Liber,  Caput

   1      I,  I   |                   Orator deliberat sive in statu definitivo, quid sit
   2      I,  I   |          definitivo, quid sit res, sive in statu qualitatis, qualis
   3      I,  I   |              qui haberi potuerunt, quod in Sallustio, Livio et Thucydide
   4      I,  I   |             fuit. Numquam enim fortasse in Thracia fuit, numquam Troiam
   5      I,  I   |                 ex puro potentiae statu in purum quendam statum actus,
   6      I,  I   |           quendam statum actus, hoc est in statum exstistendi ex statu
   7      I,  I   |                fallor, quod Aristoteles in libro de Poetica cap. 7
   8      I,  I   |              universalium extrahere rem in statum individui exsistentis,
   9      I,  I   |          explicat Aristoteles, spectare in aliquo, non quid dixerit
  10      I,  I   |               aeque tractare potest, et in thesi saepe debet), sed
  11      I,  I   |                sit certa quadam ratione in hoc quoque similis Deo poeta,
  12      I,  I   |                vel exstiturae sunt.~Qua in definitione, quod ad aliqua
  13      I,  I   |             Tullii ut ex hac paupertate in totius entis hereditatem
  14      I,  I   |                 parum amicus, et quidem in ipso de perfecto oratore
  15      I,  I   |                esse postea ostendemus); in hoc quidem certe, prope
  16      I,  I   |              Aristotelem: alteram, quod in praesenti de Poetica libro
  17      I,  I   |    attributionis. Sic contingit pictori in aliqua tabella pastorem
  18      I,  I   |          attenderis. Deus enim se ipsum in rebus creatis imitaturus,
  19      I,  I   |              imitationem sibi seposuit, in quo totius natura mundi
  20      I,  I   |             totius natura mundi tamquam in ultimo et praecipuo opere
  21      I,  I   |                 pictores et Aristoteles in libro De coloribus artem
  22      I,  I   |                 accessit. Tincto itaque in aurorae coloribus penicillo
  23      I,  I   |            lucem adolescere facit, inde in vesperam vergens punicei
  24      I,  I   |                 partem "contulit", quae in animantibus depingendis
  25      I,  I   |       inquilinis impleat. Pingit itaque in terra quadrupedia, pisces
  26      I,  I   |               terra quadrupedia, pisces in aqua, in aëre volucres,
  27      I,  I   |            quadrupedia, pisces in aqua, in aëre volucres, in igne pyraustas
  28      I,  I   |                 aqua, in aëre volucres, in igne pyraustas et salamandras.
  29      I,  I   |             φαντασίαν appellant, totque in his ipsis ad admirationem
  30      I,  I   |                gryphas aliaque innumera in eadem universitatis tabula
  31      I,  I   |              ita tabulae ipsius regione in medio vivam sui imaginem
  32      I,  I   |            HOMINEM. Atque hoc est, quod in historia Mosaica primae
  33      I,  I   |             nostrum.~Quemadmodum igitur in hac universi pictura, quam
  34      I,  I   |             quasi episodia, ita prorsus in poesi praecipuum argumentum
  35      I,  I   |                 perfectissimi principis in tabula epopoeiae efficturus
  36      I,  I   |             molitor, primum illi veluti in tabula theatrum erigit et
  37      I,  I   |                circum pingit, quae pars in epico genere vocari potest
  38      I,  I   |                Sideraque...~ Aliis vero in lods solum depingit mare:~ ...
  39      I,  I   |            Interdum vero statuit Aeneam in silva, interdum iuxta montes,
  40      I,  I   |         interdum iuxta montes, interdum in pratis, in collibus. Quod
  41      I,  I   |             montes, interdum in pratis, in collibus. Quod ad maria
  42      I,  I   |           collibus. Quod ad maria vero, in Siculo et Libyco mari lib.
  43      I,  I   |           Siculo et Libyco mari lib. I, in Aegeo, in Cretico, in Adriatico
  44      I,  I   |           Libyco mari lib. I, in Aegeo, in Cretico, in Adriatico lib.
  45      I,  I   |                I, in Aegeo, in Cretico, in Adriatico lib. III, in Siculo
  46      I,  I   |                  in Adriatico lib. III, in Siculo rursum lib. V et
  47      I,  I   |                 Siculo rursum lib. V et in Tyrrheno ad finem eiusdem,
  48      I,  I   |         Tyrrheno ad finem eiusdem, inde in lib. VII in mari Tusco,
  49      I,  I   |               eiusdem, inde in lib. VII in mari Tusco, lib. VIII in
  50      I,  I   |                in mari Tusco, lib. VIII in Tiberi et X. Quod ad terras,
  51      I,  I   |                 rursus totum illi orbem in tres partes divisum pro
  52      I,  I   |              actionum exstruit: Africam in lib. I et IV, et initio
  53      I,  I   |               et IV, et initio V, Asiam in II et III, Europam in reliquis
  54      I,  I   |             Asiam in II et III, Europam in reliquis libris. Atque haec
  55      I,  I   |          immensam,~ alibi deducit ilium in~ ... locos laetos et amocna
  56      I,  I   |                 picturae. Primo, multis in locis~Iamque rubescebat
  57      I,  I   |               et aethere ab alto~Aurora in roseis fulgebat lutea bigis,~
  58      I,  I   |                 oceano nox.~Quae duo et in aliis minoribus exprimit:~...
  59      I,  I   |              propior templumque apparet in arce Minervae~et longinquum:~...
  60      I,  I   |            illam partem expressit, quae in animalibus depingendis sita
  61      I,  I   |            depingendis sita est. Primo, in aëre lib. I:~Aspice bis
  62      I,  I   |                agmine cygnos;~ secundo, in terra lib. I:~ ... tres
  63      I,  I   |               candore nivali...~tertio, in aqua serpentes illos exprimit
  64      I,  I   |                undas;~quarto, Chimaeram in igne monstraque Tartari
  65      I,  I   |                 pictores appellant, tum in metamorphosibus expressit
  66      I,  I   |              expressit lib. I Cupidinis in Ascanium, Veneris in nympham,
  67      I,  I   |          Cupidinis in Ascanium, Veneris in nympham, lib. V Iridis in
  68      I,  I   |               in nympham, lib. V Iridis in vetulam Beroën et Somni
  69      I,  I   |                 vetulam Beroën et Somni in Phorbantem, lib. VII Allectus
  70      I,  I   |           Phorbantem, lib. VII Allectus in nutricem, lib. XII Iuturnae
  71      I,  I   |             nutricem, lib. XII Iuturnae in Metiscum, tum etiam in figuris
  72      I,  I   |         Iuturnae in Metiscum, tum etiam in figuris exprimendis monstrosis:
  73      I,  I   |                 visu fonnae...~Centauri in foribus stabulant Scyllaeque
  74      I,  I   |              etiam adhibet phantasticen in medio monstrorum Aeneam
  75      I,  I   |                historiam) aggreditur et in medio regionis, theatri
  76      I,  I   |                supra dicta quasi pictor in tabula ad solam rettulerit
  77      I,  I   |                equum, florem describit. In solis actionibus humanis
  78      I,  I   |              cum Maro introducit Aeneam in nube latentem, non condit
  79      I,  I   |         actionem, hoc est fingit Aeneam in nube antiquae naturae delituisse
  80      I,  I   |          antiquae naturae delituisse et in ea vectum fuisse. Et ut
  81      I,  I   |                 ea vectum fuisse. Et ut in similitudine, a qua incepimus,
  82      I,  II  |            artibus~Ex superiori capite, in quo breviter adumbravimus
  83      I,  II  |                possunt vel debent esse. In quo triplex discrimen est
  84      I,  II  |                  Secundum discrimen est in illo verbo "imitatur" ab
  85      I,  II  |       Aristoteles participationem vocat in artibus communicantibus,
  86      I,  II  |                 sideremus. Ceteroqui et in Sacris libris peculiari
  87      I,  II  |            iucundo tradere, ut facilius in animos irrepant. Addo praeterea
  88      I,  II  |                movere, leni quidem motu in comoedia, in lyricis, satira,
  89      I,  II  |                quidem motu in comoedia, in lyricis, satira, mimo et
  90      I,  II  |                margite, motu vero gravi in tragoedia et elegia, utroque
  91      I,  II  |              elegia, utroque porro motu in sola ferme epopoeia.~III.
  92      I,  III |               quod necesse est accidere in imitatione, ab ea plerumque
  93      I,  III |           pictoria, statuaria et aliae, in rebus tantum certis et quidem
  94      I,  III |           mortuis naturam imitantur, ut in colore, figura, situ, poesis
  95      I,  III |                 situ, poesis vero etiam in internis habitibus et vitae
  96      I,  III |                 vitae officiis, denique in omni parte entis.~ ~Corollarium
  97      I,  III |                quaeque modum procedendi in suis operibus habet similiorem
  98      I,  III |          Oratoria quoque facultas, etsi in thesi possit circa universalia
  99      I,  III |                 proprie, non prout sunt in particulari, sed prout esse
 100      I,  III |                  sed prout esse possunt in universali. Sicut etiam
 101      I,  III |         universalem modum tractare, sed in hypothesi consistere, ut,
 102      I,  III |       consistere, ut, an Aeneas venerit in Italiam. Poeta certe nullo
 103      I,  III |             asserere. Orator vero, quae in thesi considerat vel quae
 104      I,  III |        gravissimus philosophus, asserat in epopoeia Homeri contineri
 105      I,  III |               et penitus contra naturam in bene dicendo defectum numquam
 106      I,  III |         probabilibus tantum argumentis. In his enim fieri non potest,
 107      I,  III |                 etiam id, quod non est, in laudibus vel vituperiis
 108      I,  III |             esset condere res:~Est deus in nobis, agitante calescimus
 109      I,  III |              illam vocabant, quae esset in hominum mente idonea ad
 110      I,  III |                densusque viro vir.~VII. In aliqua specie poeseos, nimirum
 111      I,  III |                 specie poeseos, nimirum in epopoeia, praeter peculiares
 112      I,  III |            carminis sit proprium omnino in omni actione perfectissimum,
 113      I,  III |              effingere heroem perfectum in oratoria facultate, quae
 114      I,  III |       necessaria est. Sic vides Maronem in omni ferme genere introduxisse
 115      I,  III |                dicendi magister, summum in eloquentia virum, Seneca
 116      I,  III |                Quare Donatus et Servius in 6 eclogam et Delacerda testantur
 117      I,  III |                harum trium, quae plures in se continet veritates easque
 118      I,  III |               habet vel saltern divisam in exiguas partes eamque satis
 119      I,  III |               mercatores, ostendit. Quo in modo plurimum laudatus est
 120      I,  III |           quaerendo non, qualis sit res in particulari, sed qualis
 121      I,  III |               est ipsa, sine syllogismo in rerum natura absolute exprimit,
 122      I,  III |            Aeneide venisse Aeneam Troia in Italiam, sed tantum narrat,
 123      I,  III |              exprimeret coloribus v. g. in Italiam navigantem.~Neque,
 124      I,  III |               pertinet, ea etiam latius in poesi patet. Constat enim
 125      I,  IV  |      corollarium minus necessarium, cum in omnibus academiis constet
 126      I,  IV  |              exstet usus. Ceteroqui cum in scholis nostratibus hie
 127      I,  IV  |              neutiquam ideales personas in epico genere agentes introducere,
 128      I,  IV  |                Quae enim fieri possunt, in actum physicum exire debent,
 129      I,  IV  |                 Aeneas iaculatur cervos in Libya, quod ordinarie, vel
 130      I,  IV  |              Libya, quod ordinarie, vel in nube latet, quod magicis
 131      I,  IV  |             quarum beneficio ostendimus in lyricis praeceptis posse
 132      I,  IV  |            personam idealem, quod etiam in epico genere eo elegantius
 133      I,  IV  |              pulchrumque mori succurrit in armis,~et in fine lib.X:~
 134      I,  IV  |             mori succurrit in armis,~et in fine lib.X:~Sic cursum in
 135      I,  IV  |               in fine lib.X:~Sic cursum in medios rapidus dedit; aestuat
 136      I,  IV  |               dedit; aestuat ingens~Imo in corde Pudor mixtoque Insania
 137      I,  IV  |          brevissime admittenda esse, ut in toto vides Marone, immo
 138      I,  IV  |              toto vides Marone, immo et in ceteris poetarum, qui tamen
 139      I,  IV  |           ceteri adhibeant, iam prolixe in Antiquitatibus Romanis docuimus
 140      I,  IV  |            prout essent, si exsisterent in rerum natura, vel prout
 141      I,  IV  |                 earum strueret. Sed hoc in sequenti libro planius perspicies.~ ~
 142      I,  IV  |        argumentis tractantur, prout fit in orationibus. Neque, quod
 143      I,  IV  |                 Danais victoribus anna.~In quo quae, quaeso, inest
 144      I,  IV  |              imitatio, quae non inesset in aliqua periodo oratoria
 145      I,  IV  |             aliqua periodo oratoria vel in historia, vel epistola?
 146      I,  IV  |        rhetorico, ut clarius perspicies in tractatu De acuto et arguto,
 147      I,  IV  |              claritatem postulent, quae in poesi difficilius invenitur,
 148      I,  IV  |               docet. Quare et Vergilius in Georgicis et Manilius et
 149      I,  IV  |         Georgicis et Manilius et Aratus in astrologicis et Lucanus
 150      I,  IV  |                 astrologicis et Lucanus in Pharsalia et Lucretius in
 151      I,  IV  |               in Pharsalia et Lucretius in libris De natura rerum sunt
 152      I,  IV  |                 habet, ilia suos.~ ~Sed in his fictionum epigrammaticarum
 153      I,  IV  |   epigrammaticarum generibus atque adeo in ipso epigrammate soli Graeci
 154      I,  IV  |               soli Graeci poetae fuere. In Martiale enim rara similia
 155      I,  IV  |               similia citatis invenias, in recentioribus vero, ut in
 156      I,  IV  |               in recentioribus vero, ut in Bidermano, paene dixerim
 157      I,  IV  |           Valerius Maximus, aut Tacitus in sua historia, vel Seneca
 158      I,  IV  |                  vel Seneca philosophus in opusculis moralibus, rhetor
 159      I,  IV  |        opusculis moralibus, rhetor vero in controversiis et suasoriis.
 160      I,  VI  |                tragoedia, utraque ferme in utraque fortuna, sed tragoedia
 161      I,  VI  |                 tragoedia magis proprie in adversa, epopoeia vero,
 162      I,  VI  |              vero, ut postea docebimus, in perplexa. Improbas etiam
 163      I,  VI  |            interdum, hoc non facit nisi in ordine ad laetitiam vel
 164      I,  VI  |                vel interdum laetas, sed in ordine ad tristitiam exprimendam,
 165      I,  VI  |             exprimendam, ut cum Ovidius in libris Tristium prolixe
 166      I,  VII |          similis margites recitatus est in collegio Romano magna hominum
 167      I,  VII |             primus nostro saeculo mimos in Romano theatro exhibuit
 168      I,  VII |                ad oratorium, qualis est in lyrica poesi, in elegia
 169      I,  VII |             qualis est in lyrica poesi, in elegia et epigrammate, quamquam
 170      I,  VIII|                 quod Statius de se ipso in Silvis estatur. Solum epigramma
 171      I,  VIII|                 se tragoediae debentur, in quibus insit perturbatio
 172      I,  IX  |        illustris, integrae, cum eventu. In qua definitione singulis
 173      I,  IX  |            actiones ea compensans, quae in historia defuerunt, et operans
 174      I,  X   |                 et ipsa persona eiusque in ratione herois absolutio
 175      I,  X   |                 necessariae, vel potius in habitu poetico inclusae
 176     II,  I   |           continentiae, constantiae, ut in Didone Maroniana vides.
 177     II,  I   |             Ulixis, seu Odyssea, Aeneae in Italiam migratio, seu Aeneis,
 178     II,  I   |           migratio, seu Aeneis, Iasonis in Colchidem navigatio, seu
 179     II,  I   |                 actione constare debet. In comoedia tamen iudicio Aristotclis
 180     II,  I   |             nullum habuerit fundamentum in historia, sed tota conficta
 181     II,  II  |                 QUOMODO PROCEDENDUM SIT IN EXCOGITANDA FABULA~ ~Proposito
 182     II,  II  | diligentissimeque speculandum est, quid in ea historia vel argumento
 183     II,  II  |              poetae tamquam conditoris. In quo ipso, ut ad praxim et
 184     II,  III |                 POETA IUXTA ARISTOTELEM IN INVENTIONE EPICA PROCEDERE
 185     II,  III |                 totum considerare, quid in aliquo accidere potuerit
 186     II,  III |              civilis vitae perfectionem in ea actione gereret.~II.
 187     II,  III |            ideam determinandam et quasi in individuo et in particulari
 188     II,  III |                et quasi in individuo et in particulari collocandam
 189     II,  III |             fuerit quomodoqae et quibus in locis ab eo tempestatibus
 190     II,  III |                 quern hospitatus fuerit in ilia navigatione. Quid interea
 191     II,  III |               occurrentem sibi fortasse in itinere aliquando non agnoverit,
 192     II,  III |            conditores ex Aenea et Ulixe in universali possibili efficiunt
 193     II,  III |         possibili efficiunt exsistentes in statu multarum particularitatum:
 194     II,  III |                nunc pace fruentes, nunc in mari, nunc in terris, modo
 195     II,  III |            fruentes, nunc in mari, nunc in terris, modo felices, modo
 196     II,  III |              pedem. Considera enim tria in arte sutoria, quae imitatur,
 197     II,  III |               quae historiae defuerunt, in ordine ad exprimendam herois
 198     II,  III |            perfectionem supplere postea in ipsa fabula et ut a primo
 199     II,  III |            perfectissimo geri potuerunt in ilia actione magna, quam
 200     II,  IV  |                SPECULARI EAQUE PERPETUO IN PROMPTU HABERE~ ~MODUS PRAETEREA
 201     II,  IV  |            Passive possibilia ilia sunt in aliqua actione, quae fieri
 202     II,  IV  |                 Quae necessario fuerint in proposita herois actione.
 203     II,  IV  |          actione. V. g. navigans Aeneas in Italiam ex Phrygia necessario
 204     II,  IV  |            necessario debuit consistere in aliquo portu. Horum possibilium
 205     II,  IV  |           solent, ut quod Aeneas fuerit in periculo Scyllae et Charybdis,
 206     II,  IV  |                ex serva viderit reginam in Graecia. 3. Possibilia sunt,
 207     II,  IV  |           Aeneas discesserit ex Sicilia in Italiam supposito, quod
 208     II,  IV  |           supposito, quod venerit prius in Siciliam, quamvis non erat
 209     II,  IV  |               eum per Siciliam navigare in Italiam. Voco autem ilia,
 210     II,  IV  |              idem usus est ad servandum in historia verisimile.~Active
 211     II,  IV  |                ut quod Aeneas tristetur in periculosa tempestate, quod
 212     II,  IV  |        confingit Maro, dum naves Aeneae in nymphas convertuntur, quia
 213     II,  IV  |           comrniniscatur. Oportet autem in uno heroe omnes, quantum
 214     II,  IV  |              etiam unicum filium mittat in auxilium, vel impedientium,
 215     II,  IV  |               qui contra illas peccant, in impedientibus quidem actionem
 216     II,  IV  |              Allecto, seu daemon malus, in somnis sese offerat Turno
 217     II,  IV  |               offerat Turno specie anus in VII; quod luno figuram ementita
 218     II,  IV  |        fugientis ex acie eliciat Turnum in X; quod lutuma aurigae speciem
 219     II,  IV  |                aurigae speciem accipiat in XII; quod Iuno rursus in
 220     II,  IV  |                in XII; quod Iuno rursus in V vertatur in simulacrum
 221     II,  IV  |               Iuno rursus in V vertatur in simulacrum anus; quod Aeneas
 222     II,  IV  |              aliunde accipiat fabricata in VIII; quod Ascanii caput
 223     II,  IV  |                VIII; quod Ascanii caput in II et Laviniae crines in
 224     II,  IV  |                in II et Laviniae crines in VII quendam concipiant ignem;
 225     II,  IV  |              effectus, praeditus fuerit in VIII, aliaque innumera similia,
 226     II,  IV  |                 dictamni sanatus fuerit in XII, vel quod socii Ulixis
 227     II,  IV  |        providentiam, ut erga Aeneam tot in periculis, vel quod scelera
 228     II,  IV  |             scelera puniat, ut contigit in Mezentio, deorum contemptore,
 229     II,  IV  |                quod Aeneas fatis deorum in Italiam proficiscatur in
 230     II,  IV  |                in Italiam proficiscatur in VII, quod se futurum Italiae
 231     II,  IV  |           eiusdem rei et signa accipiat in III, et eadem impleta viderit
 232     II,  IV  |                et eadem impleta viderit in VII, quod omen condendae
 233     II,  IV  |            futurorum nepotum multo ante in VI provideat, quod gesta
 234     II,  IV  |                et posteriorum Romanorum in clipeo insculpta acceperit
 235     II,  IV  |              clipeo insculpta acceperit in VIII, quod sospes ad inferos
 236     II,  IV  |                 indeque reversus fuerit in VI, quod naves eius mutantur
 237     II,  IV  |                quod naves eius mutantur in nymphas initio IX. Horum
 238     II,  IV  |         theologiam eiusque conclusiones in tota epopoeia spargendas,
 239     II,  IV  |               item, quae singularis est in regnis et imperiis fundandis,
 240     II,  IV  |                 conservandis, mutandis, in bellis administrandis, in
 241     II,  IV  |               in bellis administrandis, in victoriis concedendis, demum
 242     II,  IV  |            victoriis concedendis, demum in dispositione totius heroicae
 243     II,  IV  |             eius socii, vel adversarii, in tali loco, tali tempore
 244     II,  IV  |              sequentibus: "Si igitur et in ea quoque, quae vere prius
 245     II,  IV  |           tamquam possibile confinxerit in sua fabula, ex vi huius
 246     II,  IV  |              quartum: Ioannem Barclaium in Argenide. In his enim admirabilis
 247     II,  IV  |          Ioannem Barclaium in Argenide. In his enim admirabilis est
 248     II,  IV  |                admirabilium possibilium in omni omnino genere, ex quibus
 249     II,  V   |                QUO FONTE VETERES POETAE IN EPICA POESI ADMIRABILIUM
 250     II,  V   |              fabulosa confingendi novas in particulari actiones vel
 251     II,  V   |                 imitationem Maro fingit in particulari eundem Vulcanum
 252     II,  V   |              Iovis, sicut Iris Iunonis, in particulari applicat fuisse
 253     II,  V   |                 ad Aeneam quoque missum in IV et ad Poenos in I; Iridem
 254     II,  V   |               missum in IV et ad Poenos in I; Iridem vero ad Turnum
 255     II,  V   |                I; Iridem vero ad Turnum in IX et ad Didonem in IV.
 256     II,  V   |              Turnum in IX et ad Didonem in IV. Aeolus praeterea ciet
 257     II,  V   |         Neptunus sedat, Mars et Minerva in Iliade proeliis adest, qua
 258     II,  V   |                 heroicam, hos vel illos in particulari, quia hoc assignatur
 259     II,  V   |                tota Aeneide, ut Iunonis in Aeneam, Cupidinis in Ascanium,
 260     II,  V   |            Iunonis in Aeneam, Cupidinis in Ascanium, Iuturnae in aurigam,
 261     II,  V   |         Cupidinis in Ascanium, Iuturnae in aurigam, ad imitationem
 262     II,  V   |              imitationem metamorphoseon in universali theologica historia
 263     II,  V   |                 adeuntibus Tartara. Quo in loco mirari plurimum debes
 264     II,  V   |              quidem ingenio usos fuisse in hac imitatione. Sed tamen
 265     II,  V   |               hac imitatione. Sed tamen in his ipsis fingendis a vera
 266     II,  V   |         assignaturus sit. Oportet tamen in hoc imitari veteres poetas,
 267     II,  V   |            historiae et doctrinae, quae in sacris libris continetur.
 268     II,  V   |              vera, peregrinus et hospes in Sacra scriptura est. Innumera
 269     II,  V   |           Innumera enim sunt possibilia in ea et varia prorsus, et
 270     II,  V   |        imitationem semel factorum, quae in Sacra scriptura referuntur.
 271     II,  V   |                 quid habet cum Deo, qui in Exodo mare diviit et in
 272     II,  V   |                 in Exodo mare diviit et in duos erigit parietes, qui
 273     II,  V   |               graphice describit Moyses in cantico: Flavit spiri us
 274     II,  V   |                 tnare. Quis simllis tui in fortibus, Domine? Stetit
 275     II,  V   |                 congregatae sunt abyssi in medio mari, qui non delphinos
 276     II,  V   |        devoravit eos sicut stipulam. Et in spiritu furosis tui congregatae
 277     II,  V   |       introduceret: Dux fuisti, inquit, in misericordia tua populo.
 278     II,  V   |                  Acuet autem duram iram in lanceam. Quae omnia maiori
 279     II,  V   |         alicuius belli Christiani iuste in impios suscepti. Iam vero
 280     II,  V   |          Sapientia divina? Ego, inquit, in altissimis habitavi, et
 281     II,  V   |               habitavi, et thronus meus in columna nubis. Quam decore
 282     II,  V   |             profundum abyssi penetravi, in fluctibus maris ambulavi
 283     II,  V   |             fluctibus maris ambulavi et in omni terra steti. Quid simile
 284     II,  V   |          sapientiam divinam introducere in poemate possim tamquam non
 285     II,  V   |             venti,~quid habet cum illo: In sermone eius siluit ventus
 286     II,  V   |            tenebras latibulum suum, et: In circuitu eius tempestas
 287     II,  V   |               Iove, quid habet cum illo in Epistola ludae: Cum Michael
 288     II,  V   |                potius illo: Deus stetit in synagoga deorum, in media
 289     II,  V   |              stetit in synagoga deorum, in media autem deos diiudicat?~
 290     II,  V   |           simile est illi; Viam fecisti in mari equis tuis. Numquid
 291     II,  V   |                mari equis tuis. Numquid in fluminibus iratus es, Domine?...
 292     II,  V   |               iratus es, Domine?... vel in mari indignatio tua? Qui
 293     II,  V   |               stabulis Marti erectis!). In prima quadriga rufi equi,
 294     II,  V   |               prima quadriga rufi equi, in secunda nigri, in tertia
 295     II,  V   |                 equi, in secunda nigri, in tertia albi, in quarta varii.
 296     II,  V   |          secunda nigri, in tertia albi, in quarta varii. Ventorum iterum
 297     II,  V   |                Danielem cap.7 et rursus in Apocalypsi multoque magis
 298     II,  V   |             ipsa Venus Ascanium tollens in altos Idaliae lucos cum
 299     II,  V   |                 sanctis illis ammalibus in Apocalypsi plenis oculis
 300     II,  V   |                columnarum instar altero in mari, altero in terra fixis?~
 301     II,  V   |           instar altero in mari, altero in terra fixis?~Quid triceps
 302     II,  V   |                 habent vel cum paradise in Genesi, vel cum gemmata
 303     II,  V   |               gemmata et aurea civitate in Apocalypsi? Ilia vero, quae
 304     II,  V   |                 quae Aeneas lib. VI vel in Tartaro vidit, vel in Elysiis
 305     II,  V   |               vel in Tartaro vidit, vel in Elysiis campis, quid habent
 306     II,  V   |              principibus, primis, venit in adiutorium. Quod quomodo
 307     II,  V   |             hanc pugnam, etiam fortasse in assumptis corporibus, cui
 308     II,  V   |             metamorphoses illae Iunonis in Aeneam vel Beroën, Neptuni
 309     II,  V   |            Beroën, Neptuni apud Homerum in Calchantem, Iuturnae in
 310     II,  V   |                 in Calchantem, Iuturnae in Metiscum ad ipsa angelorum
 311     II,  V   |        angelorum phaenomena tarn crebra in bibliis, cum assumpto corpore
 312     II,  V   |             assumunt? Quid ipsius Iovis in taurum transformatio ad
 313     II,  V   |       transformatio ad Nabuchodonosorem in bovem conversum? Quid Iuppiter
 314     II,  V   |                pulvis exiguus, Libravit in ponere montes et colles
 315     II,  V   |                 ponere montes et colles in statera? Quid Apollo, castra
 316     II,  V   |            nocte primogenita interfecit in Aegypto? Quid Harpyiae lib.
 317     II,  V   |            armatis locustis pugnantibus in Apocalypsi, vel cum aliis
 318     II,  V   |               vel cum malo daemone, qui in Iob ait se circuisse terram
 319     II,  V   |          adstant? Quid equi omnes Turni in XII, Didonis in IV, Latini
 320     II,  V   |             omnes Turni in XII, Didonis in IV, Latini in VII, Rhesi
 321     II,  V   |              XII, Didonis in IV, Latini in VII, Rhesi praeterea et
 322     II,  V   |               fodit, exsultat audacter, in occursum pergit armatis.
 323     II,  V   |                 contra Sisaram manentes in ordine et cursu suo, vel
 324     II,  V   |             Habacuc11: Stellae luxerunt in custodiis suis. Vocatae
 325     II,  V   |              cum uno Ezechielis latere, in quo Hierosolyma et obsidio
 326     II,  V   |                  quas poetae ingeminant in clipeis cum ilia Machabaeorum
 327     II,  V   |       Machabaeorum cap. 6: Refulsit sol in clipeos aureos et aereos,
 328     II,  V   |          cortinis sanctuarii et oraculo in Exodo? Quid columbae ramum
 329     II,  V   |                ramum Aeneae monstrantes in VI cum columba ramum oleae
 330     II,  V   |                 mortem alloquens Aeneam in III vel Dido et Anchisis
 331     II,  V   |                III vel Dido et Anchisis in VI cum Samuele a pythionissa
 332     II,  V   |         metamorphosis navium Troianarum in nymphas cum virga Moysis
 333     II,  V   |               virga Moysis transformata in draconem? Quid serpentes
 334     II,  V   |                draconem? Quid serpentes in Laocoontem et filios immissi
 335     II,  V   |            peripetiae apud omnes poetas in unum collectae, Aeneae cum
 336     II,  V   |            puerorum Davidis? Quid Cacus in spelunca cum Samsone templum
 337     II,  V   |             penitus nihil est simile et in ipsis fabulis, ut ad unius
 338     II,  V   |           ipsamque naturam constitisse, in alterius vero gratiam retro
 339     II,  V   |             retro etiam cessisse, Ionam in utero ceti triduo vixisse,
 340     II,  V   |             admirabiliaque Moysis opera in Aegypto, Abrahami, Iosephi,
 341     II,  V   |               prout et Noa, ut docuimus in Antiquitatibus. Eorum tamen
 342     II,  V   |       Antiquitatibus. Eorum tamen opera in fabulis suppressa vel certe
 343     II,  VI  |                IPSA POSSIBILIA POSSIMUS IN STATU EXSISTENTIAE CONSTITUERE~
 344     II,  VI  |            CIRCA ACTIONEM, HEROICAM VEL IN IPSA ACTIONE~ ~Et quidem
 345     II,  VI  |                autem ilia et adolescere in robur facit indicium. Itaque
 346     II,  VI  |          ulterius patet ipsum difficile in actione heroica ease fundamentum
 347     II,  VI  |             exercetur actio, etiamsi et in se difficilis sit intrinsece,
 348     II,  VI  |                 quod evenerit, fundatur in illo difficili heroico.
 349     II,  VI  |             Aeneam, profugum e Phrygia, in Italia regnum fundare est
 350     II,  VI  |             evertendas naves navigantis in Italiam Aeneae, et Allectum
 351     II,  VI  |            causas belli excitandas, cum in illam venerit; utrumque
 352     II,  VI  |          Neptunus sedaverit tempestates in itinere, in Italia vero
 353     II,  VI  |                 tempestates in itinere, in Italia vero bellum excitatum
 354     II,  VI  |               per ignotas vagari silvas in peregrina terra. Fingatur
 355     II,  VI  |              Didone pudicitiam professa in hospitium admitti; ergo
 356     II,  VI  |             Cupido, et quidem aptissime in persona Ascanii, quem pudica
 357     II,  VI  |            nihil tale suspicans honeste in sinu foveret. Difficile
 358     II,  VI  |                 Didoni coniugio iunctus in Italiam navigare pergat;
 359     II,  VI  |          suasurus.~Difficile est Aeneam in incertum navigare, utpote
 360     II,  VI  |              capessendo Italiae Creusae in II, Anii et Heleni in III,
 361     II,  VI  |           Creusae in II, Anii et Heleni in III, et somnia de eadem
 362     II,  VI  |                 de eadem Italia adeunda in III et in IV, et oracula
 363     II,  VI  |                Italia adeunda in III et in IV, et oracula Apollinis
 364     II,  VI  |                IV, et oracula Apollinis in III et Sybillae in VI, et
 365     II,  VI  |            Apollinis in III et Sybillae in VI, et iterum vaticinia
 366     II,  VI  |              vaticinia Harpyiae Celaeno in III. Immo etiam ad propositi
 367     II,  VI  |                 confirmationem adeundus in inferis Anchises, ubi~...
 368     II,  VI  |               beneficio deducantur vivi in infera. Difficile rursus
 369     II,  VI  |            principi, et quidem profugo, in coniugem; ergo fingenda
 370     II,  VI  |               portenta: obsessam laurum in medio palatii ab apibus
 371     II,  VI  |                Aeneam potuisse invenire in terra hostili auxilia; ergo
 372     II,  VI  |          auxilia; ergo hoc illi revelet in somnis Tiberinus lib. VIII.
 373     II,  VI  |                 pinu essent fabricatae, in plures verteretur nymphas.
 374     II,  VI  |          vulneratum redire statim posse in proelium, quod tamen exigebat
 375     II,  VI  |                praesertim haerente telo in stipite; ergo fingatur Venus
 376     II,  VI  |                fuisse semper praeiactam in ipso difficili. Unde collige
 377     II,  VII |              POSSIBILIUM ET PROBABILIUM IN FABULA PONENDORUM REGULAM
 378     II,  VII |                vel desit ad exprimendam in ea perfectionem herois,
 379     II,  VII |            probabilia possibilia exeant in actum fabulae, ut non sit
 380     II,  VII |               fabulae, ut non sit minus in ipsa tota fabula neque plus,
 381     II,  VII |                  quam sit universaliter in ipsa idea perfecti herois.~
 382     II,  VII |             nimirum perfectionem herois in certa virturis specie, v.
 383     II,  VII |             aliquam virtutem pertineat, in eaque exprimatur tota perfectio
 384     II,  VII |            omnia vitae humanae officia. In Odyssea ergo accepit prudentiam
 385     II,  VII |           virtutem et ad ceteras fusam, in quo excellentem Ulixem expressit,
 386     II,  VII |                ei non attribuit per se. In Iliade ergo accepit ideam
 387     II,  VII |             praxis ipsius, seu actionis in omni paene genere tractandam.
 388     II,  VII |               genere tractandam. Itaque in Odyssea perfectissimum heroem
 389     II,  VII |     perfectissimum heroem imitatus est, in quantum prudens est, in
 390     II,  VII |                 in quantum prudens est, in Iliade vero, in quantum
 391     II,  VII |            prudens est, in Iliade vero, in quantum actiosus, duasque
 392     II,  VII |                 enim, praecipuum heroem in Iliade, tamquam speculum
 393     II,  VII |               speculum praxis proposuit in omni ferme agendi ratione,
 394     II,  VII |              Menelaum, Paridem non nisi in certa quadam agendi perfectione.~
 395     II,  VII |              est universalissima herois in omni omnino genere actionis
 396     II,  VII |               Iliadem simul et Odysseam in una Aeneide inclusit. Nam
 397     II,  VII |          perfectionem actionis, re vera in uno Aenea expressit et Achillis
 398     II,  VII |               etiam melius dubio procul in Aenea Maro quam Homerus
 399     II,  VII |                 Aenea Maro quam Homerus in Ulixe imitatus est, in lib.
 400     II,  VII |          Homerus in Ulixe imitatus est, in lib. VI praecipue. Cum enim
 401     II,  VII |                 et actuosa vita, qualis in Iliade est, postulet societatem,
 402     II,  VII |                 hinc accidit, ut Ulixes in Odyssea ex regione Calypsus
 403     II,  VII |         cinguntur Achilles et Agamemnon in Iliade, unus Graecorum,
 404     II,  VII |         stipatus plerumque introducitur in actuosa vita ab exercitu
 405     II,  VII |      contemplationem aggreditur, ut cum in lib. I per silvas errat
 406     II,  VII |           legendae studiosus). Item cum in VI descendit ad inferorum
 407     II,  VII |           theologiam et futura docendus in inferis, Achatem, hoc est
 408     II,  VII |               sola, pervenimus. At vero in I, ubi levioris scientiae,
 409     II,  VII |          singula episodia ita componere in fabula possimus, ut in eis
 410     II,  VII |        componere in fabula possimus, ut in eis omnes hypotheses explicentur
 411     II,  VIII|               PER HYPOTHESIN ET QUOMODO IN IPSIS EPISODIIS UNIVERSALITAS
 412     II,  VIII|             POSSIBIUUM COLLOCANDA SIT~ ~In duo capita episodia heroicae
 413     II,  VIII|                 heroicae actionis video in Marone distributa: in contemplationem
 414     II,  VIII|             video in Marone distributa: in contemplationem et actionem.
 415     II,  VIII|                enim et quidem praecipua in Marone animadvertimus, quae
 416     II,  VIII|                Aeneas~Ut ergo perfectum in speculatione Aeneam repraesentaret
 417     II,  VIII|               patriorum deorum ex Troia in terram hosticam transferentem,
 418     II,  VIII|              theologiae est, speculatur in III et quasi duas sententias
 419     II,  VIII|           famulumne parentis~ et rursus in eodem, cum videret Harpyias,
 420     II,  VIII|          Caerimonias vero ludos Iliacos in III exercendi rursumque
 421     II,  VIII|            exercendi rursumque funebres in V et ipsarum exsequiarum
 422     II,  VIII|             vocamus theologiam moralem. In II enim noluit attrectare
 423     II,  VIII|          callens visa statim Carthagine in I:~Miratur molem ... magalia
 424     II,  VIII|                 et strata viarum.~Neque in urbibus condendis aliquo
 425     II,  VIII|                delineatore indiget, sed in VII~... ipse humili designat
 426     II,  VIII|         designat moenia fona~ it rursus in V:~ ... urbem designat aratro~
 427     II,  VIII|                 communi umbra, ita enim in III quasi ex gnomone denuntiat
 428     II,  VIII|                 gnarus, erat. Ideo enim in I~ ...fastigia, suspicit
 429     II,  VIII|              Quod enim ei apparet Venus in I et Mercurius in IV quodque
 430     II,  VIII|                 Venus in I et Mercurius in IV quodque cetera phaenomena
 431     II,  VIII|               fortunam intellexerit, ut in I ex signo Veneris dominantis
 432     II,  VIII|             sibi fuisse Didonem facilem in se recipiendo. Nec fuit
 433     II,  VIII|              sollicite petiisset Pallas in X noctu navigans et iuxta
 434     II,  VIII|                iter...~Neque ille Iopas in I non nisi coram gnaro philosophiae
 435     II,  VIII|        perfectissimus~Physicus~ ~Nam et in VI in campis Elysiis speculatur
 436     II,  VIII|                 Physicus~ ~Nam et in VI in campis Elysiis speculatur
 437     II,  VIII|                  quippe qui res futuras in universali quodam cognoverit,
 438     II,  VIII|                et duo libri, II et III, in quibus tam exquisite recenset
 439     II,  VIII|               eorumque situm, et quidem in tribus orbis partibus: Asia,
 440     II,  VIII|                  regiones et tam exacte in fine III Aetnam montem.
 441     II,  VIII|                host idem ostendunt, dum in explorandis regionibus tam
 442     II,  VIII|            terris iactatus et alto.~Qua in re ut perfectiorem faceret,
 443     II,  VIII|             necesse ex ratione itineris in Italiam id confingere, confinxit
 444     II,  VIII|              confinxit tamen eum quoque in Africa fuisse, ut in hac
 445     II,  VIII|             quoque in Africa fuisse, ut in hac geographie particula
 446     II,  VIII|             etiam scientissimum exhibet in Aenea, dum in XII fingit
 447     II,  VIII|     scientissimum exhibet in Aenea, dum in XII fingit Venerem ei vulnerato
 448     II,  VIII|           natura rerum, ut explicavimus in fabulis poetarum? Haec quia
 449     II,  VIII|               coniugum fortuito amissam in ardente Troia diligenter
 450     II,  VIII|                 et tota Aeneide:~ Omnis in Ascanio cari stat cura parentis.~
 451     II,  VIII|                parentis.~Prudenter item in III coorta peste inchoatam
 452     II,  VIII|                 prius aliam reliquisset in Thracia, metuens cautissime
 453     II,  VIII|         Politicus~Tota enim Aeneide tum in foederibus, tum in bellis
 454     II,  VIII|          Aeneide tum in foederibus, tum in bellis suscipiendis, tum
 455     II,  VIII|                bellis suscipiendis, tum in legationibus conficiendis
 456     II,  VIII|                 singula si persequamur, in infinitum excresceret commentarius.
 457     II,  VIII|             premit altum corde dolorem.~In eodem libro Carthaginis
 458     II,  VIII|          exteras invisant urbes. Ibidem in nube adhuc latens suos de
 459     II,  VIII|            inquam, et humani fuit. Unde in II sanguine in bello etiam
 460     II,  VIII|               fuit. Unde in II sanguine in bello etiam iusto aspersus
 461     II,  VIII|               Praetendi taedas aut baec in foedera veni.~ Augur et
 462     II,  VIII|        cognoscentem, partiam ut augurem in lib. I et haruspicem in
 463     II,  VIII|                 in lib. I et haruspicem in lib. VII per portenta fulgurum,
 464     II,  VIII|                 revelationem, ut quater in lib. in, semel in libro
 465     II,  VIII|         revelationem, ut quater in lib. in, semel in libro II, bis
 466     II,  VIII|                quater in lib. in, semel in libro II, bis in lib. IV,
 467     II,  VIII|                  semel in libro II, bis in lib. IV, semel in libro
 468     II,  VIII|               II, bis in lib. IV, semel in libro VII, bis lib VIII
 469     II,  VIII|       interpretatur. Hector quoque illi in II et Anchises in IV, et
 470     II,  VIII|           quoque illi in II et Anchises in IV, et Creusae umbra in
 471     II,  VIII|                 in IV, et Creusae umbra in II, et Penates in III, et
 472     II,  VIII|                 umbra in II, et Penates in III, et Tiberinus in VIII
 473     II,  VIII|            Penates in III, et Tiberinus in VIII in somnis apparent.
 474     II,  VIII|               III, et Tiberinus in VIII in somnis apparent. Polydorus
 475     II,  VIII|                apparent. Polydorus vero in III etiam vigilantem alloquitur.
 476     II,  VIII|           Aeneide a Marone laudata fuit in Aenea sine egregia quadam
 477     II,  VIII|             ergo primum fuit, et quidem in omni genere, perfectissimus,
 478     II,  VIII|            magis varium genua et causae in Ulis reperiantur. Expende
 479     II,  VIII|             Expende enim dcmonstrativam in I ad reginam et suasorias
 480     II,  VIII|             reginam et suasorias multis in locis, et forensem in IV,
 481     II,  VIII|            multis in locis, et forensem in IV, cum reginae refellit
 482     II,  VIII|              etiam ad finem usque. Unde in fine m subdit:~Sic pater
 483     II,  VIII|                hymnos diis pangat, quod in VI se peritissimum fabularum
 484     II,  VIII|              Castore, quod illi Musaeus in Elysiis campis et Orpheus
 485     II,  VIII|             delectari. Unde et libenter in fine libri I audit crinitum
 486     II,  VIII|                fuisse. Id vero non nisi in otio et in conviviis. Ceteroqui
 487     II,  VIII|                vero non nisi in otio et in conviviis. Ceteroqui nescio,
 488     II,  VIII|              tota Aeneide, celeberrimas in VI exhibuit.~ Pictor~ vero
 489     II,  VIII|             quoad theoricen, illud unum in fine I satis declarat, quod
 490     II,  VIII|               tangunt.~ Agnovit nimirum in lacrirnis rerum, hoc est
 491     II,  VIII|                lacrirnis rerum, hoc est in ipsis coloribus, expressam
 492     II,  VIII|            accipiat. Immo insinuat Maro in illo versiculo lib. IV:~ 
 493     II,  VIII|            ipsum indicat, quod extincto in V Palinuro~ ... ipse ratem
 494     II,  VIII|              ipse ratem nocturnis rexit in undis~ et lib. X ad clavum
 495     II,  VIII|                urbis lib. III sterilem, in qua sociis~... victum seges
 496     II,  VIII|               cum tot cervos ipse solus in lib. I confixit.~Ceteras
 497     II,  VIII|               partem perfectionis, quae in actione externa consistit,
 498     II,  VIII|          procurante Marone et quasi cum in scena epica acturum exerente.~
 499     II,  VIII|                 per membra quietem.~ Et in lib. I, cum alii fessi labore
 500     II,  VIII|        Prospectum late pelago petit,~et in lib. VIII, etiamsi apud