abiec-grati | gravi-soler | solid-vosme
bold = Main text
Capov. grey = Comment text
501 5 | At hercule, quanto his graviora sunt illa animi, quem omni
502 5 | quem omni fretu ac euripo graviores agitant perturbationum tempestates
503 15 | doctrinarum ordine navium gubernatores imitari debemus: et quemadmodum
504 15 | internoscendi solertiam non habeant, veros bonorum et malorum
505 9 | hic digna oratione necesse habemus. Vera autem oratio logicae,
506 5 | verbis, quae dignitatem non habent; sive foedat turpibus sordidisque,
507 10 | quas memoravimus, suas habere historias comparatas: et
508 18 | Atque habetis, optimae spei adolescentes,
509 17 | vero, ni fallor, dixeris, haerere, quia properant. Quid illud,
510 1 | eorum parentes qui neque harum rerum prudentes sunt, neque
511 10 | Dogmaticae et moralis theologiae haud prave historias dixeris,
512 5 | distrahat ac disperdat. At hercule, quanto his graviora sunt
513 2 | iurisprudentiae applicarint, hi vero, quia animi sunt sive
514 | hic
515 7 | in summa dixerim: qui in hisce studiis ad sapientiam non
516 7 | profitetur: saepe multis hiscit arti necessariis, quam profitetur:
517 10 | sacros libros magna ex parte historicos theologi numerant: et traditio
518 9 | et ut homo et ut civis. Holminem probum moralis, sapientem
519 15 | labores, paupertatem ac mortem honestam abhorrent: unde per vicia
520 18 | ratione consilium, si ab honestate spectetis praeclarissimum;
521 2 | abhorrent, sive quod illi, ut honores in familiam inferrent, hos
522 7 | eorum genera exequi; sed honoris caussa silentio praeterrnitto.
523 5 | in cupiditatibus ardeat, horreat in timoribus, insaniat in
524 | horum
525 2 | honores in familiam inferrent, hos iurisprudentiae applicarint,
526 7 | pacto pro se quemque sedulo hu anam adiuvare societatem.
527 | huic
528 | huius
529 7 | qui divinarum scientiam humanarumque prudentiam cum eloquentia
530 9 | ac divinarum absolvitur. Humanarurn rerum prudentia id pollicetur,
531 9 | Porro de rebus divinis et humanis vel inter doctos disserimus,
532 5 | ipsius amor exercet; in quem humanitate per vicium originis comrnutata,
533 7 | a suo ipsorum amore ad humanitatem colendam, ab inertia ad
534 4 | parentis peccatum puniit, ut humanum ab eo propagatum genus dissociaret,
535 | hunc
536 9 | Divinae autem res sunt mens hurnana et Deus; quae duo metaphysice
537 9 | rerum divinarum cognitione, hurnanarum prudentia et orationis veritate
538 | ibi
539 15 | humanam societatem corrumpunt. Iccirco corrupta hominum natura
540 | idem
541 3 | genuseligerent, qua omnium rerum ignaris nulla esset electio, et
542 15 | humanae prudentiae caput, ignorant. Cumque mala multa sint,
543 4 | linguas posteris voluit ignoratas; opinionibus autem, cum
544 7 | Amphionem cantu movisse saxa, iisque sese sponte sua ad symphoniam
545 | illam
546 6 | retice; ne verere:~ ~et serio illia promittit:~ ~Crede, inquam,
547 | illius
548 | illo
549 1 | necessario instrumento ad ipsas illotis, ut aiunt, manibus tractandas
550 5 | imagines ludant, ac saepe etiam illudant, temeraria iudicia dent
551 | illum
552 5 | delectetur ingenio; quod [im]probavit mox probet; mox
553 12 | reliqua aetate de iis aliam imaginem conformemus; tam alte prior
554 5 | stupor habeat, falsae rerum imagines ludant, ac saepe etiam illudant,
555 12 | quae doctrina vehementi imaginum conformandarum vi plurimum
556 7 | et viribus feroces cum imbecillis rationis aequabilitate consociant.
557 17 | divinarum rerum scientia imbuti, humanae prudentiae studeatis,
558 17 | aeque plura obiici solent impedimenta, quarn festinanti? Et qui
559 16 | facile possit, et cum possit, impensius velit veros bonorum fines
560 2 | pusilli clientelas, fasces, imperia nihil quicquam morantur,
561 4 | tot linguarum generibus in impii ,Nemrotis poenam invectis
562 5 | dum ad explicandum suam implorat opem, destituit; vel incondita
563 4 | ipsis nos laboremus, ea improbemus in aliis: unde avarus avarum
564 5 | probavit mox probet; mox improbet, quod probavit; semper sui
565 4 | expostulat; per vicia Deus ne improborum quidem inter se hominum
566 15 | speciem obiiciunt; earum imprudentes rerum corporis voluptates
567 2 | peccatum ingenii sui vicio imputantes, de doctrina spem prorsus
568 12 | linguarum barbariem, varietatem, incertitudinem in humanae societatis distractam.
569 4 | unoquoque in aevum variante et incerto, in iisdem quoque nationibus
570 12 | mens humana liquescit, et incipit defoecari. Atque eo pacto
571 3 | ego saepissime eius rei incommoda, immo vero infelicitates
572 5 | implorat opem, destituit; vel incondita ineptaque rusticitate sermonis
573 3 | ipse considerarem, ipsam incusabam naturam, per quam ita comparatum
574 1 | addiscendae addicunt; vel quamquam indoles eos ad eas ducant, tamen
575 12 | complanari, et alia super ea induci non possit. Nihil autem
576 7 | colendam, ab inertia ad industriam, ab effrena libertate ad
577 5 | destituit; vel incondita ineptaque rusticitate sermonis mentis
578 2 | neglecto et posthabito, ad iners ocium, et saepe ad malas
579 7 | humanitatem colendam, ab inertia ad industriam, ab effrena
580 1 | eorumdem naturae viribus inexpensis, ex sua animi libidine,
581 1 | quae-nam id factum natumque sit inexplorato, et eorumdem naturae viribus
582 3 | rei incommoda, immo vero infelicitates mecum ipse considerarem,
583 2 | ut honores in familiam inferrent, hos iurisprudentiae applicarint,
584 12 | viri animi perturbationibus infestantur. Cum haec ita sint, medicos
585 11 | pueritia, quantum ratione infirma aetas est, tantum memoria
586 12 | poenas ob originis vicium inflictas diximus esse opiniones.
587 | infra
588 2 | proficiunt; et parentum peccatum ingenii sui vicio imputantes, de
589 11 | necessarias iam tenent, quas ingens lexici volumen vix capiat.
590 2 | patris continet, studia ingratiis et contemptim colant, non
591 2 | fortem decet, quam viam semel ingressus est, insistere velit, is
592 4 | nollet., iniurius cum iniurio iniuriam expostulat; per vicia Deus
593 4 | avarum nollet., iniurius cum iniurio iniuriam expostulat; per
594 5 | animadvertit; narn per infantiam innumeris in rebus lingua menti non
595 15 | quos portus contendunt, inoffenso cursu naves appellent; ita
596 6 | illia promittit:~ ~Crede, inquam, mihi: ~aut consolando,
597 4 | involutam, animum denique viciis inquinatum comperiat: et has divinas
598 5 | ardeat, horreat in timoribus, insaniat in voluptatibus, in doloribus
599 13 | insensibiliae corpora eorumque insensibiles et figuras et motus, quae
600 13 | physicae opera danda est, quae insensibiliae corpora eorumque insensibiles
601 2 | viam semel ingressus est, insistere velit, is sane quod ex parentum
602 1 | adolescentum in bonis literis instituendorum conditio videtur, cum eorum
603 9 | sapientem civem doctrina civilis instituit; quae utraque ad nostramreligionem
604 1 | sine aliarum necessario instrumento ad ipsas illotis, ut aiunt,
605 12 | Christianae praecipuum sunt instrumentum, eos sanctae quoque linguae
606 9 | sapientiae suppellectilem omnem, instrumentumque explicemus. Sapientia, ut
607 13 | contemplandas accedat, et intellectu mero puroque se ipsam, et
608 13 | se ipsam Deum Opt. Max. intelligat; ac per mathesis data, per
609 9 | Eo quo id facilius intelligere possitis, prius ipsam sapientiae
610 15 | enim stulti homines veri internoscendi solertiam non habeant, veros
611 10 | ad eas a iurisconsultis interpretationes adhibitas, et rerum iudicatarum
612 9 | in Christiana republica interpretatur. Porro de rebus divinis
613 10 | ecclesiasticae perpetua nec unquam interrupta successio? Atqui commentarii,
614 12 | ut per eam ipsam ratio invalescat, et mathesi ab adolescentibus
615 4 | in impii ,Nemrotis poenam invectis et per universum terrarum
616 7 | delphinum huius in coelum invectum astrisque appictum esse
617 10 | nauticae, architecturae inventis historias scribit mechanice.
618 16 | eruditionis gloriola anxii vivunt, invidia doctiorum uruntur. Id eo
619 1 | putant, adolescentulos vel invita quam saepissime Minerva
620 4 | tum mentem opinionibus involutam, animum denique viciis inquinatum
621 10 | facilius acquirantur, sint ipsae artium scientiarumque institutiones;
622 1 | necessario instrumento ad ipsas illotis, ut aiunt, manibus
623 7 | Tria ipsissima sapientiae officia: eloquentia
624 | ipsius
625 2 | nec ordine, vel ex suo irato Deo neglectim et oscitanter
626 6 | perconctatur:~ ~Ne lacryma atque istuc, quicquid est, fac me ut
627 15 | quo certa per occeanum itinera teneant, et ad quos portus
628 4 | curn brutis communia esse iudicabit. Hinc notet hominem usquequaque
629 14 | falsis, dubiis verisque iudicandi, hoc loci commoda explicatu
630 10 | interpretationes adhibitas, et rerum iudicatarum exempla complectuntur. Mathesis
631 5 | etiam illudant, temeraria iudicia dent praecipitem,sophismata
632 9 | ex morali theologia, nam iura in Christiana republica
633 9 | neque ars, sed prudentia iuris est, et iustitiam sibi habet
634 10 | tempore rogatas, et ad eas a iurisconsultis interpretationes adhibitas,
635 11 | Quem penes arbitrium est et ius et norma loquendi.~ ~
636 9 | prudentia iuris est, et iustitiam sibi habet propositam; ex
637 17 | societate benemereri et iuvare quam plurimos possit,sapientiae
638 12 | quoque linguae dare operam iuvat. Pueritia superata, mens
639 6 | consolando, aut consilio, aut re iuvero.~ ~
640 7 | humanam, quantum ab eo est, iuvet societatem; is saepe alius
641 4 | atque adeo quibus ipsis nos laboremus, ea improbemus in aliis:
642 15 | corporis voluptates sequuntur; labores, paupertatem ac mortem honestam
643 17 | studiorum ordinibus agunt, ut in labyrintho movent, non promovent. At
644 6 | sedulo perconctatur:~ ~Ne lacryma atque istuc, quicquid est,
645 2 | Hinc illae lacryrnae, hinc illa est misericordia,
646 5 | voluptatibus, in doloribus ad languorem detur, omnia ornniurn habeat,
647 10 | vero historiae sunt, quae leges in republica hoc vel illo
648 7 | ab effrena libertate ad legum obsequia traducunt; et viribus
649 11 | iam tenent, quas ingens lexici volumen vix capiat. Nulladoctrina
650 7 | ad industriam, ab effrena libertate ad legum obsequia traducunt;
651 1 | inexpensis, ex sua animi libidine, et ut magis e sua re familiari
652 4 | similitudinem veri, quam libido, ut cuiusque fert animus,
653 12 | sanius sacrorum sententias librorum assequantur, qui theologiae
654 10 | tradunt. Certe quidem sacros libros magna ex parte historicos
655 12 | agnoscatur. Sed cum puncta lineasque sine omni crassitie et corpulentia
656 5 | infantiam innumeris in rebus lingua menti non succurrit, eamque,
657 7 | mentem vero, animum virtute, linguam eloquentia conformet, quo
658 4 | quoque nationibus maiorum linguas posteris voluit ignoratas;
659 12 | consideret, per eam mens humana liquescit, et incipit defoecari. Atque
660 1 | fidius, adolescentum in bonis literis instituendorum conditio
661 14 | verisque iudicandi, hoc loci commoda explicatu est ipsa
662 11 | trimuli omnia verba, omnes locutiones ad omnem vitae usum necessarias
663 10 | hunc vel illum populum ita locutum esse firmetur; et clari
664 9 | habemus. Vera autem oratio logicae, digna numeris soluta rhetoricae,
665 10 | exemplis non utitur; nec logice, quia utitur alienis, et
666 12 | quam semel adolescentuli de longinquis urbibus ac regionibus formam
667 12 | plurimum adiuvatur; nam saepe longissimam formarum, aut numerorum
668 11 | arbitrium est et ius et norma loquendi.~ ~
669 6 | scire, recte agere, digne loqui; ita ut hominem nunquam
670 6 | nunquam non pro dignitate loquutum esse poeniteat; qui sane
671 6 | cruciantis personam sustinet, non lucri spe ulla, non ex necessitudine
672 5 | habeat, falsae rerum imagines ludant, ac saepe etiam illudant,
673 12 | humana seu ratio ex materiae luto altius emergere occipit.
674 5 | supra memoravimus, poenas luunt.~ ~
675 7 | poetae sapientissimi Orpheum lyra mulxisse feras, Amphionem
676 7 | et ob ea merita illius lyram, delphinum huius in coelum
677 10 | Certe quidem sacros libros magna ex parte historicos theologi
678 4 | iisdem quoque nationibus maiorum linguas posteris voluit
679 5 | Atque has omnes malas pestes malosque cruciatus carnifex suus
680 1 | ipsas illotis, ut aiunt, manibus tractandas propellunt.~ ~
681 12 | mens humana seu ratio ex materiae luto altius emergere occipit.
682 13 | contemplatur. Itaque per mathesim et physicam mens humana
683 | mea
684 | mecum
685 12 | modo morbis adhibent et medentur. Phantasia attenuanda est,
686 16 | sapientiam comparandam sunt media, sibi fines proposuerunt.
687 15 | cynosura utamur, quo per medias opinionum syrtes, dubiorum
688 10 | nonne sunt physicae artisque medicae commentarii? Et de novis
689 9 | curationes, et proprio vocabulo medicina «ars» appellatur, ea est
690 12 | infestantur. Cum haec ita sint, medicos imitari necesse est, qui
691 1 | Dura mihi, medius fidius, adolescentum in
692 6 | nihil alienum puto;~ ~et Menedemum, qui stulti se ipsum cruciantis
693 12 | formarum, aut numerorum seriem mente contueri becesse est, ut
694 5 | innumeris in rebus lingua menti non succurrit, eamque, dum
695 7 | moenisse muris; et ob ea merita illius lyram, delphinum
696 7 | consequitur, nempe fama meritorum, quo fieri a quoque possit,
697 13 | contemplandas accedat, et intellectu mero puroque se ipsam, et per
698 13 | data, per physices dubia ad metapbysicen, quae res veras, certas
699 1 | vel invita quam saepissime Minerva huic vel illi certae arti
700 2 | lacryrnae, hinc illa est misericordia, cum ii vel praesidiis,
701 5 | iisdem in unumquemque eorum miseris modis animadvertit; narn
702 2 | vero, quia animi sunt sive modesti sive pusilli clientelas,
703 5 | unumquemque eorum miseris modis animadvertit; narn per infantiam
704 | modo
705 7 | symphoniam congerentibus, Thebas moenisse muris; et ob ea merita illius
706 10 | virorum et rerumpublicarum monumenta, moralis et civilis doctrinae
707 9 | accommodata, theologia est, quam moralem apellant: quae tres doctrinae
708 2 | imperia nihil quicquam morantur, sive quod parentes repraesentati
709 17 | argumento dixit «compendio morari»; eos argutius, nec minus
710 12 | qui mala venena cum modo morbis adhibent et medentur. Phantasia
711 10 | revelata, et regulas de moribus aliis atque aliis temporibus
712 15 | labores, paupertatem ac mortem honestam abhorrent: unde
713 17 | Christianorum, tum dogmatum, tum morum doctrina ferme omnis derivat.
714 13 | insensibiles et figuras et motus, quae sunt naturalium rerum
715 7 | falsis, viciosis, abiectisque moveantur, aut falso, aut viciose,
716 17 | agunt, ut in labyrintho movent, non promovent. At via omnium
717 7 | falsis, viciosis abiectisque moventur; cumque falsis, viciosis,
718 7 | mulxisse feras, Amphionem cantu movisse saxa, iisque sese sponte
719 17 | multa, sed eadem deprehendas multiplicata. Artium enim institutiones
720 7 | aliurn profitetur: saepe multis hiscit arti necessariis,
721 7 | Quae qui faciant, ii sane multum supra homines, parum, fas
722 7 | respublica, vobis ipsis, ne multus sim, coniiciendum relinquo.~ ~
723 7 | sapientissimi Orpheum lyra mulxisse feras, Amphionem cantu movisse
724 7 | congerentibus, Thebas moenisse muris; et ob ea merita illius
725 5 | miseris modis animadvertit; narn per infantiam innumeris
726 4 | animum et sermonem; corpus narnque ac cetera discernet, et
727 4 | incerto, in iisdem quoque nationibus maiorum linguas posteris
728 1 | ingenio ad quae-nam id factum natumque sit inexplorato, et eorumdem
729 9 | quarum Deus natura est, et naturales dicuntur; et quarum natura
730 10 | purissimas simplicissimasque naturas, nihil praeterea comtemplatur.
731 10 | commentarii? Et de novis bellicae, nauticae, architecturae inventis
732 15 | contendunt, inoffenso cursu naves appellent; ita nos divina
733 15 | in quo doctrinarum ordine navium gubernatores imitari debemus:
734 11 | locutiones ad omnem vitae usum necessarias iam tenent, quas ingens
735 7 | saepe multis hiscit arti necessariis, quam profitetur: saepe
736 1 | ducant, tamen sine aliarum necessario instrumento ad ipsas illotis,
737 6 | non lucri spe ulla, non ex necessitudine aliqua, non ut gratiam referat,
738 2 | ordine, vel ex suo irato Deo neglectim et oscitanter didicerat,
739 2 | literarum studio prorsus neglecto et posthabito, ad iners
740 7 | profitetur: saepe fastidit, negligit et affligit artem ipsam,
741 17 | properant. Quid illud, quod nemini aeque plura obiici solent
742 4 | linguarum generibus in impii ,Nemrotis poenam invectis et per universum
743 17 | consenescere. Consenescet sane, et nequicquam consenescet, si qua ex iis
744 17 | argutius, nec minus ex vero, ni fallor, dixeris, haerere,
745 4 | aliis: unde avarus avarum nollet., iniurius cum iniurio iniuriam
746 | nonne
747 7 | corruptam studet, nunquam nonomnibus suae artis praesidiis instructus
748 11 | arbitrium est et ius et norma loquendi.~ ~
749 14 | cognoscendum gradum faciatis, quem nostra religio profitetur; et theologiae
750 9 | instituit; quae utraque ad nostramreligionem accommodata, theologia est,
751 | nostri
752 4 | communia esse iudicabit. Hinc notet hominem usquequaque corruptum,
753 10 | medicae commentarii? Et de novis bellicae, nauticae, architecturae
754 2 | dant operam desiderantur, nudati, in ea aut nihil aut parum
755 11 | lexici volumen vix capiat. Nulladoctrina ratione minus, magis memoria
756 11 | naturam sequamur ducem. Nullum sane dubium est, quin pueritia,
757 10 | parte historicos theologi numerant: et traditio ecclesiastica
758 9 | autem oratio logicae, digna numeris soluta rhetoricae, costricta
759 12 | longissimam formarum, aut numerorum seriem mente contueri becesse
760 9 | convenit et constat formas et numeros, de quibus mathesis suas
761 7 | parum, fas sit dicere, infra numina viri sunt, quos non fucata
762 10 | quae dogmata fidei a summo Numine revelata, et regulas de
763 10 | dominanti vocabulo «historiae» nuncupentur. Iurisprudentiae vero historiae
764 17 | quod nemini aeque plura obiici solent impedimenta, quarn
765 7 | effrena libertate ad legum obsequia traducunt; et viribus feroces
766 15 | quemadmodum ii coelestia observant, cynosuram aliaque astra,
767 10 | dies. Quid certae morborum observationes eorumque diarii, et certa
768 15 | aliaque astra, quo certa per occeanum itinera teneant, et ad quos
769 12 | materiae luto altius emergere occipit. Mentis autem poenas ob
770 2 | et posthabito, ad iners ocium, et saepe ad malas animi
771 7 | Tria ipsissima sapientiae officia: eloquentia stultorum ferociam
772 2 | at ubi primum eo pietatis officio soluti sunt, eo literarum
773 9 | id pollicetur, ut quisque officium faciat suum, et ut homo
774 | olim
775 | omnibus
776 5 | explicandum suam implorat opem, destituit; vel incondita
777 9 | et mathesis est quaedam operaria appendix mechanice. Divinae
778 15 | cynosura utamur, quo per medias opinionum syrtes, dubiorum vada et
779 10 | Nunc sciatis oportet eas ferme omnes artes scientiasque,
780 18 | Atque habetis, optimae spei adolescentes, quod
781 10 | Linguarum historiae sunt optimi in unaquaque scriptores,
782 18 | praeclarissimum; si ab utilitate, optimum; si a facilitate, expeditissimum,
783 9 | necesse habemus. Vera autem oratio logicae, digna numeris soluta
784 9 | eloquimur: ibi vera, hic digna oratione necesse habemus. Vera autem
785 10 | esse firmetur; et clari oratores ac po tae oratoriae po ticaeque
786 10 | clari oratores ac po tae oratoriae po ticaeque artis sunt exemplaria.
787 6 | scientiarumque circumagitur orbis. His enim tribus praeclarissimis
788 17 | confessionibus principum eos in ordinandis regendisque rebus publicis
789 16 | parentem literarum studia non ordinarit, solvit fortasse linguae
790 13 | vinculis solutior est, et ordinatior agit: atque ex rebus, quae
791 17 | Et qui confusis studiorum ordinibus agunt, ut in labyrintho
792 17 | brevissima recta est: et ordinis haec virtus multa brevi
793 5 | ad languorem detur, omnia ornniurn habeat, nec ullo unquam
794 7 | fabulis poetae sapientissimi Orpheum lyra mulxisse feras, Amphionem
795 7 | ferae homines stulti sunt: Orpheus, Amphion sapientes, qui
796 2 | suo irato Deo neglectim et oscitanter didicerat, id aliena aetate
797 16 | igitur humanam beatitudinem parentem literarum studia non ordinarit,
798 4 | quibus summum Numen primi parentis peccatum puniit, ut humanum
799 8 | quae erat nostri argomenti pars altera) eas nobis perdiscendas
800 9 | contemplatio; et eam medicinae partem, quae morborum caussas vestigat,
801 2 | qui reipublicae in eius partibus praesunt, spectant et admirantur;
802 2 | tantisper dum eos pudor patris continet, studia ingratiis
803 17 | instructus, non sibi aut paucis, sed longe lateque de humana
804 15 | voluptates sequuntur; labores, paupertatem ac mortem honestam abhorrent:
805 11 | usus populi est:~ ~Quem penes arbitrium est et ius et
806 3 | revocabam. Sed eam ipsam rem penitius perscrutanti, ipse mihi
807 13 | atque ex rebus, quae sensu percipiuntur, par est, quae omnem sensum
808 6 | cruciet, et afflictet sedulo perconctatur:~ ~Ne lacryma atque istuc,
809 8 | argomenti pars altera) eas nobis perdiscendas commone faciat.~ ~
810 13 | usquequaque exploratas aperit, perducatur.~ ~
811 10 | disciplinaeque ecclesiasticae perpetua nec unquam interrupta successio?
812 7 | aequabilitate consociant. Is perpetuo est horum studiorum verissimus,
813 5 | accedunt mala: quod eam perpetuus stupor habeat, falsae rerum
814 3 | Sed eam ipsam rem penitius perscrutanti, ipse mihi iniurius visus
815 5 | se ipsum semper fugiat ac persequatur. Atque has omnes malas pestes
816 6 | stulti se ipsum cruciantis personam sustinet, non lucri spe
817 12 | acrioribus quam viri animi perturbationibus infestantur. Cum haec ita
818 5 | euripo graviores agitant perturbationum tempestates et aestus, ut
819 7 | ampliorum, longe lateque pervagata. Nec sane alio fictis fabulis
820 17 | cuiusque fine colat, si perverso ordine colat; ut quos Fabius
821 5 | persequatur. Atque has omnes malas pestes malosque cruciatus carnifex
822 10 | eorumque diarii, et certa pharmaca excogitata, quae vulgo «
823 10 | exemplaria. De physicis phoenomenis et historiae conscriptae
824 13 | Itaque per mathesim et physicam mens humana a pingui crassoque
825 2 | excolant;at ubi primum eo pietatis officio soluti sunt, eo
826 13 | et physicam mens humana a pingui crassoque cogitationum genere,
827 17 | illud, quod nemini aeque plura obiici solent impedimenta,
828 17 | benemereri et iuvare quam plurimos possit,sapientiae studiis
829 4 | generibus in impii ,Nemrotis poenam invectis et per universum
830 18 | expeditissimum, quod me dedisse non poenitet: quia, quamquam sapiens
831 7 | sane alio fictis fabulis poetae sapientissimi Orpheum lyra
832 12 | ephoebis phantasia plurimum pollet: cuius rei illud argumento
833 9 | Humanarurn rerum prudentia id pollicetur, ut quisque officium faciat
834 11 | ratio consensus et usus populi est:~ ~Quem penes arbitrium
835 10 | traduntur, quibus hunc vel illum populum ita locutum esse firmetur;
836 15 | itinera teneant, et ad quos portus contendunt, inoffenso cursu
837 7 | necesse est. Atque heic facile possem eorum genera exequi; sed
838 12 | contenditur, idem praestare possint.~ ~
839 18 | semper faciunt, quia semper possunt: ego, quando mihi haec,
840 4 | nationibus maiorum linguas posteris voluit ignoratas; opinionibus
841 2 | studio prorsus neglecto et posthabito, ad iners ocium, et saepe
842 12 | communes, ut per eas, quantum pote est, humanam societatem
843 12 | roget: quibusnam linguis potissimum danda sit opera? Id vos
844 | potius
845 18 | feci; quia in hac tantum potui, ut sedulo serioque et ex
846 9 | est physices et anatomes practicum veluti corollarium, quemadmodum
847 5 | temeraria iudicia dent praecipitem,sophismata captent, et rerum
848 12 | naturae cognitio; etenim in praecipuis poenis, ad quas damnata
849 12 | qui theologiae Christianae praecipuum sunt instrumentum, eos sanctae
850 7 | verissimus, amplissimus et praeclarissiinus finis: quem quia complures
851 6 | circumagitur orbis. His enim tribus praeclarissimis rebus sapientia continetur:
852 18 | si ab honestate spectetis praeclarissimum; si ab utilitate, optimum;
853 2 | dediderint, qui altiore animo praediti amplissimos viros, qui reipublicae
854 16 | igitur disciplinarum, quas praemisimus, usus est, ut mens veris
855 9 | doctrinam illa recti sermonis Praemittatur necesse est, quam grammatice
856 10 | aliis atque aliis temporibus praescriptas tradunt. Certe quidem sacros
857 12 | maxime contenditur, idem praestare possint.~ ~
858 2 | reipublicae in eius partibus praesunt, spectant et admirantur;
859 7 | honoris caussa silentio praeterrnitto. Illud duntaxat in summa
860 12 | experimur, quae quia phantasia praevalent, ratione minus utuntur:
861 5 | quibus summum Numen ob reatum primae stirpis homines, ut ita
862 4 | animadvertat, quibus summum Numen primi parentis peccatum puniit,
863 4 | usquequaque corruptum, et primo linguae infantiam, tum mentem
864 13 | quae sunt naturalium rerum principia et caussae, contemplatur.
865 17 | ut olim a confessionibus principum eos in ordinandis regendisque
866 12 | imaginem conformemus; tam alte prior caelata est, ut complanari,
867 | prius
868 5 | ingenio; quod [im]probavit mox probet; mox improbet, quod probavit;
869 9 | homo et ut civis. Holminem probum moralis, sapientem civem
870 13 | Nam procedente aetate, et mathesis usu
871 10 | de artibus scientiisque prodierunt historiae.~ ~
872 5 | sordidisque, sive fallit aut prodit ambiguis, ut aliorsum accipiatur
873 7 | agit. Et in civitate ubi professores ex vero consummate et solius
874 2 | ac summa cum difficultate proficiunt; et parentum peccatum ingenii
875 12 | natura ab ea aetate opiniones profligandas expostulat. Atqui in ephoebis
876 6 | verere:~ ~et serio illia promittit:~ ~Crede, inquam, mihi: ~
877 17 | in labyrintho movent, non promovent. At via omnium brevissima
878 4 | puniit, ut humanum ab eo propagatum genus dissociaret, disiiceret,
879 1 | aiunt, manibus tractandas propellunt.~ ~
880 17 | dixeris, haerere, quia properant. Quid illud, quod nemini
881 7 | quia complures sibi non proponunt, ex falsis, viciosis abiectisque
882 9 | et iustitiam sibi habet propositam; ex civili, ad publicam
883 2 | doctiores evadant, quia tamen a proposito parentum abhorrent, sive
884 16 | comparandam sunt media, sibi fines proposuerunt. Verus igitur disciplinarum,
885 10 | et civilis doctrinae tam propriae sunt, ut dominanti vocabulo «
886 10 | institutiones rerum genera prosequuntur, ita historiae species,
887 7 | divinarum scientiam humanarumque prudentiam cum eloquentia coniunxerunt,
888 9 | propositam; ex civili, ad publicam enim spectat utilitatem;
889 6 | hominem nunquam falsum esse pudeat, nunquam prave egisse toedeat,
890 2 | fit, ut tantisper dum eos pudor patris continet, studia
891 11 | tantum memoria valeat: pueri enim vix trimuli omnia verba,
892 12 | latina communior.His igitur a pueris incumbendum; et praeterea,
893 4 | primi parentis peccatum puniit, ut humanum ab eo propagatum
894 10 | mentem humanam et Deum, ut purissimas simplicissimasque naturas,
895 13 | accedat, et intellectu mero puroque se ipsam, et per se ipsam
896 2 | animi sunt sive modesti sive pusilli clientelas, fasces, imperia
897 1 | e sua re familiari esse putant, adolescentulos vel invita
898 6 | humani a me nihil alienum puto;~ ~et Menedemum, qui stulti
899 1 | consulunt, filiorum ingenio ad quae-nam id factum natumque sit inexplorato,
900 | quaedam
901 17 | accersiri, si omnia suo quaeque loco dispensate edocentur?)
902 2 | quod parentes repraesentati quaestus avidi filios medicinae arti
903 12 | ratione minus utuntur: quamobrem acrioribus quam viri animi
904 | quamvis
905 | quandoque
906 5 | ac disperdat. At hercule, quanto his graviora sunt illa animi,
907 17 | obiici solent impedimenta, quarn festinanti? Et qui confusis
908 7 | benemereri; atque eo pacto pro se quemque sedulo hu anam adiuvare
909 6 | qui sane verus homo est, quern graphice Terentianus exprimit
910 12 | heic quis vestrum roget: quibusnam linguis potissimum danda
911 | quicquam
912 | quicquid
913 17 | ordine colat; ut quos Fabius Quintilianus eleganter in hoc argumento
914 8 | admoneat, nunc videamus quonam ordine (quae erat nostri
915 | quot
916 3 | admonere, sed et eorum viam ac rationem apertissime commonstrare
917 12 | non possit. Nihil autem rationi magis, quam phantasia adversatur:
918 7 | viribus feroces cum imbecillis rationis aequabilitate consociant.
919 5 | quibus summum Numen ob reatum primae stirpis homines,
920 17 | At via omnium brevissima recta est: et ordinis haec virtus
921 | recte
922 9 | orationis doctrinam illa recti sermonis Praemittatur necesse
923 6 | necessitudine aliqua, non ut gratiam referat, sed ex sola vicinitate,
924 17 | principum eos in ordinandis regendisque rebus publicis quam sapientissimis
925 12 | de longinquis urbibus ac regionibus formam situmque confinximus,
926 14 | metaphysice expeditis, cum iam regulam tenueritis de falsis, dubiis
927 10 | summo Numine revelata, et regulas de moribus aliis atque aliis
928 17 | sunt, multa videntur, at reipsa non multa, sed eadem deprehendas
929 2 | praediti amplissimos viros, qui reipublicae in eius partibus praesunt,
930 14 | gradum faciatis, quem nostra religio profitetur; et theologiae
931 9 | scientiam, theologia ad religionem considerat. His itaque doctrinis
932 2 | sanioris doctrinae desiderium relinquatur.~ ~
933 7 | multus sim, coniiciendum relinquo.~ ~
934 12 | situmque confinximus, vix reliqua aetate de iis aliam imaginem
935 3 | revocabam. Sed eam ipsam rem penitius perscrutanti, ipse
936 10 | excogitata, quae vulgo «specifica remedia» vocant? nonne sunt physicae
937 2 | morantur, sive quod parentes repraesentati quaestus avidi filios medicinae
938 10 | clarorum vitae virorum et rerumpublicarum monumenta, moralis et civilis
939 7 | florentes sint cives, quam beata respublica, vobis ipsis, ne multus
940 6 | est, fac me ut sciam: ~ne retice; ne verere:~ ~et serio illia
941 10 | dogmata fidei a summo Numine revelata, et regulas de moribus aliis
942 3 | peccatum et originis vicium revocabam. Sed eam ipsam rem penitius
943 9 | explicat physice; ad quam revoco anatomiam, quae est fabricae
944 9 | logicae, digna numeris soluta rhetoricae, costricta vero po ticae
945 7 | finxerunt. Saxa illa, illa robora, illae ferae homines stulti
946 10 | republica hoc vel illo tempore rogatas, et ad eas a iurisconsultis
947 12 | pueritia. At heic quis vestrum roget: quibusnam linguis potissimum
948 9 | doctos disserimus, vel inter rudes eloquimur: ibi vera, hic
949 5 | vel incondita ineptaque rusticitate sermonis mentis sensa fraudat
950 12 | praeterea, quo deinde sanius sacrorum sententias librorum assequantur,
951 10 | praescriptas tradunt. Certe quidem sacros libros magna ex parte historicos
952 9 | explicemus. Sapientia, ut saepius dictum est, rerum divinarum
953 12 | praecipuum sunt instrumentum, eos sanctae quoque linguae dare operam
954 2 | compluribus saepe amarum duntaxat sanioris doctrinae desiderium relinquatur.~ ~
955 12 | et praeterea, quo deinde sanius sacrorum sententias librorum
956 18 | poenitet: quia, quamquam sapiens non sim, in eo tamen dando
957 9 | Holminem probum moralis, sapientem civem doctrina civilis instituit;
958 7 | alio fictis fabulis poetae sapientissimi Orpheum lyra mulxisse feras,
959 17 | regendisque rebus publicis quam sapientissimis consiliis dirigatis. Porro
960 6 | quicquid est, fac me ut sciam: ~ne retice; ne verere:~ ~
961 10 | Nunc sciatis oportet eas ferme omnes
962 1 | huic vel illi certae arti scientiaeve addiscendae addicunt; vel
963 10 | oportet eas ferme omnes artes scientiasque, quas memoravimus, suas
964 10 | est, sint quae de artibus scientiisque prodierunt historiae.~ ~
965 17 | disposita, hominum vicio scissa saepe et turbata sunt, multa
966 15 | dubiorum vada et coecos errorum scopulos humanae vitae cursum cautius
967 9 | costricta vero po ticae artis et scopus et opus est.~ ~
968 10 | architecturae inventis historias scribit mechanice. Dogmaticae et
969 10 | historiae conscriptae sunt, et scribuntur in dies. Quid certae morborum
970 10 | sunt optimi in unaquaque scriptores, ab iis enim exempla traduntur,
971 18 | tamen dando sum sapientes secutus. Si semper faciunt, quia
972 4 | diffusis gentes alias ab aliis seiunxit: et unoquoque in aevum variante
973 2 | a surdis authoribus per semet ipsum ediscere debet; qua
974 5 | rusticitate sermonis mentis sensa fraudat verbis, quae dignitatem
975 13 | agit: atque ex rebus, quae sensu percipiuntur, par est, quae
976 13 | percipiuntur, par est, quae omnem sensum effugiunt colligere, adhuc
977 4 | arripiat; inde suus cuique sensus est, et, quod vulgo dicitur,
978 4 | dicitur, quot capita tot sententiae; et cum denique vicii tanta
979 12 | quo deinde sanius sacrorum sententias librorum assequantur, qui
980 4 | vero se nihil aliud esse sentiat, quam mentem, animum et
981 3 | apertissime commonstrare sentiemus: quae duo sunt summa capita
982 18 | spei adolescentes, quod sequamini de studiorum fine et ratione
983 11 | ipsorum corruptam naturam sequamur ducem. Nullum sane dubium
984 15 | scientiam humanarum prudentia sequitur: in quo doctrinarum ordine
985 15 | rerum corporis voluptates sequuntur; labores, paupertatem ac
986 12 | formarum, aut numerorum seriem mente contueri becesse est,
987 18 | tantum potui, ut sedulo serioque et ex meae artis proprio
988 4 | quam mentem, animum et sermonem; corpus narnque ac cetera
989 7 | cantu movisse saxa, iisque sese sponte sua ad symphoniam
990 | seu
991 7 | exequi; sed honoris caussa silentio praeterrnitto. Illud duntaxat
992 4 | unaquaeque a se habeat aliquam similitudinem veri, quam libido, ut cuiusque
993 10 | humanam et Deum, ut purissimas simplicissimasque naturas, nihil praeterea
994 12 | urbibus ac regionibus formam situmque confinximus, vix reliqua
995 17 | longe lateque de humana societate benemereri et iuvare quam
996 5 | hominum coetus in speciem societates videntur, re autem ipsa
997 12 | incertitudinem in humanae societatis distractam. Haec itaque
998 6 | gratiam referat, sed ex sola vicinitate, et caussam,
999 17 | nemini aeque plura obiici solent impedimenta, quarn festinanti?
1000 15 | homines veri internoscendi solertiam non habeant, veros bonorum
|