Pars

  1    3|                animal esse substantiam possibile est; et omnem hominem esse
  2    3|              omnem hominem esse animal possibile est; omnem igitur hominem
  3    3|               hominem esse substantiam possibile est. In hoc est modus quod
  4    3|             quam compositionem non est possibile intelligere sine compositis,
  5    3|              NON SEMPER ACTU SUNT ESSE POSSIBILE ET NON, IN QUIBUS UTRUMQUE
  6    3|          omnino, id est uniuersaliter, possibile esse et non, in his rebus
  7    3|                 UT QUONIAM HANC VESTEM POSSIBILE EST, INCIDI ET NON INCIDITUR
  8    3|              sub regula quod contingit possibile esse et non esse circa eumdem
  9    3|           Bonum exemplum dedi, quoniam possibile est incidi hanc uestem.
 10    3|          SIMILITER AUTEM ET NON INCIDI POSSIBILE EST.~ ~SIMILITER AUTEM.
 11    3|             SIMILITER AUTEM. Dico quod possibile est hanc uestem incidi,
 12    3|          tantum hoc est, sed similiter possibile est non incidi.~ ~NON ENIM
 13    3|                PRIUS EXTERI NISI ESSET POSSIBILE NON INCIDI.~ ~NON ENIM.
 14    3|               INCIDI.~ ~NON ENIM. Vere possibile est hanc uestem non incidi;
 15    3|              uestem non incidi; si est possibile exteri, tunc possibile est
 16    3|             est possibile exteri, tunc possibile est non incidi; a parte
 17    3|             unde hoc habes quod si est possibile exteri, quod ideo sit possibile
 18    3|        possibile exteri, quod ideo sit possibile non incidi? Non enim esset
 19    3|             non incidi? Non enim esset possibile eam prius exteri, nisi esset
 20    3|               prius exteri, nisi esset possibile non incidi. Ac si dicat:
 21    3|        Quandoquidem contingit in ueste possibile et incidi et non incidi,
 22    3|             Notandum quod si contingit possibile incidi, non ideo sequeretur
 23    3|            incidi, non ideo sequeretur possibile fieri et non fieri, nisi
 24    3|             HAE SCILICET QUAE SUNT DE 'POSSIBILE ESSE' ET 'NON POSSIBILE'
 25    3|                POSSIBILE ESSE' ET 'NON POSSIBILE' ET 'CONTINGERE' ET 'NON
 26    3|             non esse; et eius quae est possibile est esse, est negatio possibile
 27    3|        possibile est esse, est negatio possibile est non esse, non ea quae
 28    3|              esse, non ea quae est non possibile est esse; inter totum et
 29    3|             OMNIBUS, ET EIUS QUAE EST 'POSSIBILE ESSE' NEGATIO EST 'POSSIBILE
 30    3|           POSSIBILE ESSE' NEGATIO EST 'POSSIBILE NON ESSE', NON EA QUAE EST '
 31    3|            ESSE', NON EA QUAE EST 'NON POSSIBILE ESSE'.~ ~QUARE. Et si ita
 32    3|               omnibus et eius quae est possibile est esse negatio est possibile
 33    3|         possibile est esse negatio est possibile est non esse etc.; a toto.~ ~
 34    3|             oppositae et eius quae est possibile esse etc.; inter totum et
 35    3|           VIDETUR AUTEM. Ostendit quod possibile non esse sit negatio ad
 36    3|                non esse sit negatio ad possibile esse, sed uidetur idem indiuiduum
 37    3|                uidetur idem indiuiduum possibile esse et non esse circa aliquod
 38    3|            actum.~ ~OMNE ENIM QUOD EST POSSIBILE DIVIDI VEL AMBULARE ET NON
 39    3|             NON AMBULARE ET NON DIVIDI POSSIBILE EST.~ ~OMNE ENIM. Vere idem
 40    3|                idem indiuiduum uidetur possibile esse et non esse circa aliquem
 41    3|               actum quia omne quod est possibile diuidi et omne quod est
 42    3|                diuidi et omne quod est possibile ambulare, est possibile
 43    3|                possibile ambulare, est possibile diuidi et non diuidi et
 44    3|              est quoniam omne quod est possibile sic; a partibus. Maxima
 45    3|                Sed alicui rei quam est possibile diuidi uel ambulare conueniunt
 46    3|             ambulare conueniunt diuidi possibile et non diuidi et ambulare
 47    3|                ergo conuenit eidem rei possibile esse /136/ et possibile
 48    3|                possibile esse /136/ et possibile non esse circa aliquem actum
 49    3|              quod est totum quantum ad possibile diuidi et non diuidi et
 50    3|           diuidi et non diuidi et a<d> possibile ambulare et non ambulare.~ ~
 51    3|              EST QUONIAM OMNE QUOD SIC POSSIBILE EST NON SEMPER IN ACTU EST.~ ~
 52    3|                Dixi quod omne quod est possibile diuidi et omne quod est
 53    3|                diuidi et omne quod est possibile ambulare est possibile diuidi
 54    3|             est possibile ambulare est possibile diuidi et non diuidi et
 55    3|              quoniam omne quod est sic possibile est ita possibile quod non
 56    3|              est sic possibile est ita possibile quod non semper est in actu.
 57    3|              Et quandoquidem omne tale possibile non semper est in actu et
 58    3|                 Quandoquidem omne tale possibile quod non semper in actu
 59    3|             oppositae et eius quae est possibile esse negatio est possibile
 60    3|             possibile esse negatio est possibile non esse; ex hoc consequenti
 61    3|           Continuatio: ostendi quod si possibile esse et non esse sunt affirmatio
 62    3|            ueras, igitur ista quae est possibile non esse non est negatio
 63    3|                esse non est negatio ad possibile; ab oppositis. Ecce destructum
 64    3|          IGITUR NEGATIO EIUS QUAE EST 'POSSIBILE ESSE' EA QUAE EST 'NON POSSIBILE
 65    3|       POSSIBILE ESSE' EA QUAE EST 'NON POSSIBILE ESSE'. EADEM QUOQUE RATIO
 66    3|               EST IGITUR. Quandoquidem possibile non esse non est negatio
 67    3|                esse non est negatio ad possibile esse, igitur non possibile
 68    3|             possibile esse, igitur non possibile esse est negatio eius quae
 69    3|              est negatio eius quae est possibile esse, cum altera istarum
 70    3|               AUTEM HAE ETIAM IN 'ESSE POSSIBILE' ET 'ESSE NON POSSIBILE'.~ ~
 71    3|                POSSIBILE' ET 'ESSE NON POSSIBILE'.~ ~FIUNT ENIM. Ostendit
 72    3|                ENIM. Ostendit quod non possibile esse est negatio ad possibile
 73    3|          possibile esse est negatio ad possibile esse non eodem <modo> quod
 74    3|              non eodem <modo> quod est possibile non esse et istud uult probare.
 75    3|           istud uult probare. Vere non possibile esse est negatio ad possibile
 76    3|          possibile esse est negatio ad possibile esse, non ea quae est possibile
 77    3|        possibile esse, non ea quae est possibile non esse. Si possibile est
 78    3|             est possibile non esse. Si possibile est praedicatum et esse
 79    3|          subiectum, tunc ea quae negat possibile quae est praedicatum est
 80    3|            ideo est negatio quod negat possibile quod est praedicatum et
 81    3|             est.~ ~EIUS VERO QUAE EST 'POSSIBILE EST NON ESSE' NEGATIO EST '
 82    3|             NON ESSE' NEGATIO EST 'NON POSSIBILE EST NON ESSE'.~ ~EIUS VERO.
 83    3|               EIUS VERO. Ostendit quod possibile non esse non est negatio
 84    3|                esse non est negatio ad possibile esse et <cum> non sit negatio
 85    3|           negationem. Continuatio: Non possibile esse est negatio illius
 86    3|               negatio illius quae est: possibile esse. Eius uero quae est
 87    3|               non esse est negatio non possibile, ad possibile non esse,
 88    3|              negatio non possibile, ad possibile non esse, quia non sunt
 89    3| contradictiones sibi inuicem huiusmodi possibile esse et possibile non esse;
 90    3|            huiusmodi possibile esse et possibile non esse; ab immediatis.~ ~
 91    3|               ab immediatis.~ ~ET VERE POSSIBILE. Quod sic probatur per medium:
 92    3|          probatur per medium: uere non possibile non esse est negatio ad
 93    3|                non esse est negatio ad possibile non esse quia possibile
 94    3|                possibile non esse quia possibile non esse est affirmatio
 95    3|                illius; a pari. Et uere possibile non esse est affirmatio
 96    3|         affirmatio illius quae est non possibile non esse; nam sunt contradictiones
 97    3|              illius aut est negatio ad possibile esse; sed non negatio ad /
 98    3|               sed non negatio ad /139/ possibile esse, ergo est affirmatio
 99    3|             ergo est affirmatio ad non possibile non esse; ad immediatis.
100    3|                 ad immediatis. Et uere possibile non esse non est negatio
101    3|                esse non est negatio ad possibile esse quia possibile esse
102    3|         negatio ad possibile esse quia possibile esse et possibile non esse
103    3|            esse quia possibile esse et possibile non esse non sunt contradictiones
104    3|             QUARE. Dictum est quod non possibile non esse est negatio ad
105    3|                non esse est negatio ad possibile non esse, ex qua re uellet
106    3|               dixerat Aristoteles quod possibile esse et non esse simul in
107    3|                uidetur aduersario quod possibile non esse et possibile cum
108    3|             quod possibile non esse et possibile cum est erunt paria et cum
109    3|             cum est erunt paria et cum possibile esse ponatur cum possibile
110    3|             possibile esse ponatur cum possibile non esse, eodem modo poneretur
111    3|               eodem modo poneretur non possibile non esse cum possibile non
112    3|             non possibile non esse cum possibile non esse.~ ~IDEM ENIM POSSIBILE
113    3|        possibile non esse.~ ~IDEM ENIM POSSIBILE EST ESSE ET NON ESSE; NON
114    3|                INVICEM SUNT HUIUSMODI 'POSSIBILE EST ESSE' ET 'POSSIBILE
115    3|                POSSIBILE EST ESSE' ET 'POSSIBILE EST NON ESSE'. SED 'POSSIBILE
116    3|          POSSIBILE EST NON ESSE'. SED 'POSSIBILE ESSE' ET 'NON POSSIBILE
117    3|                POSSIBILE ESSE' ET 'NON POSSIBILE ESSE' NUMQUAM SIMUL SUNT;
118    3|               sequi sese, scilicet non possibile non esse et possibile non
119    3|              non possibile non esse et possibile non esse quia idem sunt,
120    3|             est simul uerae, cum eodem possibile esse et non esse; a pari.
121    3|               et non esse; a pari. Sed possibile. Esse possibile et non esse
122    3|              pari. Sed possibile. Esse possibile et non esse possibile sunt
123    3|             Esse possibile et non esse possibile sunt simul in eodem. Sed
124    3|               sunt simul in eodem. Sed possibile esse etc. Et uere possibile
125    3|            possibile esse etc. Et uere possibile esse et non possibile esse
126    3|             uere possibile esse et non possibile esse nunquam sunt simul
127    3|     similitudinem istarum ostendat non possibile non esse <et> possibile
128    3|                possibile non esse <et> possibile non esse nunquam in eodem
129    3|           simul ueras esse.~ ~AT VERO 'POSSIBILE NON ESSE' ET 'NON POSSIBILE
130    3|            POSSIBILE NON ESSE' ET 'NON POSSIBILE NON ESSE' NUMQUAM SIMUL
131    3|              VERO. Ostendi quidem quod possibile esse et non possibile esse
132    3|             quod possibile esse et non possibile esse nunquam sunt simul
133    3|               ad similitudinem istarum possibile non esse et non possibile
134    3|              possibile non esse et non possibile non esse nunquam sunt simul.~ ~
135    3|               Non tantum dico quod non possibile est esse est negatio ad
136    3|                est esse est negatio ad possibile est esse, non ea quae est
137    3|              est esse, non ea quae est possibile est non esse. Similiter
138    3|              DICTIONES ET NEGATIONES, 'POSSIBILE -- NON POSSIBILE', 'CONTINGENS --
139    3|          NEGATIONES, 'POSSIBILE -- NON POSSIBILE', 'CONTINGENS -- NON CONTINGENS', '
140    3|           consequens ad illam quae est possibile esse et ne uideant<ur> esse
141    3|           illud quod est contingens et possibile et non contingens, non possibile;
142    3|       possibile et non contingens, non possibile; dico sequitur contradictorie
143    3|                sequitur illud quod est possibile esse, negationem uero possibilis
144    3|            sequitur illud quod est non possibile esse; a pari. Paria sunt
145    3|            negatio de possibili et non possibile est esse.~ ~ ~ ~AFFIRMATIO
146    3|      impossibile est esse sequitur non possibile esse quod ideo affirmatio
147    3|          Ostendi quod propositiones de possibile et de contingenti habent
148    3|                caeterarum quae sunt de possibile et contingenti.~ ~ ~ ~QUONIAM.
149    3|             quod est necessarium esse, possibile est esse; a causa.~ ~ ~ ~
150    3|               est necessarium esse est possibile esse. Nam si ista non est
151    3|               necessarium esse non est possibile esse; ab immediatis.~ ~ ~ ~
152    3|               necessarium esse non est possibile esse, inde concludit Aristoteles
153    3|              quod necesse est esse non possibile est esse, et quoddam quod
154    3|              pari, quia paria sunt non possibile est esse et impossibile
155    3|              quod omne necessarium est possibile, unde Aristoteles tamen
156    3|             quod omne necessarium est <possibile>; nec tantum possibile,
157    3|                 possibile>; nec tantum possibile, sed non impossibile esse
158    3|                sequitur illud quod est possibile esse. Hoc uero, id est non
159    3|             unum par, et reliquum; sed possibile esse et non possibile esse
160    3|              sed possibile esse et non possibile esse praedicatur de necessario,
161    3|               secundum aduersarium, ad possibile esse et ad non possibile
162    3|               possibile esse et ad non possibile esse.~ ~ ~ ~AT VERO. Ostendi<
163    3|               esse non potest sequi ad possibile esse in primo ordine propter
164    3|       necessarium non esse sequitur ad possibile esse; et cum istae non sequitur,
165    3|            secundo ordine, sequitur ad possibile esse. Continuatio: non necesse
166    3|           necesse esse non sequitur ad possibile, at uero, etc.~ ~ ~ ~ILLI
167    3|     necessarium non esse sequi<tur> ad possibile esse, quia illi, id est
168    3|              non esse tantum, non erit possibile utrumque sequi, esse et
169    3|           necesse non esse sequitur ad possibile esse, cum constet quod aliqua
170    3|                non esse relinquitur ad possibile est esse. Hoc enim uerum
171    3|               non esse in qua est uera possibile esse; a causa. Et inde per
172    3|                relinquitur ei quae est possibile, et etiam de necesse non
173    3|          necesse non esse sequitur non possibile esse in tertio ordine. Unde
174    3|              non necesse esse sequatur possibile esse in primo ordine; a
175    3|          necesse non esse sequitur non possibile esse quia sua par, id est
176    3|         impossibile esse, sequitur non possibile esse. Et quia ista sequitur
177    3|              de> possibili, id est non possibile, quod est sequi esse contradictorie,
178    3|         DUBITABIT AUTEM. Ostendit quod possibile esse sequitur ad necessarium
179    3|             dicit omne necessarium est possibile aut sua contradictoria,
180    3|            quoddam necessarium non est possibile; et si uera est quoddam
181    3|            quoddam necessarium non est possibile uera est sua par quoddam
182    3|             aliquis et ideo dicet quod possibile non esse sequitur ad necessarium.
183    3|         Aristoteles; et quia neque non possibile esse nec possibile non esse
184    3|           neque non possibile esse nec possibile non esse sequitur ad necessarium,
185    3|             ideo oportet ut dicat quod possibile esse sequitur ad necessarium;
186    3|                aliquis quia uidet quod possibile et contingens disponuntur
187    3|                non esse et ita uidetur possibile suum par habere se ad esse
188    3|           aliquis de ista sententia si possibile sequitur illud quod est
189    3|           imminere argumentationem: Si possibile non sequitur, contradictio
190    3|              eius sequitur, id est non possibile esse; a causa. Et ne aliquis
191    3|             illius, necesse est dicere possibile non esse sequi ad necessarium;
192    3|            reperitur falsa, id est non possibile esse et possibile non esse,
193    3|              est non possibile esse et possibile non esse, ut in hoc exemplo:
194    3|             uera est, sed dicatur: non possibile? est Socratem esse substantiam
195    3|          Socratem esse substantiam uel possibile est non esse Socratem substantiam,
196    3|            VERO. Modo ostensum est non possibile esse et possibile non esse
197    3|              est non possibile esse et possibile non esse non posse sequi
198    3|                ita remanet ut sequatur possibile. At uero rursus dubitabit
199    3|                idem indiuiduum uidetur possibile incidi <et non incidi> et
200    3|            incidi> et ita idem uidetur possibile esse et non esse circa similem
201    3|          partibus. Quare. Quandoquidem possibile habet se ad esse et non
202    3|                et omne necessarium est possibile, quare necesse esse erit
203    3|            autem falsum est, quod omne possibile habet se ad esse et ad non
204    3|               Hoc falsum est quod omne possibile habet se ad esse et non
205    3|           manifestum est quod non omne possibile ualet obtinere uel esse
206    3|                Hoc est uerum quod omne possibile habet se ad esse et non
207    3|              dictum est, ignem non est possibile calefacere et non, uel quaecumque
208    3|       oppositorum est, id est non omne possibile ualet ad opposita et non
209    3|            possunt colligi diuisiones: possibile aliud rationabile <aliud
210    3|             Alia diuisio de possibili: possibile aliud in actu, aliud extra
211    3|               actu, aliud extra actum. Possibile in actu non ualet ad oppositum.
212    3|                non ualet ad oppositum. Possibile extra actum ualet ad oppositum. /
213    3|             eadem specie, uidetur quod possibile esset genus; sed quaedam
214    3|        impositionem, sicut forsitaneum possibile est causa quae possibile
215    3|               possibile est causa quae possibile dicatur aequiuocum; ideo
216    3|         respectu illius quod est uerum possibile; et ex hoc quidem ostendere
217    3|                ex hoc quidem ostendere possibile esse aequiuocum potest uideri,
218    3|               accepit concentum.~ ~ ~ ~POSSIBILE ENIM. Vere possibile est
219    3|                   POSSIBILE ENIM. Vere possibile est aequiuocum quia possibile
220    3|          possibile est aequiuocum quia possibile non dicitur simpliciter,
221    3|         immediatis.~ ~ ~ ~SED EST. Hoc possibile non dicitur simpliciter;
222    3|        simpliciter; hoc quidem dicitur possibile quod est uerum possibile
223    3|               possibile quod est uerum possibile ut illud quod est in actu,
224    3|             illud quod est in actu, ut possibile est ambulare quoniam ambulat
225    3|                non tantum dico actuale possibile, sed omnino, id est uniuersaliter
226    3|      uniuersaliter dico quod illud est possibile esse, id est uerum, quoniam
227    3|               agit; quod, id est uerum possibile dicitur possible actu, id
228    3|          possible actu, id est actuale possibile.~ ~ ~ ~ILLUD VERO. Non tantum
229    3|               Non tantum illud dicitur possibile quod est uerum possibile,
230    3|               possibile quod est uerum possibile, id est actuale possibile,
231    3|              possibile, id est actuale possibile, sed etiam illud dicitur
232    3|                sed etiam illud dicitur possibile quod forsitan aget, id est
233    3|               aget, id est forsitaneum possibile, ut possibile ambulare etc.
234    3|              forsitaneum possibile, ut possibile ambulare etc. Et hoc quod
235    3|              Et hoc quod illud dicitur possibile quod forsitan aget, haec
236    3|                inueniuntur diuisiones: possibile, aliud uerum possibile,
237    3|                 possibile, aliud uerum possibile, aliud forsitaneum possibile.
238    3|           possibile, aliud forsitaneum possibile. Possibile forsitaneum est
239    3|           aliud forsitaneum possibile. Possibile forsitaneum est in solis
240    3|              in solis mobilibus. Verum possibile est aliud in mobilibus,
241    3|                UTRISQUE VERO. Ostendit possibile enuntiari et de uero possibili
242    3|                Continuatio: non tantum possibile est uerum dicere de uero
243    3|               IGITUR. Quandoquidem hoc possibile est illud quod forsitan
244    3|              forsitan aget, igitur hoc possibile non est <uerum> dicere de
245    3|                quod nullum forsitaneum possibile praedicatur de necessario;
246    3|        oppositis.~ ~ ~ ~ALTERUM AUTEM. Possibile forsitaneum non est uerum
247    3|              sed alterum, id est uerum possibile, uerum est dicere de necessario.~ ~ ~ ~
248    3|              QUARE. Quandoquidem uerum possibile praedicatur de necessario,
249    3|             est ex necessitate, id est possibile praedicatur de necessario,
250    3|                hoc habes quod si uerum possibile praedicatur de necessario,
251    3|               de necessario, quod ideo possibile praedicetur quia omne uniuersale
252    3|              est esse; contingit esse; possibile est esse. Eodem modo de
253    3|         aequiuocationem osten<den>dam: possibile aliud uerum, aliud forsitaneum;
254    3|       sententiam in qua ostendit uerum possibile, id est actuale, /150/ esse
255    3|        manifestum est quod forsitaneum possibile non praedicatur de necessario,
256    3|                necessarium est actuale possibile, uel ita quod iam sit in
257    3|                necessarium est actuale possibile, quare possibilia quae sunt
258    3|                digniora; a parte, quia possibile in actu aliud sempiternum,
259    3|             diuisionem, hanc scilicet: Possibile, aliud uerum possibile,
260    3|                 Possibile, aliud uerum possibile, aliud forsitaneum et haec
261    3|             per hanc aliam diuisionem: Possibile aliud est in actu sine praecedenti
262    3|                in duo membra hoc modo: Possibile aliud in actu, aliud solum
263    3|             aliud in actu, aliud solum possibile. Et in hac diuisione ostendit
264    3|         ostendit dignitatem quam habet possibile sine praecedenti potestate
265    3|            praecedenti potestate et ad possibile solum potestate. Et per
266    3|           Continuatio: dictum est quod possibile aliud est uerum, aliud est
267    3|              omnem hominem esse animal possibile est, illud quod antecedens <
268    3|              omnem hominem esse animal possibile est et quoddam animal esse
269    3|            quoddam animal esse hominem possibile est, sed <si> modus praedicaretur
270    6|             TUNC QUANDO HABITUM HABERE POSSIBILE EST (HOC VERO NOS IAM PRAEDICAMENTA
271    6|     sempiternum esse, quando subiectum possibile est habere habitum, siue
272    6|       aliquando diuiditur per utrumque possibile et tunc est assumendum illud
273    6|       possibilia et impossibilia; uere possibile eligatur, impossibile uero