poi, ö se misso a criâ: Poviö
Schenön!
Te ghe l'han proprio missö e
rebattûo,
I troien, me vœan morto, e con
raxön,
I mæ conçittadin, m'han zà fottûo,
Vöî dæghe ö restö senza
compasciön,
Ammazzæme figgiœû, che ve sprezûo,
Me ciû cao de finîla in t'ûnn-a
votta,
Che provâ questo spaximo de potta!
18
Ö l'aveiva ö singûlto, ö
crescentin,
Ö tegniva ö respïo comme i figgiœû
Tanto che ö Re con tûtti i
çittadin,
Ch'ëan za prönti a crövilo de
rissϞ,
N'han avûo compasciön; divan:
meschin,
Andæ là, n'aggiæ püia, fæve dö
chϞ,
E inscisteivan, pregandolo che ö
disse
Cose ö fâva, chi ö l'ëa, donde ö
vegnisse.
19
E lë che ö voeiva fâne ingoâ de
vesce,
Rivolgendose a-o re, che ö l'ëa
presente:
Sciâ no credde, scignor, che mi
ghe tesce
Di romanzi, ö che immagine, che
invente;
Mi son greco, anzi scì, no me
rincresce
De dîghelo in sce-a faccia
avertamente
Che mi son ûn bellinön a çento
döggie
Ma nisciun m'ha mai dito:
contacöggie.
20
Sciâ l'aviâ, za m'immagino, sentîo
Parlâ de Palamede, rinomoû
Comme ommo valoroso, onesto e
ardîo,
Che i greci per invidia han
ammazzoû.
Quando lë pe sta guæra ö le
partîo,
Pe vôéntæ dö papà, l'ho
accompagnoû;
Vivo lë mi ho sciûscioû sempre in
coverta
E nisciûn se azzardoû de dâme a
berta.
21
Ma lë morto, pe invidia e
tradimento.
De quello brûtto mandilâ d'Ulisse,
Mi n'ho sentîo tanto
rincrescimento.
Che no saveivo ciû cose me disse!
Ho sbraggioû comme un matto, e mæ
zûamento,
Se no ghe l'ho picchæ, ghe l'ho
promisse,
L'ho provöcoû, g'ho ditö cose ö
l'ea
Pendin da forca, avanzo de galea.
22
E da quello momento ö s'é sprezûoû
Stö vile, stö brutû, de fame a pelle;
Nö ghe diô, cose ö l'agge
immanegoû
De regii, perché desse in
ciampanelle
E ö non ha dæto fondo, ö n'ha
quietoû,
Scin che Calcante consûltando e
stelle...
Ma cose staggo chi a sciûgaghe e
balle?
Son chi son, zû unn-a botta, e che
a nö falle!
23
Ma noî, za punti dâ cûrioxitæ
S'eimo missi a pregalö comme i
santi,
Perché ö nö ne lasciesse lì â
meitæ
Ö se fesse coraggio e ö tiasse
avanti,
Saveivimo che i greci ëan mandilæ
E n'aveivimo avûo prœûve bastanti,
Ma quandö pe derê ö s'ha da piggiâ
Son tûtte cuggie, no se pœu sarvâ.
24
Lë, finzendo ûn momento
d'inçertezza,
Ö se reiso, e coscì ö l'ha
continûoû
Stæme dunque a sentî: l'ëa za
ûnn-a pezza
Che fra i greci s'ëa dîto e
combinoû
De çercâ, con l'andasene a
sarvezza,
Vedendo che ö l'ëa ûn caxo
disperoû,
Ma e battaglie, a burrasca, a
pestilenza
N'han sempre fætö ritardâ a
partenza;
25
Aôa poi, ch'ëan decisi de filâ,
Prontö ö cavallo e i ordini za
dæti
Se mette torna ö vento de meistrâ
E besœûgna stâ lì, cöi baûli fæti;
Ma sciccome nö gh'ëa da zinzannâ
Pe poi no se trovâ torna in ti
cæti,
Euripilo han spedìo, perché ö
sentisse
L'oracolo de Delfo cose ö disse;
26
E a risposta ve a chì: se pe vegnî
Aveivan piggioû a pelle a ûnn-a
zûenotta,
Aôa poi che l'ëa ö caxo de partî,
Besœûgnava fâ come l'atra votta,
Ma co-a diverscitæ... miæ che
brûtûi,
Che ghe vueiva ûn belin, non ûnn-a
potta,
Cioè pe parlâ comme se fa in
famiggia
Ghe sæiva vosciûo ûn masccio e nö
ûnn-a figgia.
27
Quande se propaloû questo verdetto
Ognidûn se sentîo strenze o panê
No savendose ancon chi sæ l'eletto
E temendo ognidûn d'esilo lë,
Ma mi poi, che saveivo da ûn
pessetto
Che çercavan de mettiméo derê,
No me ghe vosciûo gûæi a mangiâ a
lamma
E a vedde ûn tiö de quello
pellegramma.
28
E de fæto, Calcante, interrogoû
(A l'ëa cosa za inteisa e combinâ)
Perché ö disse chi ö l'ëa sto
disgrazioû
Che se sæiva dovûo sacrificâ,
Ö se reiso all'invito, ö se cegoû
Doppo d'esise fæto ûn pô pregâ,
E comme me l'aveivo zâ previsto
Chi ö le andæto a çercâ? mi poviou
Cristo!
29
Ghe lascio dî, comme se son
resciôæ
Quando a scelta a l’é chéita
adosso a mi,
Tutti a reo se son parsci recoviæ
De vedde e cose andâ a finî coscì.
M'han sûbito ligoù pe l'anscietê
Che mi no ghe ne desse ûn cianto
lì,
E in quinta e sprescia, han
preparoû l'artâ
E legne, ö fœûgo, i sacri anghæsi,
a sâ.
30
Me son visto fottûo! primma de mûi
Ho vosciûo, sacranon, veddighe
drento,
Ho aspëtoû quande tûtti ëan a
dormî,
E me son deslìgou in t'ûn momento,
E lì dalli, in te quante ö staggo
a dî
Me son trovoû fœûa
dell'accampamento,
E poi mettime a andâ comme ûnn-a
leccia;
Pe sta votta Calcante ö no me
beccia.
31
Pin d'anscietæ, de spaximo, de puia,
Senza pûeime sfamâ c'ûn pô de pan,
Scin che n'ho visto ch'ëan andæti
via,
Mi son stæto ammûggioû in t'ûn
pâtan
Quande poi... ma a mæ storia a le
finia,
Mi son chi che me metto in tê so
man,
Sciâ ne fassan de mi, cose se sæ
Ma sciâ m'aggian un'ombra da
caitæ.
32
Cose serve! ö n'ha tanto
inverdûgoû
Che cianzeivimo quæxi comme lê
Quindi ö re pe so bocca ö l'ha
ordinou
Che ö se desmanettasse in sce döi
pë
E ö ga dîto: va là, ti ë perdonoû;
D'aôa in poi, ti no sæ ciù
prexonné,
Ti restiæ con noi atri e ti troviæ
Ûnn-a patria in te Troia, e in
noi, di fræ.
33
Ma contine ûn pittin cose vœû dî
Questo enorme cavallo che han
lascioû;
Han fæto ûn voto primma de partî,
O l’ë inganno o magía che han
preparoû?
A quarcosa, perdie, ö l'ha da
servì,
Che dunque nö l'avieivan
fabbricoû!
E lë, che ö l'aspetava a balla a-o
botto,
Ghe lascio dî, se ö ne g'ha dæto
sotto.
34
Aôa, per tûtto zû, ö se misso a
criâ:
Mi greco nö son ciû pe ûn
aççidente,
VϞggio vedde un pittin, chi
m'obblighiâ
A fâme fâ ö rûffian a questa
gente;
Conto tûtto, perdie, vœûggio
mostrâ
Che almeno mi ve son riconoscente;
E d'in cangio a-o servixio che ve
fasso
Voi atri ascì, nö me brûxiæ ö
paggiasso.
35
I greci, han sempre avûo da
divozion
Pe Santa Ratalegua e l'han portâ,
Primma de vegnî in guæra, in
procescion;
E chi, gh'aveivan misso sciû ûn
artâ.
Lë a g'ha sempre mostroû da
protezion
Scinn-a a-o giorno che quello
mandilâ
D'Ulisse, che ö l'aveiva un pô e
sampette,
Ö se azzardoû de tiâghe sciû e fâdette.
36
E d'alöa in poi, nö ghe ciû stæto
verso
Che ghe ne vûesse andâ unn-a pe
drito,
E voti e tridui, tûtto tempo
perso,
E zazuin e novenn-e all'infinito;
A l'aveiva piggiæ tanto a-o
reverso
Che quande l'han vosciûa cangiâ de
scîto
A se missa a giâ i œûggi, a
cianse, a sûâ
E a l'ha fæto trei bötti in sce
l'artâ.
37
Figgiœu cai, chi no ghe ciù
remiscion,
Alöa Calcante o ne se misso a dî,
A santa a no vϞ intende de raxon,
A vϞ andasene a casa, a vϞ
partî;
Quande lë a l'aviâ avûo
soddisfazion,
Solo alôa se porriâ torna vegnî;
Se dûnque, persûadeive che ghe
spûssa
Ö fiato a Troia e che ghe scrito:
sûssa
38
E l'é pe so vûentæ, che han
fabbricoû
Sto cavallo de legno che le chi,
O l'é ûn voto pe-a santa, e l'han
lascioû
Invece de palladio o che so mi,
E l'han fæto tant'âto e spertegoû
Perché nö pûesci remesciâ de lî
E nö rende i so calcoli sbagliæ
Con portavelo drento da çittæ.
39
E l'é chi dove sta tûtto ö
segreto;
Dæme a mente figgiêu che no
v'inganno,
Se ö rompî, se ö guastæ, ve ö
diggo sccetto,
Vöi, sei belli fottûi fin da
quest'anno;
Ma se invece gh'aviei cûra e
rispetto,
Nö solo i greci nö ve fan ciû
danno,
Ma dovian fâ a figûa de præe
Michë,
Che ö se ö metteiva in tö stoppin
da lë.
40
E noi da belinoïn s'emmo credûo
E sô cûgge e sô scene, e sô
sciortîe,
Noi ch'eimo sempre stæti ûn osso
dûo
Pe Diomede e pe Achille e che
perdîe
Dexe anni de patî, no n'han
fottûo,
Se semmo rovinæ pe due böxie;
Ma pe futtine ben, pe dâne adosso,
N'è successo ûn anghæso ancon ciû
grosso.
41
Laoconte che ö l'ëa stæto nominoû
Cappellan de Nettûno, in sce
l'artà
Ö l'aveiva za ûn toro preparôu
E ö l'ëa za lì pe daghe ûnn-a
massûa,
Quande dall'Isöa, che g'ho za
çittôu,
(Se ghe penso me ven ancon da sûâ)
Se vedde vegnî a nêuo, döi
sacramenti
Che ä sagoma, a-o regìo, paivan
serpenti.
42
Vegnivan zû cö stêumago addrizzôu,
Co-a bocca spalancâ pinn-a de bava
Tûtto ö resto dö corpo arriguelôu,
Ö regïava in te l'ægûa e ö se
regïava,
Se servivan da côa comme battûou
Che paiva læte ö mâ tanto ö
scciûmmava;
E vegnûi zû corrindo in fin ä
spiaggia
Se son missi a scigôà neigri dä
raggia.
43
Semmo tûtti restæ senza respîo,
Senza gambe e ciû gianchi che un
lenzêu,
Nö ghe stæto che ûn ûrlo, ûn
sbraggio, un crio,
«Andævene, son chi, sarva chi
pêu»,
I serpenti in t'ûn botto, in t'ûn
asbrîo,
S'arrissan a Laoconte e a-i sô
figgiêu
E primma a questi, senza tante
cûgge
Te i strenzan, te i ingöan che pän
fregugge.
44
E a Laoconte che ö i voeiva
soccorî
Se ghe asbrîan, se ghe inghêuggian
in sce l'atto,
Se ghe doggian in gîo, te ö fan
scroscî,
Lë ö sbraggia, ö l'ûrla, ö cria
pëzo che ûn matto,
E ghe scappa e correzze a ciû no
dî,
In t'ûn momento te ghe dan
recatto,
E te ö ridûan coscì che ö te
diventa
Ûn mûggetto de strasse e dâ
rûmenta.
45
Poi se desghêuggian, quande l'han
finîo,
E scigoando ädreitûa comme ûn
vapore,
Se ne van, senza ascâdi e senza
asbrîo,
Senza manco ciû giâse in çimma a
töre;
E là, sotto l'artâ, comme in t'un
nîo
S'accomodan, se giân, senza che i
scöre
Nisciûn de noî, che ahimé, senza
pensaghe,
S'aveivimo cagôu tûtti in te
braghe.
46
Quande se semmo repiggiæ ûn
momento
E a quanto l'é successo emmo
pensôu,
S'é dito in generale, che ö
portento
Se l'aveiva Laoconte meritôu,
Per avei avûo a tolla e
l'ardimento
De tiâ a lansa in tö legno
consacrôu
E che, pe appaxentâ a divinitæ,
Ö cavallo ö doveiva intrâ in
çittæ.
47
E lì sûbito a-o laôu se semmo
missi
Con päfæri, badî, masse, piccoin,
A daghe drento pe fâ andâ in
menissi
A porta, e pe fâ ûn sguaro in ti
bastioin.
E con corde, con lëve, atri
bordissi,
Adattemmo a-o cavallo î scalandroin,
E lì, tia, forza, arranca, ö
mescia, ö passa
Sciû coraggio figgiêu, che ö le in
sciâ ciassa.
48
A brûttûi, bulicugge, orbi inaiæ,
Besêugna proprio che ne ö lasciæ
dî,
Træ votte ö se fermôu pe intrâ in
çittæ,
E pe trae votte ö se sentîo
scroscî!
E paiva che ö dixesse: Cose fæ
Ö reciocco dö færo, nö sentî?
Ma noî, ninte, ëimo sordi, emmo
vosciûo,
Mettisegheo da noî, ben rebattûo.
49
Alôa Cassandra, che a n'ëa gûæi
credûa
Perché paiva che a fosse ascemelâ,
A l'arve a bocca e a spiffera
ädreitûa
Tutto quanto doveiva capità;
Ma nisciûn ghe dà mente e se ne
cûa,
Gh'è chi invece a cugionn-a e a
piggia a fâ,
Ghe dixan che a l'ha a testa fêua
de cascia
E ghe dan dö ciappetto e da
bagascia.
50
E frattanto zà a nêutte ciancianin
A l'aveiva inghêuggeito tæra e mâ
E a sorpreisa che quelli
mascarsoin
Ne vûeivan d'arescöso preparâ;
A poco a poco, tutti i çittadin
Ëan andæti in sce ö letto ûn pò a
quetâ
E doppo avei provôu tante emozioin
Dormivan ädreitûa comme succoin.
51
Alôa dall'isoa donde a fâva ö
scemmo
Sciorte a flotta di greci in
ordinanza;
Pe fâ intende a Schenon, (miæ che
ghe semmo)
A brûxia ûn fûrgaô mentre che a
s'avanza;
A-o segno convegnûo con sto
malemmo,
Lë ö s'accosta a-o cavallo e ö
gh'arve a pansa
Ciancianinetto, tûtta quella
scciûmma
Pe ûnn-a corda, zû in tæra a se
calûmma.
52
Vegnûi tûtti de fêua senza parlâ
(Ëan d'accordo, zà primma de
sciortî)
Ognid'ûn sa zà dove ö deve andâ,
Cose ghe tocca e comme ö deve agî,
Chi a-o palazzo dö re, chi
all'arsenâ
Chi a-e porte pe piggiale e fâle
arvî,
E chi va cö petrolio e coi
brichetti
Pe fâne brûstolì comme oxeletti.
53
L'ëa l'ôa dö primmo sêunno, e mi
ronfava
Comme ûn sûcco dappresso ä mæ scignöa,
Quando, mentre che meno ghe
pensava,
Veddo Ettore stecchìo comme
un'anciöa,
Pin de sangue, strassôu che ö me
fissava.
Ö no l'ëa ciû quell'Ettore d'alöa
Che ö tornava trionfante e pin de
botta,
Percose Achille ö gh'ëa restôu de
sotta.
54
Ö l'aveiva ûnn-a barba speronsîa
Tutta pinn-a de bratta e
insanguinâ,
Ûn muro allampanôu da mette puîa,
A roba tûtta sguari astrofoggiâ,
No gh'ëa posto da faghe ûnn-a
ferîa,
Tanto a pelle ö l'aveiva pertûsà,
E me paiva che fosse ö primmo mì
A parlaghe, dixendoghe coscì:
55
E brao, cameadda, comme a l'é, ti
ë chi?
Dove diao ti t'é andæto a bûzzarâ?
E cose ti æ fottûo? l'é pe coscì
Che nöiatri te stavimo a aspettâ;
Per cose mai, ti æ quella faccia
lì,
Brûtto de sangue comme ûn maxellâ?
Contime, parla, cose t'é successo?
A-oa ti l'æ piggiæ, tanto, l'é ö
stesso.
56
E lë, senza risponde a-e mæ
parolle,
Ö l'ha tiôu sciû ûn sospîo da
strenze ö chêu:
Scappa, ö m'ha dito, Enea, primma
che a scrolle
E ti resti de dentro a-o rattaiêu,
Nö l'e tempo de fa de braghe
molle,
Se ne deve sciortî comme se pêu,
E mi sön vegnûo apposta pe
avvertîte,
Troia a l'ha in tö stoppin, sön
messe dîte.
57
Sarva almeno i gexû co-i reliquai
Fûtti tûtto in t'ûn baûlo e fanni
fîto,
Mettíte in t'ûn vagon, piggia ö
tramvai
E portili a straquâ in te ûn atro
scito:
Doppo ûn mondo de lastime e de
guai
Ti ghe ö torniæ a piggiâ torna pe
drîto
E ti fondiæ a çittæ
dell'Arpexella,
Ciû grande ancon de Troia e ancon
ciû bella.
58
E ö sparisce: frattanto pe-a çittæ
Se commensa a sentî cianze e
sbraggiâ,
Ûn remescio, ûn tambûscio, ûn nö
saviæ
Comme quando se sente sbatte ö mâ,
Poi ö piggia ciû forza e
intenscitæ,
Ö cresce, ö monta che ö me fâ
adesciâ;
Sâto da-o letto e tastonando a-o scûo,
Camminn-o in sce a terrazza bello
nûo.
59
Comme quando a campann-a a
martelletto,
A n'adescia de nêutte in t'ûn
scrollon,
Co-i êûggi ancon serræ, se sâta ö
letto,
E se cöre tremândo da-o barcon,
E se vedde a gragnêua che a lascia
netto
E ûn incendio che ö porta a
distrûzion,
E sovven solo allöa che s'é
scordôu
Da quarche compagnia d'ëse
assegûoû;
60
Coscì mi stavo a amiâ co-e balle
in man
A rovinn-a de Troia e mæ rovinn-a;
Za l'incendio che primma ö l'ëa
lontan
Ö l'aumenta de forza, ö
s'avvixinn-a,
Ö l'attacca zà Tursci, ö piggia
man,
Da-e artûe, tûtto zû, scinn-a ä
marinn-a
Che l'ëa tûtto ûnn-a fiamma, ûnn-a
förnaxe,
L'aia pinn-a de zimme, ö mâ de braxe.
61
Me và sûbito a testa in tö ballon,
Nö sô ciû cose fûtte e cose fâ,
M'infio e braghe, metto ö
çenturon,
Me ven coæ de sciortî pe andame a
dâ,
Sciorto e lì abbretiö ammûggio ûn
pelotton
De militi acchêuggeiti in tö
scappâ,
E ghe diggo: battemosene a mössa
Zà che se gh'é: merda o berretta
rössa.
62
E lì in marcia: quand'ecco che
incontremmo
Ö sciö Oberti, che ö l'ëa seatê in
Campetto,
Capitanio da quinta, mëzo scemmo
Da-o sciato, da-o remescio, da-o
spaghetto,
Ö scappava vestîo comme ûn malemmo
Co-i argenti de casa in t'ûn sacchetto;
Ö sciö Oberti, ghe crîo, sciâ
vegne chì
Comm'a l'é, sciâ ghe molla vosciâ
ascì ?
63
Lë ö se ferma, e tremando a ciû nö
pûei,
Ö me dixe: A l'é a votta che a nö
falla,
Nö sön miga demöe, fan pe davvei
Sti ruffien n'êuan de cugge e tian
con balla,
E sciâ vêu che nö scappe? ma me
pai
Ö çervello in ta testa ö ghe
traballa,
Semmo bell'e fottûi nö gh'é ciû
verso,
Sciâ nö ghe vedde, che l'é tempo
perso.
64
Stö brûttö de cavallo ö bêutta zû
Strêuppe e strêuppe de greci a tutt'andâ
Sciortan da tutti i canti e vegnan
sciû
Ädreitûa comme funzi. Ei bello fâ
Ma scì cuggie, ne ven sempre de
ciû
E se mettan lì, sûbito a piccâ;
E quello brûtto siôto de Schenon
Che ö ne bûzara, ö ne mincionn-a
ancon.
65
Tûtti scappan, nö gh'é che i
granatë
Che fan ûn pô de rexistenza a-o
scûo
Ma piggian i compagni per foestë
E i ammassan pe mettise a-o segûo;
Sciâ se credde, sciö Enea, l'emmo
derë
Ben ciantôu, senza spago e
rebattûo;
Vosciâ sciâ vedde, nö sô cose
dighe,
Ma mì vêuggio sarvâ a pansa a-e
fighe.
66
Mì me sâta ûnn-a vêuggia
mascarsonn-a
De mettime a corrî dove fa cado,
Primma amîo chi ho con mì: gh'é ö
Câsabonn-a
E gh'é ö Döi södi, cö chirurgo
Ansâdo,
Ö sciû Gherscí, Nattin
Carabalonn-a,
Cesare ö giardinë, cö sunnôu Bado,
Capitan Questa, Piransola e Rigo
Con Ciöngin ö procûoû e
Campantigo.
67
Tûtti bûlli da reo, tûtti çernûi
Che nö pûeivo ëse mëgio
accompagnôu,
Ma pe fali ciû cädi e ciû segûi
Me ghe son misso in mëzo e g'ho
parlôu:
Zovenotti, v'ho sempre conosciûi
Pe ûn ciû cado che l'âtro e
desgaggiôu
Sô che sei tanti eroi, se nö
savesse,
Me n'accorzieivo solo che
v'ammiesse!
68
Ma, perdîe tûtto zû, nö ghêu de cöggie
Chi se tratta de fáse massacrâ
In tö zielo ghe l'emmo a çento
döggie,
Nö se pêu ciû ne vinse ne appattâ,
Se nö sei unn-a niâ de
bullicöggie,
Solo böin a men.... e a cagâ,
Perdiesann-a, l'é tempo de provâlo
Con piggiâlo in tö cû, senza
mezualo!
69
Ste parolle, per lö, sön fêugo e
fiamme
Che s'ëan cädi, buggï son diventæ;
Comme ûn branco de lôi, morti da
fämme,
Comme matti furiosi deslighæ,
Senza piano d'attacco e senza
esamme,
Nöi s'asbriemmo ädreitûa dentro a
çittæ
E zû botte ruffiann-e a ciû nö dî,
Che me fâvan mâveggia scinn-a a
mî.
70
Ma in che moddo porriô rende e
tradûe
A rovinn-a l'orrö de quella
nêutte!
Pâ che Troia a precipite, a derûe
Sotto a forza d'ûn argano che a
bêutte,
Vëgi, donne brûxæ, figgie fottûe,
Sacchezzi, malazioin de tûtte e
chêutte
Sangue e morti, ammûggiæ pe tutti
i canti
Giastemme e sacranoin da tiâ zû i
santi,
71
Ö primmo di nemixi che incontremmo
Ö l'é Zorzin, perla di negozianti,
E ö ne piggia pe greci... Eh cose
femmo,
Ö se mette a sbraggiâ, vegnimmo
avanti,
Noi âtri l'é dö bello che se
demmo,
E voi ve ne stæ lì a pisciâ pei
canti?
Ah brûtûi... ma ö s'afferma
spaventôu,
Accorzendose alôa che ö s'êa
sbagliôu.
72
Comme quande succede quarche votta
Che ûnn-a figgia, acchêuggendo da
viovetta
A te posa ûnn-a man sorva ûnn-a
sotta
Che a l'êa ascosa in ti fiori e in
te l'erbetta,
A fâ ûn schitto, a te piggia ûnn-a
giavotta
Comme se l'æse visto a sciâ
Cichetta,
E a se mette a scappâ senza ciû
giâse,
Tegnindo larga a man pe nö
brûttase,
73
Coscì Zorzin, quande ö n'ha
conosciûo
Fæto ûn bottö ö se misso pe
scappâ,
Ma piggiôu de sorpreisa e mëzo a-o
scûo,
Indeciso in sce a stradda da
piggiâ,
Ö s'ingamba, ö va zû longo boccûo
Criando: agiutto, nö me fæ dö mâ!
Noi se femmo coraggio, e lì in sce
l'atto
Visto e nö visto, se ghe dà
recatto.
74
E superbo Ciöngin de sta bravûa
Ö ne dixe: miæ cose me sovven,
Doviescimo pe fâla ciû segua
Piggiâ e armi e ö vestî de sti
rûffien;
Ö sâ forse ûn inganno,
ûn'impostûa,
Ma mì, cai, me ne fûtto bell'e
ben,
A guæra in sce sta mascima a se
basa:
Chi ë bulicugge se ne stagghe a
casa
75
E ö se mette a divisa de Zorzin
A fêlûa cö ciûmasso, ö çenturon
E coscì fa ö sciö Bado, ö sciô Nattin
E coscì tûtti senza distinzion,
In manea che nö visti da vixin
E protetti da-o scûo, da confûxion
Ne riûscîo per ûn po' de fâla
franca,
Ammazzandone ûn muggio all'arma
gianca.
76
Ma scì, contro ö destin gh'é
scrîto: Menn-a
E s'ha bello prefutte e remescià
Perché quando ö s'ha in fondo a-o
fî da schenn-a
Barba d'ommo nö riesce a destaccâ,
Tutt'assemme ligâ, c'ûnn-a
cadenn-a,
Co-i cavelli pë spalle e
despuggiâ,
Nöi vedemmo Cassandra in ta
marmaggia
Tiâ pe forza, insûltâ da stî
canaggia.
77
A sta vista, Ciöngin che ö l'ëa ö
sô amante
Ö se caccia in tö mûggio inveninôu
Pe salvâla o pe mûi co-a sô
galante;
E nöi l'emmo in sce l'atto
seguitôu;
Chi l'é dove piccôu n'emmo ciû
tante,
Chi l'é dove de ciû n'emmo
piggiôu,
Ma se devo fâ ö giusto parallello,
Quelle ch'emmo piggiôu sön ciû dö
bello.
78
Perché i nostri, vedendone a-o
vestî,
Ne piggiavan pe greci, e lì
sciabbræ,
Sasci, travi, de tûttô adosso a
nöî,
Che nö pueivimo dîghe: ve sbagliæ.
I nemixi, riuscindo a descrovî
Ch'ëimo troien da greci mascheræ.
Mi ghe lascio pensâ, bella
reginn-a
Se n'han fæto de nöi tanta
toninn-a.
79
E chì cazze Ciongin, co-a pansa
averta,
Lamentando ö sô scagno e a sô
famiggia,
Campantigo co-a croxe descoverta,
Ö s'arigûela zù, comme ûnn-a
sbiggia,
E tì ascì, prinçipà da gente
asperta
Ti te andæto a fâ fûtte, ö sciö
Caviggia
Ne l'ha protettô ö prinçipato e ö
cenzo
Ne-a santa Compagnia de S.
Vincenzo.
80
Mi nö fasso pe dî né pe lôdame,
Ma ho tentôu e brêgôu quante ho
posciûo
Senza daghe de ciatto e
risparmiâme
Pe restâ lì mi ascì, bell'e
fottûo.
Ma ö destin, perché ö voeiva
conservame
Pe ûn giammin ciû angoscioso e
ancön ciû dûo,
Ö m'ha fæto sciortî san comme ûn
pescio
Da sta poca zizoeta de remescio.
81
De tanti ch'ëimo, solo mì, Nattin,
(Za buscetto e inciagôu comme S.
Rocco)
Ö sûnnôu Bado, ö noto Chitarrin
Mëzo morto e arissôu comme ûn
malocco
A forza de strepelli e de buttoin
Se riûscimmo a sarvâ tûtti in t'un
tocco
E sospinti da-i sbraggi e da-o
fracasso
Andemmo in strambælon, finn-a a-o
palasso.
82
Lì paiva che ghe fosse ö finimondo
Tanto ö l'ëa ö ramandan, e botte,
ö fô;
I greci, c'ûn asâto furibondo,
S'ëan missi a fûtte zû a porta
maggiô
I Troien, tiâvan zû d'insimma in
fondo,
Tûtta a roba de casa adosso a lô,
Guardarobi, comô, carreghe indôê,
Sofâ, potronne, casserolle, oinæ.
83
Chì me ven torna coæ d'andame a dâ
In soccorso da Corte e di assediæ;
Ö busillis ö l'ëa de pûei passâ
Perché e porte e i rastelli eân
barrichæ;
Me sovven d'ûnn-a porta riservâ
Fæta in tempi ciû belli e fortunæ
Da Andromaca prescelta ciû che a
grande
Pe portâ ö sô pivetto a-o pappâ
grande.
84
Me gh'infio co-i compagni, e andemmo
scinn-a
In sce ö teito de dâto a-i
luxernæ:
Lì gh'aveivan costrûto ûnn-a
latrinn-a
Da döve d'in sce ö setto accomodæ
Se gôdiva da vista da marinn-a
Da campagna di monti e da cittæ
In moddo che re Priamo cagando
Ö veddeiva i confin dö sô comando.
85
Se mettemmo co-i færi a travaggiâ
Pe puèi futtila zù da quell'artûa
A scäsemmo d'in fondo e a sön de
fâ
Levemmo e ciavi donde a l'ëa
tegnûa,
Picca, batti a commensa ûn pô a
löcciâ.
Femmo leva, a precipita, a derûa
E a n'accheûgge ûn miggiâ, tûtti
in t'ûn masso
Sotto ûn monte de merda e
cäsinasso.
86
In sce a porta maggiö, tûtto
luxente
Pin de croxi, de sciarpe e de galloin,
Pirro ô se dava comme ûn aççidente
Alternando co-e botte, i
sacranoin.
Comme quando ûn batoso prepotente
Ö se pâ in drîto de mezûâ mascoin
Solo percöse ö le vestîo da festa
E ö l'ha ö vinetto che ö gh'ascâda
a testa.
87
C'ûn picosso in te man, sto
bulicugge
Ö piccava in ta porta a ciû nö
posso,
Marmo, fæeri, cantæ, paivan
fregugge,
Cazzeiva tûtto zû, dosso e
bordosso,
Finalmente ö portâ : pâ che ö se
doggie
Sotto a forza da leva e dö
picosso,
Ö fa vedde ö cortile e i
colonnati,
E stanze dö Re attuale e di
antenati.
88
Lì gh'ëa ûn mûggio de donne e de
figgiϞ
Mezi morti dao sciâto e dao
spavento,
Chi in camixa o inghϞggeito in ti
lensϞ,
Chi n'aveiva ädreitûa de
vestimento.
Ö l'ëa ûn lûo continûoû de strenze
ö chœû
Per chi avesse ûn pittin de
sentimento,
Ûnn-a mostra de chœûsce e de
tettin
Da fâ perde ö çervello a ûn
capûssin.
89
Pirro ö passa a traverso
all'avertûa
E ö se caccia in te donne
despûggiæ,
Tanto a porta a va in scandole, a
derûa
E te gh'intra ûnn'ondâ de mandilæ;
Scia se pœû immaginâ, con
quell'arsûa
S'ëan ommi da troväse imbarassæ,
Figgie, vidûe, maiæ, ghe passan
tûtte,
Seggian zovene o vëgie, o belle o
brûtte.
90
Ma scicomme nö gh'ëa dö pan pe
tûtti,
Cöre ö resto a frûga in ti
appartamenti;
Ö l'ëa ûn fiûmme che ö libera i so
flûtti,
E ö l'inghœûggie campagne e
casamenti,
L'ëa tûtto bön, pe questi
farabûtti,
Öu, mobiglia, fucciare ed
ornamenti,
In te meno de quanto ö staggo a
dî,
Le tûtto andæto a fäse benedî.
91
Chi l'é tempo che conte in che
manëa
Priamo ö le andæto a fâse bûzarâ,
Quando proprio ö l'ha visto che nö
gh'ëa
Moddo de vinse o pöesise appattà,
Ö s'é sûbito fissôu in te l'idea
De mettise ö braghë pe andase a
dâ,
Ö se infioû l'uniforme, a
sciabbra, a lûmma
Con çinquanta centimetri de
ciûmma.
92
In to mëzo ai reali appartamenti,
Gh'ëa a cappella da Corte e da
famiggia.
Chi, co-e figgie, co-e nϞe, coi
pochi argenti
Che a l'aveiva salvoû da-o
parapiggia,
Stava Ecuba annicciâ, battendo i
denti,
Aspëttando ogni pô, de piggià a
striggia
E con cênti, preghee, comme fa e
donne,
A tiâva zû da-o çe, santi e
madonne.
93
Quande Priamo, armoû comme ûn
zûenotto,
Ö l'é comparso in faccia a sô
moggië
Sorpreisa, mäveggiâ e l'ha fæto ûn
botto
Nö credendo mai ciû che ö fosse
lë;
Ma figgio ca-o, ti n'æ bevûo ciù
ûn gotto,
A ghe dixe, ti ö sæ che ti æ ö
braghë?
E te ven ancon cûæ de fa ö
gradasso,
Se ti perdi e cörezze ad ogni
passo?
94
Famme questo piaxei, nö stâ a
sciörti,
Che se dunque te piggian a
patatte,
Eh figgio caö, se tì ti æ cûæ de
mûî,
Nö gh'é necessitæ d'andâse a
batte,
Stanni chì, che mûiemo tûtti duî
Senza fâse piggiâ pe teste
matte...
E a ö persûade coscì, che a te
l'assetta,
Mäestoso sovrano, in sce a
banchetta.
95
Ecco intanto Polite, ö caga in
nîö,
Ûn bello zovenetto pin d'arzillö,
Ö se vedde arrivâ, fûto, scoriö,
Da Pirro, che ö ghe vûeiva fâ ö
bacillö.
Questo chì che ö l'aveiva za ferîö
Co-a fûtta in corpo d'avei fæto
pillo,
Ö continûa a piccâ, scinché ö
meschin
Davanti ai sô parenti, ö tîa ö
gambin.
96
Priamo a sta vista ö nö se ciû
tegnûö,
Benchè vegio, impotente e
podagroso:
A brûttö mandilâ, beccö fottûö,
Siôtö, vile, rûffian d'ûn
pigöggiösö,
Ö ghe sbraggia, n'aviæ mai ciû
credûo
Che ti pöesci ëse tanto
assimentoso!
Ti æ tanta prepotenza e tanto chœû
D'ammazzame in sce a faccia i mæ
figgiϞ?
97
Achille tô pappâ, scibben che ö
fosse
Ûn nemigo e ûn batösö comme tì,
Quande g'ho domandoû d'Ettore e
osse
Ö l'ha reise e ö l'ha avûo pietæ
de mì;
E ti invece, brûtö, ti fæ de mosse
E de ciû ti me bûrli? acciappa
chì,
Ö tia fœûa a sciabbra e ö te
g'asbria unn-a botta,
Destegando corezze pe desotta.
98
Ma a sciabbra che a pesava ciû che
lë
A tocca solo Pirro e a cazze in
tæra;
Stö chì, poi, mâ edûcôu comme ûn
muatë,
Ö commensa a risponde c'ùnn-a
gnæra,
E ö ghe dixe: finiscila braghæ,
Vanni a tiâ de corezze sotto tæra,
E digghe a mæ pappà che ö te i
agotte.
Ma frattanto, ti vannite a fâ
fotte.
99
Ö l'abæra pe ö collo e c'ûn
streppon
Ö leva da assettoû d'in sce a
banchetta,
Ö strascinn-a tremante e in
strambælon,
C'ûnn-a man ö gh'acciappa a
perûcchetta
E con l'âtra piccândo cö squadrön,
Ö te ö taggia, ö te sgûara, ö te
l'affetta;
E coscì l'é finîo stö gran
sovrano,
Proprio comme ûn strasson, comme
ûn babano.
100
Mi vedendo coscì n'ho ciû posciûo,
Arvî a bocca e parlâ
dall'anscietæ;
Ma tûtt'assemme poi, me sovvegnûo
Da mæ povia famiggia e de mæ poæ:
Ö l'ëa ascì, comme ö re, mezo
fottûo.
E ö l'aveiva all'incirca a stessa
etæ;
Ho pensôu ä mæ casa, aô mæ
gardetto,
A mæ moggë che aveivo lasciâ in
letto.
101
Vêuggio andâli a sarvâ, ma primma
amîo
Chi di amixi m'aveiva accompagnôu;
Pesta! no gh'ëa nisciûn, chi l'ëa
ferîo,
Chi l'ëa stanco, chi morto e chi
stroppiôu
Tûtti per ûn se, pe ûn mæ m'han
dæto ô gïo,
Insomma, e-o bello solo
abbandonôu;
Mi pe levâme d'in ti pê a-i
cavalli
Vortime indietro, piggiâ ö liscio
e dalli.
102
Appenn-a me sön giôu pe scappâ
via,
Che me torno a fermâ!
perdingolinn-a
In sce i schên d'ûn artâ, tûtta
abbrensûia
Giâna, fûta, co-a pelle de
gallinn-a,
Veddo quella putten che co-a luçia
A n'aveiva cacciôu, tûtti in
rovinn-a,
Elena, intendo, e sciâ capisce
ben,
De chi parlo, se parlo d'unn-a
putten.
103
Me sön sentîo ûn scciûppon de
raggia
Pensando che pe lë, Troia a l'ëa
in fiamme;
E comme, ho dîto, mî, questa
canaggia
A torniâ sann-a e salva a-o sô
reamme,
Mentre nöi ne tocchiâ dormî in
sce-a paggia
Limoxinando pe nö muî dä famme?
Lë a sä torna reginn-a e a fä de
mösse
Con sô mariö, comme se ninte
fösse?
104
Nö perdiessann-a che n'andiâ
cöscì,
Zà che ö caxo ö me a fâ vegnî in
ti pë,
Me ven coæ de levaghe ö presumî
E daghe quattro patte in sce ö
panë,
E scibben che a dî ö veo, ghe
perde mî
A mettime c'ûn siôto comme lë,
N'importa ninte, aviô a
soddisfaziön
De vendicame ûn pô de stö saccön.
105
Tutt'assemme me sento imbarlûgâ
E veddo tûtto cæo comme de giorno,
E in tö mëzo da lûxe che a me pâ
Che a ghe fasse ûn'aureola
d'intorno,
Cose veddo? l'immagine adorâ
Da mæ povia mammâ che ö sô
soggiorno
A l'aveiva lasciôu d'in mëzo a-i
santi
E tûtta bella a m'ëa vegnua
davanti.
106
A me piggia pe man e dolcemente
A me parla e a me dixe: ma
figgiêu,
Dimme ûn pittin, cose te sâta in
mente,
Perché ti sbotti e ti te a piggi
a-o chêu,
Pe ûnn-a fucciara tanto
inconcludente.
Mentre poi ti nö pensi a casa têu?
E tô poæ, tô moggië, cö tô bardascia
Ti te læ zà scordæ, pe sta
bagascia?
107
E a nö sæ stæta manco bonn-a lë
Né quello scemelan che ö l'ha
rapîa,
A fâ tanto, de mettilo in t'ûn pê
A Troia, a Frisia, a Misia e
compagnia,
Perché ti ö sacci, l'e vœntæ dö çe
Che da ûn pessetto ö v'ha piggôu
de mîa,
E per quanto çerchæ de dî e de fâ,
Ö ve vêu dâve adosso e
desmatâ.
108
Se poi te pâ che mi conte ünn-a
vescia
Piggia chì che te presto i mæ
speggetti,
Cön sti chì, ti veddiæ cose se
mescia
Lasciû in çë pe cacciave in
menissetti,
Dunque lascia cörrî, vâ a casa in
sprescia,
Nö stä chì a perde ö tempo e a fâ
frexetti,
E dovunque ti andiæ mi te dò
aggiutto
E mi te vegniô apprêuvo
dappertûtto.
109
E a sparisce: me metto ö pincenez
E, perdiesann-a, cose veddo mai!
Paiva proprio che i santi che l’é
in çë
Avessan cangiôu forma in tanti
diai,
Pe futtine ädreitûa, co-e man, cöi
pë,
Brûxia, römpi, sconquassa, arranca
e dai;
Quando ho visto coscì, mi son
scappôu
Verso casa, avvilìo, mortificôu.
110
A malapenn-a introû, natûralmente,
Son andæto a çercâ de mæ pappâ
Che ö l’ëa in letto a dormî
tranquillamente
Senza manco pensâ a sto calabâ;
Ö ciammo, ö scrollo, un pô, ma
inutilmente;
Lë tranquillo ö se torna a giâ de
là,
Ghe conto a cosa, ö nö se vœû
sciatâ,
Vœûggio vestilo, ö nö se vœû
mesciâ.
111
Ma figgio cao, te pâ che in ti mæ
panni
Aggîe ancon vœûggia de sciûgame e
cuggie
Mentre me l'ho sciûghæ za pe
tant'anni
Che me son arrivæ söttö e
zenuggie?
Son carego de crûzî e de malanni
Che l'é tempo che lasce e che me
doggie,
L'é dö bello che mi l'ho in tö
bacillö
Lascime dunque muî, queto e
tranquillö.
112
E lì dûo comme ûn mû, fermo,
intestoû
Ö nö vûeiva cegase a nisciûn
patto,
Mi ö pregavo che m'eo mezo
sfiatoû,
E lë sempre ciû dûo sempre ciû
ciatto;
Strillava ö mæ figgiœû che ö s'ëa
adescioû,
Cianzeiva mæ moggië, coe serve e ö
gatto;
Visto poi che l'ëa tûtto
inutilmente,
Ho finîo pe tiâ zù qualche
aççidente.
113
Ah sci? ti nö vœû intende de
raxon,
Me son misso a sbraggiâ, ti vœû
mûi chì?
E che a seggie coscì, ma sacranon,
Vœûggio alôa fâ de mösse ûn pô mi
ascì!
Se dovemmo andâ tûtti in perdizion
Andemmo pure e commensiô da mì,
Zù Recco e Rûa e Canâ de Rapallo,
Muimmo tûtti, perdie! che mi me
sciallo.
114
E dixendo coscì, sfroddro ö
squaddron,
Piggio ûn sciœuppö e me ö metto a
caregâ,
Me forniscio de balle e munizion,
E fasso pe sciortî, pe andame a
dâ,
Ma poi quande son lì, pe infiâ ö
pörtön,
Eccote mæ moggië bell'aquegâ
Che a m'abbranca a me strenze pe
zenuggie
E a me cria: maio caö nö fâ de
cuggie.
115
E a dixe che se sciorto, a ven le
ascì
E a me mostra ö figgiœû che a l'ha
in te brasse.
A cianze, a l'ûrla, a cria, tanto
che mì,
No so ciû cose digghe e cose
fasse.
In to mentre che nöi atri stemmo
lì,
Mi pe andamene e lë perché nö
passe,
Me succede ûnn-a specie de
portento
Che ö ne fa perde a voxe e ö
sentimento.
116
Ecco lì che in sce a testa a-o mæ
Giulin,
Pâ de veddighe ûn fœugo che ö
parpelle
Comme quello dö spiritö de vin,
Senza toccâlö né brûxiaghe a pelle
Ö portemmo ädreitûa sotto ö
brönzin,
Ghe cacciemmo de l'ægua in te
çervelle,
Ö crovimmo de strasse, ghe
buffemmo,
Ma scì balle, ciû femmo, meno
femmo.
117
Quande Anchise ö l'ha visto stö
portento
(Tra parentesi, Anchise ö l'ëa mæ
poæ)
Ö se misso a sbraggiâ tûtto
contento:
Scialla scialla figgiœû nö ve
sciatæ,
Ö l'é ûn miaco co-e cugge, in mæ
zuamento,
Ö l'é ûn prodigio da divinitæ;
Se l'é veo quanto diggö, Ente
Supremö,
Danne ancon ûnn-a prœûva e ghe
veddiemo.
118
Ö nö n'aveiva ancon finîo de dî
Queste parolle, che se sente ûn
tron
E ûnn-a stella, che a l'ëa de dâto
a noî,
Piggiâ ö volo diretta a
settentrion,
C'ûnna striscia de lûxe da nö dî
E ûnn-a spûssa de povie da cannon,
Che mæ poæ, dao miracolo convinto,
Ö s'é misso a sbraggià: me daggo
vinto.
119
Nö gh'ëa tempo da perdise in te
balle,
Se vueivimo ëse pronti a fûtte ö
can;
Piggio mæ poæ, me ö carego in sce
spalle,
Diggo a-o Giulietto che ö me
dagghe man,
E Creûsa inghœûggeitâ in to so
scialle,
A ne ven de derë poco lontan,
Poi diggo ai servitoi ch'ëan lì a
aspetâ
Stæ ben attenti a quello ch'ei da
fâ.
120
Piggiæ ö poco de bon che pûei
portâ
Sciortî e porte a ûn per ûn pe no
dâ all'œggio,
E pe stradde diverse, andæ a
aspetâ
Che vegnimmo noi ascì in sce
quello schϞggio
Dove gh'é unn-a capella rovinnâ
E ûn bell'erböeto che ö me pâ
d'ofeûggio,
Aôa in marcia, che chi nö se
cûggionn-a
E preghæ i santi, che ve a mandan
bonn-a.
121
Se mettemmo in cammin,
ciancianinetto.
Pë e stradde ciû sarvæghe e
abbandonæ,
Mi che ignoravo cose ö l'ëa ô
spaghetto,
Aôa eo pin de spavento e
d'anscietæ;
Finalmente arrivemmo a ûn
carogetto;
Che ö metteiva da-e porte da
Çittæ,
Quando sento di passi pe derë
E ö poæ ö sbraggia figgiœû l'emmo
a-o panë.
122
Perdo a bûscioa ädreitûa, cöro,
m'infio
Dove n'aveivo mai misso de pë,
Me poso ûn pô, torno a piggià l'asbrîo
Senza mai dame mente pe derë,
E frattanto che cöro e no me gîo
Ecco li, che mi perdo mæ moggië,
Né me n'accorso mai, scinn-a a-o
momento,
Che arrivo ao scîto
dell'appuntamento.
123
Sciâ se pœû immaginâ, che crï, che
centi
Quande ho visto che lë a n'ëa ciû
con noî,
Se n'ho tioû zû dì tacchi e di
aççidenti,
Se n'ho dîto e sbraggioû de tûtti
i coî;
Lascio Giulio e mæ poæ, co-i pochi
argenti,
In custodia di nostri servitôi,
E m'asbrio testa e cû, torna
inderë
Deciso a tûtto, pe trovâla lë,
124
Rifassö ö mæ cammin, torno in
çittæ
Amiando dapertûtto e inûtilmente,
Piggio a stradda da dove êimo
passæ,
A ciammo a perdifiato e a no me
sente,
Poi ritorno corrindo a casa mæ
Pe vedde, chi sa mai, se pe
aççidente
A se ghe fosse torna andæta a
asconde
Pe aveime perso senza savei donde.
125
Ma scì balle, a mæ casa a l'ëa za
pinn'a
De Greci che ne favan ö bordello,
Sciamme, zimme, tissoin, fûmme,
rovinn-a
L'aveivan za cangiâ in t'un
Mongibello;
Torno indietro de corsa e vaddo
scinn-a
A-o Palazzo dö Re, poi da-o
Castello.
Ai Portici, in te gexe ch'ëan
stivæ,
De mobili, de roba e de dinæ.
126
E metteivan lì tûtto, in sci artæ,
In tæra, a futticû, pë sacrestie,
Vasi, gioielli, mobili indoræ,
Argenti, prie preziose e
drapperie,
Ommi, donne, gardetti incâdenæ
Che mandavan di lûi da scciappâ e
prie,
Ma scì cuggie, nö a veddö pe ûnn-a
potta
E me metto a giâ indietro ûn'âtra
votta.
127
Senza savei, che pesci ciû piggiâ,
A ciammo pe sô nomme in tûtti i
canti,
Tûtt'assemme, me a veddo capitâ
Ben ciû grande dö solito davanti
Me se særa ö respîo, me ven da
suâ,
Ciammo aggiuttö ä madonna e a
tûtti i santi,
Ma lë ciancianinetto a
s'avvixinn-a
E a se mette a dî, co-a sô
voxinn-a:
128
Compagno di mæ giorni fortunæ
Percose ti te sciâti inutilmente?
Pe nö fâme divedde a tô anscietæ
E a noia de viaggiâ fra tanta
gente!
Iddio, che ö nö fâ e cose pe
meitæ,
Ö m'ha fæto creppâ d'ûn aççidente:
A-oa a l'é comme a l'é, se devo dî
Nö me pâ vëo de n'avei ciû da mûî.
129
Ö sô ben, che pe ûn pô te
rincresciâ
Pe nö savei döve appussâ ö
pennello,
Ma ûn pô de diëta a nö te fâ dö mâ,
Tanto ciû che ti në manco ciû
noëllo
Ma quando ti sæ lesto de viaggiâ,
N'aggite pûia che ti appendiæ ö
cappello
E in t'ûnn-a botta ti troviæ a
luçia,
A gloria, l'abbondansa e a
scignoria.
130
Atro nö t'ho da dî bello marîo,
Che ti pensi a-o figgiêu che t'ho
lasciôu,
Tîtelo sciû, pin de timö de Dio,
Bravo comme sô poæ, ben edûcôu.
Vœûggime ben, mîa de sta allegro,
e addio.
A sparisce e mì resto abbellinou,
Çerco de dâghe ancön l'ûrtimo
abbrasso,
Ma sbatto l'aia, senza strenze ûn
casso.
131
Fûto, fûto pensando a-i caxi mæ,
Sön törnôu dâ capella rovinâ
Döve gh'ëa con mæ figgiö e con mæ
poæ
Ûnn-a folla de gente radûnâ
Pronta a dividde e nostre
avverscitæ
Seguitandone in tæra comme in mâ:
Troia a l'ëa ûn fôu... nö gh'ëa da
fâ ûn bellin,
Dunque, ho dîto, mettemöse in
cammin.
|