Pars

  1   2|           mulier albus' perfecta et uera possit esse sententia. Videtur
  2   2|    albedinem', quae perfecta est ac uera fortasse sententia; cur
  3   2|            ego' sana possit esse ac uera sententia, series tamen
  4   2|          quae quidem de Homero uiuo uera est. Ad maiorem itaque inconuenientis
  5   2|            simul propositio quae ex uera infertur, quod uidelicet
  6   2|            antequam Socrates esset, uera poterat esse falsa menente
  7   2|             Socrates, erit sedens', uera fortasse enuntiatio esset
  8   2|        fortasse enuntiatio esset ac uera quoque ipsius conuersio,
  9   2|          aut dictio est aut negatio uera, cum lignum falsum sit dicere
 10   3|          dicere, quippe cum non sit uera, sed imperfecta oratio,
 11   3|             cum dicimus 'propositio uera uel falsa', id est 'uerum
 12   3|            propositiones loquuntur, uera tamen exponitur regula quae
 13   3|           est lapis'. Si enim et in uera propositione, cum dicitur: '
 14   3|     profecto ita in re, sicut dicit uera propositio, sed non est
 15   3|              haec enim propter unum uera est, si iustitia careat,
 16   3|         diuidens, quae scilicet nec uera simul cum ea nec falsa esse
 17   3|         potest, numquam autem simul uera. Unde potius contraria ei
 18   3|            determinatione subtracta uera remaneret.~Patet itaque
 19   3|             separata sit; illa enim uera est, etsi unus albus non
 20   3|             quidam homo est albus', uera ipsius contradictoria relinquitur '
 21   3|        unoquoque non existente albo uera est, ista autem non nisi
 22   3| affirmationis et negationis cum una uera sit, aliam necesse est falsam
 23   3|            est'. Cum enim ipse est, uera est affirmatio et falsa
 24   3|           quae falsa erat, negatio <uera> qua de existente agebatur,
 25   3|             agebatur, nec iam etiam uera[m] quae uocis impositione
 26   3|           non rapuit': utraque enim uera est, affirmatio quidem de
 27   3|   accidentium, ipsum nomen referat, uera quoque erit negatio 'Socrates
 28   3|      negatio referatur, haec quoque uera est.~Apparet autem ex suprapositis
 29   3|            est', quae numquam simul uera est uel falsa; sed semper
 30   3|         diuidit quod, quotiens haec uera est, illa falsa est, et
 31   3|          aliquis; sed falsa ultima, uera fuit prima.~Cum autem signa
 32   3|          recipiant, aut quomodo pro uera teneant hanc: 'possibile
 33   3|    affirmatio est de 'non esse', et uera, nec etiam modalis dici
 34   3|           itaque modo uidetur /197/ uera haec propositio: 'possibile
 35   3|            uero de rebus exponitur, uera uidetur hoc modo: 'possibile
 36   3|           quod ipsa dicit'. Sed iam uera est, si i[s]ta exponatur,
 37   3|           subsistere queat. Sed sic uera erit haec propositio: 'necesse <
 38   3|   compositum. Dicunt enim quod, cum uera sit 'omne animal necesse
 39   3|            dicimus: 'propositio est uera'. Inde enim uera dicitur
 40   3|     propositio est uera'. Inde enim uera dicitur quia illum generat
 41   3|             Socratem esse hominem', uera est nec eius intellectus
 42   3|            esse album'; quae quidem uera uidetur, si de sensu uniuersalis
 43   3|       partem falsam, secunda quidem uera quae utramque habet ueram
 44   3|          sedet'. Sic enim expositis uera est prima et falsa secunda. /
 45   3|            dum est homo'; illa enim uera est, haec falsa. Similiter
 46   3|             lapidem dum est lapis', uera est 'non est possibile Socratem
 47   3|         lapidem dum est lapis, tunc uera est non possibile est Socratem
 48   3|         positio de huiusmodi futuro uera uideretur; pro eo uidelicet
 49   3|            determinatus. Nulla enim uera uidebatur posse dici propositio
 50   3|         nisi quae determinate esset uera, et falsa similiter, ut
 51   3|             ac determinate fortasse uera dici potest secundum susceptionem
 52   3|        contingenti futuro nulla sit uera uel falsa determinate, omnium
 53   3|             eoquod determinate quae uera uel falsa esset, nescirent.
 54   3|           est> ut propositio dicit, uera est; si autem non, falsa,
 55   3|     nesciamus, non minus propositio uera est quae illud dicit. Similiter
 56   3|             ignora[n]tum nobis sit, uera est propositio; sin autem
 57   3|           fortasse dicitur non esse uera illa propositio quae id
 58   3|             est esse, quod scilicet uera dicit, alterum non esse,
 59   3|              et antecedens. At uero uera est haec consequentia:~
 60   3|             consequentiam, cum haec uera, illa falsa esse, ut dictum
 61   3|           sicut nec ipsius conuersa uera est, haec scilicet:~ si
 62   3|       ueritatem custodiat, sed modo uera sit eadem, modo falsa. Si
 63   3|          est. Semper enim alterutra uera est, hoc est semper ita
 64   3|        habet quod uel haec uel illa uera est. Haecque Aristotelis
 65   3|         necesse est ueram esse, dum uera est, uel non ueram non esse
 66   3|           ueram non esse ueram, dum uera non est. Sed non ideo omnem
 67   3|  simpliciter nec omnem quae non est uera, necesse est non esse ueram;
 68   3|        ueram; alioquin numquam quae uera est, posset esse non uera
 69   3|           uera est, posset esse non uera nec ea quae non est uera,
 70   3|            uera nec ea quae non est uera, posset fieri uera: quod
 71   3|          non est uera, posset fieri uera: quod enim ex necessitate
 72   3|      intellexerit atque aliter quam uera sint, quod etiam discussum
 73   3|             discussum est superius, uera etiam fortasse erit secunda
 74   3|       dicitur cum sit eius diuidens uera 'non omnis canis est animal',
 75   3|             possunt, sed una tantum uera est et altera falsa. At
 76   3|      quaecumque ueris aequipollent, uera esse necesse est. Si uero
 77   3|        propositionum sumitur, neque uera tantum neque falsa dici
 78   3|             dici potest, sed partim uera et partim falsa, secundum
 79   3|    enuntiatio cuius diuidens tantum uera esse comprobatur, haec scilicet: '
 80   3|            est irrationalis', neque uera tantum neque falsa esse
 81   3|          quod aliquando altera pars uera sit, altera falsa; quando
 82   3|            pars contradictionis est uera et alia falsa, ueluti 'hic
 83   3|          falsae, sed utrarumque una uera est et altera falsa.~At
 84   3|       primae figurae ut haec quoque uera sit:~ omne malum bonum est~
 85   3|      dictione acceptum praedicetur, uera fortassis enuntiatio erit,
 86   4|             nulla propositionum sit uera. Neque enim uel ueritas
 87   4|             est animal~et ex falsis uera hoc modo:~ si hic lapis
 88   4|     consecutionis seruant. Cum enim uera sit huiusmodi consequentia:~
 89   4|   imperfecta rerum inferentia, quae uera tenetur, uera quoque esse
 90   4|      inferentia, quae uera tenetur, uera quoque esse perfecta complexionis
 91   4|           ueram non fecit, quae iam uera erat nondum homine aut animali
 92   4|           uel eis quoque destructis uera semper permanebit. Dicendum
 93   4|            sed si species est homo, uera est inferentia. Ad argumentum
 94   4|     consequentia[m], modo ex falsis uera texatur. Haec enim, ut ipse
 95   4|         sensum unaquaque propositio uera uel falsa dicenda est. Ista
 96   4|         enim dialecticus curat siue uera sit siue falsa inferentia
 97   4|          consequentiae, dummodo pro uera eam recipiat ille cum quo
 98   4|             conseritur. Sed ubi pro uera audiens eam receperit, tam
 99   4|      dialecticus procedet ac si sit uera. Sed haec quidem probabilitas,
100   4|           id quod ista consequentia uera proponit:~ si est homo,
101   4|         destructo homine non possit uera esse~ si est homo, est animal~
102   4|         ipse est homo nec ista ideo uera consequentia:~ si est homo,
103   4|           animal, non est homo~quae uera est. Haec autem animali
104   4|       animali destructo de quolibet uera sic potest ostendi: animali
105   4|             homo sit niger, non est uera:~ si est homo, est albus~
106   4|           ponit, quae scilicet erat uera hominis substantia, quae
107   4|       Quippe nihil potest esse illa uera hominis substantia quae
108   4|        destructa est, nisi animalis uera fuerit essentia. Ponamus
109   4|             ueluti cum dicimus:~ si uera est: omnis homo est animal,
110   4|      uiderimus. Verum est enim quia uera est 'omnis homo est animal',
111   4|             impossibilis, cum prima uera fuerit, et secunda uera
112   4|             uera fuerit, et secunda uera esse conuincetur. Ponamus
113   4|           est animal~Ponatur itaque uera:~ si non est animal, non
114   4|             animal'. Et sic poterit uera conuinci: aut 'homo' positus
115   4|          positionem exigit; unde et uera ostenditur:~  si est homo,
116   4|            est homo, est animal~cum uera illa recipietur:~  si non
117   4|          est homo~Cum autem et haec uera illam ueram et illa istam
118   4|           redditur: quaecumque enim uera est cum una aequipollentiarum,
119   4|            291/ alia, uel quandoque uera est una, et alia; similiter
120   4|            affirmatio possit semper uera consistere. Aliqui enim
121   4|          consequens neget. Cum enim uera sit:~ si est homo, est animal
122   4|            animal rationale mortale~uera quoque contingit:~ si non
123   4|           si 'omnis homo est lapis' uera est, simul et 'quidam lapis
124   4|          quoque secunda conuincitur uera: si 'Socrates est brunellus'
125   4|             Socrates est brunellus' uera est, simul et 'brunellus
126   4|       enuntiatio, cum uidelicet nec uera sit nec concessa? Sicut
127   4|             quaecumque consequentia uera consistit. Quod enim sempiternum [
128   4|       ueritas impediat, nulla autem uera enuntiatio sic praemissa
129   4|      praemissae, quippe cum non sit uera una ex ipsis, quae est huic
130   4|            quod quidem oporteret ut uera propositio fieret, non iam
131   4|      procederemus propositione, sed uera, quae scilicet eamdem rem
132   4|   antecedentis incurremus. Cum enim uera sit quae ait:~ si nullum
133   4|            est album~Rursus cum pro uera teneatur:~ si omnis homo
134   4|           est substantia~etiam ista uera sit:~ si nullus homo est
135   4|        hominis. Quae si uerae sunt, uera est ista:~ si nullus homo
136   4|           si 'omnis homo est Plato' uera est simul et 'Socrates est
137   4|   quibuslibet rebus eorum complexio uera consistat. Sunt autem hae:~
138   4|            his rebus complexio illa uera est, quarum nulla alterius
139   4|           consequentia nihilo minus uera est quam supraposita. Quia
140   4|         omnibus aequaliter terminis uera consistit, cuiuscumque scilicet
141   4|            hypotheticam proponitur, uera est, ut ex homine patet
142   4|        lapidem', non fit inferentia uera. Ad consequentem itaque
143   4|          est species animalis quare uera est consequentia illa:~
144   4|   assumptione facimus, cum nec ipsa uera recipiatur nec postea totam
145   4|           illa tantum quae sequitur uera constaret et in ea uim inferentiae
146   4|            ad illud antecedit, quia uera est haec regula: si aliquid
147   4|             a1terius etc., ac si de uera consequentia. Ex ea autem,
148   4|          dici potest nec saepissime uera fuerit, sicut nec conclusio,
149   4|    habitudinis assumptio hic tantum uera recipiatur ubi inter speciem
150   4|        aperte falsa sit, illa autem uera possit ostendi, quippe cum <
151   4|       propositam consequentiam quae uera est, pertineret.~Neque enim
152   4|            propositione supraposita uera haec consequentia:~ si '
153   4|       quicquid infert antecedens in uera coniuncta naturali consequentia
154   4|           enuntiatio categorica tam uera quam falsa, tam affirmatiua
155   4|          tantum est Socrates', quae uera est; ita enim ipse est Socrates
156   4|         alia praedicari de Socrate, uera est propositio quae ait: '
157   4|          modis demonstrant, non est uera consequentia, sicut nec
158   4|         hominum contingit existere, uera est haec propositio: 'omnis
159   4|           homo'; sicut nec conuersa uera est, ut scilicet:~ si Socrates
160   4|          prouenire, cum illa semper uera sit regula, et istam ueram <
161   4|     inconueniens contingit. Si enim uera est prima, uera est ista:~
162   4|             Si enim uera est prima, uera est ista:~ si quoddam ens
163   4|            necessario. Magis itaque uera uidetur consequentia quae
164   4|          quae quidem /346/ cum ista uera non potest esse, ut enim
165   4|            tamen non ideo minus est uera.~Sed fortasse dicitur quia
166   4|          necessario exigit, ideoque uera est haec consequentia:~
167   4|            alia res, paries non est~uera uidetur. Nam illud quod
168   4|             esse. Itaque etiam illa uera uidetur:~ si domus est sola,
169   4|          Homerus~cum qua etiam ista uera est:~ si est Homerus, est
170   4|          ipsa manifestum utrum haec uera uel falsa dicenda sit. Illae
171   4|        natura sumpliciter paritatis uera potest ostendi, sed fortasse
172   4|          natura naturalis paritatis uera est putanda. Unde itaque
173   4|            homo; alioquin non esset uera 'omne risibile est homo'.
174   4|        econuerso, id est si una est uera, et alteri, uel si est falsa,
175   4|         enuntiatione, siue scilicet uera siue falsa, uera sit illa
176   4|           scilicet uera siue falsa, uera sit illa consequentia quae
177   4|         antecedens categorica quasi uera accipitur, et tunc idem
178   4|        locus a praedicato <est> ubi uera est antecedens categorica,
179   4|        procedit hypothetica, id est uera est illa tota consequentia
180   4|        praedicatum uniuersale, tunc uera est illa tota consequentia~
181   4|             enim si non esset homo, uera esset consequentia --, sed
182   4|           ueram ponunt, cum nec ubi uera est, uis inferentiae sit
183   4|  hypotheticae. Scimus enim quod, si uera esset antecedens categorica,
184   4|  antecedenti categorica, quae etiam uera est. Quia ergo species non
185   4|             consequens consequentia uera sit, ueram quoque istam
186   4|         quia nullus homo est lapis, uera est illa consequentia, et
187   4|       consequentia, et quia non est uera consequentia, quidam homo
188   4|             lapis. Quare si non est uera illa consequentia, uera
189   4|             uera illa consequentia, uera est ista:~ si omnis lapis
190   4|       denegant quod si quia non est uera ista consequentia, uera
191   4|             uera ista consequentia, uera est illa, et quia nulla
192   4|             est illa, et quia nulla uera est, aliqua est uera; quod
193   4|          nulla uera est, aliqua est uera; quod omnino falsum est.
194   4|            consequentiae referatur, uera est; determinatio uero tantum
195   4|         genus~Sed nec ibi nec alibi uera est, cum nec ibi nec alibi
196   4|         omnibus quod ipsa proponit <uera> inueniatur, alioquin pro
197   4| hypotheticam antecedat, id est quod uera sit illa consequentia, regula
198   4|           ut consequens hypothetica uera sit, sicut in tractatu loci
199   4|             est animal non est homo~uera est ex eo quod esse animal
200   4|         enim, si non consequeretur, uera esset tota composita, ut
201   4|       propositio dicit uel non est, uera uel falsa est propositio --,
202   4|             re ut dicit propositio, uera est ipsa et econuerso. In
203   4|           ut dicit propositio, tunc uera est ipsa propositio~Dicunt
204   4|            nam si est homo, inquit, uera est oratio qua dicitur quia
205   4|        consequentiae, quae ait: 'si uera est oratio, ita est in re....'
206   4|             Socrates> est homo' est uera, id est dicit illud quod
207   4|        latrabile <animal>'. Ut ista uera uideatur consequentia, ita
208   4|         Socrates est homo', ipse re uera homo est.~Sed haec quidem
209   4|        stare dum sedet'; prima enim uera est, secunda falsa; de quibus
210   4|          Cum enim Socrates existit, uera est affirmatio et falsa
211   4|         necesse est, cum affirmatio uera manserit. Reciprocari etiam
212   4|        eorum quae illa significant, uera sunt uel falsa in significatione,
213   4|              Maxima propositio:~ si uera est affirmatio, falsa est
214   4|           falsa est negatio~uel~ si uera est negatio, falsa est affirmatio --~
215   4|               omnis homo est lapis' uera esse nullo modo potest,
216   4|             modo potest, nisi etiam uera sit ista: 'quidam homo <
217   4|         siue non sit, semper altera uera est et altera falsa. Circa
218   4|           est non-equus~ si non est uera "Socrates est homo", uera <
219   4|           uera "Socrates est homo", uera <est> "Socrates non est
220   4|          est homo"~uel:~ si non est uera "Socrates est sanus," uera
221   4|          uera "Socrates est sanus," uera est "Socrates est aeger"~
222   4|         consecutionem reddere, quae uera esse non possit, eam scilicet
223   4|       apponitur? Quodsi tantum tota uera est consequentia, in qua
224   4|            id est: quia est animal, uera est de eo illa consequentia,
225   4|           ut quo tempore categorica uera est, hypothetica sit uera,
226   4|           uera est, hypothetica sit uera, quae nullo tempore uera
227   4|            uera, quae nullo tempore uera esse potest; uera tamen
228   4|           tempore uera esse potest; uera tamen est categorica. Si
229   4|           tunc est aegrum~fortassis uera est consecutio, sed iam
230   4|          filius omnis patris', quia uera est eius contradictoria: '
231   4|         diximus, accipitur, quomodo uera erit 'omnis homo est quidam',
232   4|           est inhaerere; unde etiam uera esset 'quidam homo est omnis'.
233   4|             circa singulos. Unde si uera recipitur 'omnis homo est
234   4|           homo est quidam', quae et uera ex quibusdam et falsa ex
235   4|      secundum relationem nullo modo uera uidetur, haec scilicet: '
236   4|  indiuiduorum ex quibus ostenditur, uera est; si autem 'quidam' in
237   4|           est etiam reciprocatio et uera sicut prior assignatio.
238   4|         siue non sit, semper altera uera est et altera falsa. Circa
239   4|           est non-equus~ si non est uera "Socrates est homo," uera <
240   4|           uera "Socrates est homo," uera <est> "Socrates non est
241   4|           est homo"~uel~ si non est uera "Socrates est sanus," uera
242   4|          uera "Socrates est sanus," uera est "Socrates est aeger"~
243   4|         consecutionem reddere, quae uera esse non possit, eam scilicet
244   4|       apponitur? Quodsi tantum tota uera est consequentia, in qua
245   4|            id est: quia est animal, uera est de eo illa consequentia,
246   4|           ut quo tempore categorica uera est, hypothetica sit uera,
247   4|           uera est, hypothetica sit uera, quae nullo tempore uera
248   4|            uera, quae nullo tempore uera esse potest; uera tamen
249   4|           tempore uera esse potest; uera tamen est categorica. Si
250   4|           tunc est aegrum~fortassis uera est consecutio, sed iam
251   4|          filius omnis patris', quia uera est eius contradictoria: '
252   4|         diximus, accipitur, quomodo uera erit 'omnis homo est quidam',
253   4|           est inhaerere; unde etiam uera esset 'quidam homo est omnis'.
254   4|             circa singulos. Unde si uera recipitur 'omnis homo est
255   4|           homo est quidam', quae et uera ex quibusdam et falsa ex
256   4|      secundum relationem nullo modo uera uidetur, haec scilicet: '
257   4|  indiuiduorum ex quibus ostenditur, uera est; si autem 'quidam' in
258   4|           est etiam reciprocatio et uera sicut prior assignatio.
259   4|           accipiunt. Sed nec in his uera est regula. Cum enim recipiamus
260   4|             deinde uero pars altera uera concluditur. Cuius rei tale
261   4|          diuisionis membro. Si enim uera non sit affirmatio, ueram
262   4|            falsificata parte altera uera esse ostenditur, quae oppositae
263   4|           possumus nisi eis quae ex uera affirmatiua categorica descendunt.
264   4|            nisi quae ex affirmatiua uera regulari ueniunt. Regulares
265   4|       quibus argumenta proponuntur, uera ac necessaria requirenda
266   4|           recipere debent nisi quae uera sunt. Sed sola sufficit
267   4|           debet admittere nisi quae uera ac necessaria cognouerit.~
268   5|         illa dicitur quae non in se uera recipitur, sed gratia argumentandi
269   5|     hypotheticis contingit. Si enim uera est:~ si est homo, non est
270   5|            est homo, non est animal~uera est~ non si est homo, est
271   5|       pensanda; sed dum membra sint uera, et ipsam esse ueram consequentiam
272   5|             inferri quia non aliter uera potest esse temporalis,
273   5|              nisi eius utraque pars uera fuerit; tantumdem enim ualet '
274   5|     praecedentem uero propositionem uera consequens temporalis tunc
275   5|     animatum, est animal~Neque enim uera est naturalis consequentia
276   5|         sequens temporalis non esse uera gratia praecedentis categoricae,~
277   5|     categoricae,~immo semper per se uera forsitan existimabitur,
278   5|      temporalium sine altera umquam uera poterit consistere, cum,
279   5|            quod uidelicet una magis uera sit quam alia, sed quod
280   5|             sed quod magis uideatur uera. Rursus: si ipsa antecedat
281   5|       propositionibus ueris uidetur uera texi temporalis, cuiusque
282   5|         animal~quia ex eisdem ueris uera conuincitur ipsius ultimae
283   5|           ex coniuncta sua, et ista uera, conuincitur.~Si quis itaque
284   5|           ac si sic diceretur:~ aut uera est haec disiuncta: est
285   5|               waut est calidum, aut uera est illa disiuncta: est
286   5|          haec scilicet:~ si non est uera disiuncta, tunc est tepidum~
287   5|          ista:~ si non est calidum, uera est disiuncta~de pluribus
288   5|             res est, aliqua res est~uera tamen est categorica quae
289   5|          uel aegrum'. Cum enim haec uera esse non dubitetur, falsa
290   5|     enuntiationem; nam si est homo, uera est oratio qua dicitur,
291   5|        simplex conuersio. Si itaque uera sit uel falsa naturalis
292   5|         enim cum illa numquam simul uera esse potest, sicut nec partes
293   6|         sibi conuenire non possunt, uera recipitur; tertia uero tantum
294   6|          est. Cum igitur temporalis uera esse non possit, nisi utraque
295   6|            nisi utraque ipsius pars uera fuerit, sicut supra docuimus,
296   6|            coniunguntur. Sicut enim uera est quae ait:~ si est homo,
297   6|          est animatum~non uideretur uera [con]sequens temporalis
298   6|   categoricam; semper enim fortasse uera alicui uideretur esse, sicut
299   6|           in naturalem conuersa non uera est, ita etiam nec secunda.~
300   7|      utrumque dicatur sensibile; et uera quidem et prima potentia
301   7|           et praedicari; ut numquam uera sit ipsius praedicatio;