1-imped | imper-simil | simpl-vulnu
bold = Main text
Cap. grey = Comment text
1 [Title]| Capp. I-II~1.
2 1 | inter simplicia numerari. ~2.
3 10(2) | Ter. Andr. III, 3, 33.
4 3 | homo iste igitur movetur». ~4.
5 9(1) | Cic. De orat. I, 10, 44.
6 10(3) | Verg. Georg. IV, 487.
7 [Title]| Capp. V-VI~5.
8 5 | ceteris disputare conceditur. ~6.
9 [Title]| Capp. VII-VIII~7.
10 7 | offensione patere permisit. ~8.
11 [Title]| Capp. IX-X~9.
12 6 | repugnare, cum ab re neutrum abhorreat et utrumque lateat. Illud
13 6 | nosti» quam «novisti» et «abiit» non «abivit» et in hunc
14 6 | novisti» et «abiit» non «abivit» et in hunc modum innumerabilia.
15 6 | quicquam invenire. Nemo abnuit syllabas, in quibus v littera
16 8 | est, in quo etiam sensi absconditur, quod tamen si nudaretur
17 6 | minutum» pro «parvo». Sed haec abusio vocabuli in protestate loquentis
18 5 | minima vocis articulatae, abutimur tamen hoc vocabulo, ut appellemus
19 6 | unde ita dictum sit? Huc accedit quod ut somniorum interpretatio
20 5 | constet, ubi poeticus rhythmus accentusque a grammaticis solarum aurium
21 8 | qui aderant et satis sensu accepisse vocem magistri et illum
22 7 | movet, quando per aurem accepto signo animus nihil aliud
23 6 | lateat. Illud tamen bene accidit, quod hoc uno exemplo diiudicare
24 5 | tractatur. Nunc quod instat accipe intentus. Omne verbum sonat.
25 9 | nominis casum voce loquentis acciperet. Quod si quis dicat etiam
26 6 | verborum) volo paulisper accipias, ne ullam partem suscepti
27 8 | ostendunt, quorum quid potius accipiendum sit ignoratur, in obscuro
28 10 | arte hoc ex usu loquendi accipitur. Sed in simplicibus etiam
29 9 | pateretur ambaginem, si accusativum huius nominis casum voce
30 6 | nomine tangit auditum. «acre» in utroque asperum est. «
31 10 | incertum est utrum infinitivo activi an imperativo passivi pronuntiaverit. «
32 10 | non solum producenda sed acuenda etiam est paenultima syllaba
33 10 | incertum est propter latentem acuminis locum; at vero ex utroque
34 1 | vel «ninguit», etiamsi non addatur quis pluat aut ninguat,
35 8 | verbi. Fac enim eos qui aderant et satis sensu accepisse
36 5 | videbantur, quaeque si nunc adessent vel digito monstrare possemus
37 6 | dicimus «crux». Ita res ipsae adficiunt, ut verba sentiuntur. «mel»,
38 6 | horreum» mutata littera adfirmet ab «hordeo» nominatum --
39 6 | originem verbi, ineptum esset adgredi quod persequi profecto infinitum
40 10 | Tullius est homo et ita cetera adiungerem. item responderi possem
41 3 | est: quam si concessero et adiunxerit aliam «quisquis autem ambulat
42 6 | vinciatur. Inde vites, quod adminicula quibus innituntur nexibus
43 10 | nonne tertium genus recte adnumerabitur? Cuius exemplum in sententia
44 6 | provehar? Quidquid aliud adnumerari potest, aut similitudine
45 7 | ad dialecticum, secundum adoratorem maxime pertinet. Quamvis
46 6 | valium sonum edere. Quod adprobat etiam loquendi consuetudo,
47 6 | verbi quae de vicinitate adripitur ab ea quae de similitudine
48 8 | quod ab eo dictum qui prope adsidebant satis audierunt, qui remotius
49 7 | quo ante iudicem stare adsolet, aliter eo quo in luxuriosi
50 8 | autem nihil aut parum quod adtendatur apparet. Sed ubi parum est
51 8 | magnum» et deinde siluisse. Adtende, quae incerta hoc audito
52 7 | cum enuntiato sibi verbo adtendit, quae sit pars orationis,
53 9 | Diversa enim nomina puer adulescens dives et pauper liber et
54 7 | quod ab ea enuntiatur simul advertitur. Unde enim est, quod non
55 5 | gesta aut ingestata sunt ab Aenea -- ipsa inquam quae cum
56 6 | Immo inquit alius quod aerem. Sed quid? Nostra non magna
57 6 | concinat, ut cum dicimus aeris «tinnitum», equorum «hinnitum»,
58 2 | verum dicat. Nihil enim affirmavit aut negavit. Ergo nec tales
59 9 | divitem quam pauperem, tam agentem aliquid quam cessantem,
60 7 | arte statim pedem dactylum agnoscat. Iam vero non secundum se,
61 8 | etiam in tenebris cogeretur agnoscere. Refer nunc animum ad verba,
62 9 | peregrinum, tam urbanum quam agrestem, tam qui iam fuit quam qui
63 9 | modo: «ambigua se audere aiunt explicare dilucide. Idem
64 | alicuius
65 | aliis
66 | aliquando
67 8 | obscuritate terretur; at ubi aliquantum rarescere nebulae coeperint,
68 | aliquem
69 | aliquibus
70 | aliquo
71 | alium
72 | alius
73 3 | ulla copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est illud
74 6 | aurem. Nam unde est, quod «amasti» dicimus libentius quam «
75 6 | dicimus libentius quam «amavisti» et «nosti» quam «novisti»
76 9 | quam scilicet non pateretur ambaginem, si accusativum huius nominis
77 6 | vietos» etiam quae cantho ambiantur rotarum ligna vocant. Persequitur
78 9 | de ceteris quidem nihil ambigetur. De puero autem parvo aut
79 10 | aequivoca» videamus, in quibus ambiguitatu perplexio prope infinita
80 10 | licuerit, quid dubitamus esse ambiguorum genus ex aequivocis venientium,
81 1 | ambulat, et quisquis dicit «ambulas» similiter et rem quae fit
82 1 | Siquidem quisquis dicit «ambulo» et ambulationem facit intellegi
83 10(2) | Ter. Andr. III, 3, 33.
84 6 | sed prima syllaba satis animadversa secundam neglegi non oportere. «
85 5 | agitur, cum quaeritur vel animadvertitur, quanta vocalium vel dispositione
86 9 | potest, quomodo possint esse animalia rationalia. Potest omnino
87 8 | cogeretur agnoscere. Refer nunc animum ad verba, quorum sunt istae
88 7 | operitur, in hoc autem sensum animumque utriusque deformitas feriret:
89 9 | Ciceronem Scaevola dicit Antonio1 «denique ut sapientibus
90 10 | exemplum in sententia quidem apertius apparet, ut si quis dicat: «
91 8 | tenebris. Nam ubi oculis apparuerit, nihil animus hominem pictum
92 7 | sordido ac vulgari nomine appellaretur, cum res eadem sit cuius
93 6 | ligno crucis similiora, sic appellata sint. Inde ad abusionem
94 6 | continetur, ut «urbem» ab orbe appellatam volunt, quod auspicato locus
95 6 | senem «vietum» Terentius appellavit. Hinc terra, quae pedibus
96 5 | abutimur tamen hoc vocabulo, ut appellemus litteram etiam cumscriptam
97 6 | a piscibus dicta propter aquam, ubi piscibus vita est.
98 7 | dicitur etiam vere dici arbitratur. Ergo cum appareat, quid
99 10 | vice ut «castanea» etiam arbor dicitur --vel si quid aliud
100 2 | diillum perduint», non potest argui quod mentiatur aut credi
101 7 | offenditur, si quis nominet Artaxerxen regem, vel mulcetur, cum
102 5 | animo ostendit. Loqui est articulata voce signum dare. Articulatam
103 5 | cum sit pars minima vocis articulatae, abutimur tamen hoc vocabulo,
104 5 | articulata voce signum dare. Articulatam autem dico quae conpraehendi
105 10 | dixi «Tullius» secundum artium vocabula tam varie mihi
106 6 | asperitatem» non et ipso nomine asperam iudicet? Lene est auribus
107 6 | valere, ut, si leniter vel aspere sensum tangunt, lenitas
108 5 | nodetur vel congestione asperetur et quot vel qualibus syllabis
109 7 | cura est, rhetorico colore aspergendum et oratorem, si veritatem
110 6 | doloris quem crux efficit asperitate concordet, «crura» tamen
111 10 | consul oppressit. Subtiliter attende me nomen ipsum definisse.
112 7 | pro tempore summatimque attigimus, duplex hinc consideratio
113 6 | videtur, quis enim egeat auctoritate in re tam perspicua? Quod
114 9 | Hortensius hoc modo: «ambigua se audere aiunt explicare dilucide.
115 7 | saepe atque adeo pene semper audiendi delicias discendi cupido
116 5 | uniuscuiusque rei signum, quod ab audiente possit intellegi, a loquente
117 10 | si hoc verbum grammaticus audientibus discipulis enuntiet, ut
118 8 | qui prope adsidebant satis audierunt, qui remotius parum, qui
119 10 | iam constitue aliquem sic audire, ut ei notum sit nihil de
120 8 | Adtende, quae incerta hoc audito nomine patiantur, quid si
121 8 | videamus. Inpedit enim auditorem ad veritatem videndam in
122 8 | obscuritatum. Nam qui de auditu nihil dubitabant, primum
123 6 | lana» et «vepres», ut audiuntur verba, sic illa tanguntur.
124 7 | est quod accepit: ut cum Augustino nominato nihil aliud quam
125 7 | vel qui alium novit qui Augustinus vocetur. Cum autem simulet
126 6 | appellatam volunt, quod auspicato locus aratro circumduci
127 6 | praetermisse videamur. Stoici autumant, quos Cicero in hac re ut
128 6 | equorum «hinnitum», ovium «balatum», tubarum «clangorem», «
129 6 | cum «piscina» dicitur in balneis, in qua piscium nihil sit
130 6 | putatur quod minime luceat et «bellum» quod res bella non sit
131 9 | cohors ex militibus utique bipedibus ista constaret, ita, cum
132 9 | si dicerem «omnis miles bipes est», non ex eo sequeretur,
133 8 | ingrediens iter excipiatur aliquo bivio vel trivio vel etiam ut
134 6 | bombum pedum» dixit et {Gk boesai} Graeci clamare et Vergilius: «
135 6 | Unde Ennius sonum pedum «bombum pedum» dixit et {Gk boesai}
136 7 | audit «manu ventre pene bona patria laceraverat»? Offenderetur
137 10 | longa syllaba dein duabus brevibus constat, quod autem significat
138 6 | Hoc enim volunt esse «bum». Unde Ennius sonum pedum «
139 10 | quid est in sepulchro eius cadaveris significari potest. Diversis
140 8 | omnium taeterrimum est, caecitate involvebantur. Quod autem
141 8 | simile Dilucescente aut a caelo quantum oculis satis sit
142 9 | et suavi poculo inperitis caliginem obfudit? Quod enim dictum
143 9 | inferre.» Facete quidem atque callide dictum, sed hoc est quod
144 9 | moveat quod apud Ciceronem calumniatur Hortensius hoc modo: «ambigua
145 6 | unde «vietos» etiam quae cantho ambiantur rotarum ligna
146 6 | vocamus --vel a toto pars, ut «capillus» quasi «capitis pilus».
147 6 | pars, ut «capillus» quasi «capitis pilus». Quid ultra provehar?
148 10 | et «Tullius inauratus in Capitolio stat» et «Tullius totus
149 8 | Quidsi commendandorum carminum gratia dicturus est «magnus
150 10 | aut conversa vice ut «castanea» etiam arbor dicitur --vel
151 7 | quod non offenditur aurium castitas,cum audit «manu ventre pene
152 8 | remotiores erant nescio quo casu partim sciebant, quid esset «
153 9 | accusativum huius nominis casum voce loquentis acciperet.
154 10 | nomen est; hac enim lege per casus flectitur cum dicimus «nomen
155 6 | clangorem», «stridorem» catenarum. Perspicis enim haec verba
156 10 | summus quidam orator, qui Catilinae coniurationem consul oppressit.
157 8 | penitus nullam nec omnino certam perceperant. Omnia igitur
158 9 | tam agentem aliquid quam cessantem, tam gaudentem quam maerentem
159 8 | magnus» et nomen est et pes chorius est et Pompeius est et Vergilius
160 9(1) | Cic. De orat. I, 10, 44.
161 6 | mihi placuit dicere, quod Ciceroni quoque idem videtur, quis
162 6 | quod auspicato locus aratro circumduci solet, cuius rei et Vergilius
163 9 | magnum quam parvum, tam civem quam peregrinum, tam urbanum
164 6 | dixit et {Gk boesai} Graeci clamare et Vergilius: «reboant silvae».
165 6 | ovium «balatum», tubarum «clangorem», «stridorem» catenarum.
166 9 | habere, nisi per sententiam clarescat, utrum acies militum an
167 9 | eiusdem nominis definitione claudantur, quamvis et inter se propriis
168 9 | etiam hominis definitione claudatur. Nam definitio «hominis»
169 8 | animo pateret, nisi sensui clauderetur: sicuti est homo pictus
170 8 | quod sensui patet, animo clausum est; tamquam si quis malum
171 5 | vocis, eluceat. Ergo ut coeperam dicere omne verbum sonat.
172 8 | aliquantum rarescere nebulae coeperint, videtur aliquid, quod utrum
173 8 | pictum etiam in tenebris cogeretur agnoscere. Refer nunc animum
174 9 | diversas notiones trahit cogitantem sed ad id quod apparet inpellit.
175 5 | tangere, quae etiamsi non cogitentur non eo tamen fit ut non
176 7 | nihil aliud quam ego ipse cogitor ab eo cui notus sum, vel
177 6 | mendacium, «verbum» a «vero» cognominatum est. Nec ingenium quartum
178 10 | dicitur --vel ex toto cum pars cognominatur ut cum cadaver eius «Tullius»
179 10 | origine quasi transferendo cognominetur. Vides ut arbitror, quam
180 10 | ipsum propter quod verba cognoscimus. Quis enim verba propter
181 7 | consideremus. Vis verbi est, qua cognoscitur quantum valeat. Valet autem
182 1 | sunt, quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine
183 9 | non ex eo sequeretur, ut cohors ex militibus utique bipedibus
184 10 | propter verba conquirat et colligat? Itaque iam constitue aliquem
185 8 | terrae proprius et nitidior color incertum est. Hoc est obscurum
186 7 | delectandi cura est, rhetorico colore aspergendum et oratorem,
187 8 | alia vel innumerabilia non commemorata sunt, quae tamen per hanc
188 8 | bella gesserit?» Quidsi commendandorum carminum gratia dicturus
189 9 | habent. Sed ut illis unum commune nomen est «homo», sic et
190 9 | contineri queunt aut tantum communi tenentur vocabulo sed diversis
191 9 | rationale mortale definitio una communis est. ~10.
192 7 | significat aut ex utroque communiter. Sed cum secundum se movet,
193 10 | prope infinita silvescit. Conabor tamen eas in genera certa
194 10 | distinguere. Utrum autem conatum meum facultas sequatur,
195 3 | sequitur, quae iam necessario concedatur, id est «homo iste igitur
196 3 | quae item non potest non concedi, id est quod non ambulet.
197 5 | quae de ceteris disputare conceditur. ~6.
198 5 | est neque verbi in mente conceptio, sive habeat verbum quo
199 3 | singillatim enuntiatarum et concessarum illa summa sequitur, quae
200 3 | autem quae conficitur ex concessis. Quod dico tale est: qui
201 10 | genus ambiguitatum minutatim concidere ac persequi paene infinitum
202 6 | verbi aliqua similitudine concinat, ut cum dicimus aeris «tinnitum»,
203 10 | quidem ista una definitione concludi, sed tamen unum habent fontem,
204 6 | rerum cum sonorum sensu concordarent. Hinc ad ipsarum inter se
205 6 | crux efficit asperitate concordet, «crura» tamen non propter
206 5 | dispositione leniatur vel concursione dehiscat, item consonantium
207 10 | eandem originem pertinentia condicione declinationis ambigua esse
208 6 | dicimus et ubi triticum conditur -- vel a parte totum, ut «
209 2 | Coniuncta verba sunt quae sibi conexa res plures significant,
210 3 | summam. Summa est autem quae conficitur ex concessis. Quod dico
211 10 | significantur. At si utrumque confundat audientem velle gentem,
212 5 | interpositione nodetur vel congestione asperetur et quot vel qualibus
213 2 | ambulat» et siquid tale. Sed coniunctorum verborum alia sunt quae
214 10 | quidam orator, qui Catilinae coniurationem consul oppressit. Subtiliter
215 1 | disputat», quamvis ex duobus conpositum sit, tamen inter simplicia
216 6 | quod «vinciat» ea quae conpraehenderit. Scrutatur, ipsum «vincire»
217 5 | Articulatam autem dico quae conpraehendi litteris potest. Haec omnia
218 4 | deproloquendo». Illa, quae sic conpraehendit sententiam, ut de ipsa etiam
219 2 | Aut enim sic sententia conpraehenditur, ut vero aut falso teneatur
220 10 | enim verba propter verba conquirat et colligat? Itaque iam
221 7 | veritatem, partim propter conservandum decorem; quorum primum ad
222 7 | summatimque attigimus, duplex hinc consideratio sensus nascitur: partim
223 6 | v littera locum obtinet consonantis, ut sunt in his verbis primae «
224 5 | concursione dehiscat, item consonantium vel interpositione nodetur
225 10 | pes dactylus his litteris constans --quid enim nunc opus est
226 9 | militibus utique bipedibus ista constaret, ita, cum dico ambiguum
227 10 | syllaba dein duabus brevibus constat, quod autem significat longa
228 5 | quot vel qualibus syllabis constet, ubi poeticus rhythmus accentusque
229 4 | His breviter constitutis singulas partes consideremus.
230 6 | adprobat etiam loquendi consuetudo, cum de quibusdam verbis
231 10 | Catilinae coniurationem consul oppressit. Subtiliter attende
232 7 | delicias discendi cupido contemnit et in hac inperitior multitudo
233 6 | arbitror, aut latet, ut Stoici contendunt. Vide tamen paululum, quomodo
234 10 | qui terrorem facit --aut a continente quod continetur. Ut «domus»
235 10 | merito dici possit ex arte contingere? Diximus enim aequivoca
236 6 | ipsarum aut vicinitate aut contrario contineri videbis originem
237 6 | facta progressio usque ad contrarium. Nam «lucus» eo dictus putatur
238 10 | domo sunt dicuntur --aut conversa vice ut «castanea» etiam
239 8 | animo quempiam grammaticum convocatis discipulis factoque silentio
240 7 | roborandum, quae ipsa natura in corporibus nostris nec firmitati virium
241 7 | Offenderetur autem, si obscena pars corporis sordido ac vulgari nomine
242 9 | an ab eo quod est «lepus» corripienda --quam scilicet non pateretur
243 6 | modis autem origo verborum corruptione vocum varietur, ineptum
244 7 | non offenditur, cum audit Cotta. Nam hic ad soni suavitatem
245 6 | vinum» «vomis» «vulnus» crassum et quasi valium sonum edere.
246 2 | argui quod mentiatur aut credi quod verum dicat. Nihil
247 6 | quasi cunabula verborum esse crediderunt, ubi sensus rerum cum sonorum
248 6 | minutum sit sed aliquid etiam creverit? Dicimus tamen propter quandam
249 6 | membra cetera sint ligno crucis similiora, sic appellata
250 6 | efficit asperitate concordet, «crura» tamen non propter asperitatem
251 7 | aliter eo quo in luxuriosi cubiculo iaceret. Cum igitur tantam
252 10 | definiam quid sit «Tullius», cuiuslibet notionis explicatione respondeo.
253 6 | interpretatio ita verborum origo pro cuiusque ingenio iudicatur. Ecce
254 7 | aliter tamen videtur eo cultu, quo ante iudicem stare
255 5 | appellemus litteram etiam cumscriptam videmus, quamvis omnino
256 7 | audiendi delicias discendi cupido contemnit et in hac inperitior
257 7 | disputatorem, si qua ei delectandi cura est, rhetorico colore aspergendum
258 6 | potius unde sit dictum non curemus, cum quid significet intellegamus.
259 6 | res mea sententia nimis curiosa et minus necessaria. Neque
260 1 | dicimus «homo equus disputat currit». Nec mireris, quod «disputat»,
261 10 | utrum «Tullius» pro exemplo dactyli pedis an dactylici poetae
262 10 | exemplo dactyli pedis an dactylici poetae positum sit, quorum
263 7 | animus ex arte statim pedem dactylum agnoscat. Iam vero non secundum
264 5 | est articulata voce signum dare. Articulatam autem dico
265 7 | Quamvis enim nec disputationem deceat ineptam nec eloquentiam
266 10 | per modos et per tempora declinamus --aut a specie genus: nam
267 10 | originem pertinentia condicione declinationis ambigua esse diximus, talia
268 7 | rei quae significata est decore verbi significantis operitur,
269 7 | partim propter conservandum decorem; quorum primum ad dialecticum,
270 10 | pone sequens namque hanc dederat Proserpina legem» incertum
271 8 | satis sit iam omnium viarum deductio clara est, sed qua sit pergendum
272 4 | disputatorem requirat, vocatur «deeloquendo». Illa, quae sic inplet
273 9 | rationalia. Potest omnino defendi, sed ad alia properantibus
274 6 | dialecticam disciplinam, ut defensiones Ciceronis sunt quidem rhetoricae
275 10 | si quis ex me flagitet ut definiam quid sit «Tullius», cuiuslibet
276 10 | et haec diverse utique definienda sunt. Item «scribere» qui
277 5 | ille indicabit locus, quo definiendi disciplina tractatur. Nunc
278 10 | digito demonstrari posset, definiendus foret, non dicerem: «Tullius»
279 10 | vocabula tam varie mihi definire licuerit, quid dubitamus
280 9 | nomine necesse est diverse definiri «aequivocis» nomen est.
281 10 | Subtiliter attende me nomen ipsum definisse. nam si mihi Tullius ipse
282 9 | illud satis non esse istam definitionem «hominis» rectam et ratam,
283 9 | diversas inter se proprias definitiones habent. Sed ut illis unum
284 5 | et utrum hactenus verba definitionis aliis definitionibus persequenda
285 10 | non ab eo quod est «lepus» deflexum est. ~ ~
286 7 | sensum animumque utriusque deformitas feriret: veluti non alia «
287 6 | est. Nec ingenium quartum defuit. Nam sunt qui «verbum» a «
288 5 | leniatur vel concursione dehiscat, item consonantium vel interpositione
289 10 | creticus» prima longa syllaba dein duabus brevibus constat,
290 7 | disputatorem, si qua ei delectandi cura est, rhetorico colore
291 7 | adeo pene semper audiendi delicias discendi cupido contemnit
292 10 | teneantur, uno tamen quasi fonte demanant; ut est illud quod «Tullius»
293 10 | ille, qui si viveret digito demonstrari posset, definiendus foret,
294 | denique
295 8 | dicam multivio loco ibique densitate nebulae nihil viarum quod
296 4 | simplicibus iudicetur, vocatur «deproloquendo». Illa, quae sic conpraehendit
297 6 | meminit, ubi Aeneas urbem designat aratro --aut per id quod
298 5 | signa rerum, ut res esse non desinant. Cum ergo verbum ore procedit,
299 6 | disputare ad facultatem dialectici pertinet, non ad dialecticam
300 10 | aequivocum, aliter apud dialecticos. Et tamen unum hoc quod
301 7 | decorem; quorum primum ad dialecticum, secundum adoratorem maxime
302 8 | trivio vel etiam ut ita dicam multivio loco ibique densitate
303 10 | proprie sed et primitus dicantur hi, qui adhuc in scholis
304 6 | vincire» unde dictum sit; dicemus a «vi». «Vis», quare sic
305 6 | urguere facile fuit, si diceres hoc infinitum esse, quibus
306 5 | dialecticae de «verbis», de «dicibilibus», «dictionibus», de «rebus».
307 6 | viminis» hoc est a flexu esse dictam. Quaerit ergo a me quispiam
308 5 | significat. Quod dixi «dictionem» verbum est, sed quod iam
309 10 | manifestis inter se rationibus differant, rursam primum genus in
310 9 | servus et si quid aliud differentiarum est. Ideo diversas inter
311 2 | utinam pergat ad villam» vel «diillum perduint», non potest argui
312 8 | Itaque nunc propter veritatem diiudicandam, quod dialectica profitetur,
313 6 | accidit, quod hoc uno exemplo diiudicare iam possumus, qui distet
314 4 | Has ergo singulas partes diligentius explicemus. ~
315 8 | obscurum ambiguo simile Dilucescente aut a caelo quantum oculis
316 9 | se audere aiunt explicare dilucide. Idem omne verbum ambiguum
317 7 | semper audiendi delicias discendi cupido contemnit et in hac
318 6 | pertinet, non ad dialecticam disciplinam, ut defensiones Ciceronis
319 10 | genus, quod iam praeter disciplinas verborum ad loquendi usum
320 8 | obiurgaturus neglegentiam discipulorum in haec deinde verba prorumpet «
321 9 | denique ut sapientibus diserte, stultis etiam vere videaris
322 5 | animadvertitur, quanta vocalium vel dispositione leniatur vel concursione
323 1 | bene disputandi scientia. Disputamus autem utique verbis. Verba
324 9 | Explicantur autem ambigua disputando et nemo utique verbis singulis
325 10 | nosset aut quot linguis disputaret. Altera forma est, quae
326 9 | ambiguum verbum non ambigua disputatione explicabitur. Nunc ambiguitatum
327 5 | disputetur, res est utique disputationi quaestionique subiecta,
328 10 | dicimus «doctius illo iste disputavit». Declinatione igitur ambiguitas
329 9 | genera inter se plurimum distent, primum genus rursus in
330 6 | diiudicare iam possumus, qui distet origo verbi quae de vicinitate
331 10 | tamen eas in genera certa distinguere. Utrum autem conatum meum
332 9 | nominibus et definitionibus distingui possint. Diversa enim nomina
333 10 | una est, quae contingit diversitate linguarum: Ut, cum dicimus
334 10 | luxuriosum» significat –aut sub diverso: Nam non solum aliud est
335 9 | enim nomina puer adulescens dives et pauper liber et servus
336 10 | appello, in quae iterum dividatur. Nam dividitur in duo, quorum
337 10 | origine veniunt. Nam et ipsa dividuntur adhuc in duas primas formas,
338 9 | sedentem quam stantem, tam divitem quam pauperem, tam agentem
339 6 | incurvum «vietum» veteres dixerunt, unde «vietos» etiam quae
340 6 | sonum pedum «bombum pedum» dixit et {Gk boesai} Graeci clamare
341 6 | rhetoricae facultatis sed non his docetur ipsa rhetorica --ergo omne
342 10 | Ut «domus» etiam qui in domo sunt dicuntur --aut conversa
343 10 | cum «tecta» dicimus totas domos --aut a genere species: «
344 10 | continente quod continetur. Ut «domus» etiam qui in domo sunt
345 9 | stultus sive pauper sive etiam dormiens, si animal rationale mortale
346 9 | seu prorsus fatuo aut de dormiente vel ebrio vel furente dubitari
347 10 | prima longa syllaba dein duabus brevibus constat, quod autem
348 8 | Nam qui de auditu nihil dubitabant, primum illud genus patiebantur,
349 10 | definire licuerit, quid dubitamus esse ambiguorum genus ex
350 9 | dormiente vel ebrio vel furente dubitari potest, quomodo possint
351 9 | his solis quae scribuntur dubitationem facit. Nam et si quis audierit «
352 8 | obscuritate sed ambiguitate dubitatur. Item sunt obscurorum genera
353 6 | ea quae de similitudine ducitur. Hinc facta progressio usque
354 | dum
355 7 | tempore summatimque attigimus, duplex hinc consideratio sensus
356 6 | quod longitudine adque duritie inter membra cetera sint
357 10 | ambiguitatem. Quae autem ad eandem originem pertinentia condicione
358 9 | fatuo aut de dormiente vel ebrio vel furente dubitari potest,
359 | Ecce
360 6 | crassum et quasi valium sonum edere. Quod adprobat etiam loquendi
361 10 | liber Ciceronis -- aut ab effecto efficiens ut «terror» qui
362 6 | foeditate porci, per quem foedus efficiatur --aut pereffecta, ut «puteus»,
363 10 | Ciceronis -- aut ab effecto efficiens ut «terror» qui terrorem
364 10 | hoc usurpatum est --aut ab efficiente effectum ut «Cicero» est
365 6 | partes secatur: aut per efficientiam, ut hoc ipsum a foeditate
366 6 | asperitas cum doloris quem crux efficit asperitate concordet, «crura»
367 6 | illa vicinitate per id quod efficiunt, hoc est quia violenta sunt,
368 6 | idem videtur, quis enim egeat auctoritate in re tam perspicua?
369 | eis
370 | eiusdem
371 10 | Tullius» et ille in quo magna eloquentia fuit et statua eius dicitur --
372 7 | disputationem deceat ineptam nec eloquentiam oporteat esse mendacem,
373 8 | nudaretur nihilo magis animo emineret, quod genus est omnium obscurissimum:
374 8 | quod supra dictum est quasi eminuisse multivium? Nam hoc unum
375 6 | volunt esse «bum». Unde Ennius sonum pedum «bombum pedum»
376 10 | enim nunc opus est litteras enumerare? Licet etiam dicere: «Tullius»
377 10 | quot in duobus superioribus enumeravimus. Restat illud genus ambiguum,
378 10 | syllabam et duas deinde breves enuntiamus. At vero cum definitur «
379 3 | copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est illud quod dicimus «
380 8 | magistri et illum id verbum enuntiasse quod esset omnibus notum;
381 3 | sententiarum quamvis singillatim enuntiatarum et concessarum illa summa
382 8 | sunt, quae tamen per hanc enuntiationem verbi possunt intellegi. ~
383 7 | autem movetur auditor, cum enuntiato sibi verbo adtendit, quae
384 7 | enuntiatio et id quod ab ea enuntiatur simul advertitur. Unde enim
385 10 | grammaticus audientibus discipulis enuntiet, ut supra ostendimus. Cum
386 1 | verbi quamvis singillatim enuntietur tamen inter coniuncta verba
387 6 | dicimus aeris «tinnitum», equorum «hinnitum», ovium «balatum»,
388 1 | significant ut cum dicimus «homo equus disputat currit». Nec mireris,
389 | erat
390 8 | verba prorumpet «magnus vos erga studia torpor invasit?»
391 | es
392 5 | quae cum gererentur adque essent videbantur, quaeque si nunc
393 10 | significat longa syllaba etbrevis et longa est. Ita et hic
394 9 | dictum, sed hoc est quod apud eundem Ciceronem Scaevola dicit
395 7 | vel mulcetur, cum audit Euryalum. Quis enim etiamsi nihil
396 6 | Igitur verbum quodlibet excepto sono --de quo bene disputare
397 8 | si quis ingrediens iter excipiatur aliquo bivio vel trivio
398 2 | imperamus, cum optamus, cum execramur et similia. Nam quisquis
399 10 | nomen», possum hoc ipsum exempli gratia supponere. Etenim
400 6 | similitudine vitis. Instat adque exigit, unde ita sit «vitis» nomen;
401 10 | ambiguitatum formae possunt existere quot in duobus superioribus
402 2 | quae non conpraehendunt sed expectant aliquid ut eadem ipsa quae
403 9 | tenentur vocabulo sed diversis expeditionibus explicantur. Ea quae una
404 8 | et significationis verbi expertes erant, tertii generis, quod
405 9 | non ambigua disputatione explicabitur. Nunc ambiguitatum genera
406 9 | igitur ambigua ambiguis explicabunt? Nam hoc est in tenebras
407 10 | haec omnia definitionibus explicanda sunt. Hoc igitur genus aequivocorum
408 7 | nascitur: partim propter explicandam veritatem, partim propter
409 6 | verbum, cuius non certa explicari origo possit. Et quia hoc
410 10 | Tullius», cuiuslibet notionis explicatione respondeo. Possum enim recte
411 4 | singulas partes diligentius explicemus. ~
412 9 | Nam hoc est in tenebras extinctum lumen inferre.» Facete quidem
413 5 | arma quae Vulcanus heroi fabricatus est. Ipsa vero bella vel
414 9 | extinctum lumen inferre.» Facete quidem atque callide dictum,
415 6 | ad illam vicinitatem. Sed faciamus a similitudine «vitis» vel «
416 6 | quia hoc modo eos urguere facile fuit, si diceres hoc infinitum
417 6 | hoc nomen, ne cum verbum facimus mentiamur; sed vereor, ne
418 6 | similitudine ducitur. Hinc facta progressio usque ad contrarium.
419 5 | proruperunt invocem, dictiones factae sunt. Ipsum vero «arma»
420 8 | grammaticum convocatis discipulis factoque silentio suppressa voce
421 10 | Utrum autem conatum meum facultas sequatur, tu iudicabis.
422 6 | de quo bene disputare ad facultatem dialectici pertinet, non
423 6 | Ciceronis sunt quidem rhetoricae facultatis sed non his docetur ipsa
424 1 | obnoxium est veritati aut falsitati, nam et negariet affirmari
425 2 | conpraehenditur, ut vero aut falso teneatur obnoxia, ut est «
426 9 | parvo aut stulto seu prorsus fatuo aut de dormiente vel ebrio
427 10 | ergo istuc nisi periculum feceris,» sed etiam illud pronomen,
428 9 | Quidenim aliud illo loco fecit Hortensius nisi acumine
429 7 | animumque utriusque deformitas feriret: veluti non alia «meretrix»,
430 9 | utrum acies militum an ferri an oculorum dicta vel scripta
431 6 | piscibus similes natando fieri et inde «piscinae» nomen
432 7 | in corporibus nostris nec firmitati virium subtrahere potuit
433 10 | aequivocum. Itaque si quis ex me flagitet ut definiam quid sit «Tullius»,
434 10 | sive per significationes flectendo verba contingit. «hic doctus»
435 10 | hac enim lege per casus flectitur cum dicimus «nomen nominis
436 6 | quae pedibus itinerantium flexuosa et trita est, «via» dicitur.
437 6 | foederis» nomen quod res foeda non sit. Quod si a foeditate
438 6 | quod res bella non sit et «foederis» nomen quod res foeda non
439 6 | foeditate porci, per quem foedus efficiatur --aut pereffecta,
440 10 | teneantur, uno tamen quasi fonte demanant; ut est illud quod «
441 10 | concludi, sed tamen unum habent fontem, ipsum scilicet verum hominem,
442 10 | demonstrari posset, definiendus foret, non dicerem: «Tullius»
443 10 | linguis disputaret. Altera forma est, quae in una quidem
444 10 | posueramus, tot ambiguitatum formae possunt existere quot in
445 7 | hominum menti occurrit, si forte hoc nomen vel qui me ignorat
446 6 | possit, quidquid dictum fuerit unde ita dictum sit? Huc
447 9 | dormiente vel ebrio vel furente dubitari potest, quomodo
448 9 | aliquid quam cessantem, tam gaudentem quam maerentem vel neutrum.
449 8 | verbi expertes erant, tertii generis, quod omnium taeterrimum
450 10 | confundat audientem velle gentem, sive quod ex arte sive
451 10(3) | Verg. Georg. IV, 487.
452 5 | ipsa inquam quae cum gererentur adque essent videbantur,
453 8 | magnus Pompeius quot bella gesserit?» Quidsi commendandorum
454 5 | significarentur vel bella quae gessit Aeneas vel scutum et cetera
455 5 | vero bella vel arma, quae gesta aut ingestata sunt ab Aenea --
456 6 | bombum pedum» dixit et {Gk boesai} Graeci clamare et
457 6 | nomine, quae summa pars gladii est, gladium vocamus --vel
458 6 | quae summa pars gladii est, gladium vocamus --vel a toto pars,
459 6 | pedum» dixit et {Gk boesai} Graeci clamare et Vergilius: «reboant
460 10 | haec una vox aliud apud Graecos aliud apud nos significat.
461 8 | utetur. Vide nunc in eodem grammatici exemplo, quam longe aliter
462 5 | poeticus rhythmus accentusque a grammaticis solarum aurium tractantur
463 5 | perspicio. Fac igitur a quoquam grammatico puerum interrogatum hoc
464 10 | Aliter enim definitur apud grammaticos, quid sit aequivocum, aliter
465 8 | Constitue animo quempiam grammaticum convocatis discipulis factoque
466 10 | contingit, tamquam si hoc verbum grammaticus audientibus discipulis enuntiet,
467 6 | sentiuntur. «mel», quam suaviter gustum res ipsa, tam leniter nomine
468 9 | legerit, potest incertum habere, nisi per sententiam clarescat,
469 4 | de proloquiorum summa». Has ergo singulas partes diligentius
470 5 | cetera arma quae Vulcanus heroi fabricatus est. Ipsa vero
471 10 | sed et primitus dicantur hi, qui adhuc in scholis sunt,
472 6 | aeris «tinnitum», equorum «hinnitum», ovium «balatum», tubarum «
473 8 | qui sit pes?» Quid sit de historia ut puta «magnus Pompeius
474 6 | est. Quod si quis dicat homines piscibus similes natando
475 7 | etiamsi nihil umquam de iis hominibus audierit, quorum ista sint
476 7 | notus sum, vel quilibet hominum menti occurrit, si forte
477 6 | mutata littera adfirmet ab «hordeo» nominatum --aut per abusionem,
478 7 | transeuntes sonos quasi hospites notos an ignotos recipiant.
479 | Huc
480 7 | una syllaba et duae breves huiusce nominis percusserint, animus
481 | huiusmodi
482 | I
483 [Title]| Capp. I-II~1.
484 7 | quo in luxuriosi cubiculo iaceret. Cum igitur tantam vim tamque
485 8 | ita dicam multivio loco ibique densitate nebulae nihil
486 8 | esset «temetum», partim ignorabant; illos vero qui magistri
487 8 | simile est malum punicum ignorantibus sed in luce pictum. Qui
488 7 | forte hoc nomen vel qui me ignorat audierit, vel qui alium
489 8 | quid potius accipiendum sit ignoratur, in obscuro autem nihil
490 7 | quasi hospites notos an ignotos recipiant. Arte autem movetur
491 10(2) | Ter. Andr. III, 3, 33.
492 [Title]| Capp. III-IV~3.
493 7 | etiamsi nihil umquam de iis hominibus audierit, quorum
494 3 | Sed illae quae requirunt aut simplices
495 | illos
496 | illum
497 8 | exemplo, quam longe aliter impediat ambiguitas quam obscuritas
498 8 | latebat; omnes obscuritate impediebantur. Et hic iam perspicis omnia
499 9 | ambiguitate sed obscuritate impediretur auditor ex illo tamen genere
500 8 | satis est clara nec ore impedita et verbis notissimis utetur.
|