| Indice | Parole: Alfabetica - Frequenza - Rovesciate - Lunghezza - Statistiche | Aiuto | Biblioteca IntraText |
| Niccolò Bacigalupo Eneide IntraText CT - Lettura del testo |
|
|
|
1 E frattanto a reginn-a a s'ëa innamoâ Poco a poco d'Enea comme ûnn-a gatta, E pensando a-o sô aspetto, a-o sô parlâ, A-e sô gesta, a-o sô spirito, ä sô scciatta, A l'aveiva zà a testa invexendâ E a se sentiva zâ buggî a pignatta, Che a sön de bâgi e de cangiâ de fianco, A passa tûtta a sô nöttûann-a in gianco.
2 In conseguenza, all'indoman mattinn-a Figûæve ûn pô se a nö gh'è parsa vêa De vedde ö cæo lûxî sotto a tendinn-a, Pe sâtä zù, senza ciammâ a camêa, D'ingiarmâse ûn contûsso ä biscöchinn-a E in camixia e descäsa comm-a l'ëa, Andâ de filo a fâ adesciâ sô sœû Pe dîghe tûtto e scaregâse ö chœû.
3 Mi nö sô, figgia cä, cose me sente, A ghe dixe, assettandose in sce ö letto, Ma me rodo, me crûzio, me tormento, Sempre apprœuvo a quest'ommo, e ghe rimetto Ö fighæto e a salute, in mæ zûamento. Che bell'ommo però, mi ghe scometto Che se ö pôescimo vedde a-o natûrale Ö l'é un campion da nö trovâ l'uguale.
4 Ah davvei, che se mi n'avesse zûou De stâ sempre cöscì senza maiame, In memoia de quello disgraziôu, Che avanti ö tempo ö l'ha dovûo lasciame, E se avesse ö çervello invexendôu In manea da pensâ torna a ligame, Cose serve cöntate ûnn-a boxia, Faivo törna con lë, questa luçia.
5 Ma me vegne ciûttosto ûn aççidente Spartilosso, a feriölo e vertadeo, Se sön tanto carogna a daghe a mente Tanto vile a cangiâ da quello ch'eo, E anche solo pe bûrla o mentalmente, De fâ e corne ä memoia de Sicheo, Che ö l'é ö solo e ö sä scinn-a ä seportûa, Che ö se posse vantä d'aveime avûa.
6 Ma via, famme ö piaxei, cose ti dixi, Ghe risponde sô sœû, dandoghe sotta, Ti gh'æ ûn ommo con tanto de barbixi, Tì ti ë cada, ti ë bella e ti ë zuenotta E ti devi aspetâ i cavelli grixi Pe godîte e maiate ûn'atra votta? Cose ti ne vœû fâ da tô luçia, Ti te pensi de mettila in sarmöia?
7 Vœuggio fâ che ghe seggie a costûmanza D'ûsâ ûn çerto riguardo ai nostri morti, E questo ti l'æ avûo che te n'avanza Senza temme de puëi fâghe di torti, Da quando ti æ lascioû senza speranza Iarba e tûtta a genia di cascamorti, Ch'ëan vegnûi chi, co-a scûsa de sposate, Ma che in föndö nö vûeivan che baxate.
8 Alöa demughe là l'ëa troppo presto E ti n'aveivi nisciûn atro in mente, Ma aoa invece, nö ghe nisciun pretesto Pe dûala in sce stö tön continuamente, Ti te senti innamoa d'ûn ommo onesto, Nobile e forte comme ûn aççidente Ti n'æ coæ, lë ö le lì pronto a piggiâte E tì, ti te fæ stiâ, tanto pe dâte.
9 E poi comme ti pensi a tiâte avanti, Circondâ comme ti ë da de canaggie? Deserti pe derë, secche davanti, De naziöin semibarbare e selvaggie Che te veûan bûzâra da tûtti i canti Senza ûn ommo de chœû che ö t'incoraggie? E to fræ che da Tiro ö fa ö gradasso E che ö l'ha zûôu de vüeite mette ao passo?
10 Se fosse tì, mi ringraziæ ö Segnô D'aveimeo fæto capitâ in ti pê, E donne han bello dî, che fan da lô Ma ûn pâ de braghe ö ghe tia sciû ö pevë; Dunque acciappilo ben, fagghe l'amô, Dagghe dö sevo, e no tiâ o cû inderê O pe ö tempo o pe ö mâ, no manca scûsa, Tegnilo streito e stanni sciû co-a mûsa.
11 Ve lasciö dî se sti raxionamenti In sce a povea Didon, n'han fæto effetto! Ö l'ëa comme sciûsciâ in ta braxe ardenti, In mezo d'un paggiâ mette ûn brichetto, Za che a tegniva a söggezion coi denti E a l'ëa in sce pisse de vegnî ûn ciapetto, Sentindo che sô sœû a ghe dava sotta, A l'arve a veia e a lascia scöre a scotta.
12 Ma pe quello pittin d'erûbescenza, Quello çerto riguardo a fâla ben Che ûnn-a donna a l'ha ancön quando a commensa A incamminase per vegnî pötten, Sön andæto a fâ ûn giö de penitensa Ai Santûai ciû famösi e ciû lonten, Portando voti e fando dî de messe Pe amiâ se a smangiaxion a ghe passesse.
13 Ma a l'é bella da rîe, sta pretenscion De tiâ a mezo l'Altiscimo e de vuei Che ö nö leve d'adosso a smangiaxion Mentre invece a ne fa tanto piaxei; De pregalo de mettine in raxon Quande semmo in tö chœû d'ûn atro paœi Che s'ö fosse mincion da dâne a mente Ö ne fæiva vegnî mezô aççidente!
14 O che massa d'ipocriti e birbanti Che semmo tûtti a commençâ da vöi, Cose serve sciûgale ai beati e ai santi Perch'aggian compascion di nostri döi, Se poi se vœmmo manezzâ coi guanti Se ö mâ se l'emmo fabbricoû da nöi? Cose serve fâ voti e tiâ zû ö çë Se ne gûsta piggialo pe derë?
15 Comme quando ne ven coæ de brûschî E che semmo pe caxo a passegiâ, Se mettemmo lì sûbito a corrî, Pe trovà ûn posto dove poeila fâ, Ma in tö ciû bello, a no se poêu tegnî E besœûgna lasciasela scappâ, Mentre che intanto continûemmo a daghe Sempre de gambe, co-a cacca in te braghe
16 Coscì, a povia Didon, cö chœu ferïo A nö pûeiva trovâ consolazion. A corriva in ça e in là, senza respïo Pe levase stö crûzio e stö magon, Senza riûscighe e senza daghe ö gïo, Senza poei dominâ sta smangiaxion E ciû a fava de smanie e a se grattava E ciû a vœûggia a cresceiva e a tormentava.
17 Quindi, co-a scûsa de fa vedde a Enea E bellezze dö scîto e i monûmenti, A çercava ûn pretesto, ûnn-a manea De mostraghe e sô penn-e e i sô tormenti; E a ghe voeiva parlâ, ma in sce l'idea Che ö ghe scìasse, a se ten tütto in ti denti, E a nö sà comme dî, ne comme fâ Pe faghe intende che a se vœiva dâ.
18 E pe avei l'occaxiön de discorrî Quande sön lì in sce ö gotto ä zinzannâ Pe-a çentexima votta a se fa dî E traversìe che ö l'ha dovûo passâ, A cadûta de Troia e a sta a sentí Tûtte ste cuggie senza parpellâ E a nö molla e ö fâ ansciâ comme ûn sciûscetto Scin ne-o momento de bûttase in letto.
19 E poi quando pe forza a l'é obbligâ A separase dall'amato oggetto, A se særa in ta stanza e a stà a sospiâ, A fa de smanie senza andâ in sce ö letto, E de votte pe pûeise, ûn pô sfogâ A se fa vegnî in scôsö o so Giulietto, E in mancanza de megio a se ö balûssa A cavallo a-e zenöggie, a-o baxia, a-o sûssa.
20 Mentre a stà lì a zemî pe a sô pascion Che a pâ desfæta e che ghe molle a trippa; Lasciæ lì sporta e færi in abbandon I mazzachen se stan a aççende a pippa, I sordatti nö pensan che â razion E van pe donne o a zûgâ â möra o a lippa, Se ghe molla in sce tûtto e se tralascia E va tûtto a derûo, tûtto a bagascia.
21 Mentre questo zû in tæra succedeiva Sciû de dato, gh'ëa a solita Giûnon Intrïgante pe vizio, e che a veddeiva, Comme a forza de rodise, Didon A ghe dava zà in cuggie e a nön aveiva Ciû rispetto, ritegno e söggezion, Per cui, vista Ciprigna, a l'ha fermà E a gh'a dito in sce a faccia inveninâ:
22 Amiæ ûn po che coraggio, amiæ che gloria, Mettise in döi, contro ûnn-a povia sciolla, Tra tì e to figgio, poei cantà vittoria Vedendola che a cede e che a ghe molla; Dîme ûn pittin, nö a vûei finî sta storia De rompime delungo a casserolla? Invece de cæzâ, de puntiggiase, No sæ megio finila, e accomodase?
23 Zà che lö se vœûan ben, perdingolinn-a, Femmo paxe e maiemoli ûnn-a votta; Cose ö l’é stö sciûgase a pantalinn-a, A sta l'ûnn-a de dato e l'atra sotta? Che ö to figgio ö se piggie a mæ reginn-a, E nöi finiemo de stâ sempre in rotta, Ma invece tûtte due sæmo d'accordo A proteze sta gente e tiâla a bordo.
24 Ma Venere, se l'atra a l'ëa ruffiann-a A ghe pûeiva ancön dâ di pûnti a lë, A l'ha ödûoû da stö fâ da bonnelann-a Che a çercava de mettigheo derê, Con portà dall'Italia all'Affricann-a Tæra, l'imperio destinoû dao çê, A fa mostra de ninte e a ghe risponde C'ûnn-a çerta premûa che a te a confonde:
25 E l’é a mì, che ti ö dixi? eh figgia cäa, Besœgnieiva n'avei ciû de criterio Pe pœi dîte de nö, pe contrariâ A tì, tanto potente, ûn dexiderio, Quande questo ö se poesse realizzâ! Ma mi temmo che ö sâ ûn affare serio E che tanto ö destin, che to marîo No intendan mangiâ de repentîo.
26 Aôa poi se te riesce a mette in atto E to viste e se Giove ö te ghe ten, Prefutti i to piaxei, che me ne batto A sanfornia di Tiri e di Troien, Ma d'in cangio son pronta a fâ contratto Perché a cosa a me cimbra e a me cönven, Se to maio ö gh'allogia e ö beîve â sûcca Per mì, son chi comme ö bambin de Lûcca.
27 E mì, dixe Giûnon, sô zâ a manea Dö sciûgaghe ö pevë perché o ghe annoisce, Aoa sta ûn pô a sentî se quest'idea A te vâ pe ö tô verso e a te finisce: Ho savûo che a Reginn-a insemme a Enea Appenn-a che doman se ricciarisce, Söttö ö pretesto da partîa de caccia, Sciortîan d'in casa pe andâ in ta maccia.
28 Mia che bell'occaxion! Quande e sô genti Cöi cavalli, cöi chen, son tûtte in gîo, Ghe scadenn-o ädreitûa dai quattrö venti Lampi, tröin, sacrilegi, e te gh'asbrîo Tanta gragnœûa pe ö cû, tanti aççidenti, Che l'inaio, l'inspaximo, î regîo E te i fässo scappâ che pân paghæ, Fûti, giani, bexinsci, alleitughæ.
29 E in tö mezo a stö impotto, a sta derotta, Enea ö resta lì sölö cön Didon Che ö se a porta a assustâse in t'ûnn-a grotta Pe lasciâ desgranâ stö lavasson, E perdìe tûtto zû, quand'en lì sotta. Benché ö seggie ûn paolotto e ûn bellinon, Mi me lascio taggiâ scinn-a i bricocoli Se ö no s'ascada e ö no ghe dà sciû ai broccoli.
30 E Venere che a l'ëa ciû che latinn-a In fæto de morale e d'opinion, E che a l'ëse larghea de pantalinn-a A l'ëa stæta de lungo a sô pascion, A l'ha fæto ûn sorriso, ûnn-a bocchinn-a Che a se pueiva piggiâ pe ûn'adexion, Sentindo che poi poi, tûtto st'impiccio Ö doveiva fini con fâ gariccio.
31 Fava giorno e fra tanto e fra l'æxia Tra ö cæo-scûo dö mattin s'ëa radûnâ Da ûnn-a parte dall'âtra a compagnia De cacciœû che a l'ëa stæta scritturâ, Pe dâ lûstro e importanza a sta partia Da Didon per l'amante architettâ, Pe amiâ ûn pittinin se caxo desse Che stö babano ö se despuntelesse.
32 Ghe n'ëa de tûtti i cöi, d'ogni costûmme, Con de giacche in fûstagno e de velûo, Ghette e scarpe co-e sœûe da passâ ûn sciûmme Ö cappello in sce l'orsa e rebattûo, Fæto a strassa, a coppetto, a moccalûmme, Con de faccie da bûllo, ö sguardo dûo, Camixia de flanella e pippa ai denti, Mösse in bocca pe paole e sacramenti.
33 Ëan armæ comme sbiri e co-a ventrea Insaurâ de ballin, balle e strexia, Scciœûppi d'ögni façon, d'ogni manea, Armi de precision, de fantaxia, Chen cöi fianchi ridûti a rastellea, Che paivan l'esprescion da carestia E che avievan sentîo l'orma de fregögge Insomma chen che ghe fûmava e cögge.
34 Selloû tûtto de nœûvo e in punto d'öa C'ûnn-a gualdrappa recamâ d'örpello, Aspëtando l'arrivo da scignöa Gh'ëa ûn cavallo da corsa dö Portello Che ö sappettava e ö remenava a cöa E ö fava schitti comme ö fosse noello, E ö sparava michette ogni pittin Pe fâ vedde che ö l'ëa de sangue fin.
35 Finalmente Didon, tûtta schittetti Doppo d'ësise fæta ûn pô aspetâ, A ven zù accompagnâ dai sô moretti (Ûnn-a Corte in sce l'atto improvvisâ) Ben vestia, senza aggibbi né frexetti, Elegante, senz'ëse esagerâ, E c'ûnn-a ruffianata de bön gûsto Che senza xanni a ghe cimbrava a-o fûsto.
36 Roba lunga all'ammazzone, trovata, Colpo de genio da Rolandi Ricci, Braghe lunghe co-e staffe, ûnn-a sciûgata (Per chi ë ûn pô dilettante de garicci) Ûn bello cilindretto de Demata, Misso de gaibo, pe fâ vedde i ricci Pe tûtt'arma ûn fôettin cö pommo d'ôu Dö genere avvoxioû che caga ö môu.
37 Ö Giûlin a cavallo a ûn azenetto (A bell'â megio, ö commensava a staghe Benché in fæto ö perdesse ö mandilletto E ö se fesse anc'ûn pô a cacca in te braghe) Ö va avanti trottando, c'ûn picchetto De cavalli troien, farsï de ciaghe, Mentre Enea, mûssezzando e in pöntö d'öa Ö cavalca, ö fa a rœûa presso a scignöa
38 Comme Rosci ö Nerön, se ve sovven, (Nö sön stôie, perdìe, poi tanto vegie) Cöi œûggi abborsetæ, baffi senen E ö capello tioû zû scinn-a in sce œgie, Ö l'andava a cavallo ammiando ben (Ö ghe paiva ciantoû c'ûn pâ de negie) De nö scomponn-e e nö mostrâ a perrûcca Che da gran tempo a croviva a sûcca;
39 O comme Sanfiorenzo ûn di ciû belli Nostri meistri de piano e di ciû gnecchi, Ö gïava all'Accascœûa fra i arboscelli, Baffi â chineise e zingomi fistecchi, Inforcando ûn cavallo de Bûsnelli Co-e sô gambe sottî, comme döi stecchi, E ö fava cazze tûtte e serve e e Mamme Comme e nöxe camöæ cazzan da-e ramme.
40 Missi tûtti in cammin, van sciû pë maccie Tramezo ai boschi sorva e rocche e zinn-e, Ciû che de belve seguitando e traccie Dö stûfoû de crastön co-e patatinn-e Che ö l'é ö scopo e a raxon de tûtte e caccie, Comme l'é Pasqua pë e leitûghe pinn-e, E nö gh'é bön caccioû che ö ghe demorde, Che ö e passe sottobanca e ö se ne scorde.
41 Ö Giulin figgio solo, e comme tale Mæducoû, bollicugge impertinente Ö fava ûn sciato che nö gh'ëa l'eguale Galoppando in ça e in lâ continuamente, Tiando botte co-a bocca a ûn ideale Bestia feroce e assimentando a gente O faxendo scentâ, con ste sô mosse A vea caccia, accordòu che ghe ne fosse.
42 Tûtt'assemme s'annûvia e se fâ scûo E se sente tronâ d'in löntananza, Poi de stisse ciû larghe ancön che ûn scûo Fan zà nasce ûn pittin de titûbanza, Quindi, sæte, gragnœa, ægûa a derûo, Te manda a fâ fötte l'ordinanza E scappan tûtti a rêo, che pân paghæ Söttö a rocche e cascinn-e, e in ti paggiæ.
43 In te questö bordello e sta derotta Soli Enea con Didon, restan lì a torse; Senza ûn erbo, ûn paggiâ da andaghe sotta, Senza pægûi e ädreitûa senza risorse; Tûtt'assemme se gîan, te lì ûnn-a grotta, E dö mæximo asbrîo, senza stä in forse Senza pûia d'incontrâ di örsci e di loî Se ghe fûttan de söttö tutti doî.
44 Aoa chi vegniæ ö bon, vegnieiva ö spesso, Se ve vuesse contâ cose han fottûo, Ma l'é megio passaghe pe refesso E ciuttosto peccâ ûn pittin de scûo Che gh'é de côse che ûn bambin de gesso, Ö paisan ciû tanardo e ciû tambûo Ö ghe trœuva d'istinto ö senso e ö fï Senza mette i puntin proprio in sce l'i.
45 De ste notte segrette e appascionæ Fæte in sprescia, in desaxio in strangogion Ma assavûie da atrettanti valûtæ Quanto meno gh'ëa a calma e a riflescion, Testimoni discreti e smaliziæ Nö sön stæti che l'ægua ö vento e ö tron Che in tö mentre che lö ghe davan dentro De fœûa ghe fâvan l'accömpagnamento.
46 Miæ che brûtto destin! de sta luçìa Che da reginn-a a l'ha deciso a sorte, Se commensa a desghœggie a litanìa De sô tante disgrazie e da sô morte Sätôu zû ô primmo schæn con allegrìa A scuggia zû a derûa sempre ciû forte Che a ve dà dö cû in ciappa e comme ben E a s'immerda ädreitûa comme ûnn-a pûtten.
47 Invece de salvâ qualche apparenza E de demöase nö möstrandö a cea A l'aumenta d'audaxia e d'impûdenza Finn-a a fäse ciammâ moggê d'Enea, E a ghe a ciocca ädreitûa senza decenza Nö savendo tegnî moddo e manëa Mentre che ö cæto, che ö nö vœû de cuggie Ö commensa a adesciase; ö frizze, ö buggie.
48 De tûtte e malazioin, tûtti i malanni Ch'emmo avûo da-o peccôu de nostra moæ, Ö ciû che ö n'ha procûou lastime e danni E che ö cöre con ciû velocitæ, Voî porriesci campâ çento mill'anni Acquistâ l'esperienza a tonnellæ, Ma doviesci pe forza ammette ö fæto Che no gh'é mal'azion pezo che ö cæto.
49 Quando ö nasce ö l’é quæxi ciû piccin Che ûn microbo de Koche e compagnia, In sce e primme ö fâ ö morto e ciancianin Ö l'aumenta in volûmme e vigoria, Poi ö s'agita, ö schitta, ö fa cammin E ciû ö cöre, ö s'ingroscia, ö sciûscia, ö cria, Ö diventa gigante, ö tocca ö çê Dappertûtto ö l'agguanta e ö mette pê;
50 Nö se riesce a sô forma a definî Perché ö l’é ûn pô de tûtto. Ö pä ûn oxello Da-e so äe che ghe servan pe corrî, Mentre in cangio ö l'ha ûn êuggio pe cavello E mille oëgie appuntæ pe sta a sentî Cose dixan apprêuvo a questo e quello, Mille bocche lì pronte a riportâ, Pe dì e cose a traverso e a ezagerâ.
51 Nêutte e giorno ö va in gîo sensa fermâse, Ö nö dorme, ö nö quëta, ö no se stanca, In sce ë töri, in sce i teîti ô va a pôsase E se ö vedde ûn pacciûgo ö te l'abbranca E ö ghe sciûscia in manea da spolmonase Che ûn bædin che ö no vaiva ûnn-a palanca Ö diventa unn-a mössa ûnn-a cagnara Che chi a töcca ö s'immerda e ö se bûzara.
52 Puei pensâ che pittâ pè sto marviaggio Quando ö l'ha indovinôu quant'ëa successo, Senza sta a zinzannä ö se misso in viaggio E pe drîto, pe inverso e pe refesso, Azzunzendo in ça e in là qualche retaggio, Rinforzando dö cô se gh'ëa dö spesso, Ö se misso a cantala in tûtti i toin C'ûnn-a cöa de commenti e spiegazioin
53 Ö dixeiva: che ûn Tizio ûn farabûtto, Ûn Troian senza scarpe, ammiseiôu, Che pe ûn adæto ö s'accattava tûtto, L'ëa da poco in Cartagine arrivôu, E Didon desprexando ö graddo, ö lûtto, A l'aveiva in sce l'atto appilotôu Ch'ëan zà döi rösci in t'ûnn-a scorza d'êuvo E che ö batoso ö ghe mangiava apprêuvo;
54 Che se fava gariccio a tûtt'andâ Cö pretesto ch'ëan zà maio e moggiê Che ö l'ëa ûn sciallo continûo, ûn beguddâ Giorno e nêutte zû a reo, co-e man, co-i pë, Che i dovei d'unn-a testa coronnâ, Se compivan pe-i letti e i canapë, Che gh'ëa in corte ûnn-a vea casa dö Leccia Dove futte chi vœû, beccia chi beccia.
55 Queste cose e tante âtre ciû granîe, Ö sparzeiva in ça e in lâ questa canaggia Che pe forza re Jarba ö l'ha sentîe Nei commenti da corte e da marmaggia; Ve lascio immaginâ che litanîe Ö s'é misso a tiâ zû, neigro dä raggia, Tanto ciû pe-o brûxö d'ëse reietto Dâ reginn-a Didon, pe stö soggetto.
56 Questo re, che pe-o resto l'ëa ûn bastardo De quello lescaiêu de sommo Giove, Ö l'ëa pe stö sô poæ, pin de riguardo Erzendoghe capelle in reggia e altrove E offrighe di bêu, c'ûn dîo de lardo; Savûa sta cosa ö va in parrocchia, dove C'ûnna voxe tra a fûtta e tra a preghiera Ö se mette a tiâ zû sta tiritera:
57 A-o bellin dove semmo ? e che manea A l'é questa, perdîe, de vûei trattâ? No gh'é ciû né olocausti, né preghëa Che ve possan costrenze a raxonnâ? Mi me töccö pe vedde se a l'é vëa, Ma mi ho pûia che se zêughe a cûggionâ, Stæ in çe solo a grattave ûn pô e zenuggie? E e sæte, i lampi e i troin, sön tûtte cuggie?
58 Ûn ciappetto vegnûo de chì sâ dove, C'ûnn-a risma çernûa de pellegramme Avanzo de casin, celle ed alcove, Che mì, balordo, g'ho levôu za a famme, A me deve fâ ö torto, ö sommo Giove, De dâme ûn pê in tö cû pe stö salamme? Devo vedde stö chì che ö me dà a berta E taxei, mentre lë ö buffa in coverta?
59 Ö l'ëa ancon lì in zenöggie a fâ lamenti Che zà Giove sorpreiso, ö s'ëa vortôu A-o recioccö da vöxe e di aççîdenti Che sô figgiô ö gh'aveiva allivellôu E piggiando, lì a caxo ûn pâ de lenti Ö s'ëa misso a amiâ zû, mëzö seccôu, E puntando Didon, co-i sô binoccoli Ö vedde Enea che ö te ghe dâ sciû a-i broccoli.
60 A mössa Peo chi nö se treppa! a-o casso! Atro che casto e che pietoso Enea: Atro che Italia! se nö metto a-o passo, Le ö ghe a ciocca e ö ghe lascia a rastellëa; Ohe là Mercûrio, vegni chì, paggiasso, Se se beccia e se fûtte a sta manëa, Stö bulicugge ö dà di pûnti a mì; Mercûrio, ho dîto che ti vegni chì.
61 Mia fanni presto, piggia ûn pâ de venti, Attachiteli a-o cû c'ûnn-a picaggia, Bullite in tæra senza complimenti E vannime a trovâ stö testa gaggia Che ö se perde in garicci e complimenti Nö pensando a-o destin che ö l'hain sce-a taggia, Vannighe a dî che n'ho zâ a mössa pinn-a De veddiôu incarognî in ta pantalinn-a!
62 Digghe alla fine che nö l'é pe questo Che Venere a me l'ha raccomandôu, Ne pe fûttime in manea de daghe a-o resto Che dûe votte dai greci a l'ha salvôu: Che ö s'imbarche, che ö vadde, ö fasse presto, Che ö nö stagghe ciû a fâ l'abbelinôu, Che ö l'ha ûn regno davanti e se ö nö vêu, Ö nö deve privâne ö sô figgiêu!
63 Ö n'ha ancon terminôu che zâ se mette Mercûrio pe esegûi stâ commiscion, Ö s'attacca a-e caviggie ûn pâ d'alette, Cön de ciûmme de gazza e de piccion, Ûnn-a çenta d'ôrpello e de ciambrette E ö storico capello de latton, E ö l'agguanta pe bacco, ö Cadûceo, Quella verga, sei ben, cöscì da rëo.
64 A l'é questa che a serve a-i sô manezzi, Mal'azioin, ruffianate e tradimenti, Che a combinn-a e ganciatê e ladrunezzi Che a l'accianta in te l'orto a-i diffidenti, Che a dirizze i cöggiöin, che a bûrla e leggi, Che a fa i zêughi de borsa e i fallimenti, Che a fa perde e moggiæ, che a vende e figgie, Chi ë a rövinn-a de case e de famiggie.
65 In sce primma ö se bulla e ö fa ûnn-a ciomba Zû da-o çë gambe streite e a testa avanti, E o precipita zû comme ûnn-a bomba In sce ö ciû grosso di nevosi Atlanti, Dove ö vento ö ghe sciûscia e ö ghe rimbomba Dove a nebbia cö zeo, regna costanti, E in sce stö monte che ö l'ëa ûn sô antenato, Öse ferma ûn pittin, pe piggiâ fiato.
66 Poi ö törna a bollase e costezzando Tocco e nö tocco in sce africane sponde. Proprio cömme ûn ôchin ö va sfrixando E annunziando a burrasca ö pei de onde, Becchezzando in ça e in là, de quand'in quando Con di sâti, di sguetti, e de ôte rionde, A so meta ö l'arriva e çea con çea Pe-a primma cosa se ghe affaccia Enea.
67 Ö l'ëa intento a di piani e di progetti De sontuosi palazzi e monumenti, Tûtto lindo arrissôu, tûtto frexetti, Co-i cavelli oleosi e puzzolenti, C'ûnn-a sciabbra da rîe, pe dâ ai peccetti Tûtta gemme, arabeschi ed ornamenti, E ûn mantello de porpora elegante Ûn regallo tesciûo da sô galante.
68 Appenn-a che ö l'ha visto ö te l'accosta E ö ghe sbraggia in te l'oëgia: ah bellinön Vanni là, che ghe vêu da faccia tosta A fâ ö leccabrûnie con stö saccon, Ö baccan de lasciû ö me manda a posta A annûnziate de trinca a sô opinion, Cioè che ti ë ûn bulicciö, ûnn-a bellinn-a E de tô balle ö n'ha zà a mössa pinn-a.
69 E cose ti te pensi? e con che fin, Ti stæ chi a perde i giorni a zinzannâ? Che ti devi dâ a mente a-o tô destin, Che ti æ ûn regno da vinse e conquistâ, Se a to gloria ti a metti in tö bellin No ghe mette tô figgio, e nû lasciâ Pe guagnase ûn impero a mëza costa, E ö se ne va, sensa aspetâ a risposta.
70 Ast'apostrofe Enea, poviou cristian, Ö sta lì comme Giona, inscemelïo, Co-i êuggi spalanchæ, co-e balle in man, Nö savendo piggiâ nisciûn partîo, Se decidise a stâ, se fûtte ö can, Comme fâ con Didon, con che regîo Raxonnala e decidila co-e bonne Affinchè ä so partenza a nö s'opponn-e.
71 Primma scì, ma poi nö ghe passa in mente I progetti ciû nesci e stravaganti, Doppo avei zà deciso ö se ne pente E ö fâ ûn miggio inderë, pe ûn passo avanti, Ciû ö desghêuggia ö s'imbroggia e finalmente Ö decidde e ö se fâ vegni davanti I ciû esperti campiöin dö sô drapello Cioè Gianlucca e Baciccia Montexello.
72 E ö ghe dixe: l'e l'öa de fâ partenza Ciancianin, senza fâ de ramadan; Dî sta cosa a-i compagni in confidenza E seggiæ tûtti pronti a fûtte ö can Fasso assegno in sce-a vostra intelligenza Pe fâ e cose con gaibö e sottoman; Mi parliô co-a reginn-a e ciancianin Ghe ö ciantiô, con riguardo, in tö stöppin.
73 Dîto e fæto, i compagni in t'ûn momento Se disponn-an a fâ cose ö g'ha dîto, Provvedendo all'imbarco e all'armamento A fâ bœûli, fangotti e a lasciâ ö scîto, Ma scì balle, Didon ch'ëa ûn sacramento Da nö pueighelo infiâ coscì pe drito, Benché a fesse l'indian, che a fesse a morta, Pe istinto de tûtto a s'ëa zà accorta;
74 E zà ö cætö ö ghe sciûscia e ö te ghe cönta Che l'é dæto zà ö sevo ai bastimenti, E che a squaddra troiann-a a l'ëa zà pronta A tiâ sciû l'ancöa pe dà e veie ai venti, E coscì lë a se spaxima, a se monta E te gh'intra in tö chêu mille aççidenti, Tanto, che a sciorte imbestialîa dä raggia Traversando a çittæ, pe andâ in sce-a spiaggia.
75 Comme quando a ûnn-a donna che a se lascia Abbrazzâ, manezzâ da questo e quello, Se per caxo ghe dî che a fâ a bagascia Ve ghe ven ûn demonio pe cavello, A reagisce, a risponde, a se sganascia, E co-e ûnge, se a puëse, a faiæ ûn maxello, Cöscì lë inveninâ veddendo Enea, A l'agguanta e a ghe parla a sta manea:
76 Siôto, vile, ruffian, testa de casso, Brûtö che ti ë, ti me ne fæ de queste? Ah ti tii ö sascio e poi ti ascondi ö brasso, Ti gii de bordo e mi restiô in te peste? A tì ti æ l'ûso de brûxâ ö paggiasso, Anche trattando con de donne oneste? Ma progenie de sbiri e de ruffien, Ti me tratti ädreitûa, comme ûnn-a putten?
77 E mì cose t'ho fæto e perché mai Ti te fûtti de mì e di tô zuamenti? Ti væ incontro a de lastime e di guai A fâte spenaggiâ da-i elementi, E mi döviô restâ, chì in sce ö tramwai Söla ermitta, a giasciâ bile e aççidenti? Pe fâ ûn viaggio a taston, ma brûtto boia Cosa ti fæsci se existesse Troia?
78 Ah pe queste mæ lagrime, pe quello Assazzo de piaxei che ti mæ dæto, Che ö l'é stæto ûnn-a gossa in t'ûn lavello E ö m'ha missö ciû coæ che soddisfæto, Se de mì ti æ posciûö fâne ö bordello E se qualche piaxei, provâ t'ho fæto, Nö me fâ quest'azion diletto Enea, Che a sæ degna da forca e da galea.
79 Ti sæ ben, che pe tì me son cacciâ Dietro e spalle ö rispetto e a pudicizia, Sön dai mæ pe ûnn-a putten consciderâ, Son co-i Cappi Africani in nimicizia, Da ûnn-a parte g'ho ö fræ che ö stà aspetâ Pe roviname ûnn-a ocaxion propizia, Jarba dall'âtra, che ö nö vedde l'öa De ciantamelo sotto ö portacöa.
80 E tì æ chœu de partì? che Dio te mande Ûn anghæso derê fæto a pestello! Se a-o meno a-o meno doppo tante giande Ti m'avexi insaûrâ d'ûn rûbatello, Che ö me tiesse sciû ö chœu, che poi da grande Ö me fosse d'aggiûtto e de pontello; Ma manco questo, döviô mûi chi ermitta Missa a-o bando da tûtti e derelitta!
81 Comme chi ë naûfragôu se ten co-e brasse Streito a ûn schêuggio, a ûnn-a tôa pe nö negâ, Cöscì Enea, pe a pûia che a l'obbligasse Co-i sô cênti a dovei capitolâ, Ö l'e stæto aspëtâ che a se sfogasse, Che finisce a gragnœûa pe pûei parlâ, Nö pensando che a Giove e a-o sô comando E tegnindose ö sciôu nö parpellando.
82 All'ûrtimo ö ghe fa: via, te ne prego, Nö fâ de scene e nö sciatate tanto, Ti aviæ mille raxöin, mì nö te ö nego, Né mì me vêuggio fâ passâ pe ün santo, Ma alla fin fine, nö sön manco ûn cëgo Né ûn Giuseppe, o ûn Eunuco, e perdiesanto Se ti mæ vosciûo ben, cose ne posso? Dimme ûn pittin, doveivo spûate addosso?
83 Mi pe dö resto, non ho mai pensôu De vùei tiâ de sasciæ, retiando ö brassö Né t'ho mai dîto che t'aviæ sposôu, Che de queste luçie mi nö ne fasso; Cose ho fæto de mâ, t'ho trûffôu, Eh perdie, gh'é da fâ tanto fracasso? Nö l'ho fæto da solo, e se gh'ëa mì, Vêu dî pe ö meno, che ti gh'ëi tì ascì.
84 Poi se fîse padron de dî e de fâ, Se a-o mæ destin ghe comandasse mì, Ti pêu ëse çerta che nö stæivo a giâ Pe mâ e pe tæra e a rompï a mössa a tì, Ma tornieivo a mæ Troia a fabbricâ, Comme a l'ëa primma e quande fösse lì, Scì che sæ l'öa de stâ co-e balle a-o sö A piggiase dö spazio e a fâ l'amö!
85 Ma l'Italia a me ciamma e devo andâghe Anche cö rischio de rompîme ö collo, Giove ö comanda e cose posso fâghe Se lasciû in çê nö sön tegnûo pe ûn sciollo? Ö sà ö Segnö, se ö m'ha sciûgôu zà e braghe Se dappertûtto dove vaggo, Apollo In mille moddi ö me l'ha fæto intende, Che bezêugna che vagghe e che me rende.
86 Cose sön ste battûe che ti me strisci? Cose ö l'é dunque mai questo to sdegno? Non intendo perché ti ghe patisci Se mì in Italia vaddo a fâme ûn regno, Mentre tì ti ë chi in Libia e ti ghe pisci Da padronn-a e da re, perbaccolegno! E vorrieivo savei, per cose mì Nö posse fâ, cose ti æ fæto tì.
87 Gh'é mæ poæ, che ö me sciûga ogni momento Se særo ûn œûggio pe dormî ûn pittin, E ö me dixe che a l'é a fôa dö bestento, Che sæ l'öa d'andâ drîto a-o mæ destin; Me sovven de mæ figgio, e ö l'e ûn tormento De pensâ che ö deve ese ûn re latin, E che invece ghe levo ö pan da-i denti A sön de balle e de divertimenti.
88 Nö l'é manco mez'öa che l'é vegnûo Ûnn-a staffetta de Giove e ûn sô messaggio A dîme bellinön, becco fottûo, A ordiname che me mette in viaggio, E l'ho visto e sentîo, questo te ö zûo, Nön invento, n'azzûnzo e nö retaggio, Dunque lascia cörrî, ciû ti me frösci E ciû mösse ti fæ, ciû ti m'angösci.
89 A l'aveiva aspëtôu che lë ö finisse Senza dî ûnn-a parolla e senza ansciâ, Co-i denti ciôsi e co-e pûpille fisse, Contegnindo ö ghignon pe nö scciûppâ, Sempre a töccö e nö töccö e lì in sce pisse D'andâ tûtta de sörva e straboccâ, Ma nö pûendone ciû, neigra dä raggia, Testa e cû a l'incappella e a te ghe sbraggia.
90 E ti æ ö mûro de dì, ti æ a pretenscion De vantâ che l'é Venere tô moæ? Ti ë nasciûo da-o Cavalli e da Giaron, Ti ë ûn bastardûzzo da Maternitæ, Ti ë sciortîo dall'ûspiâ d'ûnn-a prexion, Allevôu dai putten bollettinæ; Ma che scciatta de re, che sangue fin, Ti ë ûn rampollo de celle e de casin!
91 E mì staggo chi a cianze, a renegâ, A ûmiliame a stö paggiasso, Che ö l'ha ö sæximo, ö chêu in tö belo cûâ Che ö l'é bon pe ö Maxin che ö ghe tie ö lasso Cose serve fâ vöti e supplicâ Se a-oa Giove e Giûnon, nö van ciû un casso, Se nö gh'é ciû giustizia in tæra e in çë Se sön tûtti ruffien, tûtti cuatë!
92 E a pensâ che stö sîoto ö l'é vegnûo Chi a stracuâ pin de famme e senza ûn citto, E mì sciolla che sön! l'ho riçevuo Pe levaghe a miseia e l'appetitto! E ancon, stesselà lì, che ho ancon vosciûo In sce ö regno e in sce mî, daghe diritto, Pe veddime lasciâ comme ûn saccon Ûn remorco qualunque, in abbandon.
93 A sentilo ao-a ghe ö profeta Apollo, Ao-a Giove, Mercûrio, ûn aççidente, Che se mescian da-o çe pe questo sciollo Che son tûtti sciatæ pe questa gente! E che ti posci scavenate ö collo! Vanni dunque ûnn-a votta e che nö sente Mai parlâ ciû de tì né de to gesta In Italia, all'Inferno, a cadepesta!
94 Ma se quelli lasciû, nö sön schifosi Senza ûn pô de giûstizia e de pietæ, Spero veddite tì, co-i tô batösi In ta merda e in tö pisciö assotteræ, Spero veddive moî da pigoggiosi Implorando a mæ grazia a mæ pietæ, Mûi de famme, de freido e d'aççidenti E senz'œûio, né sâ, né sacramenti.
95 E a l'aviæ continuôu, ma dä pasciön, Da-o travaso da bile a s'impuntella E a se mette a tremâ dä convulscion E a sæ cheita lì, se ûnn-a sô ancella Faxendola assetâ in sce ö caregon, A n'avesse finîo questa ratella, Mentre Enea ö se ne va scrollando e spalle E dixendo fra le: son tütte balle.
96 E piggiando occaxion da-o svegnimento, Che ö ghe dava ûn pittin de libertæ Ö va a-o porto e ö fa scì che in t'ûn momento Tutti i legni son vönti e preparæ Cacciæ in mâ comme sön senz'armamento Con de remme in sce l'atto improvvisæ Da ûnn-a selva de pin che a l'ëa vixinn-a, Adattæ in quinta e sprescia e â biscôchinn-a.
97 Aviei zà visto petussâ ûnn-a sotta Da ûnn-a raccolta de moscoin merdæ Che in sce ö prinçipio ghe van ûn pe votta, Poi a sciammi ädreitûa centûplichæ, Parte restan de dato e parte sotta, Missi in orgasmo dall'aviditæ, Che in t'ûn lampo, assorbîa dâ concorrenza, Nö ghe ne resta manco ciû a semenza;
98 E coscì l'ëa ö remescio e l'invexendo Che da-o porto ä çittæ, da questa e quello Favan tûtti i Troien, parte cörrendo A portâse a sô roba in tö batello, Parte andando a-e provviste o racchœûggendo I dispersci, i bettoanti in t'ûn drapello, Che in te meza giornâ l'ëa tûtto a posto, E pe pûei fotte ö can, tûtto disposto:
99 Che sospii ch'ëan i tô, povia Didon Che beziggi, che lastime, che centi, Quando stando assettâ da-o tô barcon Ti veddeivi stö sciato e stì ornamenti! Bruttö siôto d'amô che ti æ a pascion De fa fà tante mösse a-e povie genti, Cose l'é che ti fæ, cose ti futti? Perché i ommi ciù boin, vegnan cifutti?
100 E lë vinta, obbligâ dâ tô possanza, Fando forza a-o sô chœû contro e tô lezzi, Pe nö perde ädreitûa tûtta a speranza A s'attacca a s'agguanta a tûtti i mezzi, E ciamando so sœû che a l'ëa in ta stanza, Pe mostraghe stö sciato e sti manezzi, A ghe dixe cianzendo: Ecco a manea Co-a quæ me tratta stö brûtô d'Enea!
101 Ti no veddi che ö scenta e ö piggia ö liscio Che ghe e veie ai pennoin di bastimenti? E n'ho forse raxon se ghe patiscio Mi che stavo segûa di sô zuamenti, Che ö me lasce a marsî sola in tö piscio Proprio comme ûn saccön di ciû scadenti? Se a-o meno a-o meno, ö me l'avesse dîto, Me l'avieivo piggiâ ûn pô ciû pe drito!
102 Cöri dunque da lë, vagghe a parlâ Perché andandoghe mi, sæ tempo perso, Mentre invece da ti ö se lascia fâ, Che ti sæ daghe sciû, proprio a-o sô verso, Vunzilo ben, perché ö se ö lascie infiâ, Perché ö gh'intre da lë in te l'œûggio gûærso; Cianzi, rangogna, caregando e tinte, Digghe che mi, nö g'ho mai fæto ninte.
103 E che nö sön mai stæta a bordo ai Greghi, Né comme lë, nö g'ho mai fæto ö sezze, Che nö vaddo a çerca ö mâ, comme i meghi Pe prefûtte i Troien, pe daghe lezze, Né sô poæ, né sô moæ, né i sô colleghi, Né nisciûn di brutöi che lë ö protezze Ho ingannôu, trattôu mâ, piggiôu de mûtte, Perché in cangio ö me sprexe e che ö me fûtte.
104 Se de mi, dö mæ amö ö se n'imbûzara, Che po ö meno, ö provedde â sô salvezza Che nö sön miga poi, proprio a bazara Perché ö scappe cöscì cön speditezza, Che ö zinzann-e ûn momento, ûnn-a fucciara, Perché ö mâ ö dagghe zû da sô groscezza, Che ö l'aspëte ûn pittin, che ö n'aggie pûia Che ghe parle de nozze e de luçia.
105 Poi che ö cöre, che ö vadde a-o sö destin, In Italia, all'inferno, a Calicûtte, Ma che ö me lascie repiggiâ ûn pittin, Che m'assuefe a stö colpo e che m'aggiûtte A scordâme st'azion da repessin, Che benché sola a dà di punti a tûtte! Vanni, ti æ inteiso? se ti ö fæ fermâ Solo cöa vitta te porriô pagâ.
106 Questo a dîva a sô sœû cö crescentin, Con tante âtre raxioin che nö ghe metto, Mentre lë a fâ comme i figgiœû piccin, Quande se mettan a zûgä a-o siassetto E a l'andava e a vegniva ogni pittin A sciûgâ e cugge a Enea, ma senza effetto, Che in sce stö punto benché ö fise bon Nö se ghe pûeiva fâ sentî a raxon.
107 Comme quando ûnn-a lalla avara e ricca, A l'ha i nevi despiæ che a vœûan prefutte, Se ghe mettan in gîo, picca e repicca, Perché a l'arve ö sacchetto e a molle e mutte, Lë a fâ a sorda, a nö cede e a se busticca E ciû brigan, ciû fân, ciû a se ne futte. E cöscì l'ëa d'Enea, che ciû ö veddeiva Che ghe ö vueivan mezûa, ciû ö se strenzeiva
108 Visto quindi Didon che a fava sappa E che l'ëa comme vûei süssa ûn agûo, E ö mettise a corrî dietro a chi scappa, L'ëa parlâ a ûn sordo e sigilla cö spûo, A s'imbosa, a nö sà ciû cose a giappa, Che a perde a bira e a te va zû a derûo, E ghe ven, povea diâ, coæ de cacciase Ûn pâ de dîe in tö cû pe poi strangöase!
109 E cûn l'agiûtto da superstizion A se sentiva di presentimenti Che a mandavan co-a testa in tö ballon E ghe favan vegnî mille aççidenti, O versando dell'œûio e cûn bûtton Imbösando ö salin, cöi sô ingredienti, O se dunque incontrando ûn zembo, ûn guærso O assettandose a tôa, cö pan inværso.
110 E comme ancön nö ghe bastasse a pûia, Pâ che ghe seggie capitôu stö fæto: Lë a possedeiva ûnn-a fotografia Che dö morto sô maio, a l'ëa ö ritræto, Cappo d'arte de Rösci o de Pavia E che nö sô quante a gh'avesse dæto, Ma che ö l'ëa fæto in grande e a-o natûrale C'ûnn-a cornixe che nö gh'ëa l'eguale.
111 Gh'ëa zà parsö che a nœûtte ö se mescesse E che ö l’amiessec'ûn pa d'œûggi scûi, Che ö ciamesse pe nomme e ö ghe dixesse: «Avardite Didon, che ti nö a dûi!» E ûnn-a sbrazzoa in sce-ö teito a gh'annunziesse A sô fin, cöi sô cênti e i sô lûi... A s'assunava d'ëse sola e spersa, E ö casto Enea che ö sprexiava a guersa.
112 E veddeiva coscì, coscì pensava Quello veggetto, che aviei visto a seia, Che ö piccava bacchæ, che ö s'arraggiava Perché i batösi ghe dixeivan Neia: Che ö no pueiva dormî, che ö nö mangiava Che ö criava sempre da vegnighe a peia, Credendo de sentî sempre ûn batöso Che ö ghe sbraggiasse questo nomme odioso.
113 Coscì, a povia Didon, missa a quaterno A commensa a piggiâ e disposizion Pe levâse ädreitûa da quest'inferno Da questa vitta de tribulazion; E sforzandose a rîe, calma all'esterno, Ascondendo i sô affanni e e sô pascioin, Anna, a dixe a so sœû, da chi in avanti Vœûggio futtime a reo de tûtti quanti!
114 Mi conoscio ûnn-a Singa, ûnn-a donninn-a Proprio dö paise de Fontannabonn-a Che a l’é stæta cantante e ballerinn-a, Scin che a pûeiva pagâ da so personn-a Poi fiorista da stradde e chellerinn-a E da vegia, a s'inzegna e a l'appixonn-a De stanze a di remorchi e che a sa l'arte D'annunzia l'avvegnî, faxendo e carte.
115 Lë a sa fâ di pacciûghi e di manezzi Con di baggi sciacchê, de cöe de bisce, E co-e paole segrette e co-i strionezzi A te i mette a buggî, misce e remisce, Che a pœû fâ cose a vœû co-i sô strionezzi, Fâ che nasce l'amö, che ö scomparisce, Che se mesce e montagne e vive i morti, Addrizzà a testa a-e donne e gambe a-i storti.
116 Mi te zûo, figgia caa, che nö vorrieivo Sottomettime a questi incantamenti, Ma nö veddo âtra stradda e nö trovieivo Atra cûra adattâ pe i mæ tormenti, Dunque famme ö piaxei, che mi gradieivo Fâ ö strionezzo in ti reali appartamenti, Çerca un locale spazioso, averto Anzi ciû che se pœu, ben a-o scoverto.
117 Ammûggiando de legne in abbondanza, Comme ti fæsci pe componn-e ûn fôu, Piggia e armi che ho appeiso in ta mæ stanza E che quello brûtö ö m'ha regalôu, Tûtta a roba che a l'ëa de sô spettanza Scinn-a ö letto in to quæ ö m'ha trombôu Perché s’é dito e combinoû co-a singa, Che no reste de lë manco ûnn-a stringa
118 E so sœû, che a n'aviæ mai ciû credûo Che a l'avesse de idee coscì barbinn-e, Senza fâ osservazioin, lì in sce ö tambûo, A se mette a ammuggiâ legne e fascinn-e, Mentre a povia Didon con dö velûo, Con da sgarza, de frange e de tendinn-e, A ghe fâ tûtt'ingïo ciocche e festoin Comme s'ûsa in te gexe in te funzioin.
119 Savendo a sorte che a ghe vueiva fâ, A fâ mette in sce-a pira e braghe e mûande, Ö ritræto d'Enea, cö scuddo e a spâ, E a-e adorna de ramme e de ghirlande De cipresso, de pigna e de cornâ, Che mostravan e pigne e balle e giande, Vöendo forse onorâ, con quest'idea, Ûnn-a de doti ciû apprexiæ d'Enea.
120 Lì gh'ëa a singä presente e abberûffâ, Che a fava di atti e che a mostrava i denti, Tiando zù di sacranoin da fâ tremâ Tûtta a casa, da-o teito aî fondamenti, E a bruxiava dell'erba attœscegâ, Che a ve fâva vegnî mille aççidenti, Cön di siôti, di inguenti e de pomæ Cuggie d'aze, galösci e beli cûæ.
121 E a reginn-a descâsa e quæxi nûa, Nö pensando che a fin che a vûeiva fâ A ghe versa de dâto ûnn-a mescciûa Fæta de gran, con di mottin de sâ, E pregando, se in çe gh'é chi se cûa D'ûnn'amante sedûta e abbandonâ, Perché ö l'aggie in memoia e ö tegne conto Da fin che a deve fâ pe quest'affronto.
122 L'ëa passôu mezanœûtte e tæra e mâ, Ö Creoû, contegnûo cö continente, Tûtte e bestie e i cristien che pe mangiâ Se devan fötte vicendevolmente, Ëan zà andæti in tö cûccio a riposâ, E ghe a cioccavan saporitamente, Mentre invece Didon, neigra da raggia, A nö posa, a nö quieta, a nö pisaggia.
123 E co-a nœûtte crescendo in lë ö brûxö D'ëse stæta tradîa coscì vilmente, A se mette a sbraggiâ: che bell'ônö, Mîa che figûa che ö me fa fâ co-a gente! Chi ghe sâ, chi troviô tanto brûtö De bonn-a bocca de voei dâme a mente, De sposâme avvilîa comme ö me lascia, Che nö me resta che de fâ a bagascia?
124 Chi porriô ciû sposâ di mæ galanti, Forse ûn arabo, ûn neigro, ûn canellon? Ma se ho fæto zà e corne a tûtti quanti, Me mandian a fâ fûtte e con raxon; Doviô andâ coi troien pe-o mondo erranti Solo a faghe da serva e da striggion? Perché ogni siôto ö me tambûsce ö sezze, Me spelinsighe e scciappe e ö me purpuezze?
125 Partiô insemme co-i mæ in sce ûn bastimento Quande commensan a piggiâ respìo? Senza scopo, raxon, senza argomento Doviô törna con mi, portali in gîo? Nö, ciûttosto se creppe in sce ö momento, Ûnn-a lamma che a taggie, ûn colpo e addio Chi ë in te peste ghe stagghe e che ö s'inzegne. E chi l'ha in tö stöppin che se ghe ö tegne.
126 L'ëa con tante raxioin, che a-o sô tormento Dava sfœûgo a reginn-a abbandonâ Quand'Enea che ö l'ëa zà in sce ö bastimento, E ö s'ëa misso in sce a poppa a pisaggiâ, Ö se vedde davanti in t'ûn momento Torna quella figûa de mandillâ Che ö l'aveiva zà visto ûn'atra votta, Mandôu da Giove pe insegnaghe a rotta.
127 E ö ghe torna a ripete: ah canellon, Chi dorme, figgio cao, nö piggia pesci, E ö dà ûn câsö â fortûnn-a e all'occaxiön! Mentre che ti stæ a torse e ti nö mesci, Forse aspettando de piggiâ ö lacciön, Ghe a reginn-a, se tì ti nö savesci, Che a l'aspëta ö momento ö ciû propizio Pe puei fate in te l'ortö, ûn çerto ûffizio.
128 E ti stæ chi a lappâ perdingolinn-a! Quande ti æ l'occaxion de piggiâ ö lisciö? Se a te trœûva ancon chi doman mattinn-a, Ti ë ûn ommo morto e ti finiæ in tö pisciö; Ma se poi ti æ piaxei da tô rovinn-a Mi nö so cose dî, te compatisciö, Anzi d'incangio, me ne batto e cugge E te pisciö in tö cû ciaö bullicugge.
129 Coscì dito, ö deslengua e ö casto Enea Ö se mette in setton, pin de spavento, Ö se leva, ö trambuscia, ö fâ in manëa Che s'adesce i mainæ dö bastimentö E ö se mette a sbraggiâ: tiæ sciû a bandea, Remme in mâ perdiesanto, e veie a-o ventö, Nö l'é tempo de stâ co-e balle in man Chi besœûgna fâ presto e futte ö can.
130 E pe fâ come ö dixe, ö dà ûnn-a botta In sce ö cavo, co-a sciabbra e ö te l'arrionda. Fan ö stesso i compagni e in t'ûnn-a votta Son tûtti i legni destacchæ dâ sponda, Se tia sciû e veie, se ghe molla a scotta, Pe piggiâ ö ventixœû che ö te i seconda, E poi forza de remme, aggiûtta, arranca, Scciûmma l'ægûa coscì, che a ve pâ gianca.
131 In t'ûn giano che ö dava in sce ö çetron L'ombra opaca da nœûtte a s'ëa cangiâ; E a reginn-a che a s'ëa missa a-o barcon Pe godise l'æxia da mattinnâ, A s'accorze d'aveilo in tö fogon Senza pueiselo ciû despûntellâ, In tö vedde i Troien, za fœûa de tîo, Che ghe davan de remme a tûtt'abrîö,
132 Aoa ve lascio immaginâ ûn pittin Comme a resta incarognâ e inscemelîa! Poi a vegne ûnn-a fûria da-o venin, A se streppa i cavelli e a te s'abrîa De pattasse pe-a faccia e pe-i tettin, A se sguara a camixia, a cianze, a crîa: Brûtô d'ûn Giove, ti me vorti e spalle? Se te posso acciappâ, t'arranco e balle.
133 E stö foresto, stö ruffian da gîo, Ö pœû dâme ö bughezzo in casa mæ, Senza ûn betordo che ö ghe dagghe ö crîo, Che ö piggie a casci e ö ghe ne leve a cuæ A nö sâ mai ciû dita, ah, nö perdîo, Acciapêli pë cuggie e nö i mollæ, Scin che n'aggian cagoû zû cö fighæto, E baronate e malazioin ch'an fæto.
134 Ma ahimemì, cose diggo e cose fasso, Perché m'arraggio, se l'ho zà derë! Questa a l'é furia che a nö serve a ûn casso, Le comme vuesse dâ di pugni in çë! L'ëa tempo alöa se ö vueivo mette a-o passo, Quando ö l'ëa chì che ö comandava lë, Fando l'alûoû pe no pagâ gabella, E coa vorpe ficcâ sotto l'axella.
135 Questo ö l'é l'ommo che ö nön ha de falle, Che ö se porta in tö sacco i sô penati, Che ö se camalla sô pappâ in sce spâlle, Che ö l'ha a miscion de fondâ regni e stati? Perché nö pueivo tiaghe ûn lasso a-e balle, Tialo a remorco, faghe fâ döi sâti, Daghe in pasto sô figgio, asbrialo in mâ Lë con tûtta a sô stirpe astrassonnâ?
136 Sô che fando coscì, me saivo missa A-o brûtto rischio de sätâ ö barcon, Ma dovendoghe mi lasciâ a pellissa, Me sæ almeno piggiâ a soddisfazion De pueî fâne de lö tanta sasissa, De mandâ lë e sô figgio in perdizion, De mettili con mì, tûtti a quaterno De portâli con mì, tûtti all'inferno.
137 Tì bagardo d'ûn Sö che perdiesann-a! Ti sæ i cæti de tûtti i fradellin, Ti Giûnon che ti æ stæta a me ruffiann-a, Pe ciantamelo megio in tö stoppin, E ti Santa Luçia che ti ë a casann-a Di caröggi, de celle e di casin, Dî se ho mai meritoû stö trattamento; E stæ almeno a sentî ö mæ testamento:
138 Se a l’é dîta e che seggie ö sô destin, De toccâ ûn porto e d'acquistâ da tæra, Che ö se trœûve de fronte a di assascin, E che pe vive ö seggie sempre in guæra! Che çercando soccorso ai sô vexin, Ö se sente risponde c'ûnn-a gnæra, E che prîmma che ö mœûe d'ûn aççidente Ö se vedde creppâ tûtta a sô gente.
139 Tiri, i vostri rampolli e discendenti Di figgiœû di figgiœû, zû all'infinito, Cö figgiœû di figgiœû de sti aççidenti Seggiæ sempre in question, sempre in attrito Seggiæ in guæra de lungo e sempre ai denti Pe mâ, pe tæra e in qualunque scîto, Sempre botte ruffiann-e a ogni occaxion, Senza paxe né tregua o transazion.
140 Ma da queste quattr'osse invendichæ Sciorte ûn guerriero che ghe fûmme e cugge, Che ö s'appatte per mì, de iniquitæ Che m'ha fæto sûbî stö bullicugge, Che ö gh'é ciocche ädreitûa senza caitæ, Che nö reste de lö manco e fregugge Ö ghe fasse rompî ö collo in scavenn-a Con ciantaghelo sotto ö fî da schenn-a.
141 E pe finila con sta vitta gramma E con tûtte e sô bæghe a-o stesso asbrîo, Tiando zû tacchi e se destriga e a ciamma Ûnn-a veggetta che a l'aveiva in gîo, Çerta Rosinn-a che a l'ëa stæta a mamma De quello beccelan de sô marîo, E a ghe comanda: sta a sentî Rosinn-a Vanni sûbito a dî a mæ sœu Nettinn-a,
142 Che a se destrighe e che a me porte chì, L'ægua câda, i profummi e tûtto ö resto Che g'ho zà comandôu, per cose mì Vœûggio finîla d'angosciame e presto, Brûxiândo insemme a quella pira lì, Tûtte e memoie de quell'ommo infesto! A-oa, cöri «ghe sghæuo», dixe a veggetta, E a và a fâ a comiscion, ranga e ranghetta.
143 Inflescibile e dûa quindi Didon Pe finîla ûnn-a votta e de pettâ Benché giâna dâ pûia comme ûn limön, Co-e pûpille bexinscie, inveninâ, A se fâ forza e con risolûziön A te mönta in sce ö rogo, a sfoddra a spâ, A l'é dæta da Enea c'ûn atro fin E a se a punta con gaibo in ti tettin,
144 Dando ûn ûltimo sguardo a-o noto lettö, Triste ricordo da demöa passâ, A se mette a ragnâ comme ûn pivettö Pensando a-e cose che ö gh'a vistö fâ, E a ghe dixe cianzendo: oh ti diletto Testimoniö e occaxion dö mæ peccâ, Continûo campo d'amorosa lotta, Aoa accœûggime morta ûn'âtra votta.
145 Ecco a messa a le dîta, e son çenâ, Daggo ûn buffö a candeia e addio vexin! Nö ghe verso de poeila arremediâ, E son mi che me ö cianto in tö stöpin, Aoa quando sô morta e assotterrâ, Cose resta de mi e dö mæ destin? Ho da ö vinte fondôu questa çittæ Vendicôu mæ marîo, fottûo mæ fræ.
146 Ah sæ morta davei feliçemente Se n'avesse intoppôu questi canaggia O morti primma lö d'ûn aççidente, Che de vegnîme chi a straquâ in sce a spiaggia! Chi a se bœûtta in sce ö letto e lungamente A da in smanie, a fa bötti a se spenaggia A se caccia co-a testa in ti lensêu Tiando sciû di sospï da strenze ö chœeû!
147 Poi a dixe: a le crûa dovvei creppâ E doveila dâ vinta a stö strasson, Ma se intanto, mi l'ho in tö bëlo cûâ, Cose serve avei tortö o avei raxön? Muimmo comme se sæ, stö mandilâ Se ö n'ha visto ö mæ fœûgo a mæ pascion, Che ö a vedde aoa da lunxe e che ö se porte Ö rimorso con lë de questa morte.
148 Dîto e fæto; a stâ in bansa ûn pittinin, Poi c'ûn colpo deciso a schissa a spâ Che a ghe fâ ûn bellö sguaro in ti tettin E a ghe sciorte da schenn-a, insaguinâ; A sta scena, e camëe ch'ëan lì vixin Se son misse a tiâ fischi, a cianze, a ûrlâ A fâ tanto bordello e tanto sciâtö Comme fosse a çittæ piggiâ d'assâtö.
149 A sti sbraggi, a sti crï, sô sêu Nettinn-a, A precipita lì che pâ che a sgœùe; A se streppa i cavelli, a s'arrampinn-a In sce a catasta de Didon che a mœûe, A l'abbrassa, a sbraggia: a mî meschinn-a E son mi che t'ho dæto a sciönza a-e rœûe E son mi che ho fornîo pessa ed unguentö Pe pûei fâ tante mösse in t'ûn momentö?
150 Ti te a fæ, ti te a mangi, e mi chi son De lasciâme in t'ûn canto a renegâ? E perché ti mæ fæto ûn rescosön Senza vûei che te vegne a accompagnâ? Mentre invece t'ho misso in condiziön De fâ e cose ä sordinn-a e de lasciâ Mi to sêu, cö senato e i çittadin A fâ tûtti a figûa da burattin?
151 Fando cöscì ti mæ arrangiôu da-e feste, Pûemmo tiâ ö banco pe serrâ bûttega, Morto tì, morti tûtti, ite missa este, A-oa a cuggia a l'é fæta e a nö se mega; Che posse almeno dâ riposo a queste Tó vestigia mortali, e se me nega Ö destin che ti posci ancon campâ, Che pe-o meno, te posse assotterrâ!
152 E co-e lagrime a-i œûggi e ciancianin, Despuntandoghe ö bûsto a ghe retïa A camixia bagnâ d'in sce i tettin, E a ghe lava a ghe sciûga a sô feria; Lë a parpella a tîa ûn bagiö a fâ ö sappin, Comme in çerca de lûxe e a se regîa Pe tre votte in sce ö gommiö e a terza... pon, A dà ûn creppo e a vâ zù comme ûn strasson.
153 E commossa Giûnon da-o sô patì, Iride a manda che a ghe dagghe a-o resto, Che a ghe scciode ö pûvien pe fâ sciortî Quell'avanzo de sciôu che gh'ëa molesto, Dandose ö caxo, che a nö pueiva muî Essendose ammazzâ pe fâ ciû presto, Ed avendo ö sô tempo antiçipôu A l'aveiva ö pertûso ancön tappôu.
154 E a ragazza tecciosa in t'ûn asbrîo A precipita zû che a pâ ûn oxello Tûtto sprazzi de luxe e colorîo.... E fermandose ûn pô pe fâ trapello In sce a testa ä morente, a và d'asbrîo Çercandoghe in te scciappe ö pertûxello E a ghe l'arve in manea che ö fâ sciûscetto E ö descarega l'anîma in t'ûn petto. |
Indice | Parole: Alfabetica - Frequenza - Rovesciate - Lunghezza - Statistiche | Aiuto | Biblioteca IntraText |
Best viewed with any browser at 800x600 or 768x1024 on Tablet PC IntraText® (V89) - Some rights reserved by EuloTech SRL - 1996-2008. Content in this page is licensed under a Creative Commons License |