bold = Main text
     Textus                                        grey = Comment text

1501 Textus|            quibus haec nostra materia traditur isti sunt ordines consequendi,
1502 Textus|           dicit:~ ~‘Aspice, corripuit tremulis altaria flammis~sponte sua,
1503 Textus|               ornare quod regis. Ergo tres gradus istos in uno uersu
1504 Textus|                  Uale, domine, et mei tribulos pectoris cautius lege.~
1505 Textus|             mellitis resopit offulis; Tricerberi enim fabulam iam superius
1506 Textus|           feculentias transit. Deinde Tricerberum mellitis resopit offulis;
1507 Textus|              inane sit; unde et Plato trifarium humanae uitae instruens
1508 Textus|               satisfaciamus ingeniis, trifarius in uita humana gradus est,
1509 Textus|  retributiones et amantum considerans tristes errores oculatus inspicit
1510 Textus|           monstrante; acos enim Grece tristitia dicitur, ciclos Grece circulus
1511 Textus|             timore nutritorum feriata tristitiam cogitandi nescit et uaginam
1512 Textus|           uoce turgescit, quem quidem Triton interimit quasi tetrimmenon
1513 Textus|             laudem extinguit. Ideo et Tritona dicta est dea sapientiae;
1514 Textus|            reputat. Denique etiam cum Tritone bucino atque conca certatur.
1515 Textus|             secunda et tertia phisice trium uitarum reddidit continentiam;
1516 Textus|           Eolum petit, quo naufragium Troianis inportet. Dehinc cum septem
1517 Textus|            Messapum uictor tunc demum trutanae aequa lance, morum grauitate,
1518       | tuae
1519 Textus|         dulcia poma mora etiam ponere tuaeque luculentae sapientiae funalia
1520       | tuam
1521       | tuarum
1522       | tuas
1523 Textus|               Telesiaco ita ait: PASA TUCHE AISTHESIN FRONIMOIS CHATOICHEI,
1524       | tui
1525 Textus|               res perfida, Quinte,~et tulit in fronte grande supercilium;~
1526 Textus|         proprietas; uanae enim laudis tumor uentosa uoce turgescit,
1527 Textus|            fuscare debuisti caligine? Tune ille qui dudum in bucolicis
1528 Textus|             laudis tumor uentosa uoce turgescit, quem quidem Triton interimit
1529 Textus|               uincit. Nam quis amicus Turni esse dicitur? Nihilominus
1530 Textus|            ipsis armis adiutus contra Turnum pugnat; Turnus enim Grece
1531 Textus|               Turnus enim Grece quasi turosnus dicitur, id est furibundus
1532 Textus|               designauimus. Cui etiam turri ideo adamantinas colomnas
1533       | tuum
1534 Textus|               mouere non possit. Ergo uaciuas fac sedes tuarum aurium,
1535 Textus|          antiquae libidinis umbra iam uacua. Contemplando enim sapientiam
1536 Textus|               praerogare quam laudis. Uae inquam nobis, aput quos
1537 Textus|         nascitur, eruditur ne naturae uaeet commoditas, oraatur etiam
1538 Textus|             rationalem uisum puerilis uagina portat et omnis aetas puerilis
1539 Textus|        tristitiam cogitandi nescit et uaginam puerilem exercit. Ob hanc
1540 Textus|               uolubilitatem. Finit.~ ~Uale, domine, et mei tribulos
1541 Textus|            excindere ferro~caelicolae ualeant, stat ferrea turris ad auras’,~ ~
1542 Textus|       extinguit, id est: igne ingenii uana gloria cecatur. Ideo eum
1543 Textus|            omnis ergo contritio omnem uanam laudem extinguit. Ideo et
1544 Textus|        orationis adserta non fallunt, uates clarissime, ideo etiam diuina
1545 Textus|               continentiam; in quarta uaticinii artem adsumpsit; in quinta
1546 Textus|           mihi nunc personam Mantuani uatis, quo fugitiuos eius in lucem
1547 Textus|             desipere, in cuius cordis uecturam meas onerosiores exposuissem
1548 Textus|           iurgii calomnia discitur et uenalis lingua in alienis negotiis
1549 Textus|            iudicio in quarto libro et uenatu progreditur et amore torretur,
1550 Textus|         ediximus, quo sic ad personam ueniretur iam recognita meriti qualitate;
1551 Textus|               uero dum ad locum illum uenitur, ubi dicimus:~ ~‘Porta aduersa
1552 Textus|               pollicem comprimens ita uerbis exorsus est: ‘In omnibus
1553 Textus|             sentire dicitur: ergo qui uerborum impetum dominari scit, hic
1554 Textus|               tarematadamonta, id est uerbum domantem, gnoso enim sentire
1555 Textus|             dispicere praedicat. Quae uere certa manifestaque est sapientia.
1556 Textus|              uirtus nec famae reuocat uerecundia; ‘ferrea’ uero ‘turris ad
1557 Textus|             consultatione bonae uitae ueritas obtigit, tamen ceca quadam
1558 Textus|              laudis appetitus numquam ueritatem inquirit, sed falsa in se
1559 Textus|          inquit, inter tantas Stoicas ueritates aliquid etiam Epicureum
1560 Textus|          famem, pigritiae et torporis uernaculam. Ergo discendit ad inferos
1561 Textus|              tres gradus istos in uno uersu nostro considera positos,
1562 Textus|             Nam denique ideo et talem uersum in secundo libro post citharae
1563 Textus|              uirtutem monstrans dicit uerticem Acilli detentum’. Cui ego:
1564 Textus|              et crinitum eum posuimus uertici muliebri simillimum. Tunc
1565 Textus|               uirtus rapit’. Cui ego: Uerum, inquam, dicis, Maro doctissime;
1566 Textus|        scientiae perscrutatur. Sed in uestibulo inferorum luctus, morbos,
1567 Textus|            bucolica: ‘errabunda bouis uestigia’ – ergo omissis his rebus
1568 Textus|         oratio: diuina enim sapientia uestris supereminentior sensibus
1569 Textus|              Lauiniam, id est laborum uiam; ab hac enim aetate unusqui(
1570 Textus|      senectutis propinquior ad mortem uicinia et bellum, auaritiae seminarium,
1571 Textus|                Superans ergo Messapum uictor tunc demum trutanae aequa
1572 Textus|         hominis diuinitas adsumpsisse uideretur statum. Ad haec ille: ‘Uideris
1573 Textus|      uideretur statum. Ad haec ille: ‘Uideris ipse quid te uera maiestas
1574 Textus|              litore accipitur. Matrem uidit nec agnoscit. Nube caua
1575 Textus|               iuuenalis aetas paterni uigoris respuit pondera. Denique
1576 Textus|        interimit; dehinc ipsum animum uincit. Nam quis amicus Turni esse
1577 Textus|           lacrimae, quibus se ipsa et uindicat et commendat infantia; denique
1578 Textus|               admittitur, ob hanc rem Uirgilianae continentiae secreta phisica
1579 Textus|             parua precatio credo quod Uirgilianis satisfecerit Musis. Cede
1580 Textus|               in isdem libris interna Uirgilius praeterierit uiscera. Denique
1581 Textus|              dixeras:~ ~‘Iam redit et uirgo, redeunt Saturnia regna;~
1582 Textus|           dicitur. Ergo iam perfectio uirilis humanae bonitatis societatem
1583 Textus|                 in armis uirtutem, in uiro sapientiam demonstrantes;
1584 Textus|            considerationibus admissus uirorum fortium contemplatur imagines,
1585 Textus|             exordium sumpsimus: ‘arma uirumque cano’, in armis uirtutem,
1586 Textus|        interna Uirgilius praeterierit uiscera. Denique in prima egloga,
1587 Textus|         nescit, sicut in picturis est uisibilitas, deest sensibilitas. Dehinc
1588 Textus|               quasi teantelon, id est uisionem uolens; omnis enim auaritia
1589 Textus|              ieiuna fruendi usu solae uisionis imagine pascitur. Sed his
1590 Textus|   continentiae secreta phisica tetigi uitans illa quae plus periculi
1591 Textus|               et tertia phisice trium uitarum reddidit continentiam; in
1592 Textus|            felicitas. Hos ergo gradus uiuaciter intuere: quo sit ut supra
1593 Textus|             profeta prouocans ad bene uiuendi certamen ante praemium beatitudinis
1594 Textus|              sui efficere debuit quia uiuit; sed quia nouo caritatis
1595 Textus|           commendat infantia; denique uix nobis quino mense ridere
1596 Textus|          sentiat. Quem sapientissimus Ulixes extinguit, id est: igne
1597 Textus|              atque antiquae libidinis umbra iam uacua. Contemplando
1598       | una
1599 Textus|           celet, nunc inferiora, nunc uniformis latitet; Caunus uero id
1600 Textus|         periculum. In qua necessitate uniuersaliter humanam uoluitur genus.
1601       | unum
1602       | unus
1603 Textus|              uiam; ab hac enim aetate unusqui(ui)s suis utilitatum emolumentis
1604 Textus|             uera nosse contingit nisi uobis, quibus sol ueritatis inluxit.
1605 Textus|                  sciui enim quod uiri uocabulum significatio sexus sit,
1606 Textus|     Eliconiades, neque enim mihi sola uocanda est~Calliope, conferte gradum,
1607 Textus|             enim laudis tumor uentosa uoce turgescit, quem quidem Triton
1608 Textus|               uir enim pius superbiae uoces et malorum poenas effugit
1609 Textus|          merito’, sic ponatur nominis uocitatio. Sed quo cognoscas me plenius
1610 Textus|            teantelon, id est uisionem uolens; omnis enim auaritia ieiuna
1611 Textus|              dicitur, id est temporis uolubilitatem. Finit.~ ~Uale, domine,
1612 Textus|     necessitate uniuersaliter humanam uoluitur genus. Nam ut euidentius
1613 Textus|              quo per duodena librorum uolumina pleniorem humanae uitae
1614 Textus|         crementa, quo omnis sapientum uoluntas auida alacritate festinat, –
1615 Textus|           Tisifone, hoc est furibunda uox. At uero quod diximus: ‘
1616 Textus|              ingenii impetu breuiorem urnulam praelibabo, quae tibi crapulae
1617 Textus|               auaritia ieiuna fruendi usu solae uisionis imagine pascitur.
1618 Textus|               ex doctrina, cogitur ex utilitate. Omisso ergo antilogii circuitu
1619 Textus|              aetate unusqui(ui)s suis utilitatum emolumentis laborum asciscit
1620 Textus|            malum dicimus. Deinde arma Uulcania, id est igniti sensus munimina
1621 Textus|       malitiae temptamentum induitur; Uulcanus enim quasi bulencauton,
1622 Textus|             corporum. Denique tunc et uxorem petit Lauiniam, id est laborum
1623 Textus|   Quinquaginta atris inmanis hiatibus ydra seuior’, illut nihilominus