Pars

  1   1|         substantiale esse accidentis nomen demonstrat. /52/~Inest quoque
  2   1|          scilicet quod sicut 'uocis' nomen ad aerem et ad mensuram
  3   1|             continuationem. Unde cum nomen 'numeri' plurale simpliciter
  4   1|              est 'unitates' 'lineae' nomen uel 'superficiei' uel 'corporis'
  5   1|        recipient? Unde potius numeri nomen et 'binarii' et 'ternarii'
  6   1|              supra tetigimus, numeri nomen substantiuum sit ac plurale
  7   1|              aere subiecto prolatam; nomen scilicet generis ad fundamentum
  8   1|            generis ad fundamentum et nomen speciei ad accidens referentes.
  9   1|      referentes. Sicut autem 'uocis' nomen in substantia tantum tenent,
 10   1|     substantia tantum tenent, sic et nomen 'syllabae' uel 'litterae',
 11   1|        Tribus enim modis 'orationis' nomen apud Graecos accipitur,
 12   1|        huiusmodi quantitatum commune nomen sit 'oratio', nihil impedit
 13   1|            significa[n]t, sitque hoc nomen 'significans' potius ex
 14   1|               eorum scilicet ad quod nomen 'quantitatis' aequiuocatum
 15   1|               ad quae> 'quantitatis' nomen aequiuocum deduxit. Dicuntur
 16   1|              esse' circumscriptionis nomen accipiatur, oportet ut uel
 17   1|           bene enim 'qualiter' unius nomen generalissimi uideretur,
 18   1|            noster erat) 'positionis' nomen ad qualitates quasdam aequiuoce
 19   1|            DE RELATIVIS~'Ad aliquid' nomen multis modis accipimus:
 20   1|              utimur. Est autem uocum nomen secundum hoc quod ipsas
 21   1|        Accipitur quoque 'ad aliquid' nomen in designatione rerum quae
 22   1|             sed ea quae per idem fit nomen, ut 'pater filii pater'.
 23   1|           itaque illa definitio quam nomen 'ad aliquid'. Unde et Aristoteles
 24   1|             m quae per> substantiuum nomen ponunt-, dicens: "uisus
 25   1|     assignatio quae fit per~superius nomen sic: 'caecitas uisionis
 26   1|           quoque et per substantiuum nomen albedinis praedicationem
 27   1|        uidelicet uel omnium formarum nomen accipitur, secundum quod
 28   1|        secundum quod Priscianus omne nomen significare substantiam
 29   1|              dicimus;" 'qualis' enim nomen nonnisi a qualitate generalissimo
 30   1|          quae habitui opposita erat, nomen protulit; secundum quam
 31   1|          tamen quandoque 'passionis' nomen, sicut in supra<posita maneria> '
 32   1|           uocabulum, totius maneriae nomen accipit, ut in eo quod ait: "
 33   1|               enim, quod aptitudinis nomen est (-unde et curtatum bipedem
 34   1|           diuiditur, tamquam si quis nomen 'substantiae' ignorans pro
 35   1|          toleratur. Cum autem 'pati' nomen generalissimi ponimus, tale
 36   1|         Sicut enim actionum generale nomen est 'facere' uel 'agere',
 37   1|         designare, sed non 'mortuum' nomen, quod sola nominat inanimata
 38   1|             exsequitur, non /110/ ad nomen praedicamenti pertinet,
 39   1|         modos aequiuocum debeat dici nomen 'habere', inquirendum est.
 40   1|               Sic quoque et 'habere' nomen de superioribus modis tamquam
 41   1|             ipsum uestiunt, 'habere' nomen generale reduxerit secundum
 42   1|           supra dictum est, 'habere' nomen secundum formas aequiuoce
 43   2|        animal rationale mortale, cui nomen datum est per impositionem,
 44   2|            demonstratio, ut Socratis nomen ipsius quoque accidentia
 45   2|          enim tradat grammatica omne nomen substantiam cum qualitate
 46   2|          manifestius demonstrari per nomen 'hominis' quam per nomen '
 47   2|             nomen 'hominis' quam per nomen 'animalis', aliquem etiam
 48   2|             infinita sunt, infinitum nomen uocatur." Si tamen significare
 49   2|       impositionem 'significationis' nomen extendit.~  QUAE UOCES NATURALITER,
 50   2|         compositum est, tamquam unum nomen communis aerarii, non sicut
 51   2|               quod humani, cadaueris nomen est. Si enim oratio sumeretur,
 52   2|              bonus' uteretur, 'boni' nomen, quod subditur nec ullo
 53   2|       rationale mortale', 'animalis' nomen [ponitur] non ad sola rationalia,
 54   2|          commune cuiuslibet animalis nomen ponitur ideoque per 'rationale'
 55   2|    Categoricorum dicitur, assentit: "nomen, inquit, et uerbum duae
 56   2|              120/ syllabae 'hominis' nomen affirmationem uel negationem
 57   2|          uerba.~ DE NOMINE~Est autem nomen, auctore .Aristotele, uox
 58   2|            Socrates'. Qui enim prius nomen ipsum rei aptauit, non obliquo
 59   2|              Quod autem sine tempore nomen esse monstrauit, a proprietate
 60   2|       dicitur. Unde et tantum 'albi' nomen dicere uidetur, quantum
 61   2|              significatione temporis nomen a uerbo recedere uidetur
 62   2|         personam in tempore denotat. Nomen autem inhaerendi significationem
 63   2|             de quo etiam subiunxit: "nomen uero semper," cum his scilicet
 64   2|               non-homo, uero non est nomen, at uero nec positum est
 65   2|              at uero nec positum est nomen quo illud oporteat appellari.
 66   2|             aut negatio est; sed sit nomen infinitum. "Finita enim
 67   2|         huiusmodi uocibus 'infiniti' nomen attribuit, quod infinita
 68   2|                ut Boethius ostendit, nomen est rei non-existentis,
 69   2|              Si quis autem 'hominis' nomen secundum significationem
 70   2|          sint stolidi, hic tamen qui nomen 'Britonis' composuit secundum
 71   2|          fatua esset, atque hinc hoc nomen illi affine in sono protulit.
 72   2|             132/ quoniam per '"albi" nomen ipsum attribuitur' designatur
 73   2|     aequiuoca? Sicut enim aequiuocum nomen multa nomina secundum significationem
 74   2|            cognouit. Ideoque 'uerbi' nomen in his tantum dictionibus
 75   2|       nuncupor Petrus' non inde esse nomen rei quod queat in ablatiuum
 76   2|            quod est Petrus'. Si enim nomen rei esset, tantumdem proponeret
 77   2|             dici potest, dum aliquis nomen meum proferens me uocat.
 78   2|      dictionum pensemus atque Homeri nomen hominis ut 'poeta' sumamus,
 79   2|          coniunximus, quando 'filii' nomen subtrahitur, non possumus
 80   2|             ut scilicet cum 'poetae' nomen, quod ad 'poema' quodammodo
 81   2|       subtrahitur, per quod 'Homeri' nomen nomini copulabatur, 'Homerus
 82   2|            Homerus est poeta', cuius nomen 'Homerus' ut 'poeta' accipiatur.
 83   2|         solebam 'Homeri' et 'poetae' nomen, si per se intelligantur,
 84   2|            uenit.~Nec ullum poematis nomen de quo agimus, in enuntiatione
 85   2|          existere dicimus, ac poetae nomen ad poematis nominationem
 86   2|           quod existentis rei tantum nomen est. Si enim, quia uerbum
 87   2|        posuit, ipsum tam existentium nomen quam non-existentium accepit
 88   2|         lectionem', cum et lectionis nomen ex praesentia datum sit,
 89   2|          puer fuit, si 'puer' per se nomen sumatur secundum propriam
 90   3|          significatiua; nec si etiam nomen sumas compositum, sicut
 91   3|              eam dicemus, immo quasi nomen illius quod propositione
 92   3|              propositio non est, sed nomen eius cui uerum attribuitur.
 93   3|             propositionis profertur, nomen sit, cui scilicet 'uerum'
 94   3|       enuntiatiua tenet, non a uerbo nomen accepit, sed a modo proponendi
 95   3|             ipsa propositio quam hoc nomen 'Socrates'. Unde et hoc
 96   3|     superflue subderetur post uerbum nomen 'inhaerentiae'. Quodsi per '
 97   3|          quod per uerbum praedicatur nomen suscipere potest. Quod autem
 98   3|        enuntiant hoc modo: 'homo est nomen uel uox uel disyllabum'.
 99   3|               cum dicitur: 'homo est nomen', quaero de quo per subiectum
100   3|          quaero de quo per subiectum nomen agitur, ac dicitur quia
101   3|          quod in subiecto profertur, nomen est diuini, quod nomen est
102   3|               nomen est diuini, quod nomen est rei et rectus quidem
103   3|           exemplum dedit, compositum nomen est humani cadaueris, sicut
104   3|           aliquid', quod existentium nomen ac non-existentium inuenitur
105   3|       non-existentium tantum proprie nomen sumatur, secundum id quod
106   3|          dictamine agatur, quod eius nomen apponitur, per quod de ipso
107   3|             agatur. Quodsi 'Homerus' nomen est dictaminis, quid non
108   3|            remanet; aut si 'Homerus' nomen est dictaminis, quid in '
109   3|            quod est, esse propositum nomen in sensu accipitur, hoc
110   3|             composita quoque in unum nomen possunt simul enuntiari;
111   3|              eidem non insit -- unum nomen non componunt sicut nec
112   3|           adiectiuo suo unum efficit nomen ut 'homo albus', 'animal
113   3|           non uidetur per 'corporis' nomen superfluere; quae enim in
114   3|         infinitum speciei et finitum nomen generis, sicut 'non-homo'
115   3|             mortale'; 'hominis' enim nomen nonnisi ex praesentia animalis
116   3|             destructo Socrate ipsius nomen priorem et propriam impositionem
117   3|            etiam homo, quippe ipsius nomen, ut hominis, tale quod ante
118   3|            Oportet itaque 'Socratis' nomen tam in affirmatione quam
119   3|            esse hominem 'hominis'que nomen circa inferiora intelligat,
120   3|     abstractionem accidentium, ipsum nomen referat, uera quoque erit
121   3|          quam <de> indiuiduo uniuoce nomen 'hominis' dicitur, cum ea
122   3|            uniuocum; unde 'Socratis' nomen, si commune non sit, neque
123   3|            quodsi est 'animal' totum nomen, nonnisi ea quae iam animata
124   3|            eius cuius pater est, cum nomen eius reticetur. At licet
125   3|           indeterminatae substantiae nomen est, tamquam '<ali>quis'
126   3|           enuntiationes.~Quale autem nomen 'omnis' esse confiteatur,
127   3|         relinquitur, uerum subiectum nomen cui apponitur, uel 'homo'
128   3|            rationale' orationem, non nomen, proferentes uel 'animal
129   3|             est, non aliud tamen hic nomen 'animalis' quam ibi dicit.
130   3|               tamquam per compositum nomen de singulis hominibus ageremus
131   3|               moriens' enim uiuentis nomen est: neque enim moritur
132   3|             enim rei non­-existentis nomen est ut non-existentis. Nullo
133   3|        significationes. 'Verum' enim nomen est propositionis et tunc
134   3|             re est. Rursus accipitur nomen intellectus et tunc sumptum
135   3|              anima. Accipitur quoque nomen existentiae rei et nihil
136   3|           modis accipitur, id est et nomen orationis et dicitur sumptum
137   3|              quod non est in re; uel nomen intellectus sumptum a qualitate
138   3|          Socratem esse hominem' unum nomen uel orationis uel intellectus --
139   3|            et illud annotandum cuius nomen uel casus uel utrumlibet
140   3|             sese habet. Casus igitur nomen est inopinati euentus, hoc
141   3|          redeamus. 'Utrumlibet' ergo nomen ponunt omnium futurorum
142   3|             etiam huius proprietatis nomen esse potest quae in rubus
143   3|             rationale'; unde et unum nomen effici possunt. Si uero
144   3|          Periermenias: "si uero unum nomen duobus impositum sit ex
145   3|        negatio, ut si quis ponat hoc nomen 'tunica' homini et equo."
146   3|              potest tamen illud unum nomen aequiuoce dari. Quaecumque
147   3|         trium attribuit; nec 'canis' nomen secundum aequiuocationem
148   3|        animal est canis', si 'canis' nomen aequiuoce sumatur, tantumdem
149   3|            Aristoteles cum 'tunicae' nomen homini et equo aequiuoce
150   3|             albus," quippe 'tunicae' nomen unicuique per se tamquam
151   3|              per se tamquam proprium nomen datum fuit, secundum id
152   3|          tenetur; cumque substantiae nomen uniuocum sit, non est ipsius
153   4|            illud namque substantiale nomen est, hoc autem habitudinis.
154   4|             rogaretur et substantiae nomen respondere conueniret, ut
155   4|             inferentiis necessitatis nomen saepe oportet apponi, ac
156   4|             significandam 'animalis' nomen /281/ est inuentum. Et tunc
157   4|          autem nominis causa periit, nomen quoque in ipsis remanere
158   4|           maneat sicut de ea per hoc nomen 'Socrates, agitur, utique
159   4|       lapidis sic, ut homini per hoc nomen 'lapis' attribuitur, acceperit,
160   4|       faciunt, -- oportet praecedere nomen 'Petri' ad quod referantur,
161   4|     quocumque scilicet casu proferri nomen eius constructio exigat,
162   4|             species, aliquod generis nomen refertur, ideo <quod> sit
163   4|        quidem 'genus illius' commune nomen generum omnium cuiuslibet
164   4|           enuntiatione ad praemissum nomen relatiuum pro nomen referri,
165   4|       praemissum nomen relatiuum pro nomen referri, sicut et cum dicitur:~
166   4|          siue illa ad uerbum siue ad nomen ponatur; ad uerbum quidem,
167   4|             in praemisso exemplo, ad nomen uero sic:~ si est caput
168   4|          Boethius monstrat, cum modo nomen, id est uocem significatiuam
169   4|              ad quodcumque referatur nomen, eius simpliciter significationem
170   4|               Nec tamen ipsa per hoc nomen 'homo, designata ad se ipsam
171   4| consequentiarum agimus, definitionem nomen rei accipi. De quo quidem
172   4|           quam definientis orationis nomen, actiue quidem et passiue
173   4|              per definitionem et per nomen designatur, potest diuersitas
174   4|        designari potest, cum iam per nomen subiectum fuerit designata,
175   4|            ut si 'anthropos' graecum nomen, quod est 'homo', latina
176   4|               uel si aliquod graecum nomen latina descriptione. Est
177   4|              ueluti cum hoc proprium nomen 'Bartolomeus', 'filium regis'
178   4|              informatas significant. Nomen uero generis omnibus est
179   4|              Cum itaque 'corpus' hoc nomen pluribus sit impositum ex
180   4|           corporea, quisquis per hoc nomen quod est 'corpus', de aliquibus
181   4|     sententiam induxit ut contrarium nomen tantum uniuersalium, non
182   4|              monstramus. Sicut autem nomen relatiuorum aut contrariorum
183   4|              et hic quidem 'mortuum' nomen est qualitatis, non participium
184   4|    recipiendam esse consequentiam ad nomen generis; ac sic opposita
185   4|         infinitum speciei et generis nomen, in quibus simul omnes caeterae
186   4|    recipiendam esse consequentiam ad nomen generis; ac sic opposita
187   4|         infinitum speciei et generis nomen, in quibus simul omnes caeterae
188   4|              qualitas' non accipitur nomen quarti generalissimi, sed
189   4|               Est itaque 'generatio' nomen tam generatae rei quam ipsius
190   4|             similiter et 'corruptio' nomen est tam rei quae corrumpitur,
191   4|            ignotum quid 'philosophi' nomen significet dicemus ad uocabulum
192   4|         nomine siue ipsum primitiuum nomen. Ut sit 'casus' nomen tam
193   4|     primitiuum nomen. Ut sit 'casus' nomen tam eius quod cadit ab alio
194   4|          inuicem dicuntur primitiuum nomen et aduerbium ab ipso diriuatum.~
195   4|       QUAESTIONE~'Quaestionis' autem nomen et actiue et passiue accipi,
196   4|          propositionum antecedentium nomen quam significationum earum,
197   4|              Unde et bene 'rationis' nomen in praemissa definitione
198   4|          dicunt apponi; 'ratio' enim nomen est intellectus qui in anima
199   5|             ipsi materiam pariter et nomen ceperunt, sic et hypotheticorum
200   5|              quot modis 'hypothesis' nomen, unde hypotheticum dictum
201   5|           Sunt tamen nonnulli qui ad nomen conuersionis hypotheticarum
202   7|              QUOT MODIS 'DIVISIONIS' NOMEN SUMATUR~Est autem multiplex
203   7|       apparebit. Est etiam 'diuisio' nomen tam diuisi quam diuidentium.
204   7|              et spiritus diuidentia. Nomen autem diuidentium in eo
205   7|      fortasse pluribus, 'diuisionis' nomen sumatur, de propria tantum
206   7|               et latrabilis animalis nomen est et marinae beluae et
207   7|             omnibus istis 'infiniti' nomen praedicatur, quae est huiusmodi:
208   7|            per definitionem quam per nomen demonstratur. Recte igitur
209   7|         denotandam bene coniunguntur nomen materiae et uocabulum formae
210   7|            definitione, ut 'hominis' nomen, -- cuius haec est definitio: '
211   7|              Magis enim differentiae nomen speciei affine est quam
212   7|            priuationis' et 'habitus' nomen non solum ad formas illas
213   7|             in uocibus fieri ut, cum nomen differentiae in diuisione
214   7|             sed substantiuum speciei nomen pone<re>tur. Alioquin subiecti
215   7|            inesse uolebat.~/542/ Per nomen itaque differentiae speciem
216   7|     significatione, sed substantiuum nomen et speciale. Unde Boethius: "
217   7|            affirmationem aut simplex nomen proferendum esse quam totam
218   7|             negationem aut infinitum nomen; "nam si prius, inquit,
219   7|             si ipsum etiam infinitum nomen specialem teneat significationem,
220   7|       generis uenit, sicut infinitum nomen. Sicut enim dicimus: 'animal
221   7|             Dicimus itaque infinitum nomen siue totam negationem non
222   7|            tantum diuersarum horarum nomen sit, quomodo ipsum existere
223   7|             hominum, nec substantiae nomen, sed accidentis, cum statua
224   7|              in eo scilicet quod per nomen 'totius' modo sibi adiuncto
225   7|           sideris uel marinae beluae nomen est. Sed utrum omnia illa
226   7|             armatum esse. Neque enim nomen generis intellectum facit,
227   7|            Aequiuoca dicuntur quorum nomen commune est solum, ratio
228   7|         dicens uniuoca esse: "quorum nomen commune est, ratio uero
229   7|    definitione, ut homo et equus, et nomen animalis et ipsius definitionem
230   7|            res illae dicuntur quarum nomen commune est solum, non scilicet
231   7|            uero substantiae secundum nomen ipsum diuersa est."~Sed
232   7|               etc., non est secundum nomen, cum ens, ut dictum est,
233   7|              illas terminauit quibus nomen commune est solum; et bene '
234   7|           pluralitas significationis nomen ipsum participantis. Sed
235   7|       aequiuocae fieri incipiunt cum nomen eis quod definitionem substantiae
236   7|        eamdem, imponitur. Hoc itaque nomen quod est aequiuocum siue
237   7|            uel accidentia nominamus. Nomen autem, ut et ipse ait Boethius,
238   7|             ad illud tantum pertinet nomen quod casibus inflecti potest.
239   7|               Sed fortasse aliquando nomen erit aequiuocum ex diuersis
240   7|      diuersam scilicet esse secundum nomen rationem substantiae, ad
241   7|           cum diuersam esse secundum nomen rationem substantiae monstrauit,
242   7|          autem definitionem secundum nomen eamdem negauit, non uacat.
243   7|  generalissimo. Cum igitur 'secundum nomen' apposuit, non omnino eamdem
244   7|            sed tantum secundum illud nomen eamdem esse negauit. Secundum
245   7|        eamdem esse negauit. Secundum nomen autem omnes illae definitiones
246   7|           definitiones quae secundum nomen datae sunt, ad ipsum tam
247   7|               tamen non est secundum nomen composita, cum in significatione
248   7|             et discretae substantiae nomen est nec in impositione sui
249   7|         dicetur. Alioquin de Socrate nomen proprium per diuersa tempora
250   7|           definitiones quae secundum nomen datae non sunt, nec ad definitum
251   7|              certioribus, aequiuocum nomen recte uidetur aperire et
252   7|          uidetur aperire et secundum nomen ipsum esse composita, cuius
253   7|           laxamus et aequiuocationis nomen contrahimus, inter uniuoca
254   7|             quaecumque secundum idem nomen eamdem habent definitionem,
255   7|             autem quae secundum idem nomen non eamdem habent definitionem;
256   7|            ac totius.~Sed si 'canis' nomen secundum hanc uniuocorum
257   7|              quod amplius aequiuocum nomen poterit inueni<ri> aut quomodo
258   7|            hoc modo: 'canis' uel est nomen latrabilis animalis uel
259   7|    designandas, tres tantum secundum nomen inueniemus definitiones.
260   7|             enim 'canis' trium rerum nomen singulis fuit impositum
261   7|            fuit tribus illis insimul nomen impositum ex communi causa,
262   7|           uniuocum esset et secundum nomen definitio data. Tres itaque,
263   7|               et latrabilis animalis nomen est et marinae beluae et
264   7|               et latrabilis animalis nomen est' etc. non esse uocis
265   7|     aequiuocum non est, sed proprium nomen aequiuoci nominis. Sed frustra.
266   7|           uocabulis quibus iungitur, nomen accipit, sed ex his de quibus
267   7|        minime; una enim secundum hoc nomen 'infinitum' definitio: res
268   7|           natura generis uniuntur et nomen eius et definitionem eamdem
269   7|            non solum aequiuocationis nomen participant. Amplius: diuisio
270   7|          ipsa adaequatur, quando nec nomen orationem nec oratio nomen
271   7|           nomen orationem nec oratio nomen in re aliqua subiecta reperitur
272   7|           secundem partes compositum nomen /583/ exponitur, ut in praemisso
273   7| interpretatio siue etymologia maxime nomen aperiant, rei quoque subiectae
274   7|              Quae tamen omnia et hoc nomen 'homo' habet significare,
275   7|            substantiae uel specialis nomen, sicut in Praedicamentis
276   7|            interpretationes uero ita nomen aperiunt, ut sola substantiae
277   7|      mittimur, quippe nec rei dandae nomen ponitur, sed ex nostra quidem
278   7|              personam aut numerum et nomen secundum casum mutatum est.~
279   7|               quod arundinum commune nomen est et proprium fluuii,
280   7|           fuit'; siue articulum siue nomen quod eiusdem generis <est>
281   7|           substantiuum et adiectiuum nomen oportet iungi, et ad eumdem
282   7|            Si enim id quod diuiditur nomen eamdem in omnibus habuerit
283   7|      affirmare posse. Veluti 'canis' nomen aequiuocum sub disiunctione
284   7|             Eisdem namque rebus unum nomen uniuoce conuenit secundum
285   7|         ostendunt, quae ita secundum nomen sunt <ut> non solum rem
286   7|            uero quasi ex parte ipsum nomen tangere uide[n]tur. Totam
287   7|         bipes'. Sicut enim 'hominis' nomen omnium differentiarum suarum
288   7|          ipsius tenet. Unde ipsam ad nomen 'hominis' non necesse est
289   7|        tantum differentias 'hominis' nomen imposuit, secundum eas tantum
290   7|          ullam de pluribus dici, sed nomen tantum concedimus. Cum autem
291   7|           demonstrationem facit quam nomen definitum continet. Hoc
292   7|             Hoc enim inter definitum nomen et definitionem distare
293   7|          proprietates quam definitum nomen contineant, in his tamen
294   7| significationem magis definitio quam nomen operatur, quando ipsa pro
295   7|          recte definiri dicitur, sed nomen. Ubi enim pro definitione