|
3.
Sed illae quae requirunt aut simplices sunt aut coniunctae. Simplices sunt, quae sine
ulla copulatione sententiae alterius enuntiantur, ut est illud quod dicimus
«omnis homo ambulat». Coniunctae sunt, de quarum copulatione indicatur, ut est
«si ambulat, movetur». Sed cum de coniunctione sententiarum iudicium fit,
tamdiu est, donec perveniatur ad summam. Summa est autem quae conficitur ex
concessis. Quod dico tale est: qui dicit «si ambulat, movetur», probare vult
aliquid, ut cum hoc concessero verum esse restet illi docere quod ambulet et
summa consequatur,quae iam negari non potest, id est quod moveatur -- aut
restet illi docere quod non moveatur, ut consequatur summa, quae item non
potest non concedi, id est quod non ambulet. Rursus si hoc modo velit dicere «homo
iste ambulat», simplex sententia est: quam si concessero et adiunxerit aliam
«quisquis autem ambulat movetur» et hanc etiam concessero, ex hac coniunctione
sententiarum quamvis singillatim enuntiatarum et concessarum illa summa
sequitur, quae iam necessario concedatur, id est «homo iste igitur movetur».
4.
His breviter constitutis singulas partes consideremus. Nam sunt primae duae:
una de his quae simpliciter dicuntur, ubi est quasi materia dialecticae, altera
de his quae coniuncta dicuntur, ubi iam quasi opus apparet. Quae de simplicibus est
vocatur «de loquendo». Illa vero quae de coniunctis est in tres partes
dividitur: separata enim coniunctione verborum quae non inplet sententiam illa,
quae sic inplet sententiam, ut nondum faciat quaestionem vel disputatorem
requirat, vocatur «deeloquendo». Illa, quae sic inplet sententiam, ut de
sententiis simplicibus iudicetur, vocatur «deproloquendo». Illa, quae sic
conpraehendit sententiam, ut de ipsa etiam copulatione iudicetur donec
perveniatur ad summam, vocatur «de proloquiorum summa». Has ergo singulas
partes diligentius explicemus.
|