|
Cum istuc Ferrariam appulissem, visendi salutandique tui
gratia, Princeps illustrissime, non facile dici potest quanta fuerim detentus
voluptate, urbem tuam pulcherrimam, civesque tuos modestissimos, teque
ornatissimum humanissimumque Principem intuens. Intellexi quidem quanti
intersit in ea republica vitam degere, in qua per ocium et animi
tranquillitatem, optimo et legum morumque observantissimo Patriae Patri obtemperetur.
Sed de his alias.
Accessit
ad voluptatem hanc, quod istic pergratam, mea pro consuetudine exercendi
ingenij, praestitam occasionem offendi: quam quidem libentissime tua meaque
causa suscepi. Nam cum instituissent cives tui parenti tuo equestres,
magnificentissimis impensis, ad forum statuas ponere et in ea re optimi
artifices contendissent, me qui pingendo fingendoque nonnihil delector, tuo
iussu, arbitrum cognitoremque delegere.
Mihi idcirco iterum atque iterum opera ipsa, miro
artificio facta, spectanti, in mentem incidit ut non de pulchritudine modo et
lineamentis, verum et de omni equorum natura et moribus diligentius cogitarem.
Occurrebat quam essent equi ad omnes hominum publicos
privatosque usus, ad vim bellorum una et pacis ornamenta accomodati: namque
sive ex agro quaeque ad tecta aedesque constituendas, quaeve ad educandam
familiam pertineant deducuntur, sive ex castris acieque gloriae amplitudo
libertatisque decus parantur, profecto in his rebus exequendis horum animantium
ope et opera homines plurimum utuntur: ita ut salutem dignitatemque sine
equorum adminiculo obtineri posse non arbitrer. Quid, quod est hoc unum animans
ipsis etiam superis usui atque ornamento?
Non Phoebus picto igniculis
curriclo,
Non tridenti gaudens Neptunus
Pater sceptro ad Oceanum,
non ferme ceteri omnes dij satis pro eorum maiestate
ornati aut pro rebus agendis compositi viderentur, nisi suos in primis ad
currus equi advocarentur.
Gratum aspectu animans, in quo admirere tantas adesse et
corporis robur, et animi vires coniunctas incredibili quadam cum mansuetudiune,
tamque concitatis in pectoribus, tam placidum docileque considere ingenium.
Tenui ductatur loro is quo quidem irati hostis ferreum pectus proteratur. Quin
et didicit equus in acie ad symphoniam et cantum, coaequatis gradibus tota cum
phalange progredi, et nullum praeter unicum herum sessorem perferre, et huic
tela ex humo collecta porrigere, quo victor ovans ad suos redeat.
Longum esset recensere quanta in suos principes equi
beneficia contulerint ut profecto equis non immeritus honos tumuli a divo
Augusto et a civibus Agrigentinis pyramidum insigne et a Caesare dictatore
statua apud aedem Veneris et ab Alexandro Macedone maxima exequiarum pompa et
pro tumulo tituloque in suum nomen condita urbs fuerit retributa.
Itaque mihi haec et huiusmodi pleraque omnia, cum in
mentem venissent, quod non indigna videretur matetria, in qua ingenium
experirer, quod item viderem te meis rebus legendis vehementer delectari
quodque et ipse essem ociosus, institui per eos dies, dum istic apud te adfui,
his rebus conscribendis pro mea consuetudene exerceri. Ea de re quos potui auctores nobiles et ignobiles,
qui quidem quippiam de equo scriberent, multa industria collegi; atque ex
singulis, quicquid elegans dignumque adfuit, in nostris libellis transtuli. Hi
fuere auctores, qui quidem ad manus nostras pervenere: Graeci Xenophon,
Absyrtus, Chiron, Hippocrates et Pelagonius; Latini Cato, Varro, Virgilius,
Plinius, Columella, Vegetius, Palladius, Calaber, Crescentius, Albertus, Abbas;
Gallici praeterea, et Etrusci complurimi, ignobiles quidem, verum utiles atque
experti. Quin et ex optimis medicorum ea deduxi, quae quidem ad rem ipsam
facere viderentur.
Ceteri, dum nos
legerint, velim sic deputent: non me ad fabros curatoresve pecudum, sed ad
principem, eundemque eruditissimum scribere, eaque de re fuisse me parcum in
scribendo, forte magis quam imperitorum vulgus exoptet. Ex qua re, Princeps,
dum nos legeris, velim tibi persuadeas nihil me omnibus nostris lucubrationibus
studuisse magis quam ut tibi, quacumque in re possimus, sumus in dies
gratiores. Sed rem ipsam aggrediar.
|