Indice | Parole: Alfabetica - Frequenza - Rovesciate - Lunghezza - Statistiche | Aiuto | Biblioteca IntraText
Niccolò Bacigalupo
Eneide

IntraText CT - Lettura del testo

  • 2
Precedente - Successivo

Clicca qui per attivare i link alle concordanze

1

E frattanto a reginn-a a s'ëa innamoâ

Poco a poco d'Enea comme ûnn-a gatta,

E pensando a-o sô aspetto, a-o sô parlâ,

A-e sô gesta, a-o sô spirito, ä sô scciatta,

A l'aveiva zà a testa invexendâ

E a se sentiva zâ buggî a pignatta,

Che a sön de bâgi e de cangiâ de fianco,

A passa tûtta a sô nöttûann-a in gianco.

 

2

In conseguenza, all'indoman mattinn-a

Figûæve ûn pô se a nö gh'è parsa vêa

De vedde ö cæo lûxî sotto a tendinn-a,

Pe sâtä zù, senza ciammâ a camêa,

D'ingiarmâse ûn contûsso ä biscöchinn-a

E in camixia e descäsa comm-a l'ëa,

Andâ de filo a fâ adesciâ sô sœû

Pe dîghe tûtto e scaregâse ö chœû.

 

3

Mi nö sô, figgia cä, cose me sente,

A ghe dixe, assettandose in sce ö letto,

Ma me rodo, me crûzio, me tormento,

Sempre apprœuvo a quest'ommo, e ghe rimetto

Ö fighæto e a salute, in mæ zûamento.

Che bell'ommo però, mi ghe scometto

Che se ö pôescimo vedde a-o natûrale

Ö l'é un campion da nö trovâ l'uguale.

 

4

Ah davvei, che se mi n'avesse zûou

De stâ sempre cöscì senza maiame,

In memoia de quello disgraziôu,

Che avanti ö tempo ö l'ha dovûo lasciame,

E se avesse ö çervello invexendôu

In manea da pensâ torna a ligame,

Cose serve cöntate ûnn-a boxia,

Faivo törna con lë, questa luçia.

 

5

Ma me vegne ciûttosto ûn aççidente

Spartilosso, a feriölo e vertadeo,

Se sön tanto carogna a daghe a mente

Tanto vile a cangiâ da quello ch'eo,

E anche solo pe bûrla o mentalmente,

De fâ e corne ä memoia de Sicheo,

Che ö l'é ö solo e ö sä scinn-a ä seportûa,

Che ö se posse vantä d'aveime avûa.

 

6

Ma via, famme ö piaxei, cose ti dixi,

Ghe risponde sô sœû, dandoghe sotta,

Ti gh'æ ûn ommo con tanto de barbixi,

Tì ti ë cada, ti ë bella e ti ë zuenotta

E ti devi aspetâ i cavelli grixi

Pe godîte e maiate ûn'atra votta?

Cose ti ne vœû fâ da tô luçia,

Ti te pensi de mettila in sarmöia?

 

7

Vœuggio fâ che ghe seggie a costûmanza

D'ûsâ ûn çerto riguardo ai nostri morti,

E questo ti l'æ avûo che te n'avanza

Senza temme de puëi fâghe di torti,

Da quando ti æ lascioû senza speranza

Iarba e tûtta a genia di cascamorti,

Ch'ëan vegnûi chi, co-a scûsa de sposate,

Ma che in föndö nö vûeivan che baxate.

 

8

Alöa demughe là l'ëa troppo presto

E ti n'aveivi nisciûn atro in mente,

Ma aoa invece, nö ghe nisciun pretesto

Pe dûala in sce stö tön continuamente,

Ti te senti innamoa d'ûn ommo onesto,

Nobile e forte comme ûn aççidente

Ti n'æ coæ, lë ö le lì pronto a piggiâte

E tì, ti te fæ stiâ, tanto pe dâte.

 

9

E poi comme ti pensi a tiâte avanti,

Circondâ comme ti ë da de canaggie?

Deserti pe derë, secche davanti,

De naziöin semibarbare e selvaggie

Che te veûan bûzâra da tûtti i canti

Senza ûn ommo de chœû che ö t'incoraggie?

E to fræ che da Tiro ö fa ö gradasso

E che ö l'ha zûôu de vüeite mette ao passo?

 

10

Se fosse tì, mi ringraziæ ö Segnô

D'aveimeo fæto capitâ in ti pê,

E donne han bello dî, che fan da lô

Ma ûn pâ de braghe ö ghe tia sciû ö pevë;

Dunque acciappilo ben, fagghe l'amô,

Dagghe dö sevo, e no tiâ o cû inderê

O pe ö tempo o pe ö mâ, no manca scûsa,

Tegnilo streito e stanni sciû co-a mûsa.

 

11

Ve lasciö dî se sti raxionamenti

In sce a povea Didon, n'han fæto effetto!

Ö l'ëa comme sciûsciâ in ta braxe ardenti,

In mezo d'un paggiâ mette ûn brichetto,

Za che a tegniva a söggezion coi denti

E a l'ëa in sce pisse de vegnî ûn ciapetto,

Sentindo che sô sœû a ghe dava sotta,

A l'arve a veia e a lascia scöre a scotta.

 

12

Ma pe quello pittin d'erûbescenza,

Quello çerto riguardo a fâla ben

Che ûnn-a donna a l'ha ancön quando a commensa

A incamminase per vegnî pötten,

Sön andæto a fâ ûn giö de penitensa

Ai Santûai ciû famösi e ciû lonten,

Portando voti e fando dî de messe

Pe amiâ se a smangiaxion a ghe passesse.

 

13

Ma a l'é bella da rîe, sta pretenscion

De tiâ a mezo l'Altiscimo e de vuei

Che ö nö leve d'adosso a smangiaxion

Mentre invece a ne fa tanto piaxei;

De pregalo de mettine in raxon

Quande semmo in tö chœû d'ûn atro paœi

Che s'ö fosse mincion da dâne a mente

Ö ne fæiva vegnî mezô aççidente!

 

14

O che massa d'ipocriti e birbanti

Che semmo tûtti a commençâ da vöi,

Cose serve sciûgale ai beati e ai santi

Perch'aggian compascion di nostri döi,

Se poi se vœmmo manezzâ coi guanti

Se ö mâ se l'emmo fabbricoû da nöi?

Cose serve fâ voti e tiâ zû ö çë

Se ne gûsta piggialo pe derë?

 

15

Comme quando ne ven coæ de brûschî

E che semmo pe caxo a passegiâ,

Se mettemmo lì sûbito a corrî,

Pe trovà ûn posto dove poeila fâ,

Ma in tö ciû bello, a no se poêu tegnî

E besœûgna lasciasela scappâ,

Mentre che intanto continûemmo a daghe

Sempre de gambe, co-a cacca in te braghe

 

16

Coscì, a povia Didon, cö chœu ferïo

A nö pûeiva trovâ consolazion.

A corriva in ça e in là, senza respïo

Pe levase stö crûzio e stö magon,

Senza riûscighe e senza daghe ö gïo,

Senza poei dominâ sta smangiaxion

E ciû a fava de smanie e a se grattava

E ciû a vœûggia a cresceiva e a tormentava.

 

17

Quindi, co-a scûsa de fa vedde a Enea

E bellezze dö scîto e i monûmenti,

A çercava ûn pretesto, ûnn-a manea

De mostraghe e sô penn-e e i sô tormenti;

E a ghe voeiva parlâ, ma in sce l'idea

Che ö ghe scìasse, a se ten tütto in ti denti,

E a nö sà comme dî, ne comme fâ

Pe faghe intende che a se vœiva dâ.

 

18

E pe avei l'occaxiön de discorrî

Quande sön lì in sce ö gotto ä zinzannâ

Pe-a çentexima votta a se fa dî

E traversìe che ö l'ha dovûo passâ,

A cadûta de Troia e a sta a sentí

Tûtte ste cuggie senza parpellâ

E a nö molla e ö fâ ansciâ comme ûn sciûscetto

Scin ne-o momento de bûttase in letto.

 

19

E poi quando pe forza a l'é obbligâ

A separase dall'amato oggetto,

A se særa in ta stanza e a stà a sospiâ,

A fa de smanie senza andâ in sce ö letto,

E de votte pe pûeise, ûn pô sfogâ

A se fa vegnî in scôsö o so Giulietto,

E in mancanza de megio a se ö balûssa

A cavallo a-e zenöggie, a-o baxia, a-o sûssa.

 

20

Mentre a stà lì a zemî pe a sô pascion

Che a pâ desfæta e che ghe molle a trippa;

Lasciæ lì sporta e færi in abbandon

I mazzachen se stan a aççende a pippa,

I sordatti nö pensan che â razion

E van pe donne o a zûgâ â möra o a lippa,

Se ghe molla in sce tûtto e se tralascia

E va tûtto a derûo, tûtto a bagascia.

 

21

Mentre questo zû in tæra succedeiva

Sciû de dato, gh'ëa a solita Giûnon

Intrïgante pe vizio, e che a veddeiva,

Comme a forza de rodise, Didon

A ghe dava zà in cuggie e a nön aveiva

Ciû rispetto, ritegno e söggezion,

Per cui, vista Ciprigna, a l'ha fermà

E a gh'a dito in sce a faccia inveninâ:

 

22

Amiæ ûn po che coraggio, amiæ che gloria,

Mettise in döi, contro ûnn-a povia sciolla,

Tra tì e to figgio, poei cantà vittoria

Vedendola che a cede e che a ghe molla;

Dîme ûn pittin, nö a vûei finî sta storia

De rompime delungo a casserolla?

Invece de cæzâ, de puntiggiase,

No sæ megio finila, e accomodase?

 

23

Zà che lö se vœûan ben, perdingolinn-a,

Femmo paxe e maiemoli ûnn-a votta;

Cose ö l’é stö sciûgase a pantalinn-a,

A sta l'ûnn-a de dato e l'atra sotta?

Che ö to figgio ö se piggie a mæ reginn-a,

E nöi finiemo de stâ sempre in rotta,

Ma invece tûtte due sæmo d'accordo

A proteze sta gente e tiâla a bordo.

 

24

Ma Venere, se l'atra a l'ëa ruffiann-a

A ghe pûeiva ancön dâ di pûnti a lë,

A l'ha ödûoû da stö fâ da bonnelann-a

Che a çercava de mettigheo derê,

Con portà dall'Italia all'Affricann-a

Tæra, l'imperio destinoû dao çê,

A fa mostra de ninte e a ghe risponde

C'ûnn-a çerta premûa che a te a confonde:

 

25

E l’é a mì, che ti ö dixi? eh figgia cäa,

Besœgnieiva n'avei ciû de criterio

Pe pœi dîte de nö, pe contrariâ

A tì, tanto potente, ûn dexiderio,

Quande questo ö se poesse realizzâ!

Ma mi temmo che ö sâ ûn affare serio

E che tanto ö destin, che to marîo

No intendan mangiâ de repentîo.

 

26

Aôa poi se te riesce a mette in atto

E to viste e se Giove ö te ghe ten,

Prefutti i to piaxei, che me ne batto

A sanfornia di Tiri e di Troien,

Ma d'in cangio son pronta a fâ contratto

Perché a cosa a me cimbra e a me cönven,

Se to maio ö gh'allogia e ö beîve â sûcca

Per mì, son chi comme ö bambin de Lûcca.

 

27

E mì, dixe Giûnon, sô zâ a manea

Dö sciûgaghe ö pevë perché o ghe annoisce,

Aoa sta ûn pô a sentî se quest'idea

A te vâ pe ö tô verso e a te finisce:

Ho savûo che a Reginn-a insemme a Enea

Appenn-a che doman se ricciarisce,

Söttö ö pretesto da partîa de caccia,

Sciortîan d'in casa pe andâ in ta maccia.

 

28

Mia che bell'occaxion! Quande e sô genti

Cöi cavalli, cöi chen, son tûtte in gîo,

Ghe scadenn-o ädreitûa dai quattrö venti

Lampi, tröin, sacrilegi, e te gh'asbrîo

Tanta gragnœûa pe ö cû, tanti aççidenti,

Che l'inaio, l'inspaximo, î regîo

E te i fässo scappâ che pân paghæ,

Fûti, giani, bexinsci, alleitughæ.

 

29

E in tö mezo a stö impotto, a sta derotta,

Enea ö resta lì sölö cön Didon

Che ö se a porta a assustâse in t'ûnn-a grotta

Pe lasciâ desgranâ stö lavasson,

E perdìe tûtto zû, quand'en lì sotta.

Benché ö seggie ûn paolotto e ûn bellinon,

Mi me lascio taggiâ scinn-a i bricocoli

Se ö no s'ascada e ö no ghe dà sciû ai broccoli.

 

30

E Venere che a l'ëa ciû che latinn-a

In fæto de morale e d'opinion,

E che a l'ëse larghea de pantalinn-a

A l'ëa stæta de lungo a sô pascion,

A l'ha fæto ûn sorriso, ûnn-a bocchinn-a

Che a se pueiva piggiâ pe ûn'adexion,

Sentindo che poi poi, tûtto st'impiccio

Ö doveiva fini con fâ gariccio.

 

31

Fava giorno e fra tanto e fra l'æxia

Tra ö cæo-scûo dö mattin s'ëa radûnâ

Da ûnn-a parte dall'âtra a compagnia

De cacciœû che a l'ëa stæta scritturâ,

Pe dâ lûstro e importanza a sta partia

Da Didon per l'amante architettâ,

Pe amiâ ûn pittinin se caxo desse

Che stö babano ö se despuntelesse.

 

32

Ghe n'ëa de tûtti i cöi, d'ogni costûmme,

Con de giacche in fûstagno e de velûo,

Ghette e scarpe co-e sœûe da passâ ûn sciûmme

Ö cappello in sce l'orsa e rebattûo,

Fæto a strassa, a coppetto, a moccalûmme,

Con de faccie da bûllo, ö sguardo dûo,

Camixia de flanella e pippa ai denti,

Mösse in bocca pe paole e sacramenti.

 

33

Ëan armæ comme sbiri e co-a ventrea

Insaurâ de ballin, balle e strexia,

Scciœûppi d'ögni façon, d'ogni manea,

Armi de precision, de fantaxia,

Chen cöi fianchi ridûti a rastellea,

Che paivan l'esprescion da carestia

E che avievan sentîo l'orma de fregögge

Insomma chen che ghe fûmava e cögge.

 

34

Selloû tûtto de nœûvo e in punto d'öa

C'ûnn-a gualdrappa recamâ d'örpello,

Aspëtando l'arrivo da scignöa

Gh'ëa ûn cavallo da corsa dö Portello

Che ö sappettava e ö remenava a cöa

E ö fava schitti comme ö fosse noello,

E ö sparava michette ogni pittin

Pe fâ vedde che ö l'ëa de sangue fin.

 

35

Finalmente Didon, tûtta schittetti

Doppo d'ësise fæta ûn pô aspetâ,

A ven zù accompagnâ dai sô moretti

(Ûnn-a Corte in sce l'atto improvvisâ)

Ben vestia, senza aggibbi né frexetti,

Elegante, senz'ëse esagerâ,

E c'ûnn-a ruffianata de bön gûsto

Che senza xanni a ghe cimbrava a-o fûsto.

 

36

Roba lunga all'ammazzone, trovata,

Colpo de genio da Rolandi Ricci,

Braghe lunghe co-e staffe, ûnn-a sciûgata

(Per chi ë ûn pô dilettante de garicci)

Ûn bello cilindretto de Demata,

Misso de gaibo, pe fâ vedde i ricci

Pe tûtt'arma ûn fôettin cö pommo d'ôu

Dö genere avvoxioû che caga ö môu.

 

37

Ö Giûlin a cavallo a ûn azenetto

(A bell'â megio, ö commensava a staghe

Benché in fæto ö perdesse ö mandilletto

E ö se fesse anc'ûn pô a cacca in te braghe)

Ö va avanti trottando, c'ûn picchetto

De cavalli troien, farsï de ciaghe,

Mentre Enea, mûssezzando e in pöntö d'öa

Ö cavalca, ö fa a rœûa presso a scignöa

 

38

Comme Rosci ö Nerön, se ve sovven,

(Nö sön stôie, perdìe, poi tanto vegie)

Cöi œûggi abborsetæ, baffi senen

E ö capello tioû zû scinn-a in sce œgie,

Ö l'andava a cavallo ammiando ben

(Ö ghe paiva ciantoû c'ûn pâ de negie)

De nö scomponn-e e nö mostrâ a perrûcca

Che da gran tempo a croviva a sûcca;

 

39

O comme Sanfiorenzo ûn di ciû belli

Nostri meistri de piano e di ciû gnecchi,

Ö gïava all'Accascœûa fra i arboscelli,

Baffi â chineise e zingomi fistecchi,

Inforcando ûn cavallo de Bûsnelli

Co-e sô gambe sottî, comme döi stecchi,

E ö fava cazze tûtte e serve e e Mamme

Comme e nöxe camöæ cazzan da-e ramme.

 

40

Missi tûtti in cammin, van sciû pë maccie

Tramezo ai boschi sorva e rocche e zinn-e,

Ciû che de belve seguitando e traccie

Dö stûfoû de crastön co-e patatinn-e

Che ö l'é ö scopo e a raxon de tûtte e caccie,

Comme l'é Pasqua pë e leitûghe pinn-e,

E nö gh'é bön caccioû che ö ghe demorde,

Che ö e passe sottobanca e ö se ne scorde.

 

41

Ö Giulin figgio solo, e comme tale

Mæducoû, bollicugge impertinente

Ö fava ûn sciato che nö gh'ëa l'eguale

Galoppando in ça e in lâ continuamente,

Tiando botte co-a bocca a ûn ideale

Bestia feroce e assimentando a gente

O faxendo scentâ, con ste sô mosse

A vea caccia, accordòu che ghe ne fosse.

 

42

Tûtt'assemme s'annûvia e se fâ scûo

E se sente tronâ d'in löntananza,

Poi de stisse ciû larghe ancön che ûn scûo

Fan zà nasce ûn pittin de titûbanza,

Quindi, sæte, gragnœa, ægûa a derûo,

Te manda a fâ fötte l'ordinanza

E scappan tûtti a rêo, che pân paghæ

Söttö a rocche e cascinn-e, e in ti paggiæ.

 

43

In te questö bordello e sta derotta

Soli Enea con Didon, restan lì a torse;

Senza ûn erbo, ûn paggiâ da andaghe sotta,

Senza pægûi e ädreitûa senza risorse;

Tûtt'assemme se gîan, te lì ûnn-a grotta,

E dö mæximo asbrîo, senza stä in forse

Senza pûia d'incontrâ di örsci e di loî

Se ghe fûttan de söttö tutti doî.

 

44

Aoa chi vegniæ ö bon, vegnieiva ö spesso,

Se ve vuesse contâ cose han fottûo,

Ma l'é megio passaghe pe refesso

E ciuttosto peccâ ûn pittin de scûo

Che gh'é de côse che ûn bambin de gesso,

Ö paisan ciû tanardo e ciû tambûo

Ö ghe trœuva d'istinto ö senso e ö fï

Senza mette i puntin proprio in sce l'i.

 

45

De ste notte segrette e appascionæ

Fæte in sprescia, in desaxio in strangogion

Ma assavûie da atrettanti valûtæ

Quanto meno gh'ëa a calma e a riflescion,

Testimoni discreti e smaliziæ

Nö sön stæti che l'ægua ö vento e ö tron

Che in tö mentre che lö ghe davan dentro

De fœûa ghe fâvan l'accömpagnamento.

 

46

Miæ che brûtto destin! de sta luçìa

Che da reginn-a a l'ha deciso a sorte,

Se commensa a desghœggie a litanìa

De sô tante disgrazie e da sô morte

Sätôu zû ô primmo schæn con allegrìa

A scuggia zû a derûa sempre ciû forte

Che a ve dà dö cû in ciappa e comme ben

E a s'immerda ädreitûa comme ûnn-a pûtten.

 

47

Invece de salvâ qualche apparenza

E de demöase nö möstrandö a cea

A l'aumenta d'audaxia e d'impûdenza

Finn-a a fäse ciammâ moggê d'Enea,

E a ghe a ciocca ädreitûa senza decenza

Nö savendo tegnî moddo e manëa

Mentre che ö cæto, che ö nö vœû de cuggie

Ö commensa a adesciase; ö frizze, ö buggie.

 

48

De tûtte e malazioin, tûtti i malanni

Ch'emmo avûo da-o peccôu de nostra moæ,

Ö ciû che ö n'ha procûou lastime e danni

E che ö cöre con ciû velocitæ,

Voî porriesci campâ çento mill'anni

Acquistâ l'esperienza a tonnellæ,

Ma doviesci pe forza ammette ö fæto

Che no gh'é mal'azion pezo che ö cæto.

 

49

Quando ö nasce ö l’é quæxi ciû piccin

Che ûn microbo de Koche e compagnia,

In sce e primme ö fâ ö morto e ciancianin

Ö l'aumenta in volûmme e vigoria,

Poi ö s'agita, ö schitta, ö fa cammin

E ciû ö cöre, ö s'ingroscia, ö sciûscia, ö cria,

Ö diventa gigante, ö tocca ö çê

Dappertûtto ö l'agguanta e ö mette pê;

 

50

Nö se riesce a sô forma a definî

Perché ö l’é ûn pô de tûtto. Ö pä ûn oxello

Da-e so äe che ghe servan pe corrî,

Mentre in cangio ö l'ha ûn êuggio pe cavello

E mille oëgie appuntæ pe sta a sentî

Cose dixan apprêuvo a questo e quello,

Mille bocche lì pronte a riportâ,

Pe dì e cose a traverso e a ezagerâ.

 

51

Nêutte e giorno ö va in gîo sensa fermâse,

Ö nö dorme, ö nö quëta, ö no se stanca,

In sce ë töri, in sce i teîti ô va a pôsase

E se ö vedde ûn pacciûgo ö te l'abbranca

E ö ghe sciûscia in manea da spolmonase

Che ûn bædin che ö no vaiva ûnn-a palanca

Ö diventa unn-a mössa ûnn-a cagnara

Che chi a töcca ö s'immerda e ö se bûzara.

 

52

Puei pensâ che pittâ pè sto marviaggio

Quando ö l'ha indovinôu quant'ëa successo,

Senza sta a zinzannä ö se misso in viaggio

E pe drîto, pe inverso e pe refesso,

Azzunzendo in ça e in là qualche retaggio,

Rinforzando dö cô se gh'ëa dö spesso,

Ö se misso a cantala in tûtti i toin

C'ûnn-a cöa de commenti e spiegazioin

 

53

Ö dixeiva: che ûn Tizio ûn farabûtto,

Ûn Troian senza scarpe, ammiseiôu,

Che pe ûn adæto ö s'accattava tûtto,

L'ëa da poco in Cartagine arrivôu,

E Didon desprexando ö graddo, ö lûtto,

A l'aveiva in sce l'atto appilotôu

Ch'ëan zà döi rösci in t'ûnn-a scorza d'êuvo

E che ö batoso ö ghe mangiava apprêuvo;

 

54

Che se fava gariccio a tûtt'andâ

Cö pretesto ch'ëan zà maio e moggiê

Che ö l'ëa ûn sciallo continûo, ûn beguddâ

Giorno e nêutte zû a reo, co-e man, co-i pë,

Che i dovei d'unn-a testa coronnâ,

Se compivan pe-i letti e i canapë,

Che gh'ëa in corte ûnn-a vea casa dö Leccia

Dove futte chi vϞ, beccia chi beccia.

 

55

Queste cose e tante âtre ciû granîe,

Ö sparzeiva in ça e in lâ questa canaggia

Che pe forza re Jarba ö l'ha sentîe

Nei commenti da corte e da marmaggia;

Ve lascio immaginâ che litanîe

Ö s'é misso a tiâ zû, neigro dä raggia,

Tanto ciû pe-o brûxö d'ëse reietto

Dâ reginn-a Didon, pe stö soggetto.

 

56

Questo re, che pe-o resto l'ëa ûn bastardo

De quello lescaiêu de sommo Giove,

Ö l'ëa pe stö sô poæ, pin de riguardo

Erzendoghe capelle in reggia e altrove

E offrighe di bêu, c'ûn dîo de lardo;

Savûa sta cosa ö va in parrocchia, dove

C'ûnna voxe tra a fûtta e tra a preghiera

Ö se mette a tiâ zû sta tiritera:

 

57

A-o bellin dove semmo ? e che manea

A l'é questa, perdîe, de vûei trattâ?

No gh'é ciû né olocausti, né preghëa

Che ve possan costrenze a raxonnâ?

Mi me töccö pe vedde se a l'é vëa,

Ma mi ho pûia che se zêughe a cûggionâ,

Stæ in çe solo a grattave ûn pô e zenuggie?

E e sæte, i lampi e i troin, sön tûtte cuggie?

 

58

Ûn ciappetto vegnûo de chì sâ dove,

C'ûnn-a risma çernûa de pellegramme

Avanzo de casin, celle ed alcove,

Che mì, balordo, g'ho levôu za a famme,

A me deve fâ ö torto, ö sommo Giove,

De dâme ûn pê in tö cû pe stö salamme?

Devo vedde stö chì che ö me dà a berta

E taxei, mentre lë ö buffa in coverta?

 

59

Ö l'ëa ancon lì in zenöggie a fâ lamenti

Che zà Giove sorpreiso, ö s'ëa vortôu

A-o recioccö da vöxe e di aççîdenti

Che sô figgiô ö gh'aveiva allivellôu

E piggiando, lì a caxo ûn pâ de lenti

Ö s'ëa misso a amiâ zû, mëzö seccôu,

E puntando Didon, co-i sô binoccoli

Ö vedde Enea che ö te ghe dâ sciû a-i broccoli.

 

60

A mössa Peo chi nö se treppa! a-o casso!

Atro che casto e che pietoso Enea:

Atro che Italia! se nö metto a-o passo,

Le ö ghe a ciocca e ö ghe lascia a rastellëa;

Ohe là Mercûrio, vegni chì, paggiasso,

Se se beccia e se fûtte a sta manëa,

Stö bulicugge ö dà di pûnti a mì;

Mercûrio, ho dîto che ti vegni chì.

 

61

Mia fanni presto, piggia ûn pâ de venti,

Attachiteli a-o cû c'ûnn-a picaggia,

Bullite in tæra senza complimenti

E vannime a trovâ stö testa gaggia

Che ö se perde in garicci e complimenti

Nö pensando a-o destin che ö l'hain sce-a taggia,

Vannighe a dî che n'ho zâ a mössa pinn-a

De veddiôu incarognî in ta pantalinn-a!

 

62

Digghe alla fine che nö l'é pe questo

Che Venere a me l'ha raccomandôu,

Ne pe fûttime in manea de daghe a-o resto

Che dûe votte dai greci a l'ha salvôu:

Che ö s'imbarche, che ö vadde, ö fasse presto,

Che ö nö stagghe ciû a fâ l'abbelinôu,

Che ö l'ha ûn regno davanti e se ö nö vêu,

Ö nö deve privâne ö sô figgiêu!

 

63

Ö n'ha ancon terminôu che zâ se mette

Mercûrio pe esegûi stâ commiscion,

Ö s'attacca a-e caviggie ûn pâ d'alette,

Cön de ciûmme de gazza e de piccion,

Ûnn-a çenta d'ôrpello e de ciambrette

E ö storico capello de latton,

E ö l'agguanta pe bacco, ö Cadûceo,

Quella verga, sei ben, cöscì da rëo.

 

64

A l'é questa che a serve a-i sô manezzi,

Mal'azioin, ruffianate e tradimenti,

Che a combinn-a e ganciatê e ladrunezzi

Che a l'accianta in te l'orto a-i diffidenti,

Che a dirizze i cöggiöin, che a bûrla e leggi,

Che a fa i zêughi de borsa e i fallimenti,

Che a fa perde e moggiæ, che a vende e figgie,

Chi ë a rövinn-a de case e de famiggie.

 

65

In sce primma ö se bulla e ö fa ûnn-a ciomba

Zû da-o çë gambe streite e a testa avanti,

E o precipita zû comme ûnn-a bomba

In sce ö ciû grosso di nevosi Atlanti,

Dove ö vento ö ghe sciûscia e ö ghe rimbomba

Dove a nebbia cö zeo, regna costanti,

E in sce stö monte che ö l'ëa ûn sô antenato,

Öse ferma ûn pittin, pe piggiâ fiato.

 

66

Poi ö törna a bollase e costezzando

Tocco e nö tocco in sce africane sponde.

Proprio cömme ûn ôchin ö va sfrixando

E annunziando a burrasca ö pei de onde,

Becchezzando in ça e in là, de quand'in quando

Con di sâti, di sguetti, e de ôte rionde,

A so meta ö l'arriva e çea con çea

Pe-a primma cosa se ghe affaccia Enea.

 

67

Ö l'ëa intento a di piani e di progetti

De sontuosi palazzi e monumenti,

Tûtto lindo arrissôu, tûtto frexetti,

Co-i cavelli oleosi e puzzolenti,

C'ûnn-a sciabbra da rîe, pe dâ ai peccetti

Tûtta gemme, arabeschi ed ornamenti,

E ûn mantello de porpora elegante

Ûn regallo tesciûo da sô galante.

 

68

Appenn-a che ö l'ha visto ö te l'accosta

E ö ghe sbraggia in te l'oëgia: ah bellinön

Vanni là, che ghe vêu da faccia tosta

A fâ ö leccabrûnie con stö saccon,

Ö baccan de lasciû ö me manda a posta

A annûnziate de trinca a sô opinion,

Cioè che ti ë ûn bulicciö, ûnn-a bellinn-a

E de tô balle ö n'ha zà a mössa pinn-a.

 

69

E cose ti te pensi? e con che fin,

Ti stæ chi a perde i giorni a zinzannâ?

Che ti devi dâ a mente a-o tô destin,

Che ti æ ûn regno da vinse e conquistâ,

Se a to gloria ti a metti in tö bellin

No ghe mette tô figgio, e nû lasciâ

Pe guagnase ûn impero a mëza costa,

E ö se ne va, sensa aspetâ a risposta.

 

70

Ast'apostrofe Enea, poviou cristian,

Ö sta lì comme Giona, inscemelïo,

Co-i êuggi spalanchæ, co-e balle in man,

Nö savendo piggiâ nisciûn partîo,

Se decidise a stâ, se fûtte ö can,

Comme fâ con Didon, con che regîo

Raxonnala e decidila co-e bonne

Affinchè ä so partenza a nö s'opponn-e.

 

71

Primma scì, ma poi nö ghe passa in mente

I progetti ciû nesci e stravaganti,

Doppo avei zà deciso ö se ne pente

E ö fâ ûn miggio inderë, pe ûn passo avanti,

Ciû ö desghêuggia ö s'imbroggia e finalmente

Ö decidde e ö se fâ vegni davanti

I ciû esperti campiöin dö sô drapello

Cioè Gianlucca e Baciccia Montexello.

 

72

E ö ghe dixe: l'e l'öa de fâ partenza

Ciancianin, senza fâ de ramadan;

Dî sta cosa a-i compagni in confidenza

E seggiæ tûtti pronti a fûtte ö can

Fasso assegno in sce-a vostra intelligenza

Pe fâ e cose con gaibö e sottoman;

Mi parliô co-a reginn-a e ciancianin

Ghe ö ciantiô, con riguardo, in tö stöppin.

 

73

Dîto e fæto, i compagni in t'ûn momento

Se disponn-an a fâ cose ö g'ha dîto,

Provvedendo all'imbarco e all'armamento

A fâ bœûli, fangotti e a lasciâ ö scîto,

Ma scì balle, Didon ch'ëa ûn sacramento

Da nö pueighelo infiâ coscì pe drito,

Benché a fesse l'indian, che a fesse a morta,

Pe istinto de tûtto a s'ëa zà accorta;

 

74

E zà ö cætö ö ghe sciûscia e ö te ghe cönta

Che l'é dæto zà ö sevo ai bastimenti,

E che a squaddra troiann-a a l'ëa zà pronta

A tiâ sciû l'ancöa pe dà e veie ai venti,

E coscì lë a se spaxima, a se monta

E te gh'intra in tö chêu mille aççidenti,

Tanto, che a sciorte imbestialîa dä raggia

Traversando a çittæ, pe andâ in sce-a spiaggia.

 

75

Comme quando a ûnn-a donna che a se lascia

Abbrazzâ, manezzâ da questo e quello,

Se per caxo ghe dî che a fâ a bagascia

Ve ghe ven ûn demonio pe cavello,

A reagisce, a risponde, a se sganascia,

E co-e ûnge, se a puëse, a faiæ ûn maxello,

Cöscì lë inveninâ veddendo Enea,

A l'agguanta e a ghe parla a sta manea:

 

76

Siôto, vile, ruffian, testa de casso,

Brûtö che ti ë, ti me ne fæ de queste?

Ah ti tii ö sascio e poi ti ascondi ö brasso,

Ti gii de bordo e mi restiô in te peste?

A tì ti æ l'ûso de brûxâ ö paggiasso,

Anche trattando con de donne oneste?

Ma progenie de sbiri e de ruffien,

Ti me tratti ädreitûa, comme ûnn-a putten?

 

77

E mì cose t'ho fæto e perché mai

Ti te fûtti de mì e di tô zuamenti?

Ti væ incontro a de lastime e di guai

A fâte spenaggiâ da-i elementi,

E mi döviô restâ, chì in sce ö tramwai

Söla ermitta, a giasciâ bile e aççidenti?

Pe fâ ûn viaggio a taston, ma brûtto boia

Cosa ti fæsci se existesse Troia?

 

78

Ah pe queste mæ lagrime, pe quello

Assazzo de piaxei che ti mæ dæto,

Che ö l'é stæto ûnn-a gossa in t'ûn lavello

E ö m'ha missö ciû coæ che soddisfæto,

Se de mì ti æ posciûö fâne ö bordello

E se qualche piaxei, provâ t'ho fæto,

Nö me fâ quest'azion diletto Enea,

Che a sæ degna da forca e da galea.

 

79

Ti sæ ben, che pe tì me son cacciâ

Dietro e spalle ö rispetto e a pudicizia,

Sön dai mæ pe ûnn-a putten consciderâ,

Son co-i Cappi Africani in nimicizia,

Da ûnn-a parte g'ho ö fræ che ö stà aspetâ

Pe roviname ûnn-a ocaxion propizia,

Jarba dall'âtra, che ö nö vedde l'öa

De ciantamelo sotto ö portacöa.

 

80

E tì æ chœu de partì? che Dio te mande

Ûn anghæso derê fæto a pestello!

Se a-o meno a-o meno doppo tante giande

Ti m'avexi insaûrâ d'ûn rûbatello,

Che ö me tiesse sciû ö chœu, che poi da grande

Ö me fosse d'aggiûtto e de pontello;

Ma manco questo, döviô mûi chi ermitta

Missa a-o bando da tûtti e derelitta!

 

81

Comme chi ë naûfragôu se ten co-e brasse

Streito a ûn schêuggio, a ûnn-a tôa pe nö negâ,

Cöscì Enea, pe a pûia che a l'obbligasse

Co-i sô cênti a dovei capitolâ,

Ö l'e stæto aspëtâ che a se sfogasse,

Che finisce a gragnœûa pe pûei parlâ,

Nö pensando che a Giove e a-o sô comando

E tegnindose ö sciôu nö parpellando.

 

82

All'ûrtimo ö ghe fa: via, te ne prego,

Nö fâ de scene e nö sciatate tanto,

Ti aviæ mille raxöin, mì nö te ö nego,

Né mì me vêuggio fâ passâ pe ün santo,

Ma alla fin fine, nö sön manco ûn cëgo

Né ûn Giuseppe, o ûn Eunuco, e perdiesanto

Se ti mæ vosciûo ben, cose ne posso?

Dimme ûn pittin, doveivo spûate addosso?

 

83

Mi pe dö resto, non ho mai pensôu

De vùei tiâ de sasciæ, retiando ö brassö

Né t'ho mai dîto che t'aviæ sposôu,

Che de queste luçie mi nö ne fasso;

Cose ho fæto de mâ, t'ho trûffôu,

Eh perdie, gh'é da fâ tanto fracasso?

Nö l'ho fæto da solo, e se gh'ëa mì,

Vêu dî pe ö meno, che ti gh'ëi tì ascì.

 

84

Poi se fîse padron de dî e de fâ,

Se a-o mæ destin ghe comandasse mì,

Ti pêu ëse çerta che nö stæivo a giâ

Pe mâ e pe tæra e a rompï a mössa a tì,

Ma tornieivo a mæ Troia a fabbricâ,

Comme a l'ëa primma e quande fösse lì,

Scì che sæ l'öa de stâ co-e balle a-o sö

A piggiase dö spazio e a fâ l'amö!

 

85

Ma l'Italia a me ciamma e devo andâghe

Anche cö rischio de rompîme ö collo,

Giove ö comanda e cose posso fâghe

Se lasciû in çê nö sön tegnûo pe ûn sciollo?

Ö sà ö Segnö, se ö m'ha sciûgôu zà e braghe

Se dappertûtto dove vaggo, Apollo

In mille moddi ö me l'ha fæto intende,

Che bezêugna che vagghe e che me rende.

 

86

Cose sön ste battûe che ti me strisci?

Cose ö l'é dunque mai questo to sdegno?

Non intendo perché ti ghe patisci

Se mì in Italia vaddo a fâme ûn regno,

Mentre tì ti ë chi in Libia e ti ghe pisci

Da padronn-a e da re, perbaccolegno!

E vorrieivo savei, per cose mì

Nö posse fâ, cose ti æ fæto tì.

 

87

Gh'é mæ poæ, che ö me sciûga ogni momento

Se særo ûn œûggio pe dormî ûn pittin,

E ö me dixe che a l'é a fôa dö bestento,

Che sæ l'öa d'andâ drîto a-o mæ destin;

Me sovven de mæ figgio, e ö l'e ûn tormento

De pensâ che ö deve ese ûn re latin,

E che invece ghe levo ö pan da-i denti

A sön de balle e de divertimenti.

 

88

Nö l'é manco mez'öa che l'é vegnûo

Ûnn-a staffetta de Giove e ûn sô messaggio

A dîme bellinön, becco fottûo,

A ordiname che me mette in viaggio,

E l'ho visto e sentîo, questo te ö zûo,

Nön invento, n'azzûnzo e nö retaggio,

Dunque lascia cörrî, ciû ti me frösci

E ciû mösse ti fæ, ciû ti m'angösci.

 

89

A l'aveiva aspëtôu che lë ö finisse

Senza dî ûnn-a parolla e senza ansciâ,

Co-i denti ciôsi e co-e pûpille fisse,

Contegnindo ö ghignon pe nö scciûppâ,

Sempre a töccö e nö töccö e lì in sce pisse

D'andâ tûtta de sörva e straboccâ,

Ma nö pûendone ciû, neigra dä raggia,

Testa e cû a l'incappella e a te ghe sbraggia.

 

90

E ti æ ö mûro de dì, ti æ a pretenscion

De vantâ che l'é Venere tô moæ?

Ti ë nasciûo da-o Cavalli e da Giaron,

Ti ë ûn bastardûzzo da Maternitæ,

Ti ë sciortîo dall'ûspiâ d'ûnn-a prexion,

Allevôu dai putten bollettinæ;

Ma che scciatta de re, che sangue fin,

Ti ë ûn rampollo de celle e de casin!

 

91

E mì staggo chi a cianze, a renegâ,

A ûmiliame a stö paggiasso,

Che ö l'ha ö sæximo, ö chêu in tö belo cûâ

Che ö l'é bon pe ö Maxin che ö ghe tie ö lasso

Cose serve fâ vöti e supplicâ

Se a-oa Giove e Giûnon, nö van ciû un casso,

Se nö gh'é ciû giustizia in tæra e in çë

Se sön tûtti ruffien, tûtti cuatë!

 

92

E a pensâ che stö sîoto ö l'é vegnûo

Chi a stracuâ pin de famme e senza ûn citto,

E mì sciolla che sön! l'ho riçevuo

Pe levaghe a miseia e l'appetitto!

E ancon, stesselà lì, che ho ancon vosciûo

In sce ö regno e in sce mî, daghe diritto,

Pe veddime lasciâ comme ûn saccon

Ûn remorco qualunque, in abbandon.

 

93

A sentilo ao-a ghe ö profeta Apollo,

Ao-a Giove, Mercûrio, ûn aççidente,

Che se mescian da-o çe pe questo sciollo

Che son tûtti sciatæ pe questa gente!

E che ti posci scavenate ö collo!

Vanni dunque ûnn-a votta e che nö sente

Mai parlâ ciû de tì né de to gesta

In Italia, all'Inferno, a cadepesta!

 

94

Ma se quelli lasciû, nö sön schifosi

Senza ûn pô de giûstizia e de pietæ,

Spero veddite tì, co-i tô batösi

In ta merda e in tö pisciö assotteræ,

Spero veddive moî da pigoggiosi

Implorando a mæ grazia a mæ pietæ,

Mûi de famme, de freido e d'aççidenti

E senz'œûio, né sâ, né sacramenti.

 

95

E a l'aviæ continuôu, ma dä pasciön,

Da-o travaso da bile a s'impuntella

E a se mette a tremâ dä convulscion

E a sæ cheita lì, se ûnn-a sô ancella

Faxendola assetâ in sce ö caregon,

A n'avesse finîo questa ratella,

Mentre Enea ö se ne va scrollando e spalle

E dixendo fra le: son tütte balle.

 

96

E piggiando occaxion da-o svegnimento,

Che ö ghe dava ûn pittin de libertæ

Ö va a-o porto e ö fa scì che in t'ûn momento

Tutti i legni son vönti e preparæ

Cacciæ in mâ comme sön senz'armamento

Con de remme in sce l'atto improvvisæ

Da ûnn-a selva de pin che a l'ëa vixinn-a,

Adattæ in quinta e sprescia e â biscôchinn-a.

 

97

Aviei zà visto petussâ ûnn-a sotta

Da ûnn-a raccolta de moscoin merdæ

Che in sce ö prinçipio ghe van ûn pe votta,

Poi a sciammi ädreitûa centûplichæ,

Parte restan de dato e parte sotta,

Missi in orgasmo dall'aviditæ,

Che in t'ûn lampo, assorbîa dâ concorrenza,

Nö ghe ne resta manco ciû a semenza;

 

98

E coscì l'ëa ö remescio e l'invexendo

Che da-o porto ä çittæ, da questa e quello

Favan tûtti i Troien, parte cörrendo

A portâse a sô roba in tö batello,

Parte andando a-e provviste o racchϞggendo

I dispersci, i bettoanti in t'ûn drapello,

Che in te meza giornâ l'ëa tûtto a posto,

E pe pûei fotte ö can, tûtto disposto:

 

99

Che sospii ch'ëan i tô, povia Didon

Che beziggi, che lastime, che centi,

Quando stando assettâ da-o tô barcon

Ti veddeivi stö sciato e stì ornamenti!

Bruttö siôto d'amô che ti æ a pascion

De fa fà tante mösse a-e povie genti,

Cose l'é che ti fæ, cose ti futti?

Perché i ommi ciù boin, vegnan cifutti?

 

100

E lë vinta, obbligâ dâ tô possanza,

Fando forza a-o sô chœû contro e tô lezzi,

Pe nö perde ädreitûa tûtta a speranza

A s'attacca a s'agguanta a tûtti i mezzi,

E ciamando so sœû che a l'ëa in ta stanza,

Pe mostraghe stö sciato e sti manezzi,

A ghe dixe cianzendo: Ecco a manea

Co-a quæ me tratta stö brûtô d'Enea!

 

101

Ti no veddi che ö scenta e ö piggia ö liscio

Che ghe e veie ai pennoin di bastimenti?

E n'ho forse raxon se ghe patiscio

Mi che stavo segûa di sô zuamenti,

Che ö me lasce a marsî sola in tö piscio

Proprio comme ûn saccön di ciû scadenti?

Se a-o meno a-o meno, ö me l'avesse dîto,

Me l'avieivo piggiâ ûn pô ciû pe drito!

 

102

Cöri dunque da lë, vagghe a parlâ

Perché andandoghe mi, sæ tempo perso,

Mentre invece da ti ö se lascia fâ,

Che ti sæ daghe sciû, proprio a-o sô verso,

Vunzilo ben, perché ö se ö lascie infiâ,

Perché ö gh'intre da lë in te l'œûggio gûærso;

Cianzi, rangogna, caregando e tinte,

Digghe che mi, nö g'ho mai fæto ninte.

 

103

E che nö sön mai stæta a bordo ai Greghi,

Né comme lë, nö g'ho mai fæto ö sezze,

Che nö vaddo a çerca ö mâ, comme i meghi

Pe prefûtte i Troien, pe daghe lezze,

Né sô poæ, né sô moæ, né i sô colleghi,

Né nisciûn di brutöi che lë ö protezze

Ho ingannôu, trattôu mâ, piggiôu de mûtte,

Perché in cangio ö me sprexe e che ö me fûtte.

 

104

Se de mi, dö mæ amö ö se n'imbûzara,

Che po ö meno, ö provedde â sô salvezza

Che nö sön miga poi, proprio a bazara

Perché ö scappe cöscì cön speditezza,

Che ö zinzann-e ûn momento, ûnn-a fucciara,

Perché ö mâ ö dagghe zû da sô groscezza,

Che ö l'aspëte ûn pittin, che ö n'aggie pûia

Che ghe parle de nozze e de luçia.

 

105

Poi che ö cöre, che ö vadde a-o sö destin,

In Italia, all'inferno, a Calicûtte,

Ma che ö me lascie repiggiâ ûn pittin,

Che m'assuefe a stö colpo e che m'aggiûtte

A scordâme st'azion da repessin,

Che benché sola a dà di punti a tûtte!

Vanni, ti æ inteiso? se ti ö fæ fermâ

Solo cöa vitta te porriô pagâ.

 

106

Questo a dîva a sô sœû cö crescentin,

Con tante âtre raxioin che nö ghe metto,

Mentre lë a fâ comme i figgiœû piccin,

Quande se mettan a zûgä a-o siassetto

E a l'andava e a vegniva ogni pittin

A sciûgâ e cugge a Enea, ma senza effetto,

Che in sce stö punto benché ö fise bon

Nö se ghe pûeiva fâ sentî a raxon.

 

107

Comme quando ûnn-a lalla avara e ricca,

A l'ha i nevi despiæ che a vœûan prefutte,

Se ghe mettan in gîo, picca e repicca,

Perché a l'arve ö sacchetto e a molle e mutte,

Lë a fâ a sorda, a nö cede e a se busticca

E ciû brigan, ciû fân, ciû a se ne futte.

E cöscì l'ëa d'Enea, che ciû ö veddeiva

Che ghe ö vueivan mezûa, ciû ö se strenzeiva

 

108

Visto quindi Didon che a fava sappa

E che l'ëa comme vûei süssa ûn agûo,

E ö mettise a corrî dietro a chi scappa,

L'ëa parlâ a ûn sordo e sigilla cö spûo,

A s'imbosa, a nö sà ciû cose a giappa,

Che a perde a bira e a te va zû a derûo,

E ghe ven, povea diâ, coæ de cacciase

Ûn pâ de dîe in tö cû pe poi strangöase!

 

109

E cûn l'agiûtto da superstizion

A se sentiva di presentimenti

Che a mandavan co-a testa in tö ballon

E ghe favan vegnî mille aççidenti,

O versando dell'œûio e cûn bûtton

Imbösando ö salin, cöi sô ingredienti,

O se dunque incontrando ûn zembo, ûn guærso

O assettandose a tôa, cö pan inværso.

 

110

E comme ancön nö ghe bastasse a pûia,

Pâ che ghe seggie capitôu stö fæto:

Lë a possedeiva ûnn-a fotografia

Che dö morto sô maio, a l'ëa ö ritræto,

Cappo d'arte de Rösci o de Pavia

E che nö sô quante a gh'avesse dæto,

Ma che ö l'ëa fæto in grande e a-o natûrale

C'ûnn-a cornixe che nö gh'ëa l'eguale.

 

111

Gh'ëa zà parsö che a nœûtte ö se mescesse

E che ö l’amiessec'ûn pa d'œûggi scûi,

Che ö ciamesse pe nomme e ö ghe dixesse:

«Avardite Didon, che ti nö a dûi!»

E ûnn-a sbrazzoa in sce-ö teito a gh'annunziesse

A sô fin, cöi sô cênti e i sô lûi...

A s'assunava d'ëse sola e spersa,

E ö casto Enea che ö sprexiava a guersa.

 

112

E veddeiva coscì, coscì pensava

Quello veggetto, che aviei visto a seia,

Che ö piccava bacchæ, che ö s'arraggiava

Perché i batösi ghe dixeivan Neia:

Che ö no pueiva dormî, che ö nö mangiava

Che ö criava sempre da vegnighe a peia,

Credendo de sentî sempre ûn batöso

Che ö ghe sbraggiasse questo nomme odioso.

 

113

Coscì, a povia Didon, missa a quaterno

A commensa a piggiâ e disposizion

Pe levâse ädreitûa da quest'inferno

Da questa vitta de tribulazion;

E sforzandose a rîe, calma all'esterno,

Ascondendo i sô affanni e e sô pascioin,

Anna, a dixe a so sϞ, da chi in avanti

Vœûggio futtime a reo de tûtti quanti!

 

114

Mi conoscio ûnn-a Singa, ûnn-a donninn-a

Proprio dö paise de Fontannabonn-a

Che a l’é stæta cantante e ballerinn-a,

Scin che a pûeiva pagâ da so personn-a

Poi fiorista da stradde e chellerinn-a

E da vegia, a s'inzegna e a l'appixonn-a

De stanze a di remorchi e che a sa l'arte

D'annunzia l'avvegnî, faxendo e carte.

 

115

Lë a sa fâ di pacciûghi e di manezzi

Con di baggi sciacchê, de cöe de bisce,

E co-e paole segrette e co-i strionezzi

A te i mette a buggî, misce e remisce,

Che a pœû fâ cose a vœû co-i sô strionezzi,

Fâ che nasce l'amö, che ö scomparisce,

Che se mesce e montagne e vive i morti,

Addrizzà a testa a-e donne e gambe a-i storti.

 

116

Mi te zûo, figgia caa, che nö vorrieivo

Sottomettime a questi incantamenti,

Ma nö veddo âtra stradda e nö trovieivo

Atra cûra adattâ pe i mæ tormenti,

Dunque famme ö piaxei, che mi gradieivo

Fâ ö strionezzo in ti reali appartamenti,

Çerca un locale spazioso, averto

Anzi ciû che se pœu, ben a-o scoverto.

 

117

Ammûggiando de legne in abbondanza,

Comme ti fæsci pe componn-e ûn fôu,

Piggia e armi che ho appeiso in ta mæ stanza

E che quello brûtö ö m'ha regalôu,

Tûtta a roba che a l'ëa de sô spettanza

Scinn-a ö letto in to quæ ö m'ha trombôu

Perché s’é dito e combinoû co-a singa,

Che no reste de lë manco ûnn-a stringa

 

118

E so sœû, che a n'aviæ mai ciû credûo

Che a l'avesse de idee coscì barbinn-e,

Senza fâ osservazioin, lì in sce ö tambûo,

A se mette a ammuggiâ legne e fascinn-e,

Mentre a povia Didon con dö velûo,

Con da sgarza, de frange e de tendinn-e,

A ghe fâ tûtt'ingïo ciocche e festoin

Comme s'ûsa in te gexe in te funzioin.

 

119

Savendo a sorte che a ghe vueiva fâ,

A fâ mette in sce-a pira e braghe e mûande,

Ö ritræto d'Enea, cö scuddo e a spâ,

E a-e adorna de ramme e de ghirlande

De cipresso, de pigna e de cornâ,

Che mostravan e pigne e balle e giande,

Vöendo forse onorâ, con quest'idea,

Ûnn-a de doti ciû apprexiæ d'Enea.

 

120

Lì gh'ëa a singä presente e abberûffâ,

Che a fava di atti e che a mostrava i denti,

Tiando zù di sacranoin da fâ tremâ

Tûtta a casa, da-o teito aî fondamenti,

E a bruxiava dell'erba attœscegâ,

Che a ve fâva vegnî mille aççidenti,

Cön di siôti, di inguenti e de pomæ

Cuggie d'aze, galösci e beli cûæ.

 

121

E a reginn-a descâsa e quæxi nûa,

Nö pensando che a fin che a vûeiva fâ

A ghe versa de dâto ûnn-a mescciûa

Fæta de gran, con di mottin de sâ,

E pregando, se in çe gh'é chi se cûa

D'ûnn'amante sedûta e abbandonâ,

Perché ö l'aggie in memoia e ö tegne conto

Da fin che a deve fâ pe quest'affronto.

 

122

L'ëa passôu mezanœûtte e tæra e mâ,

Ö Creoû, contegnûo cö continente,

Tûtte e bestie e i cristien che pe mangiâ

Se devan fötte vicendevolmente,

Ëan zà andæti in tö cûccio a riposâ,

E ghe a cioccavan saporitamente,

Mentre invece Didon, neigra da raggia,

A nö posa, a nö quieta, a nö pisaggia.

 

123

E co-a nœûtte crescendo in lë ö brûxö

D'ëse stæta tradîa coscì vilmente,

A se mette a sbraggiâ: che bell'ônö,

Mîa che figûa che ö me fa fâ co-a gente!

Chi ghe sâ, chi troviô tanto brûtö

De bonn-a bocca de voei dâme a mente,

De sposâme avvilîa comme ö me lascia,

Che nö me resta che de fâ a bagascia?

 

124

Chi porriô ciû sposâ di mæ galanti,

Forse ûn arabo, ûn neigro, ûn canellon?

Ma se ho fæto zà e corne a tûtti quanti,

Me mandian a fâ fûtte e con raxon;

Doviô andâ coi troien pe-o mondo erranti

Solo a faghe da serva e da striggion?

Perché ogni siôto ö me tambûsce ö sezze,

Me spelinsighe e scciappe e ö me purpuezze?

 

125

Partiô insemme co-i mæ in sce ûn bastimento

Quande commensan a piggiâ respìo?

Senza scopo, raxon, senza argomento

Doviô törna con mi, portali in gîo?

Nö, ciûttosto se creppe in sce ö momento,

Ûnn-a lamma che a taggie, ûn colpo e addio

Chi ë in te peste ghe stagghe e che ö s'inzegne.

E chi l'ha in tö stöppin che se ghe ö tegne.

 

126

L'ëa con tante raxioin, che a-o sô tormento

Dava sfœûgo a reginn-a abbandonâ

Quand'Enea che ö l'ëa zà in sce ö bastimento,

E ö s'ëa misso in sce a poppa a pisaggiâ,

Ö se vedde davanti in t'ûn momento

Torna quella figûa de mandillâ

Che ö l'aveiva zà visto ûn'atra votta,

Mandôu da Giove pe insegnaghe a rotta.

 

127

E ö ghe torna a ripete: ah canellon,

Chi dorme, figgio cao, nö piggia pesci,

E ö dà ûn câsö â fortûnn-a e all'occaxiön!

Mentre che ti stæ a torse e ti nö mesci,

Forse aspettando de piggiâ ö lacciön,

Ghe a reginn-a, se tì ti nö savesci,

Che a l'aspëta ö momento ö ciû propizio

Pe puei fate in te l'ortö, ûn çerto ûffizio.

 

128

E ti stæ chi a lappâ perdingolinn-a!

Quande ti æ l'occaxion de piggiâ ö lisciö?

Se a te trϞva ancon chi doman mattinn-a,

Ti ë ûn ommo morto e ti finiæ in tö pisciö;

Ma se poi ti æ piaxei da tô rovinn-a

Mi nö so cose dî, te compatisciö,

Anzi d'incangio, me ne batto e cugge

E te pisciö in tö cû ciaö bullicugge.

 

129

Coscì dito, ö deslengua e ö casto Enea

Ö se mette in setton, pin de spavento,

Ö se leva, ö trambuscia, ö fâ in manëa

Che s'adesce i mainæ dö bastimentö

E ö se mette a sbraggiâ: tiæ sciû a bandea,

Remme in mâ perdiesanto, e veie a-o ventö,

Nö l'é tempo de stâ co-e balle in man

Chi besœûgna fâ presto e futte ö can.

 

130

E pe fâ come ö dixe, ö dà ûnn-a botta

In sce ö cavo, co-a sciabbra e ö te l'arrionda.

Fan ö stesso i compagni e in t'ûnn-a votta

Son tûtti i legni destacchæ dâ sponda,

Se tia sciû e veie, se ghe molla a scotta,

Pe piggiâ ö ventixœû che ö te i seconda,

E poi forza de remme, aggiûtta, arranca,

Scciûmma l'ægûa coscì, che a ve pâ gianca.

 

131

In t'ûn giano che ö dava in sce ö çetron

L'ombra opaca da nœûtte a s'ëa cangiâ;

E a reginn-a che a s'ëa missa a-o barcon

Pe godise l'æxia da mattinnâ,

A s'accorze d'aveilo in tö fogon

Senza pueiselo ciû despûntellâ,

In tö vedde i Troien, za fœûa de tîo,

Che ghe davan de remme a tûtt'abrîö,

 

132

Aoa ve lascio immaginâ ûn pittin

Comme a resta incarognâ e inscemelîa!

Poi a vegne ûnn-a fûria da-o venin,

A se streppa i cavelli e a te s'abrîa

De pattasse pe-a faccia e pe-i tettin,

A se sguara a camixia, a cianze, a crîa:

Brûtô d'ûn Giove, ti me vorti e spalle?

Se te posso acciappâ, t'arranco e balle.

 

133

E stö foresto, stö ruffian da gîo,

Ö pœû dâme ö bughezzo in casa mæ,

Senza ûn betordo che ö ghe dagghe ö crîo,

Che ö piggie a casci e ö ghe ne leve a cuæ

A nö sâ mai ciû dita, ah, nö perdîo,

Acciapêli pë cuggie e nö i mollæ,

Scin che n'aggian cagoû zû cö fighæto,

E baronate e malazioin ch'an fæto.

 

134

Ma ahimemì, cose diggo e cose fasso,

Perché m'arraggio, se l'ho zà derë!

Questa a l'é furia che a nö serve a ûn casso,

Le comme vuesse dâ di pugni in çë!

L'ëa tempo alöa se ö vueivo mette a-o passo,

Quando ö l'ëa chì che ö comandava lë,

Fando l'alûoû pe no pagâ gabella,

E coa vorpe ficcâ sotto l'axella.

 

135

Questo ö l'é l'ommo che ö nön ha de falle,

Che ö se porta in tö sacco i sô penati,

Che ö se camalla sô pappâ in sce spâlle,

Che ö l'ha a miscion de fondâ regni e stati?

Perché nö pueivo tiaghe ûn lasso a-e balle,

Tialo a remorco, faghe fâ döi sâti,

Daghe in pasto sô figgio, asbrialo in mâ

Lë con tûtta a sô stirpe astrassonnâ?

 

136

Sô che fando coscì, me saivo missa

A-o brûtto rischio de sätâ ö barcon,

Ma dovendoghe mi lasciâ a pellissa,

Me sæ almeno piggiâ a soddisfazion

De pueî fâne de lö tanta sasissa,

De mandâ lë e sô figgio in perdizion,

De mettili con mì, tûtti a quaterno

De portâli con mì, tûtti all'inferno.

 

137

Tì bagardo d'ûn Sö che perdiesann-a!

Ti sæ i cæti de tûtti i fradellin,

Ti Giûnon che ti æ stæta a me ruffiann-a,

Pe ciantamelo megio in tö stoppin,

E ti Santa Luçia che ti ë a casann-a

Di caröggi, de celle e di casin,

Dî se ho mai meritoû stö trattamento;

E stæ almeno a sentî ö mæ testamento:

 

138

Se a l’é dîta e che seggie ö sô destin,

De toccâ ûn porto e d'acquistâ da tæra,

Che ö se trœûve de fronte a di assascin,

E che pe vive ö seggie sempre in guæra!

Che çercando soccorso ai sô vexin,

Ö se sente risponde c'ûnn-a gnæra,

E che prîmma che ö mœûe d'ûn aççidente

Ö se vedde creppâ tûtta a sô gente.

 

139

Tiri, i vostri rampolli e discendenti

Di figgiœû di figgiœû, zû all'infinito,

Cö figgiœû di figgiœû de sti aççidenti

Seggiæ sempre in question, sempre in attrito

Seggiæ in guæra de lungo e sempre ai denti

Pe mâ, pe tæra e in qualunque scîto,

Sempre botte ruffiann-e a ogni occaxion,

Senza paxe né tregua o transazion.

 

140

Ma da queste quattr'osse invendichæ

Sciorte ûn guerriero che ghe fûmme e cugge,

Che ö s'appatte per mì, de iniquitæ

Che m'ha fæto sûbî stö bullicugge,

Che ö gh'é ciocche ädreitûa senza caitæ,

Che nö reste de lö manco e fregugge

Ö ghe fasse rompî ö collo in scavenn-a

Con ciantaghelo sotto ö fî da schenn-a.

 

141

E pe finila con sta vitta gramma

E con tûtte e sô bæghe a-o stesso asbrîo,

Tiando zû tacchi e se destriga e a ciamma

Ûnn-a veggetta che a l'aveiva in gîo,

Çerta Rosinn-a che a l'ëa stæta a mamma

De quello beccelan de sô marîo,

E a ghe comanda: sta a sentî Rosinn-a

Vanni sûbito a dî a mæ sœu Nettinn-a,

 

142

Che a se destrighe e che a me porte chì,

L'ægua câda, i profummi e tûtto ö resto

Che g'ho zà comandôu, per cose mì

Vœûggio finîla d'angosciame e presto,

Brûxiândo insemme a quella pira lì,

Tûtte e memoie de quell'ommo infesto!

A-oa, cöri «ghe sghæuo», dixe a veggetta,

E a và a fâ a comiscion, ranga e ranghetta.

 

143

Inflescibile e dûa quindi Didon

Pe finîla ûnn-a votta e de pettâ

Benché giâna dâ pûia comme ûn limön,

Co-e pûpille bexinscie, inveninâ,

A se fâ forza e con risolûziön

A te mönta in sce ö rogo, a sfoddra a spâ,

A l'é dæta da Enea c'ûn atro fin

E a se a punta con gaibo in ti tettin,

 

144

Dando ûn ûltimo sguardo a-o noto lettö,

Triste ricordo da demöa passâ,

A se mette a ragnâ comme ûn pivettö

Pensando a-e cose che ö gh'a vistö fâ,

E a ghe dixe cianzendo: oh ti diletto

Testimoniö e occaxion dö mæ peccâ,

Continûo campo d'amorosa lotta,

Aoa accœûggime morta ûn'âtra votta.

 

145

Ecco a messa a le dîta, e son çenâ,

Daggo ûn buffö a candeia e addio vexin!

Nö ghe verso de poeila arremediâ,

E son mi che me ö cianto in tö stöpin,

Aoa quando sô morta e assotterrâ,

Cose resta de mi e dö mæ destin?

Ho da ö vinte fondôu questa çittæ

Vendicôu mæ marîo, fottûo mæ fræ.

 

146

Ah sæ morta davei feliçemente

Se n'avesse intoppôu questi canaggia

O morti primma lö d'ûn aççidente,

Che de vegnîme chi a straquâ in sce a spiaggia!

Chi a se bœûtta in sce ö letto e lungamente

A da in smanie, a fa bötti a se spenaggia

A se caccia co-a testa in ti lensêu

Tiando sciû di sospï da strenze ö chœeû!

 

147

Poi a dixe: a le crûa dovvei creppâ

E doveila dâ vinta a stö strasson,

Ma se intanto, mi l'ho in tö bëlo cûâ,

Cose serve avei tortö o avei raxön?

Muimmo comme se sæ, stö mandilâ

Se ö n'ha visto ö mæ fœûgo a mæ pascion,

Che ö a vedde aoa da lunxe e che ö se porte

Ö rimorso con lë de questa morte.

 

148

Dîto e fæto; a stâ in bansa ûn pittinin,

Poi c'ûn colpo deciso a schissa a spâ

Che a ghe fâ ûn bellö sguaro in ti tettin

E a ghe sciorte da schenn-a, insaguinâ;

A sta scena, e camëe ch'ëan lì vixin

Se son misse a tiâ fischi, a cianze, a ûrlâ

A fâ tanto bordello e tanto sciâtö

Comme fosse a çittæ piggiâ d'assâtö.

 

149

A sti sbraggi, a sti crï, sô sêu Nettinn-a,

A precipita lì che pâ che a sgœùe;

A se streppa i cavelli, a s'arrampinn-a

In sce a catasta de Didon che a mϞe,

A l'abbrassa, a sbraggia: a mî meschinn-a

E son mi che t'ho dæto a sciönza a-e rœûe

E son mi che ho fornîo pessa ed unguentö

Pe pûei fâ tante mösse in t'ûn momentö?

 

150

Ti te a fæ, ti te a mangi, e mi chi son

De lasciâme in t'ûn canto a renegâ?

E perché ti mæ fæto ûn rescosön

Senza vûei che te vegne a accompagnâ?

Mentre invece t'ho misso in condiziön

De fâ e cose ä sordinn-a e de lasciâ

Mi to sêu, cö senato e i çittadin

A fâ tûtti a figûa da burattin?

 

151

Fando cöscì ti mæ arrangiôu da-e feste,

Pûemmo tiâ ö banco pe serrâ bûttega,

Morto tì, morti tûtti, ite missa este,

A-oa a cuggia a l'é fæta e a nö se mega;

Che posse almeno dâ riposo a queste

Tó vestigia mortali, e se me nega

Ö destin che ti posci ancon campâ,

Che pe-o meno, te posse assotterrâ!

 

152

E co-e lagrime a-i Ϟggi e ciancianin,

Despuntandoghe ö bûsto a ghe retïa

A camixia bagnâ d'in sce i tettin,

E a ghe lava a ghe sciûga a sô feria;

Lë a parpella a tîa ûn bagiö a fâ ö sappin,

Comme in çerca de lûxe e a se regîa

Pe tre votte in sce ö gommiö e a terza... pon,

A dà ûn creppo e a vâ zù comme ûn strasson.

 

153

E commossa Giûnon da-o sô patì,

Iride a manda che a ghe dagghe a-o resto,

Che a ghe scciode ö pûvien pe fâ sciortî

Quell'avanzo de sciôu che gh'ëa molesto,

Dandose ö caxo, che a nö pueiva muî

Essendose ammazzâ pe fâ ciû presto,

Ed avendo ö sô tempo antiçipôu

A l'aveiva ö pertûso ancön tappôu.

 

154

E a ragazza tecciosa in t'ûn asbrîo

A precipita zû che a pâ ûn oxello

Tûtto sprazzi de luxe e colorîo....

E fermandose ûn pô pe fâ trapello

In sce a testa ä morente, a và d'asbrîo

Çercandoghe in te scciappe ö pertûxello

E a ghe l'arve in manea che ö fâ sciûscetto

E ö descarega l'anîma in t'ûn petto.





Precedente - Successivo

Indice | Parole: Alfabetica - Frequenza - Rovesciate - Lunghezza - Statistiche | Aiuto | Biblioteca IntraText

Best viewed with any browser at 800x600 or 768x1024 on Tablet PC
IntraText® (V89) - Some rights reserved by EuloTech SRL - 1996-2008. Content in this page is licensed under a Creative Commons License