Pars

  1   1|              albedo sicut magis album dicimus. Unde et multo magis substantiae,
  2   1|         consistet. Cum enim diem esse dicimus, si quod per 'diem' nominemus
  3   1|       indiuisibiles, alios compositos dicimus. Simplices quidem elementa
  4   1|          itaque orationem significare dicimus prolatis omnibus eius partibus
  5   1|            designatus est. Cum igitur dicimus prolatam orationem significare,
  6   1|         aliquam, quam significationem dicimus, attribuamus; sed potius
  7   1|          audientis conferimus. Ut cum dicimus: "'Socrates currit' significa[
  8   1|              adiacentiam, quam quando dicimus, cum ipso fieri simul consideramus;
  9   1|            corporis circumscriptionem dicimus; de quo in quantitate actum
 10   1|         demonstrare <uidetur>, et ubi dicimus nihil aliud quam locum designare,
 11   1|              loco esse uel in tempore dicimus, quae, si grammaticae proprietatem
 12   1|            constat obtinere: cum enim dicimus 'in domo', non aliud per '
 13   1|               rem quae homo est, esse dicimus; sed non illud uocabulum
 14   1|           utrum scilicet, quemadmodum dicimus 'pater filii pater', ita
 15   1|             relationes esse. Cum enim dicimus: 'pater est pater filii, <
 16   1|              est, ad filium respicere dicimus, ipsarum essentias relationum
 17   1|        pendere manifestum est; cumque dicimus: 'pater est pater filii'>,
 18   1|             dico secundum quam qualem dicimus;" 'qualis' enim nomen nonnisi
 19   1|               salubres uel insalubres dicimus: "et simpliciter, inquit,
 20   1|              cuiuslibet imaginationem dicimus quae ad repraesentationem
 21   1|              manifestum est. Nam quod dicimus rarum, positio quaedam partium
 22   1|               iustum uel grammaticum' dicimus. Quoniam autem qualitatis
 23   1|               minus iustum uel sanum' dicimus, ita 'magis et minus iustitia
 24   1|            tolero uel perfero crucem' dicimus, ita et 'patior crucem'
 25   1|               calcior' passiua sumpta dicimus, sed quaedam formae accipiendae
 26   2|            impositione significatiuas dicimus, ut ea quam latrando canis
 27   2|                alias dictiones, alias dicimus orationes. Est /115/ autem
 28   2|           Nunc autem omnem compositam dicimus dictionem quae diuersarum
 29   2|       magister' uel 'domus' composita dicimus, (illud quidem ex duobus
 30   2|           accidens enim musicum album dicimus aliquem. Aut quae sibi in
 31   2|               designarent. Cum itaque dicimus 'de homine', dicunt 'de'
 32   2|             non potest, in quorum, ut dicimus, inquisitione dialectica
 33   2|           itaque aliud accipimus, cum dicimus 'currit' demonstrare cursum
 34   2|          currentem, sicut nihil aliud dicimus 'animal homini inhaerere'
 35   2|      essentiae sunt, quae substantiua dicimus, alia uero adiacentia, quae
 36   2|          mulier albus' uel 'uir alba' dicimus. Patet autem hinc generis
 37   2|              aut 'idem' relatiua--cum dicimus 'idem loquitur', imperfectum
 38   2|      affirmationem reddit; ueluti cum dicimus: 'Socrates est non-homo',
 39   2|               in aliis uocabulum esse dicimus nisi in his quibus est impositum
 40   2|        currentem uel fuisse uel fore' dicimus, sic 'esse album aut fuisse
 41   2|               sicut enim 'sum Petrus' dicimus, ita etiam 'ego nuncupor
 42   2|              copulant. Non enim sicut dicimus 'ego sum Petrus', ita 'ego
 43   2|            copulantes. Sed potius eum dicimus 'ego curro Petrus', non
 44   2|        determinatur. Cum enim aliquem dicimus esse album, hoc est proponimus
 45   2|          adiectiui, actum quidem, cum dicimus 'Socrates est' atque in
 46   2|            uideantur habere. Cum enim dicimus Homero defuncto: 'Homerus
 47   2|             cum poema Homeri existere dicimus, ac poetae nomen ad poematis
 48   2|              homo?~opposita enim <ea> dicimus quaecumque non sunt idem.~
 49   2|               de eo qui nondum sedet, dicimus (aut 'fuit sedens' proponimus),
 50   3|           mihi dicitur: similiter cum dicimus 'homo currens', 'homo albus',
 51   3|           exprimi uidetur; ut cum ita dicimus: 'uerum est Socratem currere
 52   3|              esset. Sic quoque et cum dicimus: "'Socrates currit" uerum
 53   3|             aperiemus. Sed licet, cum dicimus: 'Socratem currere uerum
 54   3|          exprimimus uotum, ueluti cum dicimus: 'osculetur me amica'.~Addunt
 55   3|              intellectuum, ueluti cum dicimus 'intellectus uerus uel falsus',
 56   3|               ac loquitur, ueluti cum dicimus: 'uerum est Socratem currere
 57   3|            est in re'. Neque enim cum dicimus: 'uerum est Socratem currere',
 58   3|          nomina propositionum, ut cum dicimus 'propositio uera uel falsa',
 59   3|        intellectus generant. Cum enim dicimus: 'homo currit', de homine
 60   3|             quicquam de intellectibus dicimus, sed de rebus solis agentes
 61   3|               homo, est homo~cum enim dicimus:~ si est homo, est animal /
 62   3|        copulauerit. Similiter nec cum dicimus: 'Socrates est homo', id
 63   3|             intelligatur, superfluere dicimus, ueluti si dicas: 'Socrates
 64   3|    superfluitas iudicanda. Veluti cum dicimus: 'homo est animal', quamuis
 65   3|         fortasse dicetur quia nec cum dicimus: 'homo animal currit', id
 66   3|      aequiuoce sumptis, cum scilicet <dicimus>: 'Alexander rapuit Helenam', '
 67   3|               proprie nec uniuersalem dicimus negatiuam, /184/ sed propriam
 68   3|             esse partes quas terminos dicimus, id est praedicatum et subiectum.
 69   3|         possunt admisceri, ueluti cum dicimus: 'Socrates non uidet Platonem,.
 70   3|          Aiaces uel plures Alexandros dicimus; ac fortasse haec erit <
 71   3|           omnis homo' et 'omne albam' dicimus; etsi hic non sit tanta
 72   3|       permanet, sicut 'animalis', cum dicimus uel 'animal rationale' orationem,
 73   3|           contingit enuntiari, ut cum dicimus: 'bonum est Socratem legere
 74   3|      uidelicet aduerbia proprie modos dicimus et inde aduerbia uocamus
 75   3|         considerantur termini, ut cum dicimus: 'possibile <est> Socratem
 76   3|             monstrandum est. Cum ergo dicimus: 'Socrates est episcopus
 77   3|          patiatur contingere; ut, cum dicimus: 'Socratem possibile est
 78   3|                inhaerentiam.~Cum ergo dicimus: 'Socrates est episcopus',
 79   3|                falso'. Neque enim cum dicimus: 'Plato uere est philosophus', '
 80   3|             sensu earum agant, ut cum dicimus: 'possibile est Socratem
 81   3|              currere uel necesse', id dicimus quod possibile est uel necesse
 82   3|        necesse' necessitatem, ut, cum dicimus: 'possibile est Socratem
 83   3|               rei existentiae, ut cum dicimus: 'propositio est uera'.
 84   3|               existentia rei, ut, cum dicimus: 'Socratem esse hominem
 85   3|         existens. Similiter et quando dicimus: 'possibile est Socratem
 86   3|      attribuimus proprietatem, sed id dicimus quod id quod dicit haec
 87   3|              modum apponendam, ut cum dicimus: 'necesse est Socratem uiuere
 88   3|               ipsa remoueri. Cum ergo dicimus: 'si falsa est Socratem
 89   3|      determinatio Similiter et quando dicimus: 'impossibile est Socratem
 90   3|               209/ debemus. Cum etiam dicimus necesse non esse lapidem,
 91   3|        modalibus determinatis, ut cum dicimus: 'possibile est Socratem
 92   3|              accipiatur, sicut, <cum> dicimus de aliquo: 'aliquando ridet,
 93   3|        constantia egere, ut etiam cum dicimus de Socrate etiam legente:~
 94   3|               autem eos rerum euentus dicimus quicumque uel ex existentia
 95   3|               tempore proponatur, cum dicimus: 'Socrates hodie leget',
 96   3|               possunt quae necessaria dicimus; quod enim necessario futurum
 97   3|             dicitur. Inopinatum autem dicimus huiusmodi euentum [quam]
 98   3|               rebula probare uidetur? Dicimus autem ea<m>, quodammodo
 99   3|        diuersim ponentes. Unde et cum dicimus: 'animal rationale mortale',
100   3|              namque magis multiplicem dicimus enuntiationem quae plura
101   3|        conclusionis. Idque ipsum poni dicimus ad differentiam talium complexionum
102   3|      compositiones. Formam quidem eam dicimus compositionem syllogismorum
103   3|               quidem secundam figuram dicimus, hoc modo: 'omne iustum
104   3|            Medium uero terminum illum dicimus qui ad conclusionem eorum
105   3|           maiorem, hoc est digniorem, dicimus quae in conclusione praedicatur;
106   3|             praedicatur, quod maiorem dicimus extremitatem; minorem uero
107   3|             non uidetur, cum scilicet dicimus: aut praemissae propositiones
108   4|           definientes uim inferentiae dicimus. Veluti cum talis proponitur
109   4|              constructionis. Cum enim dicimus:~ si est animal, est animatum~
110   4|                Veluti cum de auolibet dicimus:~ si est homo est animal~
111   4|              conclusionem. Veluti cum dicimus:~ omnis homo est animal
112   4|       assignatio suppleat, ueluti cum dicimus: 'si est homo est animal'
113   4|         merito non quae res sit locus dicimus, sed unde sit locus, id
114   4|            enim ab homine sed aspecie dicimus; illud namque substantiale
115   4|               aperiret hoc modo: "cum dicimus: 'si peperit, cum uiro concubuit', .....
116   4|     consequentiam. "Item, inquit, cum dicimus: 'si sol mouetur, necessario
117   4|             se habere concedatur, cum dicimus:~ si hoc est, illud est~
118   4|    categoricam ad secundam antecedere dicimus uel eorum quae ab ipsis
119   4|           speciem ad genus antecedere dicimus, id est 'hominem' ad 'animal',
120   4|            falsum inferri, ueluti cum dicimus:~ si uera est: omnis homo
121   4|          atque attenditur. Veluti cum dicimus:~  si Socrates est homo,
122   4|               habitudinis; ueluti cum dicimus:~ si aliquid est species
123   4|   propositione monstratur; ueluti cum dicimus:~ si homo est spenes animalis,
124   4|              in categoricis. Cum enim dicimus: 'quaelibet species est
125   4|               enuntiationem. Cum enim dicimus: 'omnis species est suum
126   4|             suis speciebus praedicari dicimus, ac si diceremus 'homo est
127   4|               lapis' etc. Rursus: cum dicimus 'omnis res praedicatur de
128   4|          fecerit primam. Cum enim sic dicimus:~ si aliquis est homo, ipse
129   4|             ipse est homo~Rursus: cum dicimus:~ si aliquis est homo, ipse
130   4| contrapositionem conuertimus, non ita dicimus:~ si ipse non est animal,
131   4|  propositiones conuertere, ueluti cum dicimus: /320/~ si aliquis est homo,
132   4|               impedit. Neque enim cum dicimus: 'genus illius' uel 'species
133   4|             enuntiationibus. Cum enim dicimus: 'animal praedicatur de
134   4|      opinionem ostendamus. Cum itaque dicimus: /324/~ si aliqua species
135   4|               mittit, ueluti, cum ita dicimus:~ si aliquis homo est albus,
136   4|           sensus pensanda, ueluti cum dicimus:~ si omne animal praedicatur
137   4|    comprehendi demonstrat. Veluti cum dicimus:~ si omne animal, tunc homo~
138   4|        posuisse meminimus, ueluti cum dicimus:~ de quocumque praedicatur
139   4|             genus eodem modo;~uel cum dicimus:~ quicquid infert antecedens
140   4|             quidem ut cum substantiam dicimus esse rem per se existentem
141   4|       accidens quidem ut cum Socratem dicimus esse hominem album crispum
142   4| significationem contineat; ueluti cum dicimus:~ si est animal rationale
143   4|             omnino taceri. Cum itaque dicimus:~ si est animal rationale
144   4|            uero Socrate existente cum dicimus: 'omnis homo est homo',
145   4|       constantiis proferri. Cum enim <dicimus>: quicquid praedicatur de
146   4|        praedicationem quidem ea paria dicimus quae de eodem tantum praedicantur,
147   4|               Paria autem ea hoc loco dicimus quae a propositionibus dicuntur,
148   4|       paruulorum ostendimus. Cum enim dicimus:~ si omnis homo est animal,
149   4|          regula induci; cum uidelicet dicimus:~ si non est animal, non
150   4|   oppositionem accipientes <omnia> ea dicimus opposita quae sese circa
151   4|       respectu uero opposita relatiua dicimus, quae quidem, cum eidem
152   4|         argumentationem soluimus, cum dicimus: ''Socrates est homo' dicit
153   4|               priuationem uel habitum dicimus, cum non contingant circa
154   4|    priuationem et habitum proprie non dicimus.~Sed haec nomina relatiua <
155   4|                Neque enim quemadmodum dicimus: 'priuatio habitus priuatio'
156   4|            itaque aliquid priuationem dicimus alicuius, non relationem
157   4|            habitum. Sic quoque et cum dicimus: 'uidens quod uidetur uidens'
158   4|           genera separamus. Cum autem dicimus: alia[m] in contrariis generibus
159   4|         tantum priuationem contingere dicimus quando habitum in suo quoque
160   4|               inquit, non omnem illum dicimus qui non habet dentes nec
161   4|              regressionem. Nec quidem dicimus simpliciter eos qui habent
162   4|        gressibiles secundum potentiam dicimus, magis quidem ad naturam
163   4|             habuit. Videtur autem cum dicimus: 'possibile est caecum uidere',
164   4|               et inanimatum contraria dicimus, sic etiam mortem et uitam
165   4|            praesentis. Non enim sicut dicimus: 'nullum calefaciens est
166   4|         frigidum facturum'; aut sicut dicimus: 'nullum quod calefacit
167   4|             ipsum uidere contingeret. Dicimus autem uisionem in dormiente
168   4|          Complexa autem contraria eas dicimus propositiones quae de eodem
169   4|        negatio praeposita, ueluti cum dicimus:~ si uerum est Socratem
170   4|            consequens.~Hoc autem ideo dicimus quod sunt quidam qui eam
171   4|             transpositionem. Cum enim dicimus: 'omnis homo est animal'
172   4|              attribuebamus. Cum etiam dicimus: 'quoddam animal non est
173   4|               uidelicet quod, <sicut> dicimus: 'omnis homo est animal'
174   4|               Contingentia autem haec dicimus 'album' et 'hominem', eoquod
175   4|           autem omnes permixtos locos dicimus medios nisi eos, ut dictum
176   4|            consequens. Hoc autem ideo dicimus quod sunt quidam qui eam
177   4|             transpositionem. Cum enim dicimus: 'omnis homo est animal'
178   4|              attribuebamus. Cum etiam dicimus: 'quoddam animal non est
179   4|               uidelicet quod, <sicut> dicimus: 'omnis homo est animal'
180   4|               Contingentia autem haec dicimus 'album' et 'hominem', eoquod
181   4|           autem omnes permixtos locos dicimus medios nisi eos, ut dictum
182   4|                Primas uero creationes dicimus per quas rerum materiae
183   4|               motus quem generationem dicimus, soli Deo ascribendus est
184   4|               partibus autem abundare dicimus omnes alterius partes comprehendere
185   4|         adiunctum in aliquo. Unde cum dicimus:~ si quid cuilibet rei sit
186   4|               autem pro 'magis album' dicimus. Si quis autem 'parui' comparationem
187   4|           enim 'albius' 'magis album' dicimus, sic 'albissimum' 'multo
188   4|               enim 'albissimus eorum' dicimus, ita 'multo albior eo uel
189   4|          homunculus' uel 'homullulus' dicimus, uel a 'linea' 'lineola',
190   4|               illorum. Non enim sicut dicimus: 'populus uel grex uel turba
191   4|               uel turba ueniunt', ita dicimus: domus uel nauis fiunt',
192   4|               qualitatem alterationem dicimus. Nam et /433/ ille fortasse
193   4|            est Pindarus?', 'Thebanum' dicimus; 'cuium uero pecus?', 'melibaea'
194   4|              praedicantur, ueluti cum dicimus: 'utrum omne coloratum est
195   4|                Eius autem quam thesim dicimus, species sunt duae: simplex
196   4|            composita. Simplicem autem dicimus eam quae una tantum affirmatione
197   4|               quod probat, argumentum dicimus. Totam uero complexionem /
198   4|               probati argumentationem dicimus, ut totum syllogismum uel
199   4|           INDUCTIONE~Inductionem ergo dicimus eam argumentationem in qua
200   5|      hypothesin propositionem aliquam dicimus per consensum, modo per
201   5|             hominem <esse> uel animal dicimus, sed ea /472/ conditione
202   5|          hypothetica antecedentem eam dicimus propositionem quae praecedit,
203   5|             quemadmodum 'magis album' dicimus et bene 'magis albus', non '
204   5|       HYPOTHETICIS~Mediam autem illam dicimus hypotheticam quae plures
205   5|        temporis comitatio. Cum itaque dicimus: 'cum caelum rotundum est,
206   5|               curris'. Sicut enim cum dicimus: 'quando ego curro, tu curris',
207   5|          fieri monstramus, ita et cum dicimus: 'quo uel unde ego curro,
208   5|              secundum quantitatem cum dicimus: 'quomodo uel quantum ego
209   5|       necessitas exprimitur. Cum enim dicimus: 'cum Socrates est animatus,
210   5|        enuntiationes facimus. Sed hic dicimus simul esse quod duae propositiones
211   5|             posse. "Cum enim, inquit, dicimus:~ aut est a, aut est b~aut
212   5|               subintellecto. Cum enim dicimus: 'nox uel dies est', id
213   6|               antecedere uel consequi dicimus, non eamdem propositionem,
214   7|               propositiones; cum enim dicimus: 'animal aliud rationale,
215   7|                Secundum tempus quidem dicimus <Deum> infinitum, cuius
216   7|           infinitum nomen. Sicut enim dicimus: 'animal aliud homo, aliud
217   7|          speciem uolemus intelligere. Dicimus itaque infinitum nomen siue
218   7|           Catonem, Virgilium et alios dicimus, ad sensum potius quam ad
219   7|             domus non est.~Nunc autem dicimus quod si hic lapillus auferretur,
220   7|            conantur tali ratione: cum dicimus, inquiunt:~ si hic lapillus
221   7|  significationem suam habet, existere dicimus, diem esse autem qualibet
222   7|             diem esse proprie et uere dicimus uel orationem, quippe nullo
223   7|            quae simul sunt, unam diem dicimus.~Sed si rei ueritatem confiteamur,
224   7|         annumerari. Uniuoca enim tunc dicimus quaecumque secundum idem
225   7|               beluae poterit saluari? Dicimus itaque suprapositam 'canis'
226   7|             sequimur inuentionem, cum dicimus: 'latrabile animal est canis'
227   7|    multiplicitatem orationis, ut, cum dicimus: 'uerum est Troianos superasse
228   7|          infinitam rem quamlibet esse dicimus aut secundum mensuram aut
229   7|          determinatur et modificatur; dicimus enim sic: 'infinitum aliud
230   7|          diuersis modis infinita esse dicimus, de rebus quidem agentes
231   7|              diuersis modis uocabulum dicimus, nihil aliud intelligimus
232   7|             Deum et creaturam aliquam dicimus, si ueracius rerum proprietatem
233   7|        ligneae domus arbores materiam dicimus esse, propter ligna quae
234   7|              esse possunt, ueluti cum dicimus 'amplector', aut actionem
235   7|             non accipimus, ueluti cum dicimus 'homo alius albus, alius
236   7|               namque definitiones eas dicimus quae genere ac differentiis
237   7|         sapientiam amant, philosophos dicimus, sed qui iam artis doctrinam
238   7|               secundum accidens fieri dicimus, cum non secundum substantiam
239   7|     qualitatis: 'secundum quam quales dicimus'.~  DE DETERMINATIONIBUS~
240   7|              dantur apparet. Cum enim dicimus 'animal rationale mortale',
241   7|              restringendo determinare dicimus. Cum enim 'homo' aequaliter
242   7|              praecedentem determinare dicimus ut ei adiuncta significationem
243   7|             significationem uocabulum dicimus; nec rem ullam de pluribus