abiec-grati | gravi-soler | solid-vosme
bold = Main text
Capov. grey = Comment text
1 7 | falso, aut viciose, aut abiecte haec studia profiteantur
2 2 | doctrina spem prorsus omnem abiiciunt; vel quamvis doctiores evadant,
3 4 | videant aliena, prorsus abominentur; atque adeo quibus ipsis
4 15 | Absolutam rerum divinarum scientiam
5 8 | artium scientiarumque orbem absolvendum admoneat, nunc videamus
6 16 | mentis poenas, animi non absolvit. Quare complures sunt doctissimi
7 9 | naturalium rerum ac divinarum absolvitur. Humanarurn rerum prudentia
8 13 | spiritales contemplandas accedat, et intellectu mero puroque
9 5 | haec linguae illa mentis accedunt mala: quod eam perpetuus
10 17 | aliis aliunde forinsecus accersatur (quid enim opus est accersiri,
11 17 | accersatur (quid enim opus est accersiri, si omnia suo quaeque loco
12 5 | prodit ambiguis, ut aliorsum accipiatur quam loquitur; vel captetur
13 9 | utraque ad nostramreligionem accommodata, theologia est, quam moralem
14 10 | audiendae sunt, quo facilius acquirantur, sint ipsae artium scientiarumque
15 12 | minus utuntur: quamobrem acrioribus quam viri animi perturbationibus
16 10 | sed aliorsum accipio; ut acroamaticae, sive quae a doctoribus
17 3 | fontemque malorum omnium, Adae peccatum et originis vicium
18 1 | scientiaeve addiscendae addicunt; vel quamquam indoles eos
19 1 | certae arti scientiaeve addiscendae addicunt; vel quamquam indoles
20 17 | Porro ad iurisprudentiam addiscendam multo expeditiores agetis:
21 4 | prorsus abominentur; atque adeo quibus ipsis nos laboremus,
22 12 | mala venena cum modo morbis adhibent et medentur. Phantasia attenuanda
23 10 | iurisconsultis interpretationes adhibitas, et rerum iudicatarum exempla
24 | adhuc
25 16 | excolere, et per mentem adire Deum.~ ~
26 14 | theologiae Christianae animum adiungatis.~ ~
27 7 | se quemque sedulo hu anam adiuvare societatem. Quae qui faciant,
28 18 | mea virili parte humanam adiuvarem societatem.~ ~ ~
29 12 | conformandarum vi plurimum adiuvatur; nam saepe longissimam formarum,
30 2 | partibus praesunt, spectant et admirantur; illud hinc fit, ut tantisper
31 8 | scientiarumque orbem absolvendum admoneat, nunc videamus quonam ordine (
32 3 | studia excolenda a nobis sint admonere, sed et eorum viam ac rationem
33 18 | corruptae meae naturae cognitio admonuit, in hac suasione feci; quia
34 12 | invalescat, et mathesi ab adolescentibus incumbendum: quae doctrina
35 12 | argumento sit, ut quam semel adolescentuli de longinquis urbibus ac
36 1 | re familiari esse putant, adolescentulos vel invita quam saepissime
37 1 | Dura mihi, medius fidius, adolescentum in bonis literis instituendorum
38 12 | rationi magis, quam phantasia adversatur: quod in foeminis experimur,
39 9 | physice humani corporis aegrotantis. Nam quae morborum tradit
40 7 | cum imbecillis rationis aequabilitate consociant. Is perpetuo
41 17 | Quid illud, quod nemini aeque plura obiici solent impedimenta,
42 5 | perturbationum tempestates et aestus, ut in cupiditatibus ardeat,
43 4 | seiunxit: et unoquoque in aevum variante et incerto, in
44 6 | is se ipsum cruciet, et afflictet sedulo perconctatur:~ ~Ne
45 7 | saepe fastidit, negligit et affligit artem ipsam, quam profitetur.
46 15 | unde per vicia se ipsos affligunt, et humanam societatem corrumpunt.
47 16 | veros bonorum fines in vita agenda deligere: nempe virtutes
48 3 | homines ea aetate vitae agendae genuseligerent, qua omnium
49 6 | continetur: certo scire, recte agere, digne loqui; ita ut hominem
50 18 | artis proprio fine vobiscum agerem, et pro mea virili parte
51 17 | addiscendam multo expeditiores agetis: quae ex morali, civili
52 5 | fretu ac euripo graviores agitant perturbationum tempestates
53 12 | inde conficitur, veritas agnoscatur. Sed cum puncta lineasque
54 17 | confusis studiorum ordinibus agunt, ut in labyrintho movent,
55 1 | instrumento ad ipsas illotis, ut aiunt, manibus tractandas propellunt.~ ~
56 | alia
57 | aliam
58 15 | coelestia observant, cynosuram aliaque astra, quo certa per occeanum
59 | aliarum
60 | alias
61 10 | nec logice, quia utitur alienis, et ubi ea desunt, confmgit;
62 6 | Homo sum: humani a me nihil alienum puto;~ ~et Menedemum, qui
63 | alio
64 | aliqua
65 | aliquam
66 | aliunde
67 7 | societatem; is saepe alius est, aliurn profitetur: saepe multis
68 | alius
69 12 | imaginem conformemus; tam alte prior caelata est, ut complanari,
70 2 | medicinae arti dediderint, qui altiore animo praediti amplissimos
71 12 | seu ratio ex materiae luto altius emergere occipit. Mentis
72 2 | obiiciunt. ut compluribus saepe amarum duntaxat sanioris doctrinae
73 5 | sive fallit aut prodit ambiguis, ut aliorsum accipiatur
74 16 | doctissimi homines, qui tamen ambitione circumaguntur, de fluxa
75 5 | cruciatus carnifex suus ipsius amor exercet; in quem humanitate
76 7 | hoc est, a suo ipsorum amore ad humanitatem colendam,
77 7 | homines stulti sunt: Orpheus, Amphion sapientes, qui divinarum
78 7 | Orpheum lyra mulxisse feras, Amphionem cantu movisse saxa, iisque
79 7 | quo fieri a quoque possit, ampliorum, longe lateque pervagata.
80 2 | qui altiore animo praediti amplissimos viros, qui reipublicae in
81 7 | horum studiorum verissimus, amplissimus et praeclarissiinus finis:
82 | an
83 7 | pro se quemque sedulo hu anam adiuvare societatem. Quae
84 9 | appellatur, ea est physices et anatomes practicum veluti corollarium,
85 9 | physice; ad quam revoco anatomiam, quae est fabricae humani
86 4 | has divinas esse poenas animadvertat, quibus summum Numen primi
87 5 | unumquemque eorum miseris modis animadvertit; narn per infantiam innumeris
88 2 | dediderint, qui altiore animo praediti amplissimos viros,
89 5 | frequentia summa est solitudo animorum; nisi potius ergastulorum
90 4 | libido, ut cuiusque fert animus, pro vero arripiat; inde
91 10 | successio? Atqui commentarii, annales, clarorum vitae virorum
92 16 | fluxa eruditionis gloriola anxii vivunt, invidia doctiorum
93 9 | theologia est, quam moralem apellant: quae tres doctrinae in
94 13 | et usquequaque exploratas aperit, perducatur.~ ~
95 3 | et eorum viam ac rationem apertissime commonstrare sentiemus:
96 12 | contueri becesse est, ut apodixeos, quae inde conficitur, veritas
97 9 | quibus mathesis suas coficit apodixes; vel caussas, de quibus
98 9 | proprio vocabulo «divinae» appellantur. Naturalium rerum contemplamur
99 9 | vocabulo medicina «ars» appellatur, ea est physices et anatomes
100 15 | contendunt, inoffenso cursu naves appellent; ita nos divina contemplemur,
101 9 | mathesis est quaedam operaria appendix mechanice. Divinae autem
102 7 | coelum invectum astrisque appictum esse finxerunt. Saxa illa,
103 2 | inferrent, hos iurisprudentiae applicarint, hi vero, quia animi sunt
104 12 | aetas linguis addiscendis aptior, quam pueritia. At heic
105 11 | populi est:~ ~Quem penes arbitrium est et ius et norma loquendi.~ ~
106 10 | novis bellicae, nauticae, architecturae inventis historias scribit
107 5 | aestus, ut in cupiditatibus ardeat, horreat in timoribus, insaniat
108 8 | ordine (quae erat nostri argomenti pars altera) eas nobis perdiscendas
109 17 | compendio morari»; eos argutius, nec minus ex vero, ni fallor,
110 4 | cuiusque fert animus, pro vero arripiat; inde suus cuique sensus
111 7 | fastidit, negligit et affligit artem ipsam, quam profitetur.
112 10 | quisque par est, sint quae de artibus scientiisque prodierunt
113 10 | vocant? nonne sunt physicae artisque medicae commentarii? Et
114 6 | veluti puncta quae totus artiurn scientiarumque circumagitur
115 17 | brevissimae. Scientiarum artiurnque historias exotericas esse
116 12 | sacrorum sententias librorum assequantur, qui theologiae Christianae
117 12 | dato vero verum conficere assuefiunt; ut in physicis, de quibus
118 16 | usus est, ut mens veris assuescat; ut, cum semel assueverit,
119 16 | assuescat; ut, cum semel assueverit, delectetur, ut cum velit,
120 15 | observant, cynosuram aliaque astra, quo certa per occeanum
121 7 | huius in coelum invectum astrisque appictum esse finxerunt.
122 12 | adhibent et medentur. Phantasia attenuanda est, ut per eam ipsam ratio
123 5 | ubi animi, in suo cuique attributo, quas supra memoravimus,
124 10 | sive quae a doctoribus audiendae sunt, quo facilius acquirantur,
125 2 | publicis distentus, a surdis authoribus per semet ipsum ediscere
126 4 | improbemus in aliis: unde avarus avarum nollet., iniurius cum iniurio
127 4 | improbemus in aliis: unde avarus avarum nollet., iniurius
128 2 | parentes repraesentati quaestus avidi filios medicinae arti dediderint,
129 12 | enumeravimus linguarum barbariem, varietatem, incertitudinem
130 7 | florentes sint cives, quam beata respublica, vobis ipsis,
131 15 | natura scire desiderat, quia beatam esse desiderat.~ ~
132 16 | sapientiam igitur humanam beatitudinem parentem literarum studia
133 12 | numerorum seriem mente contueri becesse est, ut apodixeos, quae
134 10 | commentarii? Et de novis bellicae, nauticae, architecturae
135 15 | quae bonorum, contra multa bona, quae malorum speciem obiiciunt;
136 16 | deligere: nempe virtutes et bonas animi artes, et per eas
137 1 | fidius, adolescentum in bonis literis instituendorum conditio
138 17 | ordinis haec virtus multa brevi loco concludere. At quia
139 17 | promovent. At via omnium brevissima recta est: et ordinis haec
140 17 | edocentur?) sunt ferme omnes brevissimae. Scientiarum artiurnque
141 4 | cetera discernet, et aut bruta, aut curn brutis communia
142 4 | et aut bruta, aut curn brutis communia esse iudicabit.
143 12 | conformemus; tam alte prior caelata est, ut complanari, et alia
144 7 | mulxisse feras, Amphionem cantu movisse saxa, iisque sese
145 11 | ingens lexici volumen vix capiat. Nulladoctrina ratione minus,
146 5 | dent praecipitem,sophismata captent, et rerum denique confusio
147 5 | accipiatur quam loquitur; vel captetur per ea ipsa, quae loquitur.
148 5 | pestes malosque cruciatus carnifex suus ipsius amor exercet;
149 7 | genera exequi; sed honoris caussa silentio praeterrnitto.
150 13 | naturalium rerum principia et caussae, contemplatur. Itaque per
151 6 | sed ex sola vicinitate, et caussam, cur is se ipsum cruciet,
152 15 | scopulos humanae vitae cursum cautius tutiusque dirigamus. Cum
153 17 | doctrinae, quas acroamaticas censuimus, et a doctoribus ediscendas,
154 13 | metapbysicen, quae res veras, certas et usquequaque exploratas
155 10 | temporibus praescriptas tradunt. Certe quidem sacros libros magna
156 6 | rebus sapientia continetur: certo scire, recte agere, digne
157 4 | sermonem; corpus narnque ac cetera discernet, et aut bruta,
158 6 | graphice Terentianus exprimit Chremes:~ ~Homo sum: humani a me
159 9 | morali theologia, nam iura in Christiana republica interpretatur.
160 17 | quae ex morali, civili et Christianorum, tum dogmatum, tum morum
161 7 | eloquentia stultorum ferociam cicurire, prudentia eos ab errore
162 6 | totus artiurn scientiarumque circumagitur orbis. His enim tribus praeclarissimis
163 16 | homines, qui tamen ambitione circumaguntur, de fluxa eruditionis gloriola
164 7 | profiteantur, quam florentes sint cives, quam beata respublica,
165 9 | faciat suum, et ut homo et ut civis. Holminem probum moralis,
166 7 | proprio fine agit. Et in civitate ubi professores ex vero
167 10 | locutum esse firmetur; et clari oratores ac po tae oratoriae
168 10 | Atqui commentarii, annales, clarorum vitae virorum et rerumpublicarum
169 2 | sive modesti sive pusilli clientelas, fasces, imperia nihil quicquam
170 15 | syrtes, dubiorum vada et coecos errorum scopulos humanae
171 15 | debemus: et quemadmodum ii coelestia observant, cynosuram aliaque
172 7 | lyram, delphinum huius in coelum invectum astrisque appictum
173 9 | de quibus mathesis suas coficit apodixes; vel caussas, de
174 13 | humana a pingui crassoque cogitationum genere, tamquam per gradus,
175 9 | dictum est, rerum divinarum cognitione, hurnanarum prudentia et
176 14 | ipsa ars disserttatrix. Tum cognito Deo Opt. Max. quem natura
177 14 | quem natura fatetur, ad eum cognoscendum gradum faciatis, quem nostra
178 2 | ingratiis et contemptim colant, non serio nec sedulo excolant;
179 7 | ipsorum amore ad humanitatem colendam, ab inertia ad industriam,
180 13 | quae omnem sensum effugiunt colligere, adhuc corpora tamen. Itaque
181 14 | verisque iudicandi, hoc loci commoda explicatu est ipsa ars disserttatrix.
182 8 | eas nobis perdiscendas commone faciat.~ ~
183 3 | ac rationem apertissime commonstrare sentiemus: quae duo sunt
184 12 | possit, doctae sint, certae, communes, ut per eas, quantum pote
185 4 | aut bruta, aut curn brutis communia esse iudicabit. Hinc notet
186 12 | graeca doctior; nunc latina communior.His igitur a pueris incumbendum;
187 16 | quae studia ad sapientiam comparandam sunt media, sibi fines proposuerunt.
188 10 | memoravimus, suas habere historias comparatas: et uti institutiones rerum
189 3 | incusabam naturam, per quam ita comparatum esset, ut homines ea aetate
190 17 | in hoc argumento dixit «compendio morari»; eos argutius, nec
191 4 | denique viciis inquinatum comperiat: et has divinas esse poenas
192 12 | alte prior caelata est, ut complanari, et alia super ea induci
193 12 | est, humanam societatem complectamur. Eae autem duae sunt: graeca
194 10 | rerum iudicatarum exempla complectuntur. Mathesis autem historias
195 2 | difficultates obiiciunt. ut compluribus saepe amarum duntaxat sanioris
196 5 | humanitate per vicium originis comrnutata, hominum coetus in speciem
197 10 | naturas, nihil praeterea comtemplatur. Atque hoc loco divisionem
198 17 | virtus multa brevi loco concludere. At quia haec studia natura
199 17 | sunt, in iis a doctoribus condiscendis dubitet consenescere. Consenescet
200 1 | bonis literis instituendorum conditio videtur, cum eorum parentes
201 17 | operam dabitis ut olim a confessionibus principum eos in ordinandis
202 12 | convenit, ex dato vero verum conficere assuefiunt; ut in physicis,
203 12 | ut apodixeos, quae inde conficitur, veritas agnoscatur. Sed
204 12 | regionibus formam situmque confinximus, vix reliqua aetate de iis
205 9 | iurisprudentiam corrivant et confluunt. Ea enim constat ferme tota
206 10 | alienis, et ubi ea desunt, confmgit; multo minus metaphysice,
207 12 | doctrina vehementi imaginum conformandarum vi plurimum adiuvatur; nam
208 12 | aetate de iis aliam imaginem conformemus; tam alte prior caelata
209 7 | virtute, linguam eloquentia conformet, quo et sibi constet homo,
210 5 | captent, et rerum denique confusio distrahat ac disperdat.
211 17 | quarn festinanti? Et qui confusis studiorum ordinibus agunt,
212 7 | sponte sua ad symphoniam congerentibus, Thebas moenisse muris;
213 7 | vobis ipsis, ne multus sim, coniiciendum relinquo.~ ~
214 17 | quia haec studia natura coniuncta et quo enarravimus ordine
215 17 | studiis illa eloquentiae coniungat. Neque enim quis vestrum,
216 7 | prudentiam cum eloquentia coniunxerunt, eiusque flexanima vi homines
217 4 | sit turpitudo, ut viciosi conniveant suis, ne videant aliena,
218 10 | phoenomenis et historiae conscriptae sunt, et scribuntur in dies.
219 17 | doctoribus condiscendis dubitet consenescere. Consenescet sane, et nequicquam
220 11 | sermonis, nam eius ratio consensus et usus populi est:~ ~Quem
221 7 | sed solida et vera gloria consequitur, nempe fama meritorum, quo
222 3 | infelicitates mecum ipse considerarem, ipsam incusabam naturam,
223 9 | theologia ad religionem considerat. His itaque doctrinis cognitio
224 12 | crassitie et corpulentia consideret, per eam mens humana liquescit,
225 10 | historiae species, sive exempla consignant. Linguarum historiae sunt
226 17 | publicis quam sapientissimis consiliis dirigatis. Porro ad iurisprudentiam
227 6 | mihi: ~aut consolando, aut consilio, aut re iuvero.~ ~
228 18 | studiorum fine et ratione consilium, si ab honestate spectetis
229 7 | imbecillis rationis aequabilitate consociant. Is perpetuo est horum studiorum
230 6 | Crede, inquam, mihi: ~aut consolando, aut consilio, aut re iuvero.~ ~
231 7 | eloquentia conformet, quo et sibi constet homo, et humanam, quantum
232 1 | neque de his ipsis prudentes consulunt, filiorum ingenio ad quae-nam
233 7 | ubi professores ex vero consummate et solius humanitatis gratia
234 9 | appellantur. Naturalium rerum contemplamur vel ea, de quibus iam inter
235 13 | depuratur, ut ad res spiritales contemplandas accedat, et intellectu mero
236 13 | rerum principia et caussae, contemplatur. Itaque per mathesim et
237 4 | ipsum descendat, et hominem contempletur. Is enim vero se nihil aliud
238 2 | continet, studia ingratiis et contemptim colant, non serio nec sedulo
239 12 | physicis, de quibus maxime contenditur, idem praestare possint.~ ~
240 15 | teneant, et ad quos portus contendunt, inoffenso cursu naves appellent;
241 2 | tantisper dum eos pudor patris continet, studia ingratiis et contemptim
242 | contra
243 12 | aut numerorum seriem mente contueri becesse est, ut apodixeos,
244 11 | humanarum artium scientiarumque copiis, in iis ordine, ad sapientiam
245 9 | anatomes practicum veluti corollarium, quemadmodum physices et
246 5 | videntur, re autem ipsa in corporum frequentia summa est solitudo
247 12 | lineasque sine omni crassitie et corpulentia consideret, per eam mens
248 4 | mentem, animum et sermonem; corpus narnque ac cetera discernet,
249 9 | doctrinae in iurisprudentiam corrivant et confluunt. Ea enim constat
250 15 | affligunt, et humanam societatem corrumpunt. Iccirco corrupta hominum
251 4 | notet hominem usquequaque corruptum, et primo linguae infantiam,
252 9 | numeris soluta rhetoricae, costricta vero po ticae artis et scopus
253 12 | puncta lineasque sine omni crassitie et corpulentia consideret,
254 13 | physicam mens humana a pingui crassoque cogitationum genere, tamquam
255 6 | serio illia promittit:~ ~Crede, inquam, mihi: ~aut consolando,
256 6 | Menedemum, qui stulti se ipsum cruciantis personam sustinet, non lucri
257 5 | omnes malas pestes malosque cruciatus carnifex suus ipsius amor
258 6 | caussam, cur is se ipsum cruciet, et afflictet sedulo perconctatur:~ ~
259 | cui
260 | cuius
261 5 | tempestates et aestus, ut in cupiditatibus ardeat, horreat in timoribus,
262 6 | vicinitate, et caussam, cur is se ipsum cruciet, et
263 9 | Nam quae morborum tradit curationes, et proprio vocabulo medicina «
264 2 | didicerat, id aliena aetate curisque familiaribus et quandoque
265 4 | discernet, et aut bruta, aut curn brutis communia esse iudicabit.
266 15 | portus contendunt, inoffenso cursu naves appellent; ita nos
267 15 | errorum scopulos humanae vitae cursum cautius tutiusque dirigamus.
268 15 | earumque rerum scientia tamquam cynosura utamur, quo per medias opinionum
269 15 | ii coelestia observant, cynosuram aliaque astra, quo certa
270 17 | theologiae facilem operam dabitis ut olim a confessionibus
271 12 | praecipuis poenis, ad quas damnata est, enumeravimus linguarum
272 18 | sapiens non sim, in eo tamen dando sum sapientes secutus. Si
273 2 | quae ad disciplinam cui dant operam desiderantur, nudati,
274 12 | eos sanctae quoque linguae dare operam iuvat. Pueritia superata,
275 13 | intelligat; ac per mathesis data, per physices dubia ad metapbysicen,
276 12 | inter homines convenit, ex dato vero verum conficere assuefiunt;
277 15 | navium gubernatores imitari debemus: et quemadmodum ii coelestia
278 2 | per semet ipsum ediscere debet; qua in re tot tantaeque
279 2 | est, qui, ut virum fortem decet, quam viam semel ingressus
280 2 | avidi filios medicinae arti dediderint, qui altiore animo praediti
281 18 | expeditissimum, quod me dedisse non poenitet: quia, quamquam
282 7 | prudentia eos ab errore deducere, virtute de iis benemereri;
283 12 | humana liquescit, et incipit defoecari. Atque eo pacto adolescentes
284 | deinde
285 16 | bonorum fines in vita agenda deligere: nempe virtutes et bonas
286 7 | ea merita illius lyram, delphinum huius in coelum invectum
287 5 | illudant, temeraria iudicia dent praecipitem,sophismata captent,
288 8 | igitur quod ipsa humanitatis depravatae contemplatio nos ad universum
289 17 | reipsa non multa, sed eadem deprehendas multiplicata. Artium enim
290 13 | genere, tamquam per gradus, depuratur, ut ad res spiritales contemplandas
291 17 | morum doctrina ferme omnis derivat. Tandem, ut quisque vestrum,
292 4 | quisque vestrum in se ipsum descendat, et hominem contempletur.
293 2 | disciplinam cui dant operam desiderantur, nudati, in ea aut nihil
294 2 | duntaxat sanioris doctrinae desiderium relinquatur.~ ~
295 5 | explicandum suam implorat opem, destituit; vel incondita ineptaque
296 10 | utitur alienis, et ubi ea desunt, confmgit; multo minus metaphysice,
297 5 | in doloribus ad languorem detur, omnia ornniurn habeat,
298 10 | morborum observationes eorumque diarii, et certa pharmaca excogitata,
299 4 | Et an vera dicam quisque vestrum in se ipsum
300 3 | quae duo sunt summa capita dicendarum.~ ~
301 7 | homines, parum, fas sit dicere, infra numina viri sunt,
302 4 | sensus est, et, quod vulgo dicitur, quot capita tot sententiae;
303 9 | explicemus. Sapientia, ut saepius dictum est, rerum divinarum cognitione,
304 9 | natura est, et naturales dicuntur; et quarum natura Deus est,
305 2 | neglectim et oscitanter didicerat, id aliena aetate curisque
306 10 | acroamaticas et exotericas diducuntur, a Graecis quidem accipio,
307 10 | conscriptae sunt, et scribuntur in dies. Quid certae morborum observationes
308 2 | nihil aut parum ac summa cum difficultate proficiunt; et parentum
309 2 | qua in re tot tantaeque se difficultates obiiciunt. ut compluribus
310 4 | universum terrarum orbem diffusis gentes alias ab aliis seiunxit:
311 6 | toedeat, nunquam non pro dignitate loquutum esse poeniteat;
312 5 | sensa fraudat verbis, quae dignitatem non habent; sive foedat
313 9 | prudentia et orationis veritate dignitateque continetur. Sed cum vere
314 15 | cursum cautius tutiusque dirigamus. Cum enim stulti homines
315 17 | sapientissimis consiliis dirigatis. Porro ad iurisprudentiam
316 9 | inter doctissimos homines disceptatur, quas explicat physice;
317 4 | corpus narnque ac cetera discernet, et aut bruta, aut curn
318 10 | loco divisionem illam, qua disciplinae omnes in acroamaticas et
319 10 | quid est, nisi doctrinae disciplinaeque ecclesiasticae perpetua
320 2 | vel praesidiis, quae ad disciplinam cui dant operam desiderantur,
321 16 | proposuerunt. Verus igitur disciplinarum, quas praemisimus, usus
322 4 | propagatum genus dissociaret, disiiceret, dissiparet. Nam tot linguarum
323 5 | homines, ut ita dixerim, dispalarit, iisdem in unumquemque eorum
324 17 | si omnia suo quaeque loco dispensate edocentur?) sunt ferme omnes
325 5 | denique confusio distrahat ac disperdat. At hercule, quanto his
326 17 | et quo enarravimus ordine disposita, hominum vicio scissa saepe
327 9 | humanis vel inter doctos disserimus, vel inter rudes eloquimur:
328 14 | commoda explicatu est ipsa ars disserttatrix. Tum cognito Deo Opt. Max.
329 4 | dissociaret, disiiceret, dissiparet. Nam tot linguarum generibus
330 4 | humanum ab eo propagatum genus dissociaret, disiiceret, dissiparet.
331 2 | quandoque etiam publicis distentus, a surdis authoribus per
332 12 | incertitudinem in humanae societatis distractam. Haec itaque vicia sunt
333 5 | et rerum denique confusio distrahat ac disperdat. At hercule,
334 15 | naves appellent; ita nos divina contemplemur, mentem humanam,
335 4 | inquinatum comperiat: et has divinas esse poenas animadvertat,
336 9 | interpretatur. Porro de rebus divinis et humanis vel inter doctos
337 16 | artes, et per eas mentis divinitatem excolere, et per mentem
338 10 | comtemplatur. Atque hoc loco divisionem illam, qua disciplinae omnes
339 18 | quando mihi haec, quae dixi, corruptae meae naturae
340 12 | originis vicium inflictas diximus esse opiniones. Corrupta
341 17 | eleganter in hoc argumento dixit «compendio morari»; eos
342 12 | danda sit opera? Id vos docet ipsa corruptae naturae cognitio;
343 12 | quae, quantum fieri possit, doctae sint, certae, communes,
344 12 | utraque certa; sed graeca doctior; nunc latina communior.His
345 2 | omnem abiiciunt; vel quamvis doctiores evadant, quia tamen a proposito
346 16 | gloriola anxii vivunt, invidia doctiorum uruntur. Id eo fit, quia
347 16 | absolvit. Quare complures sunt doctissimi homines, qui tamen ambitione
348 9 | de quibus maxime inter doctissimos homines disceptatur, quas
349 9 | divinis et humanis vel inter doctos disserimus, vel inter rudes
350 9 | vere tum digne orationis doctrinam illa recti sermonis Praemittatur
351 15 | prudentia sequitur: in quo doctrinarum ordine navium gubernatores
352 9 | religionem considerat. His itaque doctrinis cognitio naturalium rerum
353 10 | historias dixeris, quae dogmata fidei a summo Numine revelata,
354 10 | historias scribit mechanice. Dogmaticae et moralis theologiae haud
355 17 | civili et Christianorum, tum dogmatum, tum morum doctrina ferme
356 5 | insaniat in voluptatibus, in doloribus ad languorem detur, omnia
357 10 | doctrinae tam propriae sunt, ut dominanti vocabulo «historiae» nuncupentur.
358 6 | vicia. Emendatae igitur dotes sunt eloquentia, scientia,
359 12 | complectamur. Eae autem duae sunt: graeca una, latina
360 13 | mathesis data, per physices dubia ad metapbysicen, quae res
361 14 | regulam tenueritis de falsis, dubiis verisque iudicandi, hoc
362 15 | medias opinionum syrtes, dubiorum vada et coecos errorum scopulos
363 17 | doctoribus condiscendis dubitet consenescere. Consenescet
364 11 | sequamur ducem. Nullum sane dubium est, quin pueritia, quantum
365 1 | quamquam indoles eos ad eas ducant, tamen sine aliarum necessario
366 11 | corruptam naturam sequamur ducem. Nullum sane dubium est,
367 1 | Dura mihi, medius fidius, adolescentum
368 | e
369 | eadem
370 12 | societatem complectamur. Eae autem duae sunt: graeca
371 5 | lingua menti non succurrit, eamque, dum ad explicandum suam
372 | earum
373 15 | humanam, summumque numen; earumque rerum scientia tamquam cynosura
374 10 | theologi numerant: et traditio ecclesiastica quid est, nisi doctrinae
375 10 | doctrinae disciplinaeque ecclesiasticae perpetua nec unquam interrupta
376 17 | censuimus, et a doctoribus ediscendas, si nihil in aliis aliunde
377 11 | iis ordine, ad sapientiam ediscendis nostram ipsorum corruptam
378 2 | authoribus per semet ipsum ediscere debet; qua in re tot tantaeque
379 17 | quaeque loco dispensate edocentur?) sunt ferme omnes brevissimae.
380 17 | civem format. Hinc, eas edocti, morali theologiae facilem
381 7 | inertia ad industriam, ab effrena libertate ad legum obsequia
382 13 | par est, quae omnem sensum effugiunt colligere, adhuc corpora
383 6 | esse pudeat, nunquam prave egisse toedeat, nunquam non pro
384 7 | eloquentia coniunxerunt, eiusque flexanima vi homines a solitudine
385 3 | rerum ignaris nulla esset electio, et dum caussas eius rei
386 17 | quos Fabius Quintilianus eleganter in hoc argumento dixit «
387 17 | sapientiae studiis illa eloquentiae coniungat. Neque enim quis
388 9 | disserimus, vel inter rudes eloquimur: ibi vera, hic digna oratione
389 12 | Haec itaque vicia sunt emendanda linguarum eruditione, quae,
390 7 | vero qui sapientia naturam emendare corruptam studet, nunquam
391 6 | opiniones, animi vicia. Emendatae igitur dotes sunt eloquentia,
392 7 | ea non excolit, ut suam emendet naturam, et mentem vero,
393 12 | ex materiae luto altius emergere occipit. Mentis autem poenas
394 17 | natura coniuncta et quo enarravimus ordine disposita, hominum
395 1 | natumque sit inexplorato, et eorumdem naturae viribus inexpensis,
396 12 | profligandas expostulat. Atqui in ephoebis phantasia plurimum pollet:
397 | erat
398 5 | solitudo animorum; nisi potius ergastulorum vicinia sit, ubi animi,
399 7 | cicurire, prudentia eos ab errore deducere, virtute de iis
400 15 | dubiorum vada et coecos errorum scopulos humanae vitae cursum
401 17 | ut eas per vosmet ipsos erudiri possitis.~ ~
402 12 | sunt emendanda linguarum eruditione, quae, quantum fieri possit,
403 16 | circumaguntur, de fluxa eruditionis gloriola anxii vivunt, invidia
404 | etenim
405 | eum
406 5 | animi, quem omni fretu ac euripo graviores agitant perturbationum
407 2 | abiiciunt; vel quamvis doctiores evadant, quia tamen a proposito
408 10 | diarii, et certa pharmaca excogitata, quae vulgo «specifica remedia»
409 2 | colant, non serio nec sedulo excolant;at ubi primum eo pietatis
410 16 | per eas mentis divinitatem excolere, et per mentem adire Deum.~ ~
411 7 | spectat, hoc est, ea non excolit, ut suam emendet naturam,
412 10 | oratoriae po ticaeque artis sunt exemplaria. De physicis phoenomenis
413 10 | historias non habet, quia exemplis non utitur; nec logice,
414 7 | facile possem eorum genera exequi; sed honoris caussa silentio
415 5 | carnifex suus ipsius amor exercet; in quem humanitate per
416 17 | historias exotericas esse existimavimus, ut eas per vosmet ipsos
417 10 | scientiarumque institutiones; exotericae vero, quibus addiscendis
418 17 | iurisprudentiam addiscendam multo expeditiores agetis: quae ex morali,
419 14 | Atque ita vobis metaphysice expeditis, cum iam regulam tenueritis
420 18 | optimum; si a facilitate, expeditissimum, quod me dedisse non poenitet:
421 12 | adversatur: quod in foeminis experimur, quae quia phantasia praevalent,
422 5 | succurrit, eamque, dum ad explicandum suam implorat opem, destituit;
423 9 | homines disceptatur, quas explicat physice; ad quam revoco
424 14 | iudicandi, hoc loci commoda explicatu est ipsa ars disserttatrix.
425 9 | suppellectilem omnem, instrumentumque explicemus. Sapientia, ut saepius dictum
426 13 | veras, certas et usquequaque exploratas aperit, perducatur.~ ~
427 11 | Expositis igitur omnibus humanarum
428 6 | quern graphice Terentianus exprimit Chremes:~ ~Homo sum: humani
429 17 | perverso ordine colat; ut quos Fabius Quintilianus eleganter in
430 9 | revoco anatomiam, quae est fabricae humani corporis contemplatio;
431 7 | pervagata. Nec sane alio fictis fabulis poetae sapientissimi Orpheum
432 6 | atque istuc, quicquid est, fac me ut sciam: ~ne retice;
433 7 | adiuvare societatem. Quae qui faciant, ii sane multum supra homines,
434 14 | eum cognoscendum gradum faciatis, quem nostra religio profitetur;
435 17 | edocti, morali theologiae facilem operam dabitis ut olim a
436 18 | utilitate, optimum; si a facilitate, expeditissimum, quod me
437 18 | sapientes secutus. Si semper faciunt, quia semper possunt: ego,
438 1 | filiorum ingenio ad quae-nam id factum natumque sit inexplorato,
439 5 | turpibus sordidisque, sive fallit aut prodit ambiguis, ut
440 17 | argutius, nec minus ex vero, ni fallor, dixeris, haerere, quia
441 5 | perpetuus stupor habeat, falsae rerum imagines ludant, ac
442 7 | abiectisque moveantur, aut falso, aut viciose, aut abiecte
443 6 | ita ut hominem nunquam falsum esse pudeat, nunquam prave
444 7 | gloria consequitur, nempe fama meritorum, quo fieri a quoque
445 2 | quod illi, ut honores in familiam inferrent, hos iurisprudentiae
446 1 | libidine, et ut magis e sua re familiari esse putant, adolescentulos
447 2 | id aliena aetate curisque familiaribus et quandoque etiam publicis
448 | fas
449 2 | sive pusilli clientelas, fasces, imperia nihil quicquam
450 7 | quam profitetur: saepe fastidit, negligit et affligit artem
451 14 | Deo Opt. Max. quem natura fatetur, ad eum cognoscendum gradum
452 18 | admonuit, in hac suasione feci; quia in hac tantum potui,
453 7 | illa, illa robora, illae ferae homines stulti sunt: Orpheus,
454 7 | sapientissimi Orpheum lyra mulxisse feras, Amphionem cantu movisse
455 7 | obsequia traducunt; et viribus feroces cum imbecillis rationis
456 7 | officia: eloquentia stultorum ferociam cicurire, prudentia eos
457 4 | quam libido, ut cuiusque fert animus, pro vero arripiat;
458 17 | solent impedimenta, quarn festinanti? Et qui confusis studiorum
459 2 | is sane quod ex parentum festinatione, nec rite, nec ordine, vel
460 7 | pervagata. Nec sane alio fictis fabulis poetae sapientissimi
461 10 | historias dixeris, quae dogmata fidei a summo Numine revelata,
462 1 | Dura mihi, medius fidius, adolescentum in bonis literis
463 13 | eorumque insensibiles et figuras et motus, quae sunt naturalium
464 1 | ipsis prudentes consulunt, filiorum ingenio ad quae-nam id factum
465 2 | repraesentati quaestus avidi filios medicinae arti dediderint,
466 7 | amplissimus et praeclarissiinus finis: quem quia complures sibi
467 7 | astrisque appictum esse finxerunt. Saxa illa, illa robora,
468 8 | Firmato igitur quod ipsa humanitatis
469 10 | populum ita locutum esse firmetur; et clari oratores ac po
470 7 | eloquentia coniunxerunt, eiusque flexanima vi homines a solitudine
471 7 | artes profiteantur, quam florentes sint cives, quam beata respublica,
472 5 | dignitatem non habent; sive foedat turpibus sordidisque, sive
473 12 | phantasia adversatur: quod in foeminis experimur, quae quia phantasia
474 3 | vestigarem, id ad caput fontemque malorum omnium, Adae peccatum
475 17 | si nihil in aliis aliunde forinsecus accersatur (quid enim opus
476 12 | longinquis urbibus ac regionibus formam situmque confinximus, vix
477 12 | adiuvatur; nam saepe longissimam formarum, aut numerorum seriem mente
478 9 | homines convenit et constat formas et numeros, de quibus mathesis
479 17 | tum civili, quae civem format. Hinc, eas edocti, morali
480 16 | studia non ordinarit, solvit fortasse linguae aut mentis poenas,
481 2 | tamen est, qui, ut virum fortem decet, quam viam semel ingressus
482 5 | rusticitate sermonis mentis sensa fraudat verbis, quae dignitatem
483 5 | re autem ipsa in corporum frequentia summa est solitudo animorum;
484 5 | sunt illa animi, quem omni fretu ac euripo graviores agitant
485 7 | numina viri sunt, quos non fucata nec fluxa, sed solida et
486 5 | poeniteat; se ipsum semper fugiat ac persequatur. Atque has
487 13 | pingui crassoque cogitationum genere, tamquam per gradus, depuratur,
488 4 | dissiparet. Nam tot linguarum generibus in impii ,Nemrotis poenam
489 4 | terrarum orbem diffusis gentes alias ab aliis seiunxit:
490 4 | humanum ab eo propagatum genus dissociaret, disiiceret,
491 3 | ea aetate vitae agendae genuseligerent, qua omnium rerum ignaris
492 7 | fluxa, sed solida et vera gloria consequitur, nempe fama
493 16 | circumaguntur, de fluxa eruditionis gloriola anxii vivunt, invidia doctiorum
494 14 | fatetur, ad eum cognoscendum gradum faciatis, quem nostra religio
495 13 | cogitationum genere, tamquam per gradus, depuratur, ut ad res spiritales
496 10 | exotericas diducuntur, a Graecis quidem accipio, sed aliorsum
497 9 | Praemittatur necesse est, quam grammatice tradit. Succedit rerum divinarum
498 6 | sane verus homo est, quern graphice Terentianus exprimit Chremes:~ ~
499 7 | consummate et solius humanitatis gratia artes profiteantur, quam
500 6 | necessitudine aliqua, non ut gratiam referat, sed ex sola vicinitate,
|