PUDORIS ARA

VIDE PAUSANIAM IN LIB. LACONIC. III. CAP. XX.

Ut Lacedaemonia decesserit hospes ab urbe,
Qua vada prima viam rumpunt canentibus undis,
Ad ripam Eurotae quondam stetit ara Pudori.
Huc Helena, Aegida raptam, mitissima Lede
Duxit, inauditamque aliis est orsa querelam,
Ut mea nata domum, ut poteras liquisse parentem,
Ut geminos, forma superantes sidera, fratres!
Qualibus alloquiis tetigit tua pectora Theseus?
Nam certe neque blandus erat neque castus amator,
Aut iuvenis: memini, cum me decepit adulter,
Mistus olorina quam suevi pascere turba,
Risit atrox animi, pueroque procacia^* crevit
Aspiceret quoties demisso lumine vultum.
Quem quando increpui, simulanti voce dolorem
Mussaret, miseret perpessae tristia Ledae.
Ah pudet, et vidi luctantem saepe palaestra,
Sed procul; exsereret veluti rostrata labella,
Subitilemve cava sufflaret arundine questum,
Aut turpi rapidos agitaret corpore motus.
Quid loquor ille malus: sed quo feror? inscia restes.
Ede tuos, locus est aptissimus, ordine casus.
Tunc Helene, neque pauca tamen suspiria duxit,
Prima quidem puduit, doluit postrema referre.
Scis bene quam sit atrox qui possidet aequora Minos,
Et victor miseris quam legem indixit Athenis;
Hanc puer at fugeret, genetrix huc misit alendum.
At Iovis ipse ultro petit incunabula Creten,
Aggrediturque, regens filo vestigia, monstrum:
Filum Ariadna dedit; neqne perfidus ille Ariadnae,
Sed cupiit Helenamfieremque novissima cura
Iuravit, superos toties expertus amicos,
Utque virum qui tot, qui tantas sprevit, haberem,
Marmoreasque domos et odori mellis Hymettum.
Ah mater, cur plura tibi iam dicere coner?
Omnia sat novit, quae proderet omnia, nutrix.
Nam superimposito cum poplite nuda iacerem
Brachiolo spondae, nec humum pes tangeret alter,
Ut monitu propiore rudes disponeret artus
Venit anus (fusos memini calcasse capillos)
Admovitque manus habiles oculosque sagaces,
Inclinata genu, versoque ter expuit ore.
Tum se proripuit, mirantique ardua vultu
Clamavit, duplices tendens ad sidera palmas,
Jupiter! ipse tuam servasti crimine prolem.
Scilicet ille neci monstrum dedit, ille reliquit
Virgineam solae praedam^** sub litore Diae;
Credo equidem: poteratne quid ultra? degener aetas,
Quae nihil Alciden et Thesea praeter honorat!
Ignara temnentis anus repetita puella
Talia gavisae mulcebant pectora Ledae,
Et dulces lacrymae, veluti gravidissima nubes
Fronte levaretur, tacitis ab utrisque cadebant.
Tum genetrix: Haec fausta tibi, iam cetera narres;
Nec poteris meliore loco: vix ipsa redibas
Cum sibi Penelopen casta face iunxit Ulysses:
At pater Icarius, licet ipse probasset amores,
Ipse suum generum peregrina sede vocasset,
Quamvis ante alios prudens Laertius heros,
Assuetusque foret bellique marisque periclis,
Sensit quam durum est dilecta prole relinqui.
Aequaevis sociis quando conviva vacavit,
Praeteritaeque una noctem annexere iuventae,
Floribus atque hedera, quae fallax tendit Iacchus,
Tum bene erat, madidumque senem sopor aureus urguit.
Ast ubi mane videt fluidas marcere corollas,
Ad thalamos, ut equum tremefacta hinnitibus aula
Personat, ut currunt ultro citroque ministri,
Tunc stupet: huic caecus dolor et quasi ferreus obdit
Tempora, singultant aures et genua labascunt.
Ut miser Icarius fuit, ut crudelis Ulysses,
Mater ! ait Helene, cui Lede fronte severa,
Mente benigna fuit Crudelior una, maritum
Quae velit ignotum, ignaros fugitura parentes;
Et miseranda magis, cui talis filia, mater.
Sic queritur, causasque fugae rogat: illa roganti
Vertere propositum cupit, atque ediscere fata
Penelopes; di dent genitori restet in urbe.
Ancipiti voto subridens candida Lede
Palpat utramque genam digito, mulcetque pudorem,
Educitque sinu, lapsanti pollice, mentum.
Mox Helene, tibi mater, ait, verissima dicam
Omnia; nam video te non insana rogare
Quae mulier: genitam nisi crederet esse leaena
Delirans toties rogitaverit anne momordi?
Anne remorsurae pudor irruit? attamen egi
Lentius, et verso dimisi protenus ore?
Plurima tum data signa oculis, data plurima nutu,
Sensus enim verbis et verba carentia sensu.
Ista Clytemnestrae vix obiicienda sorori!
Scis alios didicisse Helenam, dulcissima, mores
Et cum laesa forem; nec morsu aut ungue petisse,
Sed tantum tremuisse: velut, resonantia plectro,
Quando fila lyrae quatiunt simul omnia, lymphae.
Audiit, erubuitque premens in cespite malam
Leda novo, metuitque oculos resupina loquenti
Tollere, praefregitque tenax inconscia gramen.
Non igitur te laesit, ait. non laedere velle
Iuravit, penitusque suo me corpore texit.
Diique deaeque omnes! clamavit territa Lede,
Quid miseranda refers! at perge, extremaque matri
Pande mala, ingenti finem positura dolori.
Est nemus, haud procul urbe, sed hinc decernere, dixit,
Urbs ipsa exiguique vetant declivia collis;
Lympha via abscindit tantum brumalibus undis,
Nunc fragili ripa muscoque nigrante dehiscit.
Forte locos iunxit strato violentia venti
Robore, quo faciles ramis et cortice passus:
Vidit et exsiliit, duxitque e curribus, heros.
Quid facerent alii? posuit me in gramine, pectus
Saepe premens palmis ut nosceret anne paverem,
Saepe manu subter posita velamina, frigus
Ne nimium, aut humor (namque humida sylva) noceret,
Ne lapis aut longa ne stipes obesset in herba.
Mox veluti thyrso tetigit: retulisse puderet
Quali, quove loco: nequicquam lumina flexi,
Dumque nimis cupii, quo surgat et unde, videre,
Qui modo thyrsus erat devenerat ille corymbus,
Exsilit hinc furibundus, adhuc tam mitis, amator ;
Devovet infaustum caput, et primo omnia secum
Colloquitur; tunc me iubet ire, manere precatur,
Et melius fore iuratequos audimus eamus,
Clamat, et in currus rapit, orans cuncta tacere.
Ecce superveniunt fratres! ecce ora lupatis
Intorquentur equis, vibrantur spicula dextris.
Siste: pii sceleratum, armati urgemus inermem,
Clamantiniiciuntque manus: sub nocte silenti
Sidera ut adversum tremule luctantur in aequor.
Ille manus manibus rapidas avertit apertis,
Infandumque premit, sic orsus, corde pudorem.
Quid facitis pueri? me spicula vestra timere
Creditis? aetatem vereor, venerorque parentes.
Bigis accipite, intactamque auferte, sororem:
Iam data monstrarunt invisos omina divos.
Theseus haec illis, atque abstinuere loquenti;
Dein, oculos volvens huc illuc, talia secum.
Desponsatam Helenam iuvenis Menelaus habebit?
Imberbes pueri vetularum semper amores,
Virginibus placuit teneris constantior aetas
Aegides Helenae: paribus Fortuna repugnat.
Nempe Clytemnestram cur non abducat Atrides?
Pulcra rudi satis est et saevis dignior Argis.
Tum, repetens bigas haud sicco lumine, clamat,
Fer patienter aves et saxa cruenta, Prometheu!
Praestringunt oculos tibi fulgura, pennipotentes
Insatiabilibus rimantur viscera rostris
Ast alium thalamos haud scandere cernis amatae.
Verba memor retulit virgo gemitusque fidelis
Sed, metuens illos genetrix ne cauta notaret,
Oravit subito reditum narraret Ulyxei,
Candida subrisit Leda, his hortata puellam.
Siquos primus amor bene iunxerit, aurea lucet
Illis quaeque dies: hymenaeos hesperus illis
Quique refert: iuvenis iuveni ducare marito,
Et memor incesto castus quam praestet amori,
Altera Penelope sis tu, tuus alter Ulyxes,
Aegre sustinuit natam pater ire relicto
Et dixisse vale: primum ora madentia fletu
Avertit, turbatam acclinis in ostia frontem;
Accepitque sonum, cum deferretur, equorum,
Nunc imperfecte, nunc clarius: auribus aurae
Desierant adferre; viam non saxa tegebant
Longius: inde animi fractus ruit, impete visum
Debilior neque iam propiores vidit: Ulyxes
Tardius, ut sermone suae frueretur, abibat:
Icarius generum sic voce adpellat anhela.
Redde; dedi, fateor, sed redde, marite, parenti:
Quando dabam non orbus eram: tibi multa placere
Noverit, una meam poterit mulcere senectam.
Redde patri; vel uterque meas redeatis in aedes.
Audiit haec, et lora manu laxata repressit
Dulichius: recipit mitissima nympha gementem,
Dumque senis laevo complexa est colla lacerto,
Frigida rugosam lenibant oscula frontem.
Hunc interpellat iuvenis: Me Sparta domusque
Penelopes retinere die natalis amantem
Et merito potuere ; sed est pater, est mihi tellus,
Est populus, neque neglecti sine crimine Divi.
Si pius es, pater inclamat, mihi cede volentem,
Elegat, ille refert: audito pallida vnltum
Penelope defigit humi, sed dextera vestem
Arcta viri tenet et singultu pectora surgunt.
Elige, ait genitor, carae reminiscere matris,
Et miseresce mei. Torquentur corda silenti
Dum iubet: ast ultro silet, aeternumque sileret.
Quin loqueris, mea Penelope! Vis? inquit Ulyxes.
Avertens, liquit patris in cervice lacertum,
Obductoque tegens humentia lumina velo,
Debile cum gemitu collum inclinavit amanti.
Laetior inde redux intratque superbior aedes
Icarius; properant praebere solatia damni
Invidiaque patres studioque tuentur amico:
Inde, puellarum circum plaudente corona,
(Cur aberas, Helena!) stat cespitis ara Pudori.