1-imped | imper-simil | simpl-vulnu
bold = Main text
Cap. grey = Comment text
501 2 | negarive non possit, ut cum imperamus, cum optamus, cum execramur
502 10 | utrum infinitivo activi an imperativo passivi pronuntiaverit. «
503 2 | coniunctis verbis quae non implent sententiam restant ea verba
504 10 | patriam liberavit» et «Tullius inauratus in Capitolio stat» et «Tullius
505 8 | siluisse. Adtende, quae incerta hoc audito nomine patiantur,
506 9 | quae una definitio potest includere «univoca» vocantur, illis
507 5 | sentit et ipso animo tenetur inclusum, «dicibile» vocatur. Cum
508 5 | persequenda fuerint, ille indicabit locus, quo definiendi disciplina
509 3 | sunt, de quarum copulatione indicatur, ut est «si ambulat, movetur».
510 7 | nec disputationem deceat ineptam nec eloquentiam oporteat
511 6 | tertius vide quam rixam inferat. Quod enim verum nos ait
512 9 | tenebras extinctum lumen inferre.» Facete quidem atque callide
513 10 | ambiguitatu perplexio prope infinita silvescit. Conabor tamen
514 10 | dicit, incertum est utrum infinitivo activi an imperativo passivi
515 9 | Hortensius nisi acumine ingenii et lepore sermonis quasi
516 6 | vero» cognominatum est. Nec ingenium quartum defuit. Nam sunt
517 5 | vel arma, quae gesta aut ingestata sunt ab Aenea -- ipsa inquam
518 8 | ambiguo simile: veluti si quis ingrediens iter excipiatur aliquo bivio
519 5 | significat. Sed exemplis haec inlustranda esse perspicio. Fac igitur
520 1 | est; nam res definitione inlustratur. Dictum est enim id esse
521 9 | definitione patefactum est, inlustrentur exemplis. «hominem» cum
522 6 | quod adminicula quibus innituntur nexibus prendunt. Hinc iam
523 8 | quaedam semina sparsimus, quae inpedimenta nascantur, videamus. Inpedit
524 10 | aequivocorum ambiguitate inpediri. Hoc enim nomine et ipse
525 8 | inpedimenta nascantur, videamus. Inpedit enim auditorem ad veritatem
526 9 | cogitantem sed ad id quod apparet inpellit. Cum igitur duo ista genera
527 7 | cupido contemnit et in hac inperitior multitudo quod ornate dicitur
528 9 | quasi meraco et suavi poculo inperitis caliginem obfudit? Quod
529 8 | omnium obscurissimum: Ut si inperitus malum illud punicum pictum
530 2 | siquid huiusmodi est. Aut ita inpletur sententia, ut licet perficiat
531 10 | verborum disciplinis verbis inponuntur. Aliter enim definitur apud
532 5 | ingestata sunt ab Aenea -- ipsa inquam quae cum gererentur adque
533 6 | quasi «verberent». Immo inquit alius quod aerem. Sed quid?
534 6 | verbum» enim cum dicimus, inquiunt, prima eius syllaba «verum»
535 6 | Cicero in hac re ut Cicero inridet, nullum esse verbum, cuius
536 5 | verbi signum est; quippe inspectis a legente litteris occurrit
537 7 | hic ad soni suavitatem vel insuavitatem nihil interest, sed tantum
538 6 | curemus, cum quid significet intellegamus. Breviter tamen hunc locum
539 5 | Nunc quod instat accipe intentus. Omne verbum sonat. Cum
540 10 | notionibus dicimus: «Tullius ab interitu patriam liberavit» et «Tullius
541 5 | dehiscat, item consonantium vel interpositione nodetur vel congestione
542 6 | alicuius verbi originem interpraetareris, eorum rursus a te originem
543 6 | accedit quod ut somniorum interpretatio ita verborum origo pro cuiusque
544 5 | quoquam grammatico puerum interrogatum hoc modo: «arma» quae pars
545 7 | nihil aliud quam rem ipsam intuetur, cuius illud signum est
546 8 | magnus vos erga studia torpor invasit?» Videsne remota nebula
547 9 | scripta sit. At vero si quis inveniat scriptum verbi causa «lepore»
548 6 | quisquam velit potest quicquam invenire. Nemo abnuit syllabas, in
549 5 | id quod dixi proruperunt invocem, dictiones factae sunt.
550 8 | taeterrimum est, caecitate involvebantur. Quod autem dictum est quiddam
551 5 | litterae scriptae quam se ipsas oculis et praeter se voces
552 | ipsi
553 | ipsius
554 8 | animum ad verba, quorum sunt istae similitudines. Constitue
555 | istam
556 10 | dictum est2 «qui scis ergo istuc nisi periculum feceris,»
557 8 | veluti si quis ingrediens iter excipiatur aliquo bivio
558 | iterum
559 6 | Hinc terra, quae pedibus itinerantium flexuosa et trita est, «
560 10 | meum facultas sequatur, tu iudicabis. Ambiguitatum igitur quae
561 7 | aut consuetudine. Natura iudicabit, cum offenditur, si quis
562 6 | odiosumque est natura ipsa iudicante mendacium, «verbum» a «vero»
563 6 | Ergo ad te iam pertinet iudicare, utrum «verbum» a «verberando»
564 7 | videtur eo cultu, quo ante iudicem stare adsolet, aliter eo
565 3 | coniunctione sententiarum iudicium fit, tamdiu est, donec perveniatur
566 6 | perspicua? Quod si omnino multum iuvaret explicare originem verbi,
567 10(3) | Verg. Georg. IV, 487.
568 [Title]| Capp. IX-X~9.
569 8 | vocem, secundo illo genere laborabant, cui similis est hominis
570 7 | ventre pene bona patria laceraverat»? Offenderetur autem, si
571 6 | in utroque asperum est. «lana» et «vepres», ut audiuntur
572 6 | Nam ista omnino vicinitas late patet et per multas partes
573 6 | neutrum abhorreat et utrumque lateat. Illud tamen bene accidit,
574 8 | esset «temetum» prorsus latebat; omnes obscuritate impediebantur.
575 10 | legem» incertum est propter latentem acuminis locum; at vero
576 9 | ambiguo simile est, quia male latine pronuntiatum verbum non
577 10 | utique nomen est; hac enim lege per casus flectitur cum
578 10 | hanc dederat Proserpina legem» incertum est propter latentem
579 10 | et «Tullius totus tibi legendus est» et «Tullius hoc loco
580 5 | est; quippe inspectis a legente litteris occurrit animo,
581 9 | audierit «acies» et si quis legerit, potest incertum habere,
582 5 | aliquid animo ostendit. Quae legimus igitur non verba sunt sed
583 5 | vocalium vel dispositione leniatur vel concursione dehiscat,
584 6 | vel aspere sensum tangunt, lenitas vel asperitas litterarum
585 7 | maximam et in hoc iudicet esse lenitatem? Consuetudine movetur sensus,
586 6 | est, quod «amasti» dicimus libentius quam «amavisti» et «nosti»
587 10 | Tullius ab interitu patriam liberavit» et «Tullius inauratus in
588 10 | cuius et illa statua et illi libri et illud cadaver est. Ut
589 6 | similitudinem processisse licentiam nominandi; ut cum verbi
590 10 | tam varie mihi definire licuerit, quid dubitamus esse ambiguorum
591 6 | cantho ambiantur rotarum ligna vocant. Persequitur quaerere,
592 6 | inter membra cetera sint ligno crucis similiora, sic appellata
593 10 | est, quae in una quidem lingua facit ambiguitatem, diversa
594 10 | quae contingit diversitate linguarum: Ut, cum dicimus tu, haec
595 10 | praescriptum est unicuique, quot linguas nosset aut quot linguis
596 10 | linguas nosset aut quot linguis disputaret. Altera forma
597 6 | Sed quid? Nostra non magna lis est, nam uterque a «verberando»
598 5 | vocabulo, ut appellemus litteram etiam cumscriptam videmus,
599 6 | tangunt, lenitas vel asperitas litterarum ut tangit auditum sic eis
600 10 | quid enim nunc opus est litteras enumerare? Licet etiam dicere: «
601 10 | dicimus «dactylus», unam longam syllabam et duas deinde
602 6 | asperitatem doloris sed, quod longitudine adque duritie inter membra
603 5 | nonnisi de aliquibus rebus loquamur, occurrit animo ita esse
604 4 | simplicibus est vocatur «de loquendo». Illa vero quae de coniunctis
605 5 | audiente possit intellegi, a loquente prolatum. Res est quidquid
606 9 | Quod si quis dicat etiam loquentem male pronuntiare potuisse,
607 1 | significat etiam personam quae loquitur. Ideo iam obnoxium est veritati
608 1 | includitur cum dicimus «loquor». Quamvis enim unum verbum
609 8 | punicum ignorantibus sed in luce pictum. Qui noverant verbum
610 6 | dictus putatur quod minime luceat et «bellum» quod res bella
611 6 | usque ad contrarium. Nam «lucus» eo dictus putatur quod
612 9 | est in tenebras extinctum lumen inferre.» Facete quidem
613 7 | adsolet, aliter eo quo in luxuriosi cubiculo iaceret. Cum igitur
614 9 | cessantem, tam gaudentem quam maerentem vel neutrum. Sed in his
615 10 | est cum dicimus «doctius mancipium», aliud cum dicimus «doctius
616 10 | igitur haec tria genera manifestis inter se rationibus differant,
617 7 | uniuscuiusque proprium, manifestum est et disputatorem, si
618 7 | aurium castitas,cum audit «manu ventre pene bona patria
619 4 | dicuntur, ubi est quasi materia dialecticae, altera de his
620 7 | tamen et in illo asperitatem maximam et in hoc iudicet esse lenitatem?
621 7 | dialecticum, secundum adoratorem maxime pertinet. Quamvis enim nec
622 | mea
623 6 | adficiunt, ut verba sentiuntur. «mel», quam suaviter gustum res
624 6 | longitudine adque duritie inter membra cetera sint ligno crucis
625 6 | cuius rei et Vergilius meminit, ubi Aeneas urbem designat
626 10 | quod ex loquendi usu venire memoravimus. «Usum» nunc appello illud
627 7 | eloquentiam oporteat esse mendacem, tamen et in illa saepe
628 6 | est natura ipsa iudicante mendacium, «verbum» a «vero» cognominatum
629 5 | verbum non est neque verbi in mente conceptio, sive habeat verbum
630 7 | sum, vel quilibet hominum menti occurrit, si forte hoc nomen
631 6 | nomen, ne cum verbum facimus mentiamur; sed vereor, ne ipsi qui
632 6 | ne ipsi qui dicunt ista mentiantur. Ergo ad te iam pertinet
633 2 | non potest argui quod mentiatur aut credi quod verum dicat.
634 9 | et lepore sermonis quasi meraco et suavi poculo inperitis
635 7 | feriret: veluti non alia «meretrix», sed aliter tamen videtur
636 10 | aequivocis venientium, quod merito dici possit ex arte contingere?
637 7 | iudicatur, cum id, quod aures metiuntur, ratio notat et nomen ita
638 10 | quis dicat: «multidactylico metro scripserunt ut est Tullius».
639 | meum
640 9 | enim, si dicerem «omnis miles bipes est», non ex eo sequeretur,
641 9 | sequeretur, ut cohors ex militibus utique bipedibus ista constaret,
642 9 | sententiam clarescat, utrum acies militum an ferri an oculorum dicta
643 5 | ipsa littera cum sit pars minima vocis articulatae, abutimur
644 6 | eo dictus putatur quod minime luceat et «bellum» quod
645 10 | Sed hoc genus ambiguitatum minutatim concidere ac persequi paene
646 6 | significatio «parvi» et «minuti», cum possit parvum esse,
647 1 | equus disputat currit». Nec mireris, quod «disputat», quamvis
648 6 | requirat non habet. Quot modis autem origo verborum corruptione
649 10 | proprie nominata sunt quae per modos et per tempora declinamus --
650 | modum
651 5 | nunc adessent vel digito monstrare possemus aut tangere, quae
652 7 | quis verbi causa vocetur Motta, et non offenditur, cum
653 9 | ambiguum esse omne verbum. Nec moveat quod apud Ciceronem calumniatur
654 7 | Valet autem tantum quantum movere audientem potest. Porro
655 7 | cum dicitur «optimus», mox, ut aurem longa una syllaba
656 6 | vel a parte totum, ut «mucronis» nomine, quae summa pars
657 7 | nominet Artaxerxen regem, vel mulcetur, cum audit Euryalum. Quis
658 6 | vicinitas late patet et per multas partes secatur: aut per
659 10 | apparet, ut si quis dicat: «multidactylico metro scripserunt ut est
660 7 | igitur tantam vim tamque multiplicem appareat esse verborum,
661 10 | similitudine unum nomen fit multis rebus ut «Tullius» et ille
662 7 | contemnit et in hac inperitior multitudo quod ornate dicitur etiam
663 8 | trivio vel etiam ut ita dicam multivio loco ibique densitate nebulae
664 8 | dictum est quasi eminuisse multivium? Nam hoc unum quod dictum
665 6 | perspicua? Quod si omnino multum iuvaret explicare originem
666 6 | continetur, ut si quis «horreum» mutata littera adfirmet ab «hordeo»
667 | namque
668 8 | sparsimus, quae inpedimenta nascantur, videamus. Inpedit enim
669 7 | hinc consideratio sensus nascitur: partim propter explicandam
670 6 | homines piscibus similes natando fieri et inde «piscinae»
671 6 | inde «piscinae» nomen esse natum, stultum est repugnare,
672 8 | invasit?» Videsne remota nebula obscuritatis illud quod
673 6 | sententia nimis curiosa et minus necessaria. Neque hoc eo mihi placuit
674 6 | quod sonat quattuor quaedam necessariovocat in quaestionem: originem
675 6 | quam illa quae dicta sunt necessarium. ~
676 1 | veritati aut falsitati, nam et negariet affirmari potest. Omnis
677 2 | propositum animi affirmari tamen negarive non possit, ut cum imperamus,
678 2 | Nihil enim affirmavit aut negavit. Ergo nec tales sententiae
679 8 | Pompeius est et Vergilius et neglegentiae torpor et si qua alia vel
680 8 | Vergilius?» Quid si obiurgaturus neglegentiam discipulorum in haec deinde
681 6 | satis animadversa secundam neglegi non oportere. «verbum» enim
682 5 | solarum aurium tractantur negotia. Et tamen cum de his disputatur,
683 10 | quale est illud quod de «nepote» supra posuimus. Quod rursus
684 5 | verbis loqui nisi verbis nequeamus et cum loquimur nonnisi
685 7 | persuadere vult, dialecticis quas nervis atque ossibus esse roborandum,
686 8 | illi qui remotiores erant nescio quo casu partim sciebant,
687 8 | quod cuius rei pictura sit nescit. Alterum genus est, ubi
688 6 | adminicula quibus innituntur nexibus prendunt. Hinc iam propter
689 8 | quod tamen si nudaretur nihilo magis animo emineret, quod
690 6 | in qua piscium nihil sit nihilque simile piscibus habeat,
691 6 | dicatur, res mea sententia nimis curiosa et minus necessaria.
692 1 | non addatur quis pluat aut ninguat, tamen quia intellegitur
693 1 | cum dicimus «pluit» vel «ninguit», etiamsi non addatur quis
694 8 | sit an terrae proprius et nitidior color incertum est. Hoc
695 | nobis
696 5 | consonantium vel interpositione nodetur vel congestione asperetur
697 6 | similitudinem processisse licentiam nominandi; ut cum verbi causa «crux»
698 10 | sed tamen «verba» proprie nominata sunt quae per modos et per
699 10 | enuntiatio, tamen fit aliud ex nominativo aliud ex vocativo quam... «
700 7 | accepit: ut cum Augustino nominato nihil aliud quam ego ipse
701 6 | littera adfirmet ab «hordeo» nominatum --aut per abusionem, ut
702 6 | quod fit ab eo per quod fit nominatur. Nam ista omnino vicinitas
703 7 | cum offenditur, si quis nominet Artaxerxen regem, vel mulcetur,
704 10 | cum dicimus «nomen nominis nomini» et cetera. Item cum definiero
705 9 | quamvis et inter se propriis nominibus et definitionibus distingui
706 | nonne
707 5 | nequeamus et cum loquimur nonnisi de aliquibus rebus loquamur,
708 6 | foeditate porci dictum est, ut nonnulli volunt, redit origo ad illam
709 5 | ait «quae pars orationis», nonpropter se, sed propter verbum,
710 10 | unicuique, quot linguas nosset aut quot linguis disputaret.
711 6 | libentius quam «amavisti» et «nosti» quam «novisti» et «abiit»
712 6 | alius quod aerem. Sed quid? Nostra non magna lis est, nam uterque
713 | nostris
714 10 | nos significat. Quod genus notandum omnino fuit; non enim praescriptum
715 10 | Itaque locum ipsum hactenus notasse suffecerit, ingenio praesertim
716 7 | quod aures metiuntur, ratio notat et nomen ita ponit, ut,
717 6 | Breviter tamen hunc locum notatum (hoc est de origine verborum)
718 9 | pronuntiatum verbum non in diversas notiones trahit cogitantem sed ad
719 10 | significari potest. Diversis enim notionibus dicimus: «Tullius ab interitu
720 10 | sit «Tullius», cuiuslibet notionis explicatione respondeo.
721 8 | nec ore impedita et verbis notissimis utetur. Vide nunc in eodem
722 7 | transeuntes sonos quasi hospites notos an ignotos recipiant. Arte
723 7 | ego ipse cogitor ab eo cui notus sum, vel quilibet hominum
724 8 | sed in luce pictum. Qui noverant verbum sed auribus aut parum
725 6 | amavisti» et «nosti» quam «novisti» et «abiit» non «abivit»
726 7 | audierit, vel qui alium novit qui Augustinus vocetur.
727 8 | absconditur, quod tamen si nudaretur nihilo magis animo emineret,
728 8 | notum sed vocem nec penitus nullam nec omnino certam perceperant.
729 6 | hac re ut Cicero inridet, nullum esse verbum, cuius non certa
730 9 | animal rationale mortale. Num ergo quisquam potest dicere
731 1 | tamen inter coniuncta verba numerabitur, quia simplicem non habet
732 1 | non potest inter simplicia numerari. ~2.
733 9 | Immo et ista et cetera quae numerata sunt sic ut «hominis» nomine
734 1 | sit, tamen inter simplicia numeratum est; nam res definitione
735 1 | verbi semper inter simplicia numeratur et nondum aut affirmari
736 9 | poculo inperitis caliginem obfudit? Quod enim dictum est omne
737 8 | poeta Vergilius?» Quid si obiurgaturus neglegentiam discipulorum
738 2 | vero aut falso teneatur obnoxia, ut est «omnis homo ambulat»
739 1 | quae loquitur. Ideo iam obnoxium est veritati aut falsitati,
740 7 | Offenderetur autem, si obscena pars corporis sordido ac
741 8 | perceperant. Omnia igitur obscure loquendi genera vitabit,
742 8 | emineret, quod genus est omnium obscurissimum: Ut si inperitus malum illud
743 8 | Videsne remota nebula obscuritatis illud quod supra dictum
744 8 | perspicis omnia illa tria genera obscuritatum. Nam qui de auditu nihil
745 8 | accipiendum sit ignoratur, in obscuro autem nihil aut parum quod
746 8 | ambiguitate dubitatur. Item sunt obscurorum genera tria. Unum est quod
747 5 | sint rerum, quando de ipsis obtinent, verborum autem, quibus
748 6 | in quibus v littera locum obtinet consonantis, ut sunt in
749 10 | tempore incertum est propter occultum primae syllabae spatium;
750 6 | verum nos ait loqui oportet odiosumque est natura ipsa iudicante
751 7 | bona patria laceraverat»? Offenderetur autem, si obscena pars corporis
752 7 | subtrahere potuit nec oculorum offensione patere permisit. ~8.
753 6 | verbis eas subtrahimus, ne onerent aurem. Nam unde est, quod «
754 6 | ne ullam partem suscepti operis praetermisse videamur. Stoici
755 7 | decore verbi significantis operitur, in hoc autem sensum animumque
756 7 | ineptam nec eloquentiam oporteat esse mendacem, tamen et
757 6 | animadversa secundam neglegi non oportere. «verbum» enim cum dicimus,
758 6 | enim verum nos ait loqui oportet odiosumque est natura ipsa
759 10 | Catilinae coniurationem consul oppressit. Subtiliter attende me nomen
760 2 | possit, ut cum imperamus, cum optamus, cum execramur et similia.
761 7 | ponit, ut, cum dicitur «optimus», mox, ut aurem longa una
762 9(1) | Cic. De orat. I, 10, 44.
763 2 | montem», tamen adhuc pendet oratio.Separatis igitur his coniunctis
764 7 | rhetorico colore aspergendum et oratorem, si veritatem persuadere
765 6 | continetur, ut «urbem» ab orbe appellatam volunt, quod
766 6 | suam, vim, declinationem, ordinationem. De origine verbi quaeritur,
767 10 | nulla de disciplina verborum oritur ambiguitas sed de ipsis
768 7 | inperitior multitudo quod ornate dicitur etiam vere dici
769 10 | Declinatione igitur ambiguitas orta est. Nam declinationem nunc
770 7 | dialecticis quas nervis atque ossibus esse roborandum, quae ipsa
771 6 | ad id quod nunc volumus ostendere, quod, cum «piscina» dicitur
772 10 | discipulis enuntiet, ut supra ostendimus. Cum igitur haec tria genera
773 6 | tinnitum», equorum «hinnitum», ovium «balatum», tubarum «clangorem», «
774 10 | producenda sed acuenda etiam est paenultima syllaba huius verbi, si
775 6 | paulisper accipias, ne ullam partem suscepti operis praetermisse
776 10 | ut ei notum sit nihil de partibus orationis aut de metris
777 6 | simile habet significatio «parvi» et «minuti», cum possit
778 10 | infinitivo activi an imperativo passivi pronuntiaverit. «homo» quamvis
779 9 | genus hoc iam definitione patefactum est, inlustrentur exemplis. «
780 7 | nec oculorum offensione patere permisit. ~8.
781 8 | genus est, ubi res animo pateret, nisi sensui clauderetur:
782 9 | corripienda --quam scilicet non pateretur ambaginem, si accusativum
783 8 | incerta hoc audito nomine patiantur, quid si enim dicturus «
784 8 | dubitabant, primum illud genus patiebantur, cui simile est malum punicum
785 7 | audit «manu ventre pene bona patria laceraverat»? Offenderetur
786 10 | dicimus: «Tullius ab interitu patriam liberavit» et «Tullius inauratus
787 6 | de origine verborum) volo paulisper accipias, ne ullam partem
788 5 | voces animo ostendunt, et paulo ante diximus signum esse
789 6 | Stoici contendunt. Vide tamen paululum, quomodo perveniri putant
790 9 | stantem, tam divitem quam pauperem, tam agentem aliquid quam
791 7 | percusserint, animus ex arte statim pedem dactylum agnoscat. Iam vero
792 6 | appellavit. Hinc terra, quae pedibus itinerantium flexuosa et
793 10 | Tullius» pro exemplo dactyli pedis an dactylici poetae positum
794 2 | in montem», tamen adhuc pendet oratio.Separatis igitur
795 7 | sed tantum valent aurium penetralia, utrum per se transeuntes
796 8 | quidem notum sed vocem nec penitus nullam nec omnino certam
797 6 | tangit auditum sic eis nomina pepererit: ut ipsum «lene» cum dicimus
798 8 | nullam nec omnino certam perceperant. Omnia igitur obscure loquendi
799 7 | duae breves huiusce nominis percusserint, animus ex arte statim pedem
800 2 | ad villam» vel «diillum perduint», non potest argui quod
801 6 | foedus efficiatur --aut pereffecta, ut «puteus», quod eius
802 9 | quam parvum, tam civem quam peregrinum, tam urbanum quam agrestem,
803 2 | inpletur sententia, ut licet perficiat propositum animi affirmari
804 2 | perge ad villam» vel «utinam pergat ad villam» vel «diillum
805 2 | similia. Nam quisquis dicit «perge ad villam» vel «utinam pergat
806 8 | quod est eluceat. Ergo a pergendo prius obscuritate terretur;
807 8 | deductio clara est, sed qua sit pergendum non obscuritate sed ambiguitate
808 10 | qui scis ergo istuc nisi periculum feceris,» sed etiam illud
809 7 | oculorum offensione patere permisit. ~8.
810 10 | videamus, in quibus ambiguitatu perplexio prope infinita silvescit.
811 5 | definitionis aliis definitionibus persequenda fuerint, ille indicabit
812 6 | ambiantur rotarum ligna vocant. Persequitur quaerere, unde «vietum»
813 1 | quibus necessario cohaeret personae significatio consuetudine
814 1 | siquidem significat etiam personam quae loquitur. Ideo iam
815 8 | obscurum ambiguo simile, in his perspici potest, quibus verbum erat
816 5 | exemplis haec inlustranda esse perspicio. Fac igitur a quoquam grammatico
817 6 | egeat auctoritate in re tam perspicua? Quod si omnino multum iuvaret
818 8 | hominis imago sed in non perspicuo aut omnino tenebricoso loco.
819 8 | remotissime nulla omnino voce perstricti sunt. Horum autem illi qui
820 7 | et oratorem, si veritatem persuadere vult, dialecticis quas nervis
821 10 | autem ad eandem originem pertinentia condicione declinationis
822 10 | loquendi usum dictum est pertinere, duas habet formas. Nam
823 6 | tamen paululum, quomodo perveniri putant ad illa verborum
824 8 | sed animi, quod cuius rei pictura sit nescit. Alterum genus
825 8 | clauderetur: sicuti est homo pictus in tenebris. Nam ubi oculis
826 10 | fuit summus orator et eius pieta imago vel statua et codex
827 6 | capillus» quasi «capitis pilus». Quid ultra provehar? Quidquid
828 6 | volumus ostendere, quod, cum «piscina» dicitur in balneis, in
829 6 | similes natando fieri et inde «piscinae» nomen esse natum, stultum
830 6 | dicitur in balneis, in qua piscium nihil sit nihilque simile
831 6 | necessaria. Neque hoc eo mihi placuit dicere, quod Ciceroni quoque
832 1 | etiamsi non addatur quis pluat aut ninguat, tamen quia
833 2 | sunt quae sibi conexa res plures significant, ut cum dicimus «
834 9 | duo ista genera inter se plurimum distent, primum genus rursus
835 9 | sermonis quasi meraco et suavi poculo inperitis caliginem obfudit?
836 8 | magnus est paene solus poeta Vergilius?» Quid si obiurgaturus
837 10 | dactyli pedis an dactylici poetae positum sit, quorum illud
838 5 | qualibus syllabis constet, ubi poeticus rhythmus accentusque a grammaticis
839 7 | ratio notat et nomen ita ponit, ut, cum dicitur «optimus»,
840 10 | pone» utrum ab eo quod est «pono» an ut dictum est3 «pone
841 7 | movere audientem potest. Porro movet audientem aut secundum
842 10 | adiungerem. item responderi possem hoc modo: «Tullius» est
843 5 | adessent vel digito monstrare possemus aut tangere, quae etiamsi
844 10 | viveret digito demonstrari posset, definiendus foret, non
845 10 | aequivocis tertium genus posueramus, tot ambiguitatum formae
846 10 | illud quod de «nepote» supra posuimus. Quod rursus in duo scinditur.
847 6 | puteus», quod eius effectum potatio est, creditur dictus --
848 9 | loquentem male pronuntiare potuisse, iam non ambiguitate sed
849 7 | firmitati virium subtrahere potuit nec oculorum offensione
850 6 | sonando». Quod si ita est, praescribit quidem hoc nomen, ne cum
851 10 | notandum omnino fuit; non enim praescriptum est unicuique, quot linguas
852 10 | notasse suffecerit, ingenio praesertim tuo. Vide nunc ea quae ex
853 6 | ullam partem suscepti operis praetermisse videamur. Stoici autumant,
854 6 | quibus innituntur nexibus prendunt. Hinc iam propter similitudinem
855 10 | dividuntur adhuc in duas primas formas, quarum una est,
856 10 | non solum proprie sed et primitus dicantur hi, qui adhuc in
857 5 | necesse sit. Itaque de his primo disputetur per quae de ceteris
858 10 | genere species: «verba» enim principaliter omnia dicuntur quibus loquimur,
859 3 | dicit «si ambulat, movetur», probare vult aliquid, ut cum hoc
860 6 | inter se rerum similitudinem processisse licentiam nominandi; ut
861 8 | diiudicandam, quod dialectica profitetur, ex hac verborum vi, cuius
862 6 | similitudine ducitur. Hinc facta progressio usque ad contrarium. Nam «
863 5 | vel animo sensa vel voce prolata sunt. Sed cum animo sensa
864 4 | perveniatur ad summam, vocatur «de proloquiorum summa». Has ergo singulas
865 10 | feceris,» sed etiam illud pronomen, hoc adverbium. Iam ex utroque
866 9 | dicat etiam loquentem male pronuntiare potuisse, iam non ambiguitate
867 10 | activi an imperativo passivi pronuntiaverit. «homo» quamvis unum nomen
868 9 | omnino defendi, sed ad alia properantibus longum est. Ad id quod agitur
869 2 | sententia, ut licet perficiat propositum animi affirmari tamen negarive
870 9 | Ideo diversas inter se proprias definitiones habent. Sed
871 9 | claudantur, quamvis et inter se propriis nominibus et definitionibus
872 7 | quid sit uniuscuiusque proprium, manifestum est et disputatorem,
873 8 | utrum via sit an terrae proprius et nitidior color incertum
874 | propterea
875 5 | occurrit animo, quid voce prorumpat. Quid enim aliud litterae
876 8 | discipulorum in haec deinde verba prorumpet «magnus vos erga studia
877 5 | autem propter id quod dixi proruperunt invocem, dictiones factae
878 10 | sequens namque hanc dederat Proserpina legem» incertum est propter
879 6 | haec abusio vocabuli in protestate loquentis est; habet enim
880 6 | capitis pilus». Quid ultra provehar? Quidquid aliud adnumerari
881 9 | quidem nihil ambigetur. De puero autem parvo aut stulto seu
882 8 | Quid sit de historia ut puta «magnus Pompeius quot bella
883 6 | verba» ipsa quispiam ex eo putat dicta quod aurem quasi «
884 6 | contrarium. Nam «lucus» eo dictus putatur quod minime luceat et «bellum»
885 6 | a «verum boando» dictum putemus, an potius unde sit dictum
886 6 | efficiatur --aut pereffecta, ut «puteus», quod eius effectum potatio
887 5 | adque essent videbantur, quaeque si nunc adessent vel digito
888 5 | ut de ipso verbo aliquid quaeratur aut disputetur, res est
889 6 | ligna vocant. Persequitur quaerere, unde «vietum» flexum dicatur:
890 6 | est a flexu esse dictam. Quaerit ergo a me quispiam quare «
891 8 | orationis?» Quid si de metris quaesiturus «qui sit pes?» Quid sit
892 5 | est utique disputationi quaestionique subiecta, sed ipsa res «
893 5 | congestione asperetur et quot vel qualibus syllabis constet, ubi poeticus
894 1 | significat ambulationem, quamobrem tertia persona verbi semper
895 6 | creverit? Dicimus tamen propter quandam vicinitatem «minutum» pro «
896 5 | quaeritur vel animadvertitur, quanta vocalium vel dispositione
897 6 | cognominatum est. Nec ingenium quartum defuit. Nam sunt qui «verbum»
898 | quas
899 8 | similitudines. Constitue animo quempiam grammaticum convocatis discipulis
900 10 | talia sunt. Fac verbi causa quemquam dixisse «pluit», et haec
901 9 | etiam definitione contineri queunt aut tantum communi tenentur
902 | quibusdam
903 | quicquam
904 9 | etiam vere videaris dicere.» Quidenim aliud illo loco fecit Hortensius
905 8 | Pompeius quot bella gesserit?» Quidsi commendandorum carminum
906 7 | ab eo cui notus sum, vel quilibet hominum menti occurrit,
907 | quippe
908 6 | Igitur verbum quodlibet excepto sono --de quo bene
909 | quoniam
910 5 | perspicio. Fac igitur a quoquam grammatico puerum interrogatum
911 | quos
912 8 | terretur; at ubi aliquantum rarescere nebulae coeperint, videtur
913 9 | definitionem «hominis» rectam et ratam, nisi et omnis homo eadem
914 9 | quomodo possint esse animalia rationalia. Potest omnino defendi,
915 10 | genera manifestis inter se rationibus differant, rursam primum
916 6 | Graeci clamare et Vergilius: «reboant silvae». Ergo «verbum» dictum
917 7 | hospites notos an ignotos recipiant. Arte autem movetur auditor,
918 9 | istam definitionem «hominis» rectam et ratam, nisi et omnis
919 9 | Itaque rectissime a dialecticis dictum est
920 6 | sic appellatur, requiret; reddetur ratio, quod robusto et quasi
921 6 | quorum origo adque ratio reddi non possit: Aut non est,
922 8 | tenebris cogeretur agnoscere. Refer nunc animum ad verba, quorum
923 7 | quis nominet Artaxerxen regem, vel mulcetur, cum audit
924 8 | torpor invasit?» Videsne remota nebula obscuritatis illud
925 8 | sunt. Horum autem illi qui remotiores erant nescio quo casu partim
926 8 | remotius parum, qui autem remotissime nulla omnino voce perstricti
927 8 | adsidebant satis audierunt, qui remotius parum, qui autem remotissime
928 6 | infinitum est. Quis enim repperire possit, quidquid dictum
929 10 | quod in scriptis solis repperitur, cuius tres sunt species.
930 6 | esse natum, stultum est repugnare, cum ab re neutrum abhorreat
931 2 | veniunt, ut disputatorem requirant. ~
932 6 | quare sic appellatur, requiret; reddetur ratio, quod robusto
933 3 | Sed illae quae requirunt aut simplices sunt aut coniunctae.
934 10 | cetera adiungerem. item responderi possem hoc modo: «Tullius»
935 2 | quae non implent sententiam restant ea verba coniuncta quae
936 6 | sed non his docetur ipsa rhetorica --ergo omne verbum praeter
937 6 | defensiones Ciceronis sunt quidem rhetoricae facultatis sed non his docetur
938 7 | ei delectandi cura est, rhetorico colore aspergendum et oratorem,
939 5 | syllabis constet, ubi poeticus rhythmus accentusque a grammaticis
940 6 | traverso tertius vide quam rixam inferat. Quod enim verum
941 7 | nervis atque ossibus esse roborandum, quae ipsa natura in corporibus
942 6 | requiret; reddetur ratio, quod robusto et quasi valido sono verbum
943 6 | etiam quae cantho ambiantur rotarum ligna vocant. Persequitur
944 10 | se rationibus differant, rursam primum genus in duo dividitur.
945 7 | mendacem, tamen et in illa saepe atque adeo pene semper audiendi
946 9 | dicit Antonio1 «denique ut sapientibus diserte, stultis etiam vere
947 9 | quod apud eundem Ciceronem Scaevola dicit Antonio1 «denique
948 10 | a specie genus: nam cum «scholastici» non solum proprie sed et
949 10 | dicantur hi, qui adhuc in scholis sunt, in omnes tamen qui
950 8 | erant nescio quo casu partim sciebant, quid esset «temetum», partim
951 10 | posuimus. Quod rursus in duo scinditur. Aut enim sub eodem genere
952 10 | qui», ut dictum est2 «qui scis ergo istuc nisi periculum
953 10 | utique definienda sunt. Item «scribere» qui dicit, incertum est
954 9 | alterum quod in his solis quae scribuntur dubitationem facit. Nam
955 10 | dicat: «multidactylico metro scripserunt ut est Tullius». Nam hic
956 9 | ferri an oculorum dicta vel scripta sit. At vero si quis inveniat
957 5 | Quid enim aliud litterae scriptae quam se ipsas oculis et
958 10 | genus ambiguum, quod in scriptis solis repperitur, cuius
959 5 | verbum sonat. Cum enim est in scripto, non verbum sed verbi signum
960 6 | ea quae conpraehenderit. Scrutatur, ipsum «vincire» unde dictum
961 5 | bella quae gessit Aeneas vel scutum et cetera arma quae Vulcanus
962 6 | patet et per multas partes secatur: aut per efficientiam, ut
963 6 | syllaba satis animadversa secundam neglegi non oportere. «verbum»
964 8 | omnino non acceperant vocem, secundo illo genere laborabant,
965 9 | fuit quam qui nunc est, tam sedentem quam stantem, tam divitem
966 5 | dictum est «arma», propter sedictum est, id est verbum propter
967 6 | stirpem potius adque adeo sementum, ultra quod quaeri originem
968 8 | verborum vi, cuius quaedam semina sparsimus, quae inpedimenta
969 8 | genus est, in quo etiam sensi absconditur, quod tamen
970 4 | inplet sententiam, ut de sententiis simplicibus iudicetur, vocatur «
971 5 | verbo non aures sed animus sentit et ipso animo tenetur inclusum, «
972 5 | prolatum. Res est quidquid vel sentitur vel intellegitur vel latet.
973 6 | ipsae adficiunt, ut verba sentiuntur. «mel», quam suaviter gustum
974 4 | in tres partes dividitur: separata enim coniunctione verborum
975 2 | tamen adhuc pendet oratio.Separatis igitur his coniunctis verbis
976 10 | continentur et si quid est in sepulchro eius cadaveris significari
977 10 | est» et «Tullius hoc loco sepultus est». Unum enim nomen, sed
978 10 | autem conatum meum facultas sequatur, tu iudicabis. Ambiguitatum
979 10 | an ut dictum est3 «pone sequens namque hanc dederat Proserpina
980 9 | miles bipes est», non ex eo sequeretur, ut cohors ex militibus
981 3 | et concessarum illa summa sequitur, quae iam necessario concedatur,
982 9 | acumine ingenii et lepore sermonis quasi meraco et suavi poculo
983 9 | dives et pauper liber et servus et si quid aliud differentiarum
984 | seu
985 8 | nisi sensui clauderetur: sicuti est homo pictus in tenebris.
986 5 | sed propter aliud aliquid significandum, «dictio» vocatur. Res autem
987 5 | prolatum est, sed ut eo significarentur vel bella quae gessit Aeneas
988 7 | illo turpitudo rei quae significata est decore verbi significantis
989 8 | autem non solum vocis sed et significationis verbi expertes erant, tertii
990 5 | omnibus cum partim verba significentur partim non verba, nihil
991 7 | quando per aurem accepto signo animus nihil aliud quam
992 8 | convocatis discipulis factoque silentio suppressa voce dixisse «
993 8 | dixisse «magnum» et deinde siluisse. Adtende, quae incerta hoc
994 6 | clamare et Vergilius: «reboant silvae». Ergo «verbum» dictum est
995 10 | perplexio prope infinita silvescit. Conabor tamen eas in genera
996 6 | quis dicat homines piscibus similes natando fieri et inde «piscinae»
997 2 | optamus, cum execramur et similia. Nam quisquis dicit «perge
998 6 | cetera sint ligno crucis similiora, sic appellata sint. Inde
999 1 | quisquis dicit «ambulas» similiter et rem quae fit et eum qui
1000 8 | verba, quorum sunt istae similitudines. Constitue animo quempiam
|