[INTRODUCTIONES PARVULORUM 1.01]

 

VIDETUR AUTEM NEQUE GENUS NEQUE SPECIES SIMPLICITER DICI.

 

VIDETUR AUTEM. Proposuit se tractaturum de genere; sed quoniam genus est aequiuocum ad multa, significat enim collectionem et principium et materiam et masculum et feminam et in grammatica, ideo exequitur aequiuocationem generis, ne, ubicumque audiretur genus, intelligeretur philosophicum genus. Sed, aliis aequiuocationibus praetermissis, ideo de collectione et <principio> principium assumpsit, quia philosophicum genus quamdam habet similitudinem cum istis.

 

Sic continuatur: quibusdam uidetur quia genus et species dicatur simpliciter, sed mihi non uidetur. VIDETUR AUTEM etc. et hoc est:

 

GENUS ENIM DICITUR ET ALIQUORUM QUODAMMODO SE HABENTIUM AD UNUM ALIQUID ET AD SE INVICEM COLLECTIO, SECUNDUM QUAM SIGNIFICATIONEM ROMANORUM DICITUR GENUS, AB UNIUS SCILICET HABITUDINE -- DICO AUTEM ROMULI -- ET MULTITUDINIS HABENTIUM ALIQUO MODO AD INVICEM EAM QUAE AB ILLO EST COGNATIONEM SECUNDUM DIVISIONEM AB ALIIS GENERIBUS DICTAM.

 

GENUS ENIM. Genus uere non dicitur simpliciter. Si collectio et principium et phiiosophicum genus dicuntur genus, tum genus non dicitur simpliciter; ab oppositis, quia ponendo negat, et hoc est: GENUS ENIM EST COLLECTIO ALIQUORUM, et quia collectio potest intelligi sicut collectio lapidum et uulgi, quae non est genus, addit HABENTIUM SE AD UNUM ALIQUOD, per quod remouetur talis collectio a genere; et quia adhuc est collectio quae habet se ad unum aliquid, ut collectio latronum habet se ad unum aliquid, id est ad latrocinium, et sicut parentum collectio ex parte patris et ex parte matris habet se ad unum aliquid, id est ad filium, quod talis collectio non dicitur genus addi<t> AD SE INVICEM, id est ita illa collectio habet se ad unum aliquid ut ex illo uno ipsa tota collectio linea consanguinitatis copuletur; et quia posset intelligi habere se ad se inuicem, ita qui omnes essent in eodem gradu consanguinitatis, quod omnes essent uel fratres tantum uel nepotes, ideo addit QUODAMMODO, id est competendi modo, scilicet quod quidam sint fratres, quidam nepotes.

 

SECUNDUM QUAM SIGNIFICATIONEM, id est descriptionem, collectio ROMANORUM DICITUR GENUS, quia habet se ad unum; /7/ quod dixit in regula, hoc ostendit sub exemplo, ubi dicit: SECUNDUM QUAM etc. Dico ab habitudines unius et etiam ab habitudine multitudinis habentium eam cognationem quae est ab illo, id est Romulo, ad se <in>uicem; et aliquo modo non mutatur; multitudinis dico, id est determinate dictae secundum diuisionem, id est propter diuisionem, scilicet ut separem istud genus quod est collectio ab aliis generibus, id est principali genere et philosophico; uel ita: multitudinis dico dictae ut separem collectionem istam Romanorum ab Atheniensi collectione.

 

DICITUR AUTEM ET ALITER RURSUS GENUS QUOD EST UNIUSCUIUSQUE GENERATIONIS PRINCIPIUM VEL AB EO QUI GENUIT VEL A LOCO IN QUO QUIS GENITUS EST.

 

DICITUR AUTEM.  Non solum collectio dicitur genus, sed et principium uniuscuius<que> generationis.

 

ET ALITER, id est propter aliam causam principium dico sumptum, uel ab eo qui genuit, ut pater, uel a loco in quo quis genitus est, ut Thebae. Aliam causam habet principium, scilicet pater, quare dicatur genus, id est filium a se generatum, quam sit illa alia causa quare collectio dicitur genus, quia collectio <dicitur> propter consanguinitatem.  Principium, scilicet pater, dicitur genus, propter filium quem ex se generat. Locus uero dicitur genus, quia in eo generatur aliquid.

 

SIC ENIM ORESTEN QUIDEM DICIMUS A TANTALO HABERE GENUS, ILLUM AUTEM AB HERCULE.

 

SIC ENIM. Probat a partibus quod principium gignentis est genus. Tantalus et Hercules sunt genus; sed Tantalus et Hercules principium gignens; ergo principium gignens est genus. Iste modus tertiae figurae est: Hercules et Tantalus sunt partes principii gignentis, et hoc est: Sic enim nos dicimus Orestem habere genus a Tantalo; sic, id est principium etc.

 

ET RURSUS PINDARUM QUIDEM THEBANUM ESSE GENERE, PLATONEM VERO ATHENIENSEM.

 

ET RURSUS. Vere locus est genus, <id> est principium; Thebae et Athenae sunt genus, sed Thebae et Athenae sunt locus in quo quis genitus est; ergo locus in quo quis genitus est, est genus <id est> principium, id est; a partibus: Thebae et Athenae sunt partes loci.

 

ETENIM PATRIA PRINCIPIUM EST UNIUSCUIUSQUE GENERATIONIS QUEMADMODUM PATER.

 

ETENIM. Inde Thebae et Athenae sunt genus principium, quia omnis patria; a toto; et hoc est; etenim patria etc.  Quemadmodum pater, id est propter eamdem causam, scilicet filium in se generatum. Sed alio respectu dicitur filius causa ad locum, et alio quantum ad patrem.

 

HAEC AUTEM VIDETUR PROMPTISSIMA ESSE SIGNIFICATIO.

 

HAEC AUTEM. Dixit quod patria sit genus ut pater sed haec /8/ significatio, quod pater dicitur genus, esse uidetur promptissima, id est rectior, et in hoc quod dicit, remouet locum a paterno genere, quia uult philosophicum genus habere similitudinem cum paterno genere.

 

ROMANI ENIM QUI EX GENERE DESCENDUNT ROMULI, ET CECROPIDAE QUI EX GENERE DESCENDUNT CECROPIS ET HORUM PROXIMI.

 

ROMANI ENIM. Vere pater promptius est genus quam locus. Romulus et Cecrops sunt patres; sed Romulus et <Ce>crops sunt promptius genus si illi qui descendunt ex genere Romuli dicuntur romani et illi qui descendunt a genere Cecropis dicuntur Cecropidae, et horum proximi, id est similes in cognatione; tunc Romulus et Cecrops sunt promptius genus; a causa, et hoc est: Romani enim. Et quia quemadmodum quidam sumunt nomen a patribus, ut Romani a Romulo, ita quidam sumunt a loco, ut a Lauduno laudunensis, sciendum est; hi tales sumentes nomen a patria non diuident consanguinitatis cognationem a loco; et ideo addit: HORUM PROXMI.

 

ET PRIUS QUIDEM APPELLATUM EST GENUS UNIUSCUIUSQUE GENERATIONIS PRINCIPIUM, DEHINC ETIAM MULTITUDO EORUM QUI SUNT AB UNO PRINCIPIO; UT A ROMULO, DIVIDENTES ET AB ALIIS SEPARANTES, DICEBAMUS OMNEM ILLAM COLLECTIONEM ESSE ROMANORUM GENUS.

 

ET PRIUS. In ordine tractatus praeposuerat istud genus quod est collectio generis principalis; et ne aliquis uellet intelligere quod prius ista uox genus esset imposita ad significandam collectionem quam principium, hoc remouet dicendo prius esse genus principium quam collectionem, et hoc est: ET PRIUS QUIDEM. Namque diuidentes. Bene dico quod multitudo descendens a Romulo dicitur genus. Nam ita superius diximus ab auctoritate et hoc est: namque nos diuidentes, id est diuisionem facientes huius significationis quae est collectio, ab aliis significationibus generis, et ab aliis separantes, id est ostendentes hanc significationem generis esse diuersam ab aliis significationibus generis, dicebamus etc.

 

ALITER AUTEM RURSUS GENUS DICITUR CUI SUPPONITUR SPECIES, AD HORUM FORTASSE SIMILITUDINEM DICTUM.

 

ALITER AUTEM. Non solum collectio et principium dicitur genus, sed etiam illa uox dicitur genus cui supponitur species; et aliter, id est propter aliam causam quam supradictam, supponit<ur> dico in ordine praedicamenti; genus dico dictum fortasse ad similitudinem horum; ideo dicit fortasse, id est dubitatiue, quia philosophicum genus non habet eamdem similitudinem cum collectione quam habet cum principali genere, quia collectio est colligens quaedam, et eadem res est et colligens et collecta, continens et contenta. Sed quando dicimus: genus continet, ibi habemus diuersa, continens et contentum, /9/ quemadmodum <in> principali genera diuersa sunt generans et generatum, id est pater et filius; et sicut filius procreatur ab ipso patre, ita genus et species sunt diuersa, et similiter species procreantur ab ipso genere cum differentiis in definitione, ut in hac definitione: animal rationale mortale procreatur homo.

 

ET ENIM PRINCIPIUM QUODDAM EST HUIUSMODI GENUS EARUM QUAE SUB SE SUNT SPECIERUM.

 

ETENIM. Vere genus cui supponitur species similes est; nam istis, collectioni et principio; a partibus; et hoc est: etenim principium earum, id est non diuersarum, sed earum quae sub ipso sunt. Vel ita: nam in hoc est simile principio quod genus principium quoddam, id est materiale, suarum specierum, et in hoc est simile collectioni quod continet multitudinem specierum quae sub eo sunt; a partibus similitudinis.

 

VIDETUR ETIAM MULTITUDINEM CONTINERE OMNEM QUAE SUB EO EST.

 

VIDETUR ETIAM. Vere philosophicum genus habet similitudinem cum collectione, quia sicut collectio multa continet, et ad unum respicit, similiter genus multas species continet, quae in ipso genere inueniuntur.

 

TRIPLICITER IGITUR CUM GENUS DICATUR, DE TERTIO APUD PHILOSOPHOS SERMO EST, QUOD ETIAM DESCRIBENTES ASSIGNAVERUNT GENUS ESSE DICENTES QUOD DE PLURIBUS ET DIFFERENTIBUS SPECIE IN EO QUOD QUID SIT PRAEDICATUR, UT ANIMAL.

 

TRIPLICITER IGITUR.  Quandoquidem collectio dicitur genus, et principium dicitur genus, et illud cui supponitur species dicitur genus, igitur tribus modis dicitur genus. Quod praedicatur de pluribus indiuiduis et de differentibus specie, id est de diuersis speciebus, et quod praedicari faciunt de diuersis speciebus, conuenit tam accidentalibus differentiis quam substantialibus. Addit in eo quod quid, id est ad interrogationem factam per quid. Nota quod per praedicari de pluribus remouet indiuidua, per praedicari de pluribus differentibus speciebus remouet species, et per praedicari in eo quod quid remouet differentias et accidentia, quae <de> diuersis speciebus praedicantur; et quia haec tota descriptio conuenit adhuc aequiuocis, supplendum est praedicari in quid uniuoce <ut> aequiuoca excludant<ur> quae non uniuoce praedicantur. <Erant> qui csoloratum genus ad album olebant dicere et nigrum; sed nihil est, quia nihil quod recipit magis et minus est species, quod ista habent; igitur non sunt genus nec species.

 

EORUM ENIM QUAE PRAEDICANTUR ALIA QUIDEM DE UNO DICUNTUR SOLO, SICUT INDIVIDUA SICUT SOCRATES ET HIC ET HOC, ALIA VERO DE PLURIBUS, QUEMADMODUM GENERA ET SPECIES ET DIFFERENTIAE ET PROPRIA, ET ACCIDENTIA COMMUNITER SED NON PROPRIE ALICUI.

 

EORUM ENIM. Reddit causam quare singulas differentias apposuit in generis descriptione. Ideo scilicet hanc primam apposuit praedicari de pluribus, quia per hanc facit differre /10/ genus ab his quae de uno solo dicuntur, sicut indiuidua; quod uidetur esse falsum quod indiuidua de uno solo praedicentur, cum hoc indiuiduum Socrates de pluribus habeat praedicari, ut hoc album est Socrates, hic ueniens est Socrates. Sed ideo dicitur non praedicari de pluribus, quia de duobus oppositis non habet praedicari, scilicet de Socrate et Platone, quod habet homo, hoc modo: Cicero est homo, Plato est homo; per hoc quod apponit hic uel hoc, innuit alia indiuidua, quod quaedam nomina indiuidua in simplici uoce ut Plato, quaedam sunt indiuidua per adiectionem articuli ut hic homo, hoc album.

 

ALIA VERO.  Dixi quod praedicari de pluribus conuenit generi, per quod differ<t> ab indiuiduis; et non solum generi conuenit, sed etiam speciei et caeteris. Proprium accidens alicui est, ut hoc album, quod non praedicatur de pluribus.

 

EST AUTEM GENUS QUIDEM UT ANIMAL, SPECIES VERO UT HOMO, DIFFERENTIA AUTEM UT RATIONALE, PROPRIUM UT RISIBILE, ACCIDENS UT ALBUM, NIGRUM, SEDERE.

 

EST AUTEM. Non solum ostendi tibi per descriptionem quid sit genus, sed etiam ostendo tibi per exempla; et hoc est: EST AUTEM etc.

 

AB HIS ERGO QUAE DE UNO SOLO PRAEDICANTUR DIFFERUNT GENERA EO QUOD DE PLURIBUS ASSIGNATA PRAEDICENTUR.

 

AB HIS ERGO. Quandoquidem indiuidua de uno solo praedicantur, et genus de pluribus, ergo genus differt ab indiuiduis; a partibus differentiae, quia quidem differt aliud per praedicari de pluribus, aliud de uno solo, aliud alio modo; et subdit unum <ut> inferat assignata, id est ut assignauimus.

 

AB HIS AUTEM QUAE DE PLURIBUS: AB SPECIEBUS QUIDEM QUONIAM SPECIES ETSI DE PLURIBUS PRAEDICANTUR SED NON DE DIFFERENTIBUS SPECIE SED NUMERO.

 

AB HIS AUTEM. Et non solum differt genus ab his <quae> praedicantur de uno solo, sed etiam ab his quae de pluribus praedicantur. Numerum uocat collectionem accidentium confectam ex pluribus accidentibus unam proprietatem efficientibus,ut: Socrates est albus ambulans musicus etc.; tot accidentia sunt addenda quod soli indiuiduo conueniat illa collectio.

 

HOMO ENIM CUM SIT SPECIES DE SOCRATE ET PLATONE PRAEDICATUR QUI NON SPECIE DIFFERUNT A SE INVICEM SED NUMERO.

 

HOMO ENIM. Vere species praedicatur de pluribus differentibus numero, quia homo; a parte speciei.

 

ANIMAL VERO CUM GENUS SIT DE HOMINE ET BOUE ET EQUO PRAEDICATUR QUI DIFFERUNT A SE INUICEM ET SPECIE QUOQUE, NON NUMERO SOLO.

 

ANIMAL VERO. Species differunt, scilicet quia sunt oppositae species diuersa iniuidua continentes, ut homo continet Socratem et Platonem, et bos hunc bouem et hunc bouem; ideo dicit numero differre, quia numeris inferior est <et> etiam superior.

 

A PROPRIO VERO DIFFERT GENUS QUONIAM PROPRIUM QUIDEM DE UNA SOLA SPECIE CUIUS EST PROPRIUM PRAEDICATUR ET DE HIS QUAE SUB UNA SPECIE SUNT INDIVIDUIS.

 

A PROPRIO VERO. Non solum a praedictis differt genus, <sed etiam> a proprio. Per hoc quod dicit proprium praedicari de una sola specie uult intelli<gi> quod specialissima species sola habet proprium praedicari ut homo risibile; per /11/ quod constat quod sensibile non est proprium animalis, quia praedicatur de oppositis speciebus, ut de homine et equo; neque coloratum est proprium corpori, quia de oppositis speciebus praedicatur. Per praedicari in quid de pluribus speciebus facit genus differre a proprio, et si praedicari in quid, ista differentia facit differre genus a proprio, tunc ponit omnes differentias superiores, sicut sensibile positum ponit animatum et substantiam; ut si est sensibile, est animatum, et si est sensibile animatum est substantia, et ipsa differentia ablata facit suum definitum conuenire cum suo opposito, ut sensibile ablatum ab animali facit conuenire animal cum suo opposito, scilicet cum arbore, in hac differentia quae est animatum; quod fulsum est, quod omnis differentia sequens ponit superiores, quia ubi sunt permixtae differentiae, fallit; ut in hac animal rationale mortale, quia si est mortale, non sequitur ut sit rationale, et similiter praedicari in quid non ponit supra dictas differentias generis. Non recte uidetur in hoc loco dare differentiam inter genus et proprium, cum omne genus differat a proprio per sequentem differentiam, illam scilicet quam dat inter genus et differentias et accidentia, quoniam omnia propria continentur sub accidenti; sed recte differentiam, cum sit mos in omni definitione quod praecedens differentia faciat differre quantumcumque potest, et ideo non curauit reseruare hanc differentiam. Differentiae et communiter accidentia non praedicantur ad interrogationem factam per quid, sed ad factam per quale, per quod genus differt ab istis.

 

INTERROGANTIBUS NOBIS ENIM ILLUD DE QUO PRAEDICANTUR HAEC, NON IN EO QUOD QUID SIT DICIMUS PRAEDICARI SED MAGIS IN EO QUOD QUALE SIT; INTERROGATI ENIM "QUALIS EST HOMO?" DICIMUS "RATIONALIS", ET IN EO QUOD "QUALIS EST CORVUS?" DICITUR QUONIAM NIGER.

 

INTERROGANTIBUS ENIM. Unde praedicatur in quale quia nos dicimus hominibus interrogantibus nos illud subiectum de quo differentia et accidentia praedicantur, dicimus non praedicari in quid, sed in aequale, ab effectu dicimus: effectus est et a<u>ctoritas. Interroganti enim. Differentia et accidens praedicantur in quale, quia rationale est et nigrum; a parte.

 

EST AUTEM RATIONALE QUIDEM DIFFERENTIA, NIGRUM VERO ACCIDENS.

 

EST AUTEM. Quia mixte dederat exempla, ostendit quod horum fia<t> differentia et quod accidens; et hoc est: EST AUTEM etc. /12/

 

QUANDO AUTEM "QUID EST HOMO?" INTERROGAMUR, "ANIMAL" RESPONDEMUS; ERAT AUTEM HOMINIS GENUS ANIMAL.

 

QUANDO AUTEM. Differentia et accidens praedicantur in quale, sed genus in quid.

 

EST AUTEM. Commendatio exempli est.

 

QUARE "DE PLURIBUS PRAEDICARI" DIVIDIT GENUS AB HIS QUAE DE UNO SOLO EORUM QUAE SUNT INDIVIDUA PRAEDICANTUR; "DIFFERENTIBUS" VERO "SPECIE" SEPARAT AB HIS QUAE SICUT SPECIES PRAEDICANTUR VEL SICUT PROPRIA; "IN EO" AUTEM "QUOD QUID SIT PRAEDICARI" DIVIDIT A DIFFERENTIIS ET COMMUNITER ACCIDENTIBUS QUAE NON IN EO QUOD QUID SIT SED IN EO QUOD QUALE EST VEL QUODAMMODO SE HABENS PRAEDICANTUR DE HIS DE QUIBUS PRAEDICANTUR.

 

QUARE. Haec illatio uidetur esse eadem quae superius, sed non est. Continuatur sic: quandoquidem genus differt per praedicari de pluribus ab indiuiduis, ergo praedicari de pluribus ab indiuiduis est par ad illud quod praedicari de pluribus facit genus differre. Quod dicit sicut species, id est ita praedicatur quod sint species, etc.  Vel quo modo se habent additum est, quia superius dixerat accidentia et differentiam praedicari in quale, quod non est uerum de omnibus, quia quando quaeritur quo modo habet se Socrates, respondemus: disputat uel ambulat.

 

NIHIL IGITUR SUPERFLUUM NEQUE MINUS CONTINET GENERIS DICTA DESCRIPTIO.

 

NIHIL IGITUR.  Quandoquidem omnes partes quae sunt in descriptione generis operantur, ergo nihil est superfluum; ab oppositis, quia ponendo remouet. Neque minus continet; nihil ad locum, sed addita sententia est quia superius non dixerat quo<d> eset conuertibilis, ideo apponit neque minus continet, si enim non est minus continens, et est conuertibilis definitio.

 

                                         [IP 1.02]

 

SPECIES AUTEM DICITUR QUIDEM ET DE UNIUSCUIUSQUE FORMA, SECUNDUM QUAM DICTUM EST: "PRIMUM QUIDEM SPECIES DIGNA IMPERIO".

 

SPECIES AUTEM. Finito tractatu generis, incipit de specie exequendo aequiuocatonem speciei, sicut superius generis; et ideo non apponit tantum has duas significationes speciei, quia species plures habet significationes, sed istae duae satis sufficiunt ad ostendendam aequiuocationem; et hoc est: Species dicitur forma, id est ut pulchritudo tam mulierum, ut Petronillae, quam uirorum.

 

DICITUR AUTEM SPECIES ET EA QUAE EST SUB ASSIGNATO GENERE, SECUNDUM QUAM SOLEMUS DICERE HOMINEM QUIDEM SPECIEM ANIMALIS CUM SIT GENUS ANIMAL, ALBUM AUTEM COLORIS SPECIEM, TRIANGULUM VERO FIGURAE SPECIEM.

 

DICITUR AUTEM.  Non solum forma dicitur species, sed etiam illa uox dicitur species quae supponitur generi lege praedicamenti, secundum quam significationem, id est descriptionem, scilicet quia supponitur species generi, homo est species animalis. Album pro albedine, triangulum pro triangulatione accipe.

 

QUOD SI ETIAM GENUS ASSIGNANTES SPECIEI MEMINIMUS DICENTES QUOD DE PLURIBUS ET DIFFERENTIBUS SPECIE IN EO QUOD QUID SIT PRAEDICATUR, ET SPECIEM DICIMUS ID QUOD SUB GENERE EST.

 

QUOD SI. Reddit causam quare fecit mentionem speciei in descriptione generis, et generis in descriptione speciei; quasi dicat: ubi dixi: species est quae ponitur sub assignato genere, feci mentionem generis. QUOD pro 'et'. Istud est: si pro cum etiam assignantes meminimus speciei, dicentes sic: quod de pluribus etc., et si illud fecimus, et istud facere licet, scilicet /13/ licet mentionem generis in descriptione speciei; et hoc est: Et speciem dicimus etc. Vel sic: quoniam non immerito dictum est, si pro cum, genus etc.

 

NOSSE AUTEM OPORTET QUONIAM ET GENUS ALICUIUS EST GENUS ET SPECIES ALICUIUS EST SPECIES, IDCIRCO NECESSE EST ET IN UTRORUMQUE RATIONIBUS UTRISQUE UTI.

 

NOSSE AUTEM.  Quod feci mentionem unius in descriptione alterius, non sine causa fuit, sed propter istam, quoniam genus et species relatiua sunt; et hoc est: Et genus alicuius speciei est genus, et species alicuius generis species; et quia sunt relatiua, idcirco id est propter hanc causam, necesse est uti utriusque uocabulis, id est genere et specie in definitionibus utrorumque, quoniam definitio unius relatiui non potest dinosci sine definitione sui relatiui.

 

ASSIGNANT ERGO ET SIC SPECIEM: SPECIES EST QUOD PONITUR SUB GENERE ET DE QUA GENUS IN EO QUOD QUID SIT PRAEDICATUR.

 

ASSIGNANT ERGO.  Quandoquidem quia relatiua sunt, oportet fieri mentionem unius in descriptione alterius, ergo, id est propter hoc quia relatiua sunt, assignant speciem sic, id est faciendo mentionem generis; et hoc est: species quae ponitur sub genere, et quia istud conuenit differentiis et quibusdam accidentibus, ut grammaticum, addit de qua genus predicatur in quid; supple; materialiter; a simili propter eamdem causam.

 

AMPLIUS AUTEM SIC QUOQUE: SPECIES EST QUOD DE PLURIBUS ET DIFFERENTIBUS NUMERO IN EO QUOD QUID SIT PRAEDICATUR.

 

AMPLIUS. Non solum supra dictis modis assignant species, sed etiam sic: species est quod praedicatur de pluribus et differentibus numero; tantum hic supplendum est, quia per tantum excludimus genera quae, quamuis praedicentur de pluribus differentibus numero, non tantum, quia de multis speciebus et <de> multis aliis praedicantur. Item quia species praedicantur de pluribus differentibus numero in quid, et remanent in eodem modo praedicandi, quia scilicet in quid, per hoc excluduntur differentiae et accidentia, quae, licet praedicentur in quid de suis indiuiduis, tamen non remanent in eodem modo praedicandi, quia praedicantur in quale. Dicimus enim: qualis est Socrates? albus; et etiam dicimus: quid est hoc album? album; et quid est hoc rationale? rationale.

 

SED HAEC QUIDEM ASSIGNATIO SPECIALISSIMAE EST ET QUAE SOLUM SPECIES EST, ALIAE VERO ERUNT ETIAM NON SPECIALISSIMARUM.

 

SED HAEC QUIDEM. Duas dedit assignationes speciei, sed haec proxima est specialissimae speciei, quia est illius quae est solum species. A pari.

 

ALIAE VERO. Assignationes non tantum sunt specialissimae speciei, <sed> subalternarum.

 

PLANUM AUTEM ERIT QUOD DICITUR HOC MODO. IN UNOQUOQUE PRAEDICAMENTO SUNT QUAEDAM GENERALISSIMA, ET RURSUS ALIA SPECIALISSIMA, ET INTER GENERALISSIMA ET SPECIALISSIMA ALIA.

 

PLANUM AUTEM. Dixi quod quaedam sunt specialissimae speciei, quaedam subalternarum, sed hoc erit tibi planum sic. /14/

 

IN UNOQUOQUE PRAEDICAMENTO, id est praedicamentis collectim acceptis, quaedam sunt nomina quae dicuntur generalissima, et quaedam alia quae dicuntur specialissima. Quippe si in singulis praedicamentis dicerentur esse generalissima, quod littera uidetur uelle, falsum esset. In praedicamento enim substantiae non est nisi unum nomen generalissimum, licet possint esse plura specialissima; sic in caeteris. Item nota quod ideo constituit praedicamentum, ut in constitutione praedicamenti ostenderet quibus uocibus supradictae assignationes conueniant, et quia iste liber est introductorius ad praedicamenta quia ubi dicet: specialissima species, cum sit species post quam non erit alia inferior species, ostendet quod eidem conueniet assignatio superius data, haec scilicet: species est quod praedicatur de pluribus numero differentibus in quid.

 

EST AUTEM GENERALISSIMUM QUIDEM SUPER QUOD NULLUM ULTRA ALIUD SIT SUPERUENIENS GENUS, SPECIALISSIMUM AUTEM POST QUOD NON ERIT ALIA INFERIOR SPECIES; INTER GENERALISSIMUM AUTEM ET SPECIALISSIMUM ET GENERA ET SPECIES SUNT EADEM, AD ALIUD QUIDEM ET ALIUD SUMPTA.

 

EST AUTEM. Hic definiuit generalissimum sic: Illud nomen dicitur generalissimum quod, cum sit genus, nullum aliud superuenit quod sit genus eius, et ideo supplendum est cum sit genus, quia aliter res uel ens esset genus, quod falsum est. Item illud nomen dicitur specialissumum quod, cum sit species, non habet aliud nomen quod dicatur species post se et quia Socrates et Plato et grammaticum huiusmodi non habe<n>t sub se nomen quod uocetur species, ideo supplendum est: cum sit species. INTER GENERALISSIMUM AUTEM ET SPECIALISSIMUM SUNT GENERA ET SPECIES, et ne quis uellet genera et species accipere in diuersis, addit EADEM, id est eaedem uoces, sunt et genera et species; et ne quis uellet accipere genera et species eodem respectu, subdit: propter diuersum respectum sunt genera, et propter diuersum species.

 

SIT AUTEM IN UNO PRAEDICAMENTO MANIFESTUM QUOD DICITUR. SUBSTANTIA EST QUIDEM ET IPSA GENUS, SUB HAC AUTEM EST CORPUS, SUB CORPORE VERO ANIMATUM CORPUS SUB QUO ANIMAL, SUB ANIMALI VERO RATIONALE ANIMAL SUB QUO HOMO, SUB HOMINE VERO SOCRATES ET PLATO ET QUI SUNT PARTICULARES HOMINES.

 

SIT AUTEM. Definiui generalissimum, specialissimum, medium. Sed hoc sit tibi manifestum etc. Substantia est quiddam, id est uniuocum, scilicet unam naturam ponens in omnibus suis significatis, et quia non omne uniuocum est genus, addit: et ipsa est genus. Talis est constitutio quod sub hac pono corpus etc.

 

SED HORUM, SUBSTANTIA QUIDEM GENERALISSIMUM EST ET QUOD GENUS SIT SOLUM, HOMO VERO SPECIALISSIMUM ET QUOD SPECIES SOLUM SIT; CORPUS VERO SPECIES QUIDEM EST SUBSTANTIAE, GENUS VERO CORPORIS ANIMATI; ET ANIMATUM CORPUS SPECIES QUIDEM EST CORPORIS, GENUS VERO ANIMALIS; ANIMAL AUTEM SPECIES QUIDEM EST CORPORIS ANIMATI, GENUS VERO RATIONALIS; SED RATIONALE ANIMAL SPECIES QUIDEM EST ANIMALIS, GENUS AUTEM HOMINIS; HOMO VERO SPECIES QUIDEM EST RATIONALIS ANIMALIS.

 

SED HORUM. Quas praeposui substantiam subponendo alia, et non ostendi quid de illis esset generalissimum uel specialissimum; sed modo ostendo, et hoc est: SUBSTANTIA EST GENERALISSIMUM, quia EST  GENUS. A pari.

 

HOMO SPECIALISSIMUM, quia solum species. A pari.

 

NON AUTEM ETIAM GENUS PARTICULARIUM HOMINUM SED SOLUM SPECIES.

 

NON AUTEM. Dixerat quod homo continebat particulares homines; et ne intelligeretur quod homo genus esset particularium hominum, hoc remouet: quod non est genus.

 

ET OMNE QUOD ANTE INDIVIDUA PROXIMUM EST, SPECIES ERIT SOLUM, NON ETIAM GENUS.

 

ET OMNE. Dixi quod homo est solum species, et hanc uniuersalem /15/ sententiam do: omne quod est proximum, et cum recto ordine praedicamenti, per hoc remouemus grammaticum <et> huiusmodi accidentia; et per hoc quod supplemus: ante indiuidua specialissimae speciei, remouemus genera quae sunt proxima ante sua indiuidua, ut hoc animal est animal.

 

QUEMADMODUM IGITUR SUBSTANTIA QUAE CUM SUPREMA SIT EO QUOD NIHIL SIT SUPRA EAM, GENUS EST GENERALISSIMUM, SIC ET HOMO CUM SIT SPECIES POST QUAM NON SIT ALIA INFERIOR SPECIES NEQUE ALIQUID EORUM QUAE POSSUNT DIVIDI SED SOLUM INDIVIDUORUM (INDIVIDUUM ENIM EST SOCRATES ET PLATO), SPECIES ERIT SOLA ET ULTIMA SPECIES ET, UT DICTUM EST, SPECIALISSIMA.

 

QUEMADMODUM IGITUR.  Quandoquidem omne quod est proximum ante sua indiuidua est solum species, ergo homo est sola species; a toto. Ut non solum ex hoc toto potest probari quod homo est solum species, sed etiam ex hoc pari: <cum> homo esse sit species, postquam non est alia inferior species, est sola species; a pari.

 

Dixi quod post hoc non est alia inferior species, et ne aliquid uellet quod, quemadmodum post animal rationale est differentia, quod iunctum cum animali facit speciem, ita post homo esset aliqua differentia, quae iuncta cum aliqua uoce faceret speciem, addit: neque aliquid eorum quae possunt diuidi sunt sub homine, sed sola indiuidua. Unde indiuidua sunt sub homo; nam Socrates et Plato.  Et unum hoc habes quod sit homo sit species post quam non sit alia inferior species, sit sola species in homo, quia quemadmodum substantia est genus generalissimum, cum suprema sit, eo quod nullum genus supra eam sit, sic et homo, cum sit species post quam non sit alia inferior, est sola species; a simili propter diuersas causas.  Sola species ponitur ad remotionem generis, quod ita est species quod non sit genus; ultima post subalterna, ultimo loco ordine praedicamenti ponitur; specialissima quantum ad comparationem.

 

QUAE VERO SUNT IN MEDIO, EORUM QUIDEM QUAE SUPRA IPSA SUNT, ERUNT SPECIES, EORUM VERO QUAE POST IPSA SUNT, GENERA.

 

QUAE VERO. Communem regulam de generalissimo et specialissimo dederat; de mediis nullam communem dixerat, licet dixisset: corpus est species substantiae, genus uero animati corporis et alia; hic communem regulam inducit, et hoc est: quae uero etc.

 

QUARE HAEC QUIDEM DUAS HABENT HABITUDINES: EAM QUAE EST AD SUPERIORA SECUNDUM QUAM SPECIES IPSORUM ESSE DICUNTUR, ET EAM QUAE EST AD POSTERIORA SECUNDUM QUAM GENERA IPSORUM ESSE DICUNTUR.

 

QUARE. Quandoquidem media sunt species superiorum genera inferiorum, igitur duas habent habitudines, id est duos respectus a partibus duarum habitudinum.

 

EXTREMA VERO UNAM HABENT HABITUDINEM.

 

EXTREMA VERO.  Media duas habent, sed extrema unam tantum.

 

NAM ET GENERALISSIMUM AD EA QUIDEM QUAE POSTERIORA SUNT HABET HABITUDINEM, CUM GENUS SIT OMNIUM ID QUOD EST SUPREMUM, EAM VERO QUAE EST AD SUPERIORA NON HABET, CUM SIT SUPREMUM ET PRIMUM PRINCIPIUM; SPECIALISSIMUM AUTEM UNAM HABET HABITUDINEM, EAM QUAE EST AD SUPERIORA QUORUM EST SPECIES, EAM VERO QUAE EST AD POSTERIORA NON DIVERSAM HABET SED ETIAM INDIVIDUORUM SPECIES DICITUR (SED SPECIES QUIDEM INDIVIDUORUM VELUT EA CONTINENS, SPECIES AUTEM SUPERIORUM VELUT QUAE AB EIS CONTINETUR).

 

NAM. Unde extrema habent unam habitudinem? Et specialissimum /16/ et generalissimum sunt extrema, sed <specialissmum et> generalissimum habent unam habitudinem; igitur extrema unam habent habitudinem; et hoc extra, a partibus extremarum; et unde extrema unam habent habitudinem, nam generalissimum etc.; a partibus habentibus unam habitudinem. Quod dicit specialissimum est species superiorum uidetur habere duas habitudines; quod non est, quia non dicitur genus et species, sed species tantum. Quod autem dicit specialissimum esse species indiuiduorum, ne aliquis praue intelligeret indiuidua esse genera, dicit species est indiuiduorum, id est continens indiuidua, species superiorum, id est continentur a superioribus. Quod autem dicit specialissimum unam habere habitudinem, hoc ideo dicit quia non mutat nomen; dicitur species ad genus et species ad indiuidua. Alia uero, id est media, mutant nomen, quia dicuntur genus et species.

 

DETERMINANT ERGO GENERALISSIMUM ITA: QUOD, CUM GENUS SIT, NON EST SPECIES; ET RURSUS: SUPRA QUOD NON EST ALIUD SUPERVENIENS GENUS; SPECIALISSIMUM VERO: QUOD, CUM SIT SPECIES, NON EST GENUS; ET: QUOD, CUM SIT SPECIES, NUMQUAM DIVIDITUR IN SPECIES; ET: QUOD DE PLURIBUS ET DIFFERENTIBUS NUMERO IN EO QUOD QUID SIT PRAEDICATUR.

 

DETERMINANT AUTEM. Hic ostendit ex qua causa philosophi dederunt generalissimo et medio descriptiones tales: quandoquidem extrema habent unam habitudinem, ergo propter causam talem determinant generalissimum ita; inter causam et effectum: una habitudo est causa, quod talis est descriptio: quod cum sit genus etc.

 

EA VERO QUAE IN MEDIO SUNT EXTREMORUM SUBALTERNA VOCANT GENERA ET SPECIES, ET UNUMQUODQUE IPSORUM SPECIES ESSE ET GENUS PONUNT AD ALIUD QUIDEM ET AD ALIUD SUMPTA.

 

EA VERO. Hic ostendit, ex qua causa media habent duas descriptiones, quas supponit quasi dicat: extrema ex una habitudine habent suas descriptiones, sed media ex hoc quia habent duas habitudines, habent huiusmodi descriptiones, has scilicet: quod uocantur subalterna genera et subalternae species et hanc aliam, scilicet quod unumquodque eorum possunt etc.

 

EA VERO QUAE SUNT ANTE SPECIALISSIMA USQUE AD GENERALISSIMUM ASCENDENTIA ET GENERA DICUNTUR ET SPECIES ET SUBALTERNA GENERA, UT AGAMEMNON ATRIDES ET PELOPIDES ET TANTALIDES ET, ULTIMUM, IOVIS.

 

EA VERO. Ostensa natura generalissimorum, specialissimorum et mediorum, quo modo se habent in praedicamento, inducit de indiuiduis quam naturam habeant in praedicamento.

 

Continuatur sic: generalissima, specialissima, media sic se habent in praedicamento ut dictum est; sed ea, scilicet indiuidua, quae sunt in ascensu ante specialissima, ipsa dicuntur ascendentia hanc rem, scilicet genera et species, id est ipsa significata harum uocum; et ne per genera uellet aliquis acciperet generalissima, addit: subalterna indiuidua, dico ascendentia usque ad generalissimum. Natura enim indiuiduorum semper est ascendere suscipiendo praedicationem superiorem /17/ de uno ad aliud, sicut e contrario natura generalissimorum est descendere per diuisionem, si opus est, usque ad specialissima; natura autem mediorum ascendere et descendere. Ita indiuidua ascendunt, ut patet in hoc simili de familia; ut Agamemnon dicitur Atrides, et per <Atrides> ascendit ut dicatur Pelopides, et ita gradatim ascendit usque ad Iouem, quod dictus est filius Iouis. Similiter Socrates istud indiuiduum est homo, et per homo ascendit ad animal, et per animal gradatim ascendit usque ad substantiam, quod est filius substantiae.

 

SED IN FAMILIIS QUIDEM PLERUMQUE AD UNUM REDUCUNTUR PRINCIPIUM, VERBI GRATIA IOVEM, IN GENERIBUS AUTEM ET SPECIEBUS NON SE SIC HABET.

 

SED IN FAMILIIS. Talis est similitudo inter indiuidua et genera et species eiusdem praedicamenti quod ascendunt, et in familiis quod similiter gradatim fit ascensus de uno ad aliud; sed in hoc est dissimilitudo, quia diuersae familiae reduci possint ad unum principium, sed indiuidua et species et genera diuersorum praedicamentorum nunquam reducentur ad unum generalissimum. Aliter sic: generalissima, media, specialissima huiusmodi descriptiones habent. Sed media aliam hanc habent proprietatem quod ea scilicet media dicuntur ascendentia usque ad generalissimum; media dico quae dicuntur genera et species; et ne per genera acciperes generalissimum, determinat subalterna genera, id est subalternatim recto ordine posita. Ita est similitudo inter media et familias; sed in hoc est dissimilitudo, quia non ducuntur media diuersorum praedicamentorum ad unum generalissimum, et hoc est: in generibus non sic se habet reductio diuersorum praedicamentorum.

 

NEQUE ENIM EST COMMUNE UNUM GENUS OMNIUM ENS.

 

NEQUE ENIM. Unde genera et species diuersorum praedicamentorum non reducuntur ad unum generalissimum, quia ad ens non reducuntur, de quo magis uideretur; a maiori.

 

NEC OMNIA EIUSDEM GENERIS SUNT SECUNDUM UNUM SUPREMUM GENUS, QUEMADMODUM DICIT ARISTOTELES SED SINT POSITA, QUEMADMODUM IN PRAEDICAMENTIS; PRIMA DECEM GENERA QUASI PRIMA DECEM PRINCIPIA. VEL, SI OMNIA QUIS ENTIA VOCET, AEQUIVOCE, INQUIT, NUNCUPABIT, NON UNIVOCE.

 

NEC OMNIA. Et uere ens non est commune genus omnium, quia omnia non sunt species. A relatiui<s> eius, et hoc est: non dico ex a<u>ctoritate mea, sed quemadmodum Aristoteles. Non est unum genus omnium ens, sed sunt decem generalissima, uel hac ratione probo quod ens non est genus omnium, sed est aequiuocum. Non est genus omnium: ab oppositis.

 

SI ENIM UNUM ESSET COMMUNE OMNIUM GENUS ENS, UNIVOCE ENTIA DICERENTUR.

 

SI ENIM. Vere si ens est aequiuocum, non est commune genus omnium, quia si esset commune genus omnium, non esset aequiuocum. Hoc deberet ponere, sed loco istius ponit /18/ suum oppositum, scilicet uniuocum. Talem collige regulam: quicumque terminus positus ponit alium alii termino oppositum, ille alius oppositus remouet priorem terminum, qui ponebat oppositum; sed commune genus omnium ponit uniuocum oppositum aequiuoco; quare aequiuocum positum remouet commune genus omnium; uel sic: coruus positus ponit nigrum, oppositum albo; quare album positum remouet coruum.

 

CUM AUTEM DECEM SINT PRIMA, COMMUNIO SECUNDUM NOMEN EST SOLUM, NON ETIAM SECUNDUM DEFINITIONIS RATIONEM QUAE SECUNDUM NOMEN EST.

 

CUM VERO.  Probaui auctoritate Aristotelis quod ens est aequiuocum, et non solum a<u>ctoritate Aristotelis, sed hac regula, quia communio entis est secundum solum nomen, id est hoc nomen ens est omnibus rebus commune, id est aequiuocum, non est etiam secundum definitionem rationis, quae sit secundum nomen impositionis; uidelicet illam definitionem quam habet ens in praedicamento substantiae, nunquam habebit in praedicamento quantitatis; sic in aliis quidem est, quod ens non habet unam substantialem definitionem cum qua praedicetur de omnibus generalissimis; cum hac definitione praedicatur ens de substantia: substantia est ens quod neque est qualitas, nec quantitas etc.

 

DECEM QUIDEM GENERALISSIMA SUNT.

 

DECEM QUIDEM. Aristoteles decem dicit esse generalissima, et ego totidem et non plus.

 

SPECIALISSIMA VERO IN NUMERO QUIDEM QUODAM SUNT NON TAMEN INFINITO, INDIVIDUA AUTEM QUAE SUNT POST SPECIALISSIMA INFINITA SUNT. QUAPROPTER USQUE AD SPECIALISSIMA A GENERALISSIMIS DESCENDENTEM IUBET PLATO QUIESCERE.

 

SPECIALISSIMA VERO.  Quia praedicamenta decem esse dixerat, et ne uideretur alicui quod specialissima possent poni sub certo numero, indefinita dicit esse specialissima, quia nunc <non> contine<n>tur sub certo numero; quapropter aliquem facientem diuisionem per ponentes partes, illum dico descendentem a generalissimis usque ad specialissima iubet Plato quiescere in ipsis specialissimis ponendis, in diuisione scilicet; quia non omnes, scilicet specialissimas species, ponere potest, quia infinitae sunt, et quia cum Boethius dicat quod semper debet fieri diuisio propter intelligibiliora, tunc si quis uellet facere diuisionem per ponentes, enumerando omnes specialissimas species in ipsa diuisione, potius obscuraret, quam intelligibilitatem generaret.  Ponentes partes dico, ubi non ponuntur negatiua particularia, scilicet non, ut hic animal, aliud homo, aliud bos, etc.; per non ponentes partes fit diuisio generis sic: animal fit aliud homo, aliud non /19/ homo. Ideo dicitur pars non ponens, quia habet non negatiua<m> particulam praepositam.

 

DESCENDERE AUTEM PER MEDIA DIVIDENTEM SPECIFICIS DIFFERENTIIS.

 

DESCENDERE AUTEM. Plato iubet descendentem, id est diuidentem in specialissimis quiescere, sed quemlibet diuidentem per specificas differentias iubet descendere per media.

 

Attende: cum iste dicat debere fieri diuisionem per differentias, et Boethius dicat in libro Diuisionum quod non deberet fieri diuisio per differentias, nisi quando caremus nominibus specierum,sed semper per species, uidentur esse contrarii; sed non sunt, quia iste dicit fieri ideo diuisionem per specificas differentias,quia sunt constitutiuae specierum; ille uero ideo per species praecipit diuisionem fieri, quoniam naturalis diuisio, quoniam genus per species diuiditur.

 

INFINITA, INQUIT, RELINQUENDA SUNT, NEQUE ENIM HORUM POSSE FIERI DISCIPLINAM.

 

INFINITA. Inquit: ideo iubet Plato in specialissimis quiescere, inquit, quia esse infinita, et ideo relinquenda. Neque enim. Vere quia sunt infinita relinquenda sunt, quia non posset haberi disciplina, id est diuisio eorum intelligibilis; a causa.

 

DESCENDENTIBUS IGITUR AD SPECIALISSIMA NECESSE EST DIVIDENTEM PER MULTITUDINEM IRE.

 

DESCENDENTIBUS IGITUR.  Quandoquidem iubet Plato descendere per media, igitur descendamus; ab a<u>ctoritate.  Descendentibus nobis necesse est ire etc. Multitudinem diuidentem dicit differentias et species et indiuidua, quaecumque diuidunt genus.

 

ASCENDENTIBUS VERO AD GENERALISSIMA NECESSE EST COLLIGERE MULTITUDINEM.

 

ASCENDENTIBUS VERO. Ponit oppositam sententiam: descendentibus necesse est ire per multitudinem, sed ascendentibus est necesse colligere multitudinem; supplemus: per genus et per speciem; sic: Socrates et Plato sunt homo, rationale et irrationale animal, sensibile et insensibile animatum, animatum et inanimatum corpus, corporeum et incorporeum substantia. Attende quod illa multitudo differentiarum et aliorum diuidentium, quae erat diuidens diuidendo, est modo collecta in unum ascendendo.

 

COLLECTIUUM ENIM MULTORUM IN UNAM NATURAM SPECIES EST, ET MAGIS ID QUOD GENUS EST.

 

COLLECTIVUM ENIM. Vere species colligit, quia est collectiuum multorum indiuiduorum suorum euntium per ipsam speciem in suam definitionem, et sic gradatim ducendo usque in descriptionem generalissimi, hanc scilicet: substantia est quod neque est qualitas, nec quantitas, nec aliquid aliorum. /20/ Et magis id quod genus est: id est genus plura colligit quam species, quia et ipsas species et earum indiuidua.

 

PARTICULARIA VERO ET SINGULARIA SEMPER IN MULTITUDINEM E CONTRARIO DIVIDUNT QUOD UNUM EST.

 

PARTICULARI<A> VERO. Species et genus sunt collectiua; sed particulari<a> pro eodem accipe id quod est unum diuidunt, id est hanc uocem quae est homo ostendit dari diuersis significatis Socrates et Plato, uel sic continua: non solum specificae differentiae diuidunt, sed singularia.

 

PARTICIPATIONE ENIM SPECIEI PLURES HOMINES UNUS.

 

PARTICIPATIONE ENIM. Vere species colligit, quia haec species quae est homo; a parte speciei, et hoc est: participatione enim speciei, id est hominis, plures homines, id est Socrates et Plato, sunt unus in hac uoce quae est homo, et in hominis definitione.

 

PARTICULARIBUS AUTEM UNUS ET COMMUNIS PLURES.

 

PARTICULARIBUS ENIM.  Opposita sententia: uere particularia diuidunt, nam particularia hominis homine<s>; a partibus particularium, et hoc est: particularibus, id est per particularia nomina.

 

DIVISIVUM ENIM EST SEMPER QUOD SINGULARE EST.

 

DIVISIVUM ENIM. Vere particularia diuidunt, quia omne singulare est diuis<iu>um; a toto.

 

COLLECTIVUM AUTEM ET ADUNATIUUM QUOD COMMUNE EST.

 

COLLECTIVUM ENIM. Unde species est collectiuum, quod est quia omne commune; ita dico quia non sit aequiuocum: est collectiuum et sic collectiuum quod reducat omnia quae colligit in unam definitionem; a toto.

 

ASSIGNATO AUTEM GENERE ET SPECIE QUID EST UTRUMQUE, CUMQUE SIT GENUS UNUM, SPECIES VERO PLURIMAE.

 

ASSIGNATO. definiui genus et speciem, et hoc propter introductionem, et non solum illud erat faciendum, sed etiam istud propter eamdem causam scias, quod genus habet hanc naturam secundum ordinem praedicamenti, quod praedicetur de specie; semper ideo addidit, ne Chrysaorius putaret quod similiter lege praedicamenti species praedicaretur de genere, quemadmodum genus de specie. Videbat enim Chrysaorius in quinto modo primae figurae speciem de genere praedicari, et ne uellet lege praedicamenti istud intelligere, hanc addidit sententia<m>, et hoc est: assignato genere et specie, et non dico assignato tantum per exempla, sed quid est utrumque, id est per definitionem assignato: in definitione generis dictum uel intellectum quod unum genus plures habet species.

 

SEMPER ENIM IN PLURES SPECIES DIVISIO GENERIS EST; GENUS QUIDEM SEMPER DE SPECIE PRAEDICATUR ET OMNIA SUPERIORA DE INFERIORIBUS.

 

SEMPER ENIM. Bene dico: uno genere assignato, pluribus speciebus, nam semper diuisio generis fit per plures species; ab effectu, quod diuisio generis fit per plures species, est /21/ effectus istius causae quod est assignatum genus habere plures species.

 

SPECIES AUTEM NEQUE DE PROXIMO SIBI GENERE NEQUE DE SUPERIORIBUS.

 

SPECIES AUTEM.  Genus habet praedicari de specie, species non de genere.

 

NEQUE ENIM CONVERTITUR.

 

NEQUE ENIM.  Vere species non praedicatur de suo genere, nec de superioribus, quia non fit conuersio; a causa.

 

OPORTET AUTEM AEQUA DE AEQUIS PRAEDICARI UT HINNIBILE DE EQUUO, AUT MAIORA DE MINORIBUS UT ANIMAL DE HOMINE; MINORA VERO DE MAIORIBUS MINIME.

 

OPORTET AUTEM.  Dixerat quod genus praedicaretur de specie lege praedicamenti cum simplici ueritate, et uidetur quod paria sunt, cum simplici ueritate praedicantur de sese.  Ne Chrysaorius putaret quod praedicatio de paribus fieret lege praedicamenti, hoc remouet ostendendo ipsam praedicationem.

 

NEQUE ENIM ANIMAL DICIS ESSE HOMINEM QUEMADMODUM HOMINEM DICIS ESSE ANIMAL.

 

NEQUE ENIM. Unde minora non praedicantur de maioribus lege praedicamenti, quia hoc minus homo non praedicatur de animali in simplici ueritate, id est in omni modo praedicandi, scilicet uniuersaliter et particulariter; a parte.

 

DE QUIBUS AUTEM SPECIES PRAEDICATUR, DE HIS NECESSARIO ET SPECIEI GENUS PRAEDICABITUR ET GENERIS GENUS USQUE AD GENERALISSIMUM.

 

DE QUIBUS AUTEM.  Dixi quod genus praedicatur de specie, et species non de genere; sed hoc habet species, quia de quibuscumque praedicatur, facit superiora praedicari secundum inferiora.

 

SI ENIM VERUM EST SOCRATEM HOMINEM DICERE, HOMINEM AUTEM ANIMAL, ANIMAL VERO SUBSTANTIAM, VERUM EST HOMINEM ANIMAL DICERE ATQUE SUBSTANTIAM.

 

SI ENIM.  Vere de quibus praedicatur species, facit superiora predicari, quia si uerum est Socratem dicere hominem, <hominem> autem animal, sequitur istud uerum: Socratem dicere animal; et si uerum est Socratem dicere animal, animal <autem> substantiam, uerum est Socratem dicere substantiam; a parte illorum de quibus praedicatur et eorum quae praedicantur de Socrate per speciem.

 

SEMPER ENIM SUPERIORIBUS DE INFERIORIBUS PRAEDICATIS.

 

SEMPER ENIM. Vere animal et substantia praedicantur de homine, quia omnia superiora de inferioribus; a toto.

 

SPECIES QUIDEM DE INDIVIDUIS PRAEDICABITUR.

 

SPECIES QUIDEM.  Hoc habet species, quod facit superiora praedicari de inferioribus, et hoc habet ex natura sui, quod praedicatur de indiuiduis.

 

GENUS AUTEM ET DE SPECIE ET DE INDIVIDUO.

 

GENUS AUTEM.  Dixit quod genus praedicatur de specie, et de quibus species praedicatur facit superiora praedicari, et species praedicatur de indiuiduis. Ex his colligitur quod genus praedicatur de specie et indiuiduo, et hoc est: Genus autem.

 

GENERALISSIMUM AUTEM ET DE GENERE (ET DE GENERIBUS SI PLURA SINT MEDIA ET SUBALTERNA) ET DE SPECIE ET DE INDIVIDUO.

 

GENERALISSIMUM AUTEM.  Quia adhuc non ostenderat praedicationem generalissimi, ostendit.

 

DICITUR ENIM GENERALISSIMUM QUIDEM DE OMNIBUS SUB SE GENERIBUS SPECIEBUSQUE ET DE INDIVIDUIS, GENUS AUTEM QUOD ANTE SPECIALISSIMUM EST DE OMNIBUS SPECIALISSIMIS ET DE INDIVIDUIS, SOLUM AUTEM SPECIES DE OMNIBUS INDIVIDUIS.

 

DICITUR ENIM.  Dixit quod generalissimum et omnia superiora de inferioribus praedicantur, et non determinauit an de /22/ omnibus, an de quibusdam.  Addit uniuersalem regulam unde omnia superiora de inferioribus praedicantur; quia generalissimum et omnia alia genera.

 

 INDIVIDUUM AUTEM DE UNO SOLO PARTICULARI.

 

INDIVIDUUM.  Ostensa praedicatione superiorum, ostendit praedicationem indiuidui, de qua nihil adhuc dixerat. Unde indiuiduum praedicatur de uno solo, quia hoc indiuiduum Socrates et hoc album; a partibus indiuidui; et hoc extra, et bonum exemplum dedi de indiuiduo.

 

INDIVIDUUM AUTEM DICITUR SOCRATES ET HOC-ALBUM ET HIC-VENIENS, UT SOPHRONISCI FILIUS, SI SOLUS EI SIT SOCRATES FILIUS.

 

INDIVIDUUM ENIM DICITUR SOCRATES ET HOC ALBUM.  Commendatio exempli etc.

 

INDIVIDUA ERGO DICUNTUR HUIUSMODI.

 

INDIVIDUUM ERGO. Quandoquidem Socrates et hoc album etc.  praedicantur de uno solo, ergo dicuntur indiuidua; a pari.  Indiuiduum esse et praedicari de uno solo paria sunt.

 

QUONIAM EX PROPRIETATIBUS CONSISTIT UNUMQUODQUE EORUM QUORUM COLLECTIO NUMQUAM IN ALIO EADEM ERIT.

 

QUONIAM. Non solum ex hac causa, quod praedicantur de uno solo, dicuntur indiuidua, sed etiam ex hac alia causa, scilicet quoniam unumquodque indiuiduorum consistit ex talibus proprietatibus accidentalibus, quae insimul collectae et eodem modo acceptae, nunquam recipiuntur in alio particulari. Ideo supplendum est particulari, quia non illud est indiuiduum cuius omnes proprietates non reperiuntur in alio, quia proprietates hominis omnes non reperiuntur in boue.

 

SOCRATIS ENIM PROPRIETATES NUMQUAM IN ALIO QUOLIBET ERUNT PARTICULARIUM.

 

SOCRATES ENIM.  Vere proprietates unius indiuidui nunquam reperiuntur in alio indiuiduo, quia proprietates Socratis nunquam reperiuntur in alio; a parte indiuidui, et hoc est: Socrates etc.

 

HAE VERO QUAE SUNT HOMINIS (DICO AUTEM EIUS QUI EST COMMUNIS) PROPRIETATES ERUNT EAEDEM IN PLURIBUS, MAGIS AUTEM ET IN OMNIBUS PARTICULARIBUS HOMINIBUS IN EO QUOD HOMINES SUNT.

 

HAE VERO.  Proprieta<te>s indiuidui non erunt in aliis; sed proprietas indiuidui hominis, hominis dico communis, id est specialis, erit eadem in pluribus; sed magis possum dicere, in omnibus, et hoc apparet in eo, id est ex eo, quod homines sunt, id est quod homo, ista uox, conuenit omnibus hominibus.

 

CONTINETUR IGITUR INDIVIDUUM QUIDEM SUB SPECIE.

 

CONTINETUR. Dixit quod species praedicatur de indiuiduo; inde infert sic: quandoquidem species praedicatur de indiuiduo, igitur indiuiduum continetur sub specie; a relatiuis.

 

SPECIES AUTEM SUB GENERE.

 

SPECIES AUTEM. Et ubi dixit genus praedicari de specie, ibi dixit speciem contineri sub genere; a relatiuis.

 

TOTUM ENIM QUIDDAM EST GENUS, INDIVIDUUM AUTEM PARS, SPECIES VERO ET TOTUM ET PARS.

 

TOTUM ENIM. Vere genus continet speciem, quia genus est totum; a parte continens; aliud in parte totum, aliud uniuersale /23/ totum, aliud integrum, aliud accidens, et cuiusmodi sit totum addit quoddam, id est uniuersale.

 

SED PARS QUIDEM ALTERIUS, TOTUM AUTEM NON ALTERIUS SED ALIIS.

 

PARS ALTERIUS, id est unius uocis; totum in aliis, id est pluribus.

 

PARTIBUS ENIM TOTUM EST. DE GENERE QUIDEM ET SPECIE, ET QUID GENERALISSIMUM ET QUID SPECIALISSIMUM ET QUAE GENERA EADEM ET SPECIES SUNT, QUAE ETIAM INDIVIDUA, ET QUOT MODIS GENUS ET SPECIES DICATUR, SUFFICIENTER DICTUM EST.

 

PARTIBUS ENIM. Vere species est totum pluribus, quia omne totum est totum suis partibus; a toto.

 

                                         [IP 1.03]

 

DIFFERENTIA VERO COMMUNITER ET PROPRIE ET MAGIS PROPRIE DICATUR.

 

DIFFERENTIA VERO. Finito tractatu generis et speciei tractat de differentia propter eamdem causam, scilicet introductionem.

 

Dicunt quidam hoc omne nomen differentia esse aequiuocum propter plures significationes; differentia enim ista uox primum fuit imposita ad hoc, ut significaret communes differentias, dein proprias et postea magis proprias; et hac de causa, scilicet differentia, primitus significat communes differentias, quia communis differentia plures habet causas quare dicatur differentia, scilicet quia facit idem indiuiduum differre a se ipso et ab indiuiduis eiusdem speciei et ab indiuiduis diuersae speciei; propria duas tantum habet causas quia non facit idem indiuiduum a se ipso differre, sed indiuidua eiusdem speciei inter se et ab indiuiduis diuersae speciei; magis propria unam tantum habet causam quia indiuidua eiusdem speciei facit differre ab indiuiduis diuersarum specierum; et cum sic accipiatur differentia, ut dictum est, aequiuoca, aequiuocandum est in specie, ubi liber dicit: Cum igitur tres species differentiae, id est tria contenta a differentia, quia nullum aequiuocum in hoc est genus uel sepcies quod habet contenta sub se; uel, si uolumus, possumus accipere rectum genus differentiam, et illas tres species differentiae ut rectas species, scilicet supradictam differentiam, scilicet hanc: differentia est quando aliud ab alio distare proponimus praedicabile in quale. Sic continuatur: genus tot modis dicitur et species, ut dictum est; differentia uero dicitur cum hac adiectione quae est communiter, et cum hac alia quae est proprie, et cum hac alia quae est magis proprie.

 

COMMUNITER QUIDEM DIFFERRE ALTERUM ALTERO DICITUR QUOD ALTERITATE QUADAM DIFFERT QUOCUMQUE MODO VEL A SE IPSO VEL AB ALIO.

 

COMMUNITER QUIDEM. Cum deberet diffinire hanc uocem differentiam, transfert se ad effecta sic: alterum subiectum dicitur ab altero subiecto differre communiter, id est communi differentia, eo quod differt alteritate, id est diuersitate quadam, id est permutabili et hoc quocumque modo, scilicet uel a se ipso, uel ab alio; uel ita communis differentia definitur: /24/ communis differentia est quae habet se ad esse, ut album uel sedere.

 

DIFFERT ENIM SOCRATES PLATONE ALTERITATE ET IPSE A SE VEL PVERO VEL IAM VIRO VEL FACIENTE ALIQUID VEL QUIESCENTE, ET SEMPER IN ALIQUO MODO HABENDI ALTERITATIBUS.

 

DIFFERT AUTEM. Vere alterum differt ab altero per communem differentiam, quia Socrates differt a Platone alteritate, id est leui mutatione, et ipse a se quia, cum prius esset puer, modo est uir. Alteritatibus, id est diuersitatibus, habendi se in aliquo modo, id est permutabili modo. Videtur autem falsum quod hic liber dicit: Socratem differre a se ipso, quia quicquid differt a se ipso uel ab alio per oppositam differentiam differt. Si per oppositam, uel per communem, uel per propriam, uel magis propriam. Sed per propriam uel magis propriam non differt aliquid a se ipso; restat igitur ut quod a se differt, per communem differentiam differat; et si differt Socrates a se per communem differentiam, tunc communis differentia habet fundamentum in eo et in eo significat; sed in eo non significat et, si in eo non significat, nec significat. Quia hoc album quod fuit in Socrate et modo non est, nec in eo nec in alio significat; et si non significat, tunc Socrates non differt a se propter ipsum album.

 

Quod sic soluitur, quia, licet album uel sedere quod cum suo indiuiduo, scilicet hoc album uel hoc sedere, significauit in Socrate, licet non sit in Socrate, tamen ipsum commune nomen album uel sedere in alio est; et quia in alio significare est, ideo falsum est dicere; si in Socrate non significat, nec significat; et sic Socrates differt a se per illud quod habuit in eo significare et non significat modo.

 

PROPRIE AUTEM DIFFERRE ALTERUM ALTERO DICITUR QUANDO INSEPARABILI ACCIDENTI ALTERO DIFFERT. (INSEPARABILE VERO ACCIDENS EST UT NASI CURVITAS, CAECITAS OCULORUM, CICATRIX CUM EX VULNERE OBCALLVERIT.) MAGIS PROPRIE DIFFERRE ALTERUM ALTERO DICITUR QUANDO SPECIFICA DIFFERENTIA DISTITERIT, QUEMADMODUM HOMO AB EQUO SPECIFICA DIFFERENTIA DIFFERT RATIONALI QUALITATE.

 

PROP<RI>E AUTEM. Non solum per communem differt aliquid ab aliquo sed etiam per propriam; propria differentia habet se ad esse tantum, ut curuitas nasi. Non solum per propriam, sed etiam per magis propriam differentiam differt aliquid ab alio et hoc est: Magis propriam etc. Notandum quod propria differentia uidetur idem facere differre a se ipso, ut si contingat caecitas oculorum Hugoni, uidetur quod faciat idem differre a se ipso in hoc quod prius uidens fuit; sed non facit quia quod differt hoc est <respectu> communis differentiae quae praecessit et non respectu propriae differentiae, quia si in hoc quod est propria faceret idem differre a se ipso, etiam magis propria hoc faceret, quod falsum est, qia risibile non facit idm differre ab hoc quod prius fuit, cum semper conueniat homini.

 

UNIVERSALITER ERGO OMNIS DIFFERENTIA ALTERATUM FACIT CUILIBET ADVENIENS.

 

UNIVERSALITER ERGO.  Quandoquidem communis et propria et /25/ magis propria differentia facit alteratum, ergo omnis differentia; omnis, dico, id est omnis modi differentiae et communes et propriae et magis propriae; et quia omnis modi differentiae coniunctim acceptae possent facere differre et non per singulas partes, ideo addidit UNIVERSALITER, id est sed omnes partes differentiarum adueniens subiecto facit alteratum, id est quolibet modo mutatum, id est per augmentum, uel corruptionem etc.; hic uidetur Porphyrius contraire Aristoteli quia Aristoteles accepit alteratum id est mutationem secundum qualitatem, nulla aliarum motionum communicante. Sed Porphyrius accipit alteratum laxius quolibet modo, ille stric<t>ius; et sic non dissentiunt, quia iste uno modo, ille alio modo.

 

SED EA QUAE EST COMMUNITER ET PROPRIE ALTERATUM FACIT, ILLA AUTEM QUAE EST MAGIS PROPRIE ALIUD.

 

SED EA. In hoc conueniunt communis et propria et magis propria quod faciunt alteratum, sed in hoc differunt etc.

 

ALIUD.  Id est speciem constituit et genus diuidit.

 

DIFFERENTIARUM ENIM ALIAE QUIDEM ALTERATUM FACIUNT, ALIAE VERO ALIUD; ILLAE QUIDEM QUAE FACIUNT ALIUD, SPECIFICAE VOCANTUR.

 

DIFFERENTIARUM ERGO.  Quandoquidem communis et propria faciunt alteratum, et magis propria aliud, ergo quaedam differentiae faciunt alteratum et quaedam aliud; a partibus.

 

ILLAE VERO QUAE ALTERATUM, SIMPLICITER DIFFERENTIAE.

 

ILLAE VERO. Modo dat eis nomina.

 

ANIMALI ENIM DIFFERENTIA ADVENIENS RATIONALIS, ALIUD FECIT ET SPECIEM ANIMALIS FECIT; ILLA VERO QUAE EST MOVENDI, ALTERATUM SOLUM A QUIESCENTE FECIT.

 

ANIMALI ENIM.  Vere specifica differentia facit aliud quia rationale facit aliud, id est constituit speciem in definitione et iunctum cum genere facit compositam speciem; compositam speciem ideo dicimus quia ration<al>e iunctum cum animali facit speciem, id est pro una specie accipiuntur.  Per MOVERI potest intelligi utraque differentia, et communis et propria; propria ut in firmamento <et> in aqua, quae semper mouentur.

 

QUARE HAEC QUIDEM ALIUD, ILLA VERO ALTERATUM SOLUM FECIT.

 

QUARE HAEC.  Quandoquidem rationale facit aliud et motus alteratum, ergo quaedam differentiae faciunt aliud, quaedam alteratum; a partibus.

 

SECUNDUM IGITUR ALIUD FACIENTES, DIVISIONES FIUNT A GENERIBUS IN SPECIES ET DEFINITIONES ASSIGNANTUR QUAE SUNT EX GENERE ET HUIUSMODI DIFFERENTIIS; SECUNDUM AUTEM EAS QUAE SOLUM ALTERATUM FACIUNT.

 

SECUNDUM IGITUR. Quandoquidem faciunt aliud, igitur diuidunt genus et constituunt speciem; a pari. Paria sunt facere aliud et diuidere genus et constituere speciem.

 

ALTERATIO SOLA CONSISTIT ET ALIQUO MODO SE HABENDI PERMUTATIONES.

 

ALTERATIO SOLA, id est diuisio subiecti in accidentia, uel accidentis in accidentia, quae diuisio uel alteratio consistit permutabilis mutatio, id est per eas differentias consistunt permutationes, id est descriptiones, aliquo modo se habendi, id /26/ est descriptiones, dico, factae a separabilibus uel inseparabilibus differentiis.

 

A SUPERIORIBUS ERGO RURSUS INCHOANTI DICENDUM EST DIFFERENTIARUM ALIAS QUIDEM ESSE SEPARABILES ALIAS VERO INSEPARABILES.

 

A SUPERIORIBUS ERGO.  Quandoquidem dictum est superius quia es inchoans, istud, scilicet differentia alia communis, alia propria, alia magis <propria> et quaedam differentia facit alteratum, quaedam uero aliud; igitur propter eamdem causam, scilicet quia est inchoans, dicendum est istud; a simili, propter eamdem causam. A superioribus dicit ideo ut non acciperet subdiuisionem sed principalem superius datam: differentia alia communis, alia propria etc.

 

MOVERI ENIM ET QUIESCERE ET SANUM ESSE ET AEGRUM ET QUAECUMQUE HIS PROXIMA SUNT SEPARABILIA SUNT, AT VERO AQUILUM ESSE VEL SIMUM VEL RATIONALE VEL IRRATIONALE INSEPARABILIA.

 

MOVERI ENIM. Vere quaedam differentiae sunt separabiles, quia moueri et quiescere; a parte differentiae.

 

INSEPARABILIUM AUTEM ALIAE QUIDEM SUNT PER SE ALIAE VERO PER ACCIDENS.

 

INSEPARABILIUM. Subdiuisio est.

 

NAM RATIONALE PER SE INEST HOMINI, ET MORTALE ET DISCIPLINAE ESSE PERCEPTIBILE, AT VERO AQUILUM ESSE VEL SIMUM SECUNDUM ACCIDENS ET NON PER SE.

 

NAM PER SE. Vere quaedam differentiae sunt per se: nam rationale et mortale; a parte.  Rationalitas dicitur differentia per se, quia ita est in praedicamento quod non est in fundamento, sed per se. Albedo dicitur non per se, sed secundum accidens, quia ita est in praedicamento, quod sit in fundamento, scilicet per corpus infundatur. In hoc quod iste ponit perceptibile disciplinae uidetur a Boethio dissentire quia Boethius secundum quosdam a<u>ctores <dicit> unam differentiam ut perceptibile disciplinae contentam una specie et illius speciei partem; et ista differentia, id est perceptibile disciplinae ponitur pro istis duabus differentiis, scilicet rationale et mortale. Sed Porphyrius secundum alios auctores dicit nullam differentiam esse contentam una specie.  Sed non deconueniunt quia diuersae sententiae sunt, secundum diuersos.

 

ILLAE IGITUR QUAE PER SE SUNT, IN SUBSTANTIAE RATIONE ACCIPIUNTUR ET FACIUNT ALIUD; ILLAE VERO QUAE SECUNDUM ACCIDENS, NEC IN SUBSTANTIAE RATIONE DICUNTUR NEC FACIUNT ALIUD SED ALTERATUM.

 

Quandoquidem a<u>ctores sunt per se, igitur accipiuntur in ratione, id est in definitione, substantiae et facunt aliud, id est diuidunt genus et constituunt speciem; a pari. Paria sunt per se esse et accipi in definitione substantiae et facere aliud.  Nec in substantiae ratione et caetera. Duo dedit differentiis quod dicuntur per se, scilicet haec duo; quia accipiuntur in ratione substantiae et faciunt aliud; haec eadem duo aufert differentiis quae sunt secundum accidens, scilicet quod nec in substantiae ratione accipiuntur, nec faciunt aliud; duo negat ab istis differentiis, licet ex altero nexo alterum negetur; sed sicut in ordine duo posuerat, ita ordinatim duo negat.

 

ET ILLAE QUIDEM QUAE PER SE SUNT NON SUSCIPIUNT MAGIS ET MINUS, ILLAE VERO QUAE PER ACCIDENS (VEL SI INSEPARABILES SINT) INTENTIONEM RECIPIUNT ET REMISSIONEM.

 

ILLAE QUIDEM.  Hanc uult proprietatem illarum quae per se sunt ostendere, quod non suscipiunt magis et minus; et hoc est: illae quidem etc.

 

NAM NEQUE GENUS MAGIS ET MINUS PRAEDICATUR CUIUS FVERIT GENUS, NEQUE GENERIS DIFFERENTIAE SECUNDUM QUAS DIVIDITUR; IPSAE ENIM SUNT QUAE UNIUSCUIUSQUE RATIONEM COMPLENT.

 

NAM NEQUE.  Vere quae per se sunt non suscipiunt magis et /27/ minus. Si sunt substantiales, tunc non suscipiunt magis et minus; ab opposiis, quia ponendo negat et hoc extra. Vere si sunt substantiales non suscipiunt magis et minus. Si genus earum, cum sit substantiale, non suscipit magis et minus, tunc differentiae, cum sint substantiales, non suscipiunt magis et minus; a simili propter eamdem causam, uel a toto; genus est totum et hoc est: Nam neque etc.

 

ESSE AUTEM UNICUIQUE UNUM ET IDEM NEQUE INTENTIONEM NEQUE REMISSIONEM SUSCIPIENS EST, AQUILUM AUTEM ESSE VEL SIMUM VEL COLORATUM ALIQUO MODO ET INTENDITUR ET REMITTITUR.

 

ESSE AUTEM UNUM. Hoc habes quod genus, quia est substantiale, non suscipit magis et minus, quia esse, id est illud quod dat essentiam unicuique speciei, quod esse est unum, et non in sola uoce unum, sed idem, id est materialiter, illud tale esse neque est suscipiens intensionem neque remissionem, id est neque magis neque minus. Assignatio loci et hoc est: ESSE AUTEM.

 

<<FOR PRECEDING LEMMA>>

 

IPSAE ENIM. Reddit causam quare substantiales differentiae non suscipiunt magis et minus.  Continuatio: uere cum differentiae sint substantiales, non suscipiunt magis et minus. Nam ipsae sunt huius naturae quod cum genere complent rationem, id est definitionem uniuscuiusque substantiae; causa est; et hoc est: Ipsae sunt enim etc. Per coloratum accipe partes eius quae sunt album et nigrum, quia quando dico: iste est magis coloratus illo, <est> ac si dicam magis albus uel magis rubens.

 

CUM IGITUR TRES SPECIES DIFFERENTIAE CONSIDERENTUR, ET CUM HAE QUIDEM SINT SEPARABILES ILLAE VERO INSEPARABILES, ET RURSUS INSEPARABILIUM CUM HAE QUIDEM SINT PER SE ILLAE VERO PER ACCIDENS, RURSUS EARUM QUAE SUNT PER SE DIFFERENTIARUM ALIAE QUIDEM SUNT SECUNDUM QUAS DIVIDIMUS GENERA IN SPECIES, ALIAE VERO SECUNDUM QUAS HAEC QUAE DIVISA SUNT SPECIFICANTUR; UT, CUM PER SE DIFFERENTIAE OMNES HUIUSMODI SINT ANIMALIS, ANIMATI ET SENSIBILIS, RATIONALIS ET IRRATIONALIS, MORTALIS ET IMMORTALIS

 

CUM IGITUR. Quandoquidem superius dictum est quod differentia alia communis, alia propria, alia magis propria, alia separabilis, alia inseparabilis, et inseparabilium aliae per se, aliae per accidens etc. et hoc propter euidentiam, igitur propter eamdem causam illud diuidendum est; et hoc est cum igitur; supponit unum inferat usque ad rursus; hanc sententiam idem apponit quia superius dixerat quod differentiae diuidebant genera et constituebant species et ne putaret aliquis quod eodem respectu essent diuisiuae generum et constitutiuae specierum, dicit easdem cohaerentes quando constituunt, oppositas quando diuidunt; et hoc est: rursus earum quae per se sunt differentiarum aliae, id est et cum alio modo acceptae, sunt oppositae quando diuidunt, aliae, id est alio modo acceptae, secundum quas, id est per quas ea quae diuisa sunt specificantur, id est afficiuntur specie; scilicet cohaerentes sunt quando iunguntur generi in definitione, ut istae differentiae: animatum et inanimatum, sensibile et insensibile, /28/ et caeterae differentiae; et bonum de istis adduxi exemplum quia omnes differentiae huiusmodi quas praeposui sunt per se.

 

EA QUIDEM QUAE EST ANIMATI ET SENSIBILIS DIFFERENTIA, CONSTITUTIVA EST SUBSTANTIAE ANIMALIS.

 

EA QUIDEM.  Mixtim ostendit differentias constitutiuas et diuisiuas; nunc ostendit quo ordine sint constitutiuae, scilicet cohaerentes acceptae et hoc est: ea quidem.

 

EST ENIM ANIMAL SUBSTANTIA ANIMATA SENSIBILIS.

 

EST ENIM. Vere animatum et sensibile constituunt definitionem, quia istam; a parte definitionis et hoc est: Est enim animal.

 

EA VERO QUAE EST MORTALIS ET IMMORTALIS DIFFERENTIA ET RATIONALIS ET IRRATIONALIS, DIVISIUAE SUNT ANIMALIS DIFFERENTIAE.

 

EA VERO.  Istae aliae sunt diuisiuae.

 

PER EAS ENIM GENERA IN SPECIES DIVIDIMUS.

 

PER EAS ENIM.  Vere sunt diuisiuae, nam per eas diuidimus genera; ab effectu; pluraliter ideo dicit genera, quia animal diuiditur per rationale animal et irrationale; et ration<al>e per mortale et immortale diuiditur; et mortale per rationale et irrationale diuiditur.

 

SED HAE QUIDEM QUAE DIVISIUAE SUNT DIFFERENTIAE GENERUM, COMPLETIVAE FIUNT ET CONSTITUTIVAE SPECIERUM.

 

SED HAE QUIDEM. Dixit quod hae sunt diuisiuae differentiae, animalis quidem; sed eadem sunt constitutiuae et completi<uae>; haec duo uocabula pro eodem accipe; uel completiuas uocat finales quae ponuntur in fine definitionis, ut mortale in definitione hominis.

 

DIVIDITUR ENIM ANIMAL RATIONALI ET IRRATIONALI DIFFERENTIA, ET RURSUS MORTALI ET IMMORTALI DIFFERENTIA.

 

DIVIDITUR ENIM. Vere eaedem differentiae sunt diuisiuae, quia rationale et irrationale; a partibus, et hoc est: Diuiditur enim.

 

SED EA QUAE EST RATIONALIS DIFFERENTIA ET MORTALIS, CONSTITUTIVAE FIUNT HOMINIS, RATIONALIS VERO ET IMMORTALIS DEI.

 

SED EA. Hoc modo diuidant sed hoc ordine constituunt.

 

ILLAE VERO QUAE SUNT IRRATIONALIS ET MORTALIS, IRRATIONABILIUM ANIMALIUM.

 

ILLAE VERO.  Scilicet irrationale et mortale sunt constitutiuae irrationalium animalium, sed hoc ordine ut subdicamus quod est bos animal mortale irrationale mugibile.

 

SIC ETIAM ET SUPREMAE SUBSTANTIAE CUM DIVISIVA SIT ANIMATI ET INANIMATI DIFFERENTIA, ET SENSIBILIS ET INSENSIBILIS, ANIMATA ET SENSIBILIS CONGREGATAE AD SUBSTANTIAM ANIMAL PERFECERUNT.

 

SIC ETIAM SUPREMAE. Dixit quod animatum et sensibile essent constitutiuae animalis, et non ostenderat quod essent diuisiuae; ostendit modo quod sic sunt diuisiuae sicut rationale et irrationale; et hoc est: Sic etiam supremae substantiae, id est generalissimi, licet sit insufficiens illa diuisio; ideo dico insufficiens quia quaedam substantia est quae neque animata, neque inanimata est, ut species.

 

QUONIAM ERGO EAEDEM ALIQUO MODO QUIDEM ACCEPTAE FIUNT CONSTITUTIVAE, ALIQUO MODO AUTEM DIVISIVAE, SPECIFICAE OMNES VOCANTUR; ET HIS MAXIME OPUS EST AD DIVISIONES GENERUM ET DEFINITIONES SED NON HIS QUAE SECUNDUM ACCIDENS INSEPARABILES SUNT NEC MAGIS HIS QUAE SUNT SEPARABILES.

 

QUONIAM ERGO. Quandoquidem alio modo sunt diuisiuae, alio modo sunt constitutiuae, ergo omnes sunt specificae; a pari, quia quaecumque sunt specificae, sunt diuisiuae et constitutiuae, et e <con>uerso. Et his maxime opus est etc. Hanc sententiam ideo addidit quia quando caremus substantialibus differentii<s> utimur propriis pro his in diuisionibus et definitionibus faciendis ut quod est: homo animal rationale risibile.  In diuisionibus sic: animal, aliud risibile, aliud mugibile. Et ideo dicit: Maxime /29/ his opus est propter propria, quibus opus est; sed non ideo maxime opus est istis substantialibus differentiis respectu inseparabilium et separabilium differentiarum.

 

QUAS ETIAM DETERMINANTES DICUNT: DIFFERENTIA EST QUA ABUNDAT SPECIES A GENERE.

 

QUAS ENIM ETIAM.  Differentias per conceptiones etiam describentes et determinantes dicunt per diffintionem sic: Differentia est qua abundat species a genere; quod est dicere: illa uox dicitur differentia qua abundat species, id est species habet genus et habet differentiam in definitione sua; sed cum utrumque habet, scilicet et genus et differentiam, habet differentiam a genere, id est gratia generis; ideo species dicitur abundare quia species et ipsum genus habet et differentiam; sed non dicitur abundare comparatiue, respectu alterius minus habentis, sed ita absolute dicitur abundare sicut dicimus: ille abundat diuitiis ab alio, non ut plus habeat illo, sed sufficienter habet gratia illius; et quod dicitur species habere differentiam gratia generis, ideo dicit quia genus nunquam patitur aliquam accidentalem differentiam uel propriam ad faciendam substantialem definitionem, sic substantialem, sicut addit, ut constituat speciem; animal enim iunctum cum albo non constituit aliquam speciem.

 

Vel ita: Differentia est illa uox per quam dicitur species abundare et hoc respectu generis; ideo species dicitur abundare in habendo differentiam respectu generis quia <cum> utrumque, scilicet species et genus, habeat differentiam, plus dicitur eam habere species quia, cum genus habeat differentiam in sui diuisione tantum, species eam habet et in sui diuisione et in sui constitutione.  Genus habet differentiam in sui diuisione hoc modo: animal, aliud rationale, aliud irrationale. Species hoc modo in sui diuisione habent differentias: hominis, alia pars animal, alia pars rationale, alia pars mortale; in constitutione sui: homo animal rationale unum.

 

HOMO ENIM AB ANIMALI PLUS HABET RATIONALE ET MORTALE.

 

HOMO ENIM. Vere species abundat in differentia a genere. Nam ista species homo habet rationale et mortale quod est plus ab animali, id est habet animal et rationale et mortale quod est plus, et hoc a genere, id est gratia generis; a parte speciei quae est homo, et a pari quia abundare et plus habere paria sunt, et a par<t>ibus differentiae, scilicet rationale et mortale, et a parte generis quod est animal. Maxima propositio: /30/ Quotienscumque aliquod par praedicatur de aliquo respectu aliquarum partium et suum par praedicabitur de eodem respectu earumdem partium; sed plus habere praedicatur de homine respectu rationalis et mortalis; igitur abundare quidem suum par praedicatur de eodem respectu earumdem partium.

 

ANIMAL ENIM NEQUE IPSUM NIHIL HORUM EST -- NAM UNDE HABEBUNT SPECIES DIFFERENTIAS?

 

ANIMAL ENIM. Vere homo, rationale et mortale habet plus ab animali quia animal ipsum, id est materiale, neque nihil horum est et est causa horum oppositorum in definitione; a pari, quod animal sit causa rationalis et mortalis et quod homo habet ab animali paria sunt.  Nam unde. Vere animal est causa quia omne genus est causa differentiarum in definitione speciei suae positarum; a toto et hoc extra. Vere omne genus est causa differentiarum. Nam unde habebit species differentias nisi a genere scilicet a nullo, id est genus est causa istarum; assignatio loci.

 

NEQUE AUTEM OMNES OPPOSITAS HABENT.

 

NEQUE ENIM. Vere animal est causa differentiarum istarum in definitione speciei positarum, quia aut istarum in definitione positarum aut oppositarum, cum constans sit quod sit causa aliquarum; sed oppositarum differentiarum animal non est causa in definitione hominis positarum; ab immediatis, et hoc est: Neque enim genus habet oppositas differentias in sua definitione speciei suae.

 

NAM IN EODEM SIMUL HABEBUNT OPPOSITA.

 

NAM IN EODEM.  Unde habe<re>t genus oppositas differentias in definitione speciei, quia si haberet homo oppositas differentias in sua definitione, Socrates uel quodlibet indiuiduum hominis haberet opposita; a parte, quia non conuertitur: si in aliquo indiuiduo sunt opposita, non sequitur ut in definitione speciei sint oppositae differentiae, quia opposita multis modis dicuntur. Sed bene sequitur quia si oppositae differentiae sint in definitione speciei, quod sint opposita circa idem indiuiduum.

 

SED, QUEMADMODUM PROBANT, POTESTATE QUIDEM OMNES HABENT SUB SE DIFFERENTIAS, ACTU VERO NULLAM, AC SIC NEQUE EX HIS QUAE NON SUNT ALIQUID FIT, NEQUE OPPOSITA CIRCA IDEM SUNT.

 

SED QUEM. Hoc non habet genus quod sit causa differentiarum oppositarum in definitione speciei positarum. Sed hoc habet, quemadmodum probant philosophi, quod omnes differentias habet sub se potestate, id est quod potentialiter continet omnes, actu uero nullam, id est in consequentia nullam determinare ponit differentiam, ut si dicatur:

 

     Si est animal, est rationale.

 

Ac sic, id est hanc sententiam sic legendo: quod omnis species habet differentiam a genere non fit aliquid, id est aliqua /31/ descriptio ex his quae non sunt, id est quae non ponuntur in descriptione speciei, generis gratia. Neque opposita circa idem sunt et hanc sententiam tenendo: quod genus habet oppositas differentias in definitione alicuius speciei, propter hoc nunquam erit quod opposita sint circa idem indiuiduum.

 

DEFINIUNT AUTEM EAM ET HOC MODO: DIFFERENTIA EST QUOD DE PLURIBUS ET DIFFERENTIBUS SPECIE IN EO QUOD QUALE SIT PRAEDICATUR.

 

DEFINIUNT AUTEM. Non solum supra dicto modo diffiniunt differentiam, sed etiam hoc modo: differentia est etc.  Descriptio ista non ualet quia superflua est et minus continens est, quia non continet immortale.  Superflua est quia conuenit accidentibus.

 

RATIONALE ENIM ET MORTALE, DE HOMINE PRAEDICATUM IN EO QUOD QUALE QUIDDAM EST HOMO DICITUR SED NON IN EO QUOD QUID EST.

 

RATIONALE ENIM. Vere differentia praedicatur de pluribus speciebus in quale quia rationale; a parte; praedicatur in quale, sed non in eo quod quid sit, quemadmodum genus.

 

"QUID EST" ENIM "HOMO?" INTERROGATIS NOBIS CONVENIENS EST DICERE "ANIMAL".

 

QUID EST ENIM. Vere genus praedicatur in quid, quia animal; a parte generis.

 

QUALE AUTEM ANIMAL INQUISITI, QUONIAM RATIONALE ET MORTALE EST CONVENIENTER ASSIGNABIMUS.

 

QUALE AUTEM. Hic ideo rationale repetit, ut probet quod in quale praedicatur.

 

REBUS ENIM EX MATERIA ET FORMA CONSTANTIBUS VEL AD SIMILITUDINEM MATERIAE SPECIEIQUE CONSTITUTIONEM HABENTIBUS (QUEMADMODUM STATUA EX MATERIA EST AERIS, FORMA AUTEM FIGURA), SIC ET HOMO COMMUNIS ET SPECIALIS EX MATERIA QUIDEM SIMILITER CONSISTIT GENERE, EX FORMA AUTEM DIFFERENTIA.

 

REBUS ENIM. Vere animal praedicatur in quid et rationale in quale. Si homo constituitur ex animali materialiter et ex rationali formaliter, tunc animal praedicatur in quid et rationale in quale; a parte, quia non conuertitur; bene sequitur quia si homo constituitur ex animali materialiter, quod animal praedicetur de homine in quid. Sed non conueritur; quod si aliqua uox praedicetur de aliqua uoce in quid, quod constituat eam materialiter, sicuti animal, rationale mortale, haec definitio praedicatur de Socrate in quid, sed non constituit eum materialiter. Eodem modo bene sequitur quod si homo constituitur ex rationali formaliter, quod rationale praedicatur in quale de homine. Sed non conuertitur: quod si aliqua uox praedicatur de alia uoce in quale, non sequitur quod constituat eam formaliter, ut album et nigrum praedicantur de Socrate in quale, non eum tamen constituunt formaliter; et unde hoc habes quod si homo constituitur ex animali materialiter et ex rationali formaliter, quod animal praedicetur in quid et rationale in quale, quia quemadmodum statua constituitur ex aere materialiter et ex figura formaliter, sic et homo constituitur ex animali materialiter et ex rationali formaliter; a pari per conuersionem hoc modo: Si homo constituitur ex animali materialiter, tunc homo constituitur quemadmodum statua aere et si constituitur ex rationali formaliter, tunc constituitur quemadmodum statua ex figura; et e conuerso sic /32/ legatur: Vere homo constituitur ex animali materialiter et ex rationali formaliter. Nam quemadmodum statua est aeris, id est constituitur ex aere, aere dico existente sibi materia, et quemadmodum statua constituitur ex figura, figura dico existente illi forma, sic et homo communis, non ita communis quod aequiuoce sit acceptus sed ita communis quod sit specialis, id est uniuoce acceptus, ex materia quidem similiter consistit; et quia per similiter posset intelligi utrumque, id est hominem et statuam constare ex eadem materia, scilicet ex aere uel ex animali, ideo apponit proportionaliter, ac si dicat: ita dico similiter quod intelligatur proportionaliter, scilicet ita sit similitudo quod sit inter quattuor. Iterum homo sic consituatur ex sua foma sicut statua ex sua forma, scilicet ex hac forma quae est differentia.

 

TOTUM AUTEM HOC ANIMAL RATIONALE MORTALE HOMO EST QUEMADMODUM ILLIC STATUA.

 

TOTUM ENIM. Vere homo ita constituitur ex animali materialiter et ex rationali formaliter, quemadmodum statua ex aere materialiter et ex figura formaliter, quia homo est totum hoc, id est per hoc, scilicet per animal rationale mortale, scilicet istae uoces sunt causa quare dicatur totum, hae uoces, dico, insimul acceptae.  Notandum est quod homo non est totum ad hanc totam orationem quae est: animal rationale mortale, sed ad singulares partes dicitur totum modale. Modale totum uocatur quod constituitur ex materia et forma, ut homo. Ita dico: est totum homo quemadmodum statua est totum illic, id est ad aes et figuram, scilicet aes et figura sunt causa quare statua dicatur totum; et unde hoc habes quod homo constituatur natura ex animali rationali et mortali, quemadmodum statua ex aere et figura, quia ita est in definitionibus eorum, id est definitiones eorum quae sunt animal rationale mortale et aes figuratum aequaliter sunt constituentes sua constituta, scilicet hominem et statuam; et hoc est: Rebus enim, id est hoc potes uidere in ipsis rebus id est definitionibus quae constant ex materia et forma; et quia aliquantulum obscure dixerat rebus constantibus etc. addit clarius quoddam hoc modo: rebus, id est definitionibus, habentibus constitutionem, id est quae habe<n>t constitutionem, materiae et formae, id est ex animali et rationali et aere et figura, et hoc ad similitudinem; et ita similitudo sit quod intellegas esse proportio sicut expositum est.

 

DESCRIBUNT AUTEM HUIUSMODI DIFFERENTIAM ET HOC MODO: DIFFERENTIA EST QUOD APTUM NATUM EST DIVIDERE QUAE SUB EODEM SUNT GENERE.

 

DESCRIBUNT AUTEM. Non solum describunt differentiam supra dicto modo, sed etiam hoc modo: differentia est quod est /33/ aptum etc.; et haec descriptio non ualet, quod ostendet ubi dicet: Neque enim quod est aptum etc.

 

RATIONALE ENIM ET IRRATIONALE HOMINEM ET EQUUM, QUAE SUB EODEM SUNT GENERE QUOD EST ANIMAL, DIVIDUNT.  ASSIGNANT AUTEM ETIAM HOC MODO: DIFFERENTIA EST QUA DIFFERUNT A SE SINGULA.

 

RATIONALE ENIM. Vere differentia diuidit ea quae sunt sub eodem genere, quia rationale et irrationale; a pari. Assignant etiam et hoc modo: differentia est qua differunt a se singula; hoc ualet; per singula intellige species et indiuidua.

 

NAM SECUNDUM GENUS NON DIFFERUNT.

 

NAM SECUNDUM. Vere singula differunt per differentiam, quia cum differant, aut per differentiam differunt, aut per genus; sed per genus non; ab immediatis et hoc est: Nam secundum.

 

SUMUS ENIM MORTALIA ANIMALIA ET NOS ET IRRATIONABILIA SED ADDITUM RATIONABILE SEPARAVIT NOS AB ILLIS; RATIONABILES SUMUS ET NOS ET DII SED MORTALE APPOSITUM DISIUNXIT NOS AB ILLIS.

 

SUMUS ENIM. Secundum genus non differunt; sicut ueniunt per genus et non differunt per genus; ab oppositis; et hoc est: Sumus enim etc.

 

INTERIUS AUTEM PERSCRUTANTES ET SPECULANTES DIFFERENTIAM, DICUNT NON QUODLIBET EORUM QUAE SUB EODEM SUNT GENERE DIVIDENTIUM ESSE DIFFERENTIAM SED QUOD AD ESSE CONDUCIT ET QUOD EIUS QUOD EST ESSE REI PARS EST.

 

INTERIUS AUTEM.  Diuersi diuersas definitiones differentiae dederunt. Sed illi qui sunt interius perscrutantes, id est cogitando perquirentes et aliorum dicta speculantes, dicunt non quodlibet diuidentium ea quae sub eodem genere sunt esse differentiam substantialem, id est non omne illud quod diuidit ea quae sunt sub eodem genere dicunt esse differentiam, sicut nauigabile, licet hominem diuidat et equum, non tamen est differentia substantiali<s>, sed illud dicunt esse differentiam quod conducit ad esse, id est quod cum alio dicit ad esse, id est constituit substantialem definitione<m>; et quia genus cum differentia ducit ad esse, determinat: et quod, scilicet differentia, est pars eius, id est generis, quod genus est esse rei, id est speciei, scilicet genus dat esse speciei, id est ipsum genus est materia speciei.

 

NEQUE ENIM QUOD APTUM NATUM EST NAVIGARE ERIT HOMINIS DIFFERENTIA, ETSI PROPRIUM SIT HOMINIS.

 

NEQUE ENIM. Vere non quodlibet eorum quae diuidunt ea quae sunt eodem genere est differentia, quia nauigabile; a parte diuidentium ea quae sunt sub eodem genere, quae diuidunt ea quae sunt sub eodem genere, uel nauigabile uel mugibile etc. Etsi sit proprium hominis, id est quamuis hoc quidem habet quod sit proprium hominis, tamen non est differentia sub animali.

 

DICIMUS ENIM: ANIMALIUM HAEC QUIDEM APTA NATA SUNT AD NAVIGANDUM, ILLA VERO MINIME, DIVIDENTES AB ALIIS.

 

DICIMUS ENIM. Vere nauigabile diuidit ea quae sunt sub eodem genere, quia nos dicimus; ab effectu.

 

SED APTUM NATUM ESSE AD NAVIGANDUM NON ERAT COMPLETIVUM SUBSTANTIAE NEC EIUS PARS SED APTITUDO QUAEDAM EIUS EST.

 

SED APTUM. Dixit quod nauigabile in hoc quod diuidit est differentia, sed quamuis nauigabile diuidat, tamen non est differentia substantialis, quia non est completiuum substantiae, id est non complet definitionem et uere non est completiuum substantiae quia non est pars eius; a toto quia quod est completiuum, /34/ aliud genus aliud differentia, et hoc est: nec eius pars.

 

IDCIRCO QUONIAM NON EST TALIS QUALES SUNT QUAE SPECIFICAE DICUNTUR DIFFERENTIAE.

 

IDCIRCO.  Quandoquidem est aptitudo et non est pars, ergo non est specifica differentia nauigabile; a toto, uel est conclusio principalis illius loci ubi dixit: Vere non est completiuum substantiae quia non est pars eius.

 

ERUNT IGITUR SPECIFICAE DIFFERENTIAE QUAECUMQUE ALTERAM FACIUNT SPECIEM ET QUAECUMQUE IN EO QUOD QUALE EST ACCIPIUNTUR.  ET DE DIFFERENTIIS QUIDEM ISTA SUFFICIUNT.

 

ERUNT IGITUR. Quandoquidem nauigabile et huiusmodi non sunt specificae differentiae, igitur substantiales differentiae erunt specificae, quia aut istae aut aliae, sed aliae non, igitur istae; ab immediatis, et hoc est: Erunt igitur specificae differentiae illae uoces quaecumque faciunt speciem alteram, id est compositam. Species, alia fit per simplex uocabulum, ut homo; alia per compositum uocabulum, ut rationale iunctum cum animali fit composita species; et quia conuenit generi quod iunctum cum differentia facit alteram, id est compositam speciem, addit et quaecumque in eo quod quale est praedicantur, per quod genera excluduntur.

 

                                         [IP 1.04]

 

PROPRIUM VERO QUADRIFARIAM DIVIDUNT.

 

PROPRIUM. Tractauit de genere et specie et de exequendo aequiuocationem eorum; nunc de proprio uult tractare ostendendo diuersos modos aequiuocationis. Proprium enim quattuor habet significationes, has scilicet: proprium est quod accidit, id est conuenit, alicui soli speciei, etsi non omni; ut homini conuenit esse medicum etc. Item proprium est quod omni accidit, id est conuenit, etsi non soli; ut homini bipedem esse. Item proprium est quod soli et omni et aliquando, id est determinato tempore, conuenit; ut homini in senectute contingit canescere. Dicitur etiam proprium quod conuenit et omni et soli et semper; ut homini risibile.

 

Notandum quod ista uox 'proprium' prius fuit imposita ad hoc, ut significaret illud proprium quod conuenit omni et soli et semper et a similitudine istius tracta est ipsa uox proprium et imposita est aliis significationibus.

 

Item notandum: cum liber dicat quattuor modos esse proprii, non uidentur esse nisi tres, quoniam tertius modus, iste scilicet quod conuenit soli et omni et aliquando, continetur in primo qui dicit quod conuenit soli et non omni; quod sic probatur: Si uerum est dicere quod omnis homo sit canescens in senectute tantum, uerum est dicere quod omnis homo est canescens in aliquo tempore tantum. Et si uerum est dicere quod omnis homo est canescens in aliquo tempore tantum, tunc uerum est dicere quod omnis homo non est canescens in omni tempore; ab oppositis; et si uerum est quod omnis homo non est canescens in omni tempore, tunc /35/ uerum est dicere simpliciter quod omnis homo non est canescens, quia, si uerum est dicere simpliciter quod omnis homo non est canescens, uerum est dicere quod omnis homo non est canescens in omni tempore; a pari. Unde hoc: quia si uerum est dicere simpliciter omnis homo est canescens, uerum est dicere quod Socrates est canescens in qualibet aetate et in pueritia et in iuuentute et in alia aetate.  Similiter et Plato et caeteri omnes; a pari, per conuersionem. Et si uerum est dicere quod Socrates et Plato et caeteri omnes sunt canescentes in qualibet aetate, uerum est dicere quod omnis <homo> est canescens in omni tempore; a pari quia conuertitur. Assume negando per destructionem consequentis ita: sed est uerum dicere quod omnis homo est non canescens in omni tempore; itaque est uerum quod Socrates et Plato et caeteri omnes sint non canescentes in qualibet aetate. Et si est uerum quod Socrates et Plato et caeteri omnes sint non canescentes in qualibet aetate, tunc est uerum dicere omnis homo est non canescens; et si uerum est simpliciter omnis homo est non canescens, uerum est dicere quod omnis homo est non canescens; et si omnis homo est non canescens, uerum est quod canescere conuenit soli homini et non omni. Itaque habemus quod si canescere conuenit soli homini et omni et aliquando, conuenit soli homini, etsi non omni; et sic primus modus continet tertium.

 

Solutio talis est: quotiens aliquid diuiditur sufficienter per aliqua duo, diuidentia possunt poni loco diuisi. Quia proprium quod conuenit soli etsi non omni, aliud quidem conuenit soli et non omni in determinato tempore, <aliud conuenit soli et non omni, sed in determinato tempore>, ut homini in senectute canescere; et cum Porphyrius deberet ponere illud proprium quod conuenit soli etsi non omni, pro illo ponit diuidentia eius, quae sunt primus modus et tertius. Primus modus ut iste qui est in libro, quod conuenit alicui speciei soli, etsi non omni, cum hac determinatione addita quae est in determinato tempore et hoc est: PROPRIUM VERO.

 

NAM ET ID QUOD SOLI ALICUI SPECIEI ACCIDIT, ETSI NON OMNI (UT HOMINI MEDICUM ESSE VEL GEOMETREM), ET QUOD OMNI ACCIDIT, ETSI NON SOLI (QUEMADMODUM HOMINI ESSE BIPEDEM), ET QUOD SOLI ET OMNI ET ALIQUANDO (UT HOMINI IN SENECTUTE CANESCERE), QUARTUM VERO IN QUO CONCURRIT ET SOLI ET OMNI ET SEMPER (QUEMADMODUM HOMINI ESSE RISIBILE.

 

NAM ID. Vere diuidit quattuor modis, nam istis; a partibus.

 

NAM, ETSI NON RIDET, TAMEN RISIBILE DICITUR, NON QUOD IAM RIDEAT SED QUOD APTUS NATUS SIT; HOC AUTEM EI SEMPER EST NATURALE; ET EQUO HINNIBILE). HAEC AUTEM PROPRIE PROPRIA PERHIBENT, QUONIAM ETIAM CONVERTUNTUR.

 

NAM ETSI.  Vere risibile conuenit omni homini et soli et semper, quia etiam et quando non ridet; a partibus semper. Quoniam conuertuntur et etiam hoc habent quod sunt accidentia.

 

QUICQUID ENIM EQUUS, ET HINNIBILE, ET QUICQUID HINNIBILE, EQUUS.

 

QUICQUID ENIM. Vere conuertuntur quia categorice; a parte conuerti, quod conuertitur aliud categorice, aliud hypothetice.

 

                                         [IP 1.05]

 

ACCIDENS VERO EST QUOD ADEST ET ABEST PRAETER SUBIECTI CORRUPTIONEM; DIVIDITUR AUTEM IN DUO, IN SEPARABILE ET IN INSEPARABILE.

 

ACCIDENS EST. Tractauit de proprio; uult agere de accidenti. /36/ Ideo autem segregauit proprium, cum sit accidens, a definitione accidentis, quia proprium tale est accidens quod non potest separari actu uel ratione. Illud accidens dicimus separari ratione quod, licet conueniat aliquibus indiuiduis inseparabiliter quantum ad actum, tamen ratione dicitur separari ab illis quibus inest inseparabiliter, quia actualiter uidemus separari ab indiuiduis alterius speciei eiusdem generis, ut nigrum inseparabiliter quantum ad actum inest indiuiduis corui, sed ideo ratione dicimus separari quia actualiter uidemus separari ab indiuiduis hominis et bouis; hic autem non agitur nisi de illo accidente quod separari potest actu uel ratione. Accidens est, scilicet illa uox dicitur accidens, quae neque in aduentu neque in recessu destruit subiectum, quod sit sufficiens. Sufficiens ideo addimus quia mors et uita accidit homini, sed mors in accessu destruit hominem et uita recedendo similiter destruit; sed homo non dicitur sufficiens subiectum quantum ad illa. Sed potius corpus sufficiens, cum neque ueniente morte neque recedente uita corpus destruatur. Similiter domus non est sufficiens subiectum corruptioni uel combustioni, sed corpus; et sic praeuidenda sunt subiecta sufficientia.

 

NAMQUE DORMIRE EST SEPARABILE ACCIDENS, NIGRUM VERO ESSE INSEPARABILITER CORVO ET AETHIOPI ACCIDIT (POTEST AUTEM SUBINTELLEGI ET CORVUS ALBUS ET AETHIOPS AMITTENS COLOREM PRAETER SUBIECTI CORRUPTIONEM).

 

NAMQUE. Vere accidens est separabile, quia dormire; a parte; et accidens est inseparabile, quia nigrum inseparabile est quantum ad coruum. Potest autem. Dixerat quia accidens est quod adest et abest praeter subiecti corruptionem; deinde dixit: quoddam est inseparabile, per quod uidebatur contrarius suae sententiae; propter quod apponit: Potest autem; dixit quod nigrum est inseparabile coruo sed potest intelligi etc.

 

DEFINITUR AUTEM SIC QUOQUE: ACCIDENS EST QUOD CONTINGIT EIDEM ESSE ET NON ESSE; VEL: QUOD NEQUE GENUS NEQUE DIFFERENTIA NEQUE SPECIES NEQUE PROPRIUM, SEMPER AUTEM EST IN SUBIECTO SUBSISTENS.

 

DEFINITUR AUTEM. Hanc definitionem apponit secundum diuersos auctores et ualet idem quod alia. Semper autem in subiecto, id est in fundamento, subsistens, hoc addit propter exclusionem aequiuoci et indiuiduorum, quae neque sunt genus, neque differentia neque species, neque proprium, et tamen non sunt accidentia.

 

                                         [IP 1.06]

 

OMNIBUS IGITUR DETERMINATIS QUAE PROPOSITA SUNT, DICO AUTEM GENERE, SPECIE, DIFFERENTIA, PROPRIO, ACCIDENTI, DICENDUM EST QUAE EIS COMMUNIA ADSUNT ET QUAE PROPRIA.  COMMUNE QUIDEM OMNIBUS EST DE PLURIBUS PRAEDICARI; SED GENUS QUIDEM DE SPECIEBUS ET DE INDIVIDUIS, ET DIFFERENTIA SIMILITER, SPECIES AUTEM DE HIS QUAE SUB IPSA SUNT INDIVIDUIS, AT VERO PROPRIUM ET DE SPECIE ET CUIUS EST PROPRIUM ET DE HIS QUAE SUB SPECIE SUNT INDIVIDUIS, ACCIDENS AUTEM ET DE SPECIEBUS ET DE INDIVIDUIS.

 

OMNIBUS IGITUR. Quandoquodem determinaui de genere specie et caeteris propter utilitatem, igitur dicendum est propter eamdem causam quae sint eis communia et quae propria. Incipit ostendere communia hoc modo: COMMUNE EST OMNIBUS, scilicet generi et caeteris, DE PLURIBUS PRAEDICARI. Ubi superius /37/ ostendit definitiones et proprietates generis et aliorum, ibi poterant dinosci satis communitates et proprietates singulorum. Sed quia Chrysaorius intus ducendus erat, ideo uult dare proprietates et communitates et conuenientes et non conuenientes secundum diuersos philosophos et hic primum ingreditur dare communionem generis ad omnia.

 

Notandum est, in communitatibus et proprietatibus istis quod ubicumque ponitur species, intelligenda est specialissima species, nisi circa finem ubi dicit: Differt autem species a proprio, ubi intelligenda est species subalterna; et ubicumque ponitur proprium, intelligendum est proprie proprium, ut risibile; et accidens, uerum accidens, quod non sit differentia.

 

NAMQUE ANIMAL DE EQUIS ET BUBUS ET CANIBUS PRAEDICATUR QUAE SUNT SPECIES, ET DE HOC EQUO ET DE HOC BOUE QUAE SUNT INDIVIDUA; IRRATIONALE VERO ET DE EQUIS ET DE BUBUS PRAEDICATUR ET DE HIS QUI SUNT PARTICULARES; SPECIES AUTEM, UT HOMO, SOLUM DE HIS QUI SUNT PARTICULARES PRAEDICATUR; PROPRIUM AUTEM, QUOD EST RISIBILE, DE HOMINE ET DE HIS QUI SUNT PARTICULARES; NIGRUM AUTEM ET DE SPECIE CORUORUM ET DE HIS QUI SUNT PARTICULARES, QUOD EST ACCIDENS INSEPARABILE; ET MOVERI DE HOMINE ET DE EQUO, QUOD EST ACCIDENS SEPARABILE SED PRINCIPALITER QUIDEM DE INDIVIDUIS, SECUNDUM POSTERIOREM VERO RATIONEM DE HIS QUAE CONTINENT INDIVIDUA.

 

NAMQUE ANIMAL. Vere genus praedicatur de pluribus, quia animal; a parte. Sed principaliter.  Dixit quod nigrum praedicatur de specie quae est coruus, et moueri de homine; sed tamen principaliter, id est in prima parte consequentiae, de indiuiduis praedicatur, in secunda parte consequentiae, scilicet in consequenti, praedicatur de his quae continent indiuidua, id est de speciebus. Ut si Socrates est albus, et homo est albus.

 

                   [ De communibus generis ad differentiae ]

 

COMMUNE EST AUTEM GENERI ET DIFFERENTIAE CONTINENTIA SPECIERUM.

 

COMMUNIS EST.  Data communitate generis ad omnia, dat hic communitatem generis ad differentiam, hoc modo: Genus et differentia hanc communitatem habent, quod continent species.

 

CONTINET ENIM ET DIFFERENTIA SPECIES, ETSI NON OMNES QUOT GENERA.

 

CONTINENT ENIM. Vere communis est continentia.  Nam utrumque continet speciem, scilicet genus et differentia; a causa.

 

RATIONALE ENIM, ETIAM SI NON CONTINET EA QUAE SUNT IRRATIONABILIA UT GENUS QUEMADMODUM ANIMAL SED CONTINET HOMINEM ET DEUM QUAE SUNT SPECIES.

 

RATIONALE ENIM. Vere differentia continet speciem, quia rationale; a parte.

 

ET QUAECUMQUE PRAEDICANTUR DE GENERE UT GENUS, ET DE HIS QUAE SUB IPSO SUNT SPECIEBUS PRAEDICANTUR; QUAEQUE DE DIFFERENTIA PRAEDICANTUR UT DIFFERENTIAE, ET DE EA QUAE EX IPSA EST SPECIE PRAEDICABUNTUR.

 

ET QUAECUMQUE.  Et item in hoc conueniunt quia quaecumque praedicantur de genere, ut genus, scilicet in quid, praedicabuntur de suppositis ipsius generis, scilicet in quid. Et quaecumque praedicantur de differentia, ut differentia, scilicet in quale, praedicabuntur de suppositis ipsius differentiae, scilicet in quale.  Ut sensibile et aliae differentiae superiores praedicantur de rationali in quale, et sic de omnibus suppositis rationalis praedicantur in quale. Sed quaecumque differentiae fuerint diuisiuae alterius differentiae, siue substantiales siue accidentales sint, et praedicantur de differentia in quale et praedicantur de quibusdam suppositis ipsius differentiae in quale. Ut mortale est differentia substantialis diuisiua rationalis; et ratione uti est similiter diuisiua differentia accidentalis rationalis et non praedicantur de omnibus suppositis rationalis, sed de quibusdam. Item rationale est diuisiua differentia /38/ mortalis, ut si dicam: mortale, aliud rationale, aliud irrationale; et item: rationale, aliud utens ratione, aliud non. Et ratione uti est accidentalis differentia. Item si uti ratione accipiatur et potentialiter et actualiter, erit par rationali et constitutiua eiusdem speciei eius etiam rationale, et praedicabilis de omnibus subpositis rationali.

 

NAM, CUM SIT GENUS ANIMAL, NON SOLUM DE EO PRAEDICANTUR UT GENUS SUBSTANTIA ET ANIMATUM SED ETIAM DE HIS QUAE SUNT SUB ANIMALI SPECIEBUS OMNIBUS PRAEDICANTUR HAEC USQUE AD INDIVIDUA.

 

NAM CUM SIT. Vere quaecumque praedicantur de genere in quid, praedicantur de suppositis ipsius in quid, quia substantia et animatum corpus, cum praedicentur de animali in quid, praedicantur et de suppositis ipsius animalis in quid, suppositis dico tam speciebus quam indiuiduis; a partibus praedicatorum de genere in quid et a parte generis et illi suppositorum.

 

CUMQUE SIT DIFFERENTIA RATIONALIS, PRAEDICATUR DE EA UT DIFFERENTIA ID QUOD EST RATIONE UTI, NON SOLUM DE EO QUOD EST RATIONALE SED ETIAM DE HIS QUAE SUNT SUB RATIONALI SPECIEBUS PRAEDICABITUR RATIONE UTI. COMMUNE AUTEM EST ET PEREMPTO GENERE VEL DIFFERENTIA SIMUL PERIMI QUAE SUB IPSIS SUNT; QUEMADMODUM, SI NON SIT ANIMAL, NON EST EQUUS NEQUE HOMO, SIC, SI NON SIT RATIONALE, NULLUM ERIT ANIMAL QUOD UTATUR RATIONE.

 

CUMQUE SIT. Dixit superius quod quaecumque praedicantur de differentia, ut differentia, id est in quale, praedicantur de suppositis differentiae ipsius, et hic inde subdit exemplum. CUMQUE SIT DIFFERENTIA ut UTI RATIONE, praedicatur de omnibus suppositis rationali. Quod falsum uidetur, quia non praedicatur de aliquo in uico, nisi intelligatur, ut superius dictum est, quod uti ratione sit constitutiua eiusdem cuius rationale, uel intelligatur non <secundum> se esse datum quod uti ratione praedicatur de omnibus suppositis differentiae rationalis, sed secundum diuersos philosophos qui quasdam regulas inconuenientes dederunt.

 

                   [ De propriis generis ad differentiam ]

 

PROPRIUM AUTEM GENERIS EST DE PLURIBUS PRAEDICARI QUAM DIFFERENTIA ET SPECIES ET PROPRIUM ET ACCIDENS.

 

PROPRIUM AUTEM. Hanc communitatem habent simul genus et differentia, sed in hoc differunt quia genus praedicatur de pluribus quam differentia. Quod autem addit species et proprium et accidens, non ideo addit ut uelit ostendere differentiam inter genus et illa, sed ut ostendat ipsius generis naturam, quod de omnibus illis genus habet praedicari, quod non habet differentia.

 

ANIMAL ENIM DE HOMINE ET EQUO ET AUE ET SERPENTE, QUADRUPES VERO DE SOLIS QUATTUOR PEDES HABENTIBUS, HOMO VERO VIDETUR DE SOLIS INDIVIDUIS, ET HINNIBILE DE EQUO ET DE HIS QUI SUNT PARTICULARES; ET ACCIDENS SIMILITER DE PAUCIORIBUS.

 

ANIMAL ENIM. Vere genus praedicatur de pluribus quam differentia, quia animal; a parte generis.

 

OPORTET AUTEM DIFFERENTIAS ACCIPERE QUIBUS DIVIDITUR GENUS, NON EAS QUAE COMPLENT SUBSTANTIAM GENERIS.

 

OPORTET AUTEM. Dixi<t> quod genus praedicatur de pluribus quam differentia; et ne aliquis uellet accipere quamlibet differentiam, scilicet constitutiuam generis, quod falsum esset, determinat sic, scilicet de diuisiua ipsius generis et hoc eat: Oportet autem etc.

 

AMPLIUS GENUS CONTINET DIFFERENTIAM POTESTATE.

 

AMPLIUS. Dabo quod genus et differentia differunt, quia GENUS CONTINET DIFFERENTIAM POTESTATE, id est in diuisione sui.

 

ANIMALIS ENIM HOC QUIDEM RATIONALE EST, ILLUD VERO IRRATIONALE.

 

<ANIMALIS ENIM>.  Vere genus continet differentiam potestate, quia animal; a parte et hoc est: Animalis enim. /39/

 

AMPLIUS GENERA QUIDEM PRIORA SUNT HIS QUAE SUNT SUB SE POSITIS DIFFERENTIIS PROPTER QUOD SIMUL QUIDEM EAS AUFERT, NON AUTEM SIMUL AUFERTUR.

 

AMPLIUS. Differunt quia genera sunt priora et digniora quia non conuertuntur; propter quod: quia non conuertuntur; si auferunt eas differentias et non genus aufertur a differentiis; a pari; non conuerti et auferre et non auferri paria sunt.

 

SUBLATO ENIM ANIMALI AUFERTUR RATIONALE ET IRRATIONALE, DIFFERENTIAE VERO NON AUFERUNT GENUS.

 

SUBLATO ENIM. Vere genus aufert differentiam, quia hoc genus, scilicet animal.  Differentiae uero non auferunt genus. Et uere differentiae non auferunt genus, quia istae differentiae rationalis et mortalis et hoc extra; a partibus differentiae.

 

NAM, SI OMNES INTERIMANTUR, TAMEN SUBSTANTIA ANIMATA SENSIBILIS SUBINTELLEGI POTEST QUAE EST ANIMAL.

 

NAM SI OMNES. Et uere rationale et mortale non auferunt. Nam si omnes singulatim acceptae interimantur, non auferunt genus, quia remanet animal; ab oppositis; et uere remanet animal, quia substantia animata sensibilis; a pari.

 

AMPLIUS GENUS QUIDEM IN EO QUOD QUID EST, DIFFERENTIA VERO IN EO QUOD QUALE QUIDDAM EST, QUEMADMODUM DICTUM EST, PRAEDICATUR.

 

AMPLIUS. Dico quod differunt genus et differentiae quia genus praedicatur etc.

 

AMPLIUS GENUS QUIDEM UNUM EST SECUNDUM UNAMQUAMQUE SPECIEM, UT HOMINIS ID QUOD EST ANIMAL.

 

AMPLIUS.  Differunt quia plures species oppositae sunt contentae uno genere et hoc est: GENUS QUIDEM UNUM EST etc.

 

DIFFERENTIAE VERO PLURIMAE (UT RATIONALE, MORTALE, MENTIS ET DISCIPLINAE PERCEPTIBILE) QUIBUS AB ALIIS DIFFERT. ET GENUS QUIDEM CONSIMILE EST MATERIAE, FORMAE VERO DIFFERENTIA.  CUM AUTEM SINT ET ALIA COMMUNIA ET PROPRIA GENERIS ET DIFFERENTIAE, NUNC ISTA SUFFICIANT.

 

DIFFERENTIAE VERO PLURIUM. Sed plures species continent plures differentias. Et genus quidem est consimile materiae quia, quemadmodum aes per malleos et alia instrumenta reducitur in aliquam formam, ita genus per differentiam informatur in speciem, quod sit species.

 

                         [ De communibus generis et speciei ]

 

GENUS AUTEM ET SPECIES COMMUNE QUIDEM HABENT DE PLURIBUS (QUEMADMODUM DICTUM EST) PRAEDICARI; SUMATUR AUTEM SPECIES UT SPECIES ET NON ETIAM UT GENUS, SI FVERIT IDEM SPECIES ET GENUS.  COMMUNE AUTEM HIS EST.

 

GENUS AUTEM. Hic ostendit communitatem generis et speciei, quia quaedam species erant quae poterant esse et genus et species, ideo dicit: Sumatur species ut species, id est specialissima species.

 

ET PRIORA ESSE EORUM DE QUIBUS PRAEDICANTUR ET TOTUM QUIDDAM ESSE UTRUMQUE.

 

ET PRIORA.  Id est genus et species sunt materia eorum, id est indiuiduorum suorum.

 

                          [ De propriis generis et species ]

 

DIFFERT AUTEM EO QUOD GENUS QUIDEM CONTINET SPECIES SUB SE, SPECIES VERO CONTINENTUR ET NON CONTINENT GENERA.

 

DIFFERT AUTEM.  Hic dat differentiam generis et speciei.

 

IN PLURIBUS ENIM GENUS QUAM SPECIES EST.

 

IN PLURIBUS ENIM. Vere genus continet speciem quia in pluribus est genus quam species; a pari. In pluribus esse et speciem continere paria sunt.

 

GENERA ENIM PRAEIACERE OPORTET ET FORMATA SPECIFICIS DIFFERENTIIS PERFICERE SPECIES.

 

GENERA ENIM. Vere genus est in pluribus quia est tale in pluribus quod est materia; a parte quod est in pluribus, quia quod est in pluribus aliud materia, aliud non; et hoc est: Genera enim praeiacere oportet, scilicet sicuti realis materia praeiacet ut informetur, ita genus praeiacet differentiis, ut per aliquam differentiam informetur.

 

UNDE ET PRIORA SUNT NATURALITER GENERA ET SIMUL INTERIMENTIA SED QUAE NON SIMUL INTERIMANTUR.  ET SPECIES QUIDEM CUM SIT, EST ET GENUS, GENUS VERO CUM SIT NON OMNINO ERIT ET SPECIES.

 

UNDE PRIORA.  Quandoquidem genera praeiacent, ergo sunt priora naturaliter.  Priora, id est non conuertibilia, id est cum sequenti<bu>s; naturaliter, id est substantialiter; a parte prioritatis. Quia prius aliud, aliud quod praeiacet ut genus; aliud, /40/ aliud quod dicit non omnino, id est non determinate, quia genus positum non determinate ponit speciem. Ita si est animal, non sequitur determinate ut sit homo uel bos, nisi per disiunctionem, sic: si est animal, aut est homo, aut est bos.

 

ET GENERA QUIDEM UNIVOCE DE SPECIEBUS PRAEDICANTUR, SPECIES VERO DE GENERIBUS MINIME.  AMPLIUS QUIDEM GENERA ABUNDANT EARUM QUAE SUB IPSIS SUNT SPECIERUM CONTINENTIA, SPECIES VERO GENERIBUS ABUNDANT PROPRIIS DIFFERENTIIS.  AMPLIUS NEQUE SPECIES FIET UMQUAM GENERALISSIMUM NEQUE GENUS SPECIALISSIMUM.

 

ET GENERA QUIDEM UNIVOCE. Id est cum una definitione de oppositis speciebus praedica<n>tur. Species uero non praedicantur cum una definitione de diuersis generibus.

 

                         [ De communibus generis et proprii ]

 

GENERIS AUTEM ET PROPRII COMMUNE QUIDEM EST SEQUI SPECIES.

 

GENERIS AUTEM. Hic ostendit communitatem inter genus et proprium.

 

NAM, SI HOMO EST, ANIMAL EST, ET, SI HOMO EST, RISIBILE EST), ET AEQUALITER PRAEDICARI GENUS DE SPECIEBUS ET PROPRIUM DE HIS QUAE ILLO PARTICIPANT.

 

NAM SI HOMO. Vere genus et proprium hoc habent commune, quod sequuntur speciem, quia hoc genus animal et hoc proprium risibile.

 

AEQUALITER ENIM ET HOMO ET BOS ANIMAL, ET CATO ET CICERO RISIBILE. COMMUNE AUTEM ET UNIVOCE PRAEDICARI GENUS DE PROPRIIS SPECIEBUS ET PROPRIUM QUORUM EST PROPRIUM.

 

AEQUALITER ENIM. Vere genus et proprium aequaliter praedicantur de sibi participantibus, quia hoc genus animal et hoc proprium risibile; et hoc est: AEQUALITER ENIM.

 

                          [ De propriis generis et proprii ]

 

DIFFERT AUTEM QUONIAM GENUS QUIDEM PRIUS EST, POSTERIUS VERO PROPRIUM (OPORTET ENIM ESSE ANIMAL, DEHINC DIVIDI DIFFERENTIIS ET PROPRIIS). ET GENUS QUIDEM DE PLURIBUS SPECIEBUS PRAEDICARI, PROPRIUM VERO DE UNA SOLA SPECIE CUIUS EST PROPRIUM.  ET PROPRIUM QUIDEM CONVERSIM PRAEDICATUR CUIUS EST PROPRIUM, GENUS VERO DE NULLO CONVERSIM PRAEDICATUR (NAM NEQUE SI ANIMAL EST, HOMO EST, NEQUE SI ANIMAL EST, RISIBILE EST; SIN VERO HOMO, ET RISIBILE EST, ET E CONVERSO).  AMPLIUS PROPRIUM OMNI SPECIEI INEST CUIUS EST PROPRIUM ET UNI ET SEMPER, GENUS VERO OMNI QUIDEM SPECIEI CUIUS FVERIT GENUS ET SEMPER, NON AUTEM SOLI. AMPLIUS SPECIES QUIDEM INTEREMPTAE NON SIMUL INTERIMUNT GENERA, PROPRIA VERO INTEREMPTA SIMUL INTERIMUNT QUORUM SUNT PROPRIA, ET HIS QUORUM SUNT PROPRIA INTEREMPTIS ET IPSA SIMUL INTERIMUNTUR.

 

DIFFERUNT AUTEM. Hic dat differentiam inter genus et proprium. Oportet enim. Vere genus est prius, addo materialiter, quia proprium est posterius; a relatiuis.

 

NAM NEQUE. Vere genus non praedicatur conuersim, quia hoc genus animal; a parte generis.

 

                   [ De communibus generis et accidentis ]

 

GENERIS VERO ET ACCIDENTIS COMMUNE EST DE PLURIBUS (QUEMADMODUM DICTUM EST) PRAEDICARI SIVE SEPARABILIUM SIT SIVE INSEPARABILIUM

 

GENERIS AUTEM. Hic communitatem inter genus et accidens ostenit.

 

ET ENIM MOVERI DE PLURIBUS, ET NIGRUM DE CORVIS ET HOMINIBUS ET AETHIOPIBUS ET ALIQUIBUS INANIMATIS.

 

ETENIM. Vere separabile et inseparabile accidens praedicatur de pluribus, quia hoc accidens moueri et nigrum; a partibus accidentis.

 

                        [ De propriis generis et accidentis ]

 

DIFFERT AUTEM GENUS ACCIDENTE QUONIAM GENUS ANTE SPECIES EST, ACCIDENTIA VERO SPECIEBUS INFERIORA SUNT.

 

DIFFERT AUTEM. Hic differentiam demonstrat inter genus et accidens; quoniam genus est ante speciem per hoc ostendit quod genus sit ante accidentia; et hoc est: Quoniam genus ante speciem etc.

 

NAM SI ETIAM INSEPARABILE SUMATUR ACCIDENS SED TAMEN PRIUS EST ILLUD CUI ACCIDIT QUAM ACCIDENS. ET GENERE QUIDEM QUAE PARTICIPANT AEQUALITER PARTICIPANT, ACCIDENTE VERO NON AEQUALITER.

 

NAM SI ETIAM.  Vere accidentia sunt inferiora, quia illa, scilicet separabile et inseparabile; a partibus et hoc extra. Vere inseparabile et separabile est posterius quam genus, quia genus est prius; a relatiuis; et hoc est: NAM SI ETIAM etc.

 

INTENTIONEM ENIM ET REMISSIONEM SUSCIPIT ACCIDENTIUM PARTICIPATIO, GENERUM VERO MINIME.  ET ACCIDENTIA QUIDEM IN INDIVIDUIS PRINCIPALITER SUBSISTUNT, GENERA VERO ET SPECIES NATURALITER PRIORA SUNT INDIVIDUIS SUBSTANTIIS.  ET GENERA QUIDEM IN EO QUOD QUID EST PRAEDICANTUR DE HIS QUAE SUB IPSIS SUNT, ACCIDENTIA VERO IN EO QUOD QUALE ALIQUID EST VEL QUOMODO SE HABEAT UNUMQUODQUE.

 

INTENSIONEM ENIM. Vere illa quae participant accidentia non aequaliter participant quia suscipiunt intensionem, id est magis, et remissionem, id et minus; ab oppositis uel a pari. Non aequaliter participare et suscipere magis et minus paria sunt; et hoc est: INTENSIONEM ENIM etc. Principaliter accidentia fundantur in indiuiduis; in consequentia, ut: si Socrates est albus, et homo est albus; sed non conuertitur. Genera uero et species sunt priora naturaliter, id est substantialiter. /41/

 

"QUALIS EST" ENIM "AETHIOPS?" INTERROGATUS DICIS "NIGER", ET QUEMADMODUM SE SOCRATES HABEAT, DICIS QUONIAM SEDET VEL AMBULAT.

 

QUALIS ENIM. Vere accidentia praedicantur in quale, et in quomodo se habet, quia ista accidentia: niger et ambulat; a partibus accidentium.

 

GENUS VERO QUO ALIIS QUATTUOR DIFFERAT DICTUM EST.

 

GENUS ERGO.  Quandoquidem dictum est quod differentia species proprium accidens differant a genere, ergo dictum est quo<modo> genus differat ab aliis quoattuor; a relatiuis.

 

CONTINGIT AUTEM ETIAM UNUMQUODQUE ALIORUM DIFFERRE AB ALIIS QUATTUOR, UT, CUM QUINQUE QUIDEM SINT, UNUM AUTEM AB ALIIS QUATTUOR DIFFERAT, QUATER QUINQUE (VIGINTI) FIANT OMNES DIFFERENTIAE; SED, SEMPER POSTERIORIBUS ENUMERATIS ET SECUNDIS QUIDEM UNA DIFFERENTIA SUPERATIS (PROPTEREA QUONIAM IAM SUMPTA EST), TERTIIS VERO, DUABUS, QUARTIS VERO TRIBUS, QUINTIS VERO QUATTUOR, DECEM OMNES FIUNT (QUATTUOR, TRES, DUAE, UNA).

 

CONTINGIT AUTEM. Non solum dicendum erat quod genus differret ab aliis quattuor, sed etiam istud dicendum erat, quod contingit unumquodque eorum aliorum differre ab aliis quattuor. Quod si hoc diceremus quod unumquodque eorum differret ab aliis quattuor, cum sint quinque res, id est quinque uoces, et unaquaeque quattuor habet differentias, erunt uiginti differentiae.  Quater quinque uiginti fiunt. Sed non est dicendum, quia ubi dixit genus differre a differentia et ab aliis, ibi ostendit differentiam et alia differre a genere et ita genus habet quattuor differentias.  Differentia uero habet tres quia superatur una a genere. Species autem duas habet quia superatur duobus, scilicet a genere et a differentia.  Proprium uero unam habet differentiam, quantum quia superatur tribus differentiis, id est specie, differentia et genere. Accidens autem superatur quattuor differentiis, id est proprio, specie, differentia, genere; et ita sunt decem differentiae, scilicet quattuor, tres, duae, una. Et secundis quidem una differentia superatis, quod <est> differentiis secundi<s>, a differentia quae est secunda a genere, differentia dico superata ab ipso genere una differentia, quia genus habet quattuor differentias quantum ad differentiam et ad alia, differentia uero tantum tres quantum ad alia tria, scilicet speciem proprium accidens.

 

GENUS ENIM DIFFERT DIFFERENTIA ET SPECIE ET PROPRIO ET ACCIDENTI.

 

GENUS ENIM. Vere genus habet quattuor differentias, quia istas; a partibus differentiae.

 

QUATTUOR IGITUR SUNT OMNES DIFFERENTIAE. DIFFERENTIA VERO QUO DIFFERT GENERE DICTUM EST QUANDO QUO DIFFERRET GENUS AB EA DICEBATUR.

 

QUATTUOR ENIM.  Quandoquidem differt ab istis quattuor, ergo sunt quattuor differentiae; a partibus supra.

 

RELINQUITUR IGITUR QUO DIFFERAT SPECIE ET PROPRIO ET ACCIDENTE DICERE, ET FIUNT TRES.

 

RELINQUITUR IGITUR.  Quandoquidem dictum est quod differentia differt a genere, dicendum est quod differat ab aliis tantum; dicendum est quod differat aut ab aliis tantum, aut a genere cum aliis; sed a genere non est dicendum quod differat; relinquitur igitur ut dicatur quomodo differat ab aliis tantum; ab immediatis.

 

RURSUS SPECIES QUO QUIDEM DIFFERAT A DIFFERENTIA DICTUM EST QUANDO QUO DIFFERRET SPECIE DIFFERENTIA DICEBATUR, QUO AUTEM DIFFERT SPECIES GENERE DICTUM EST QUANDO QUO DIFFERRET GENUS SPECIE DICEBATUR.

 

RURSUS SPECIES.  Dictum est, id est enumeratum est etc. /42/

 

RELIQUUM EST IGITUR UT QUO DIFFERAT PROPRIO ET ACCIDENTE DICATUR; DUAE IGITUR ETIAM ISTAE SUNT DIFFERENTIAE. PROPRIUM AUTEM QUO DIFFERAT ACCIDENTE RELINQUITUR, NAM QUO SPECIE ET DIFFERENTIA ET GENERE DIFFERT PRAEDICTUM EST IN ILLORUM AD IPSUM DIFFERENTIA.  QUATTUOR IGITUR SUMPTIS GENERIS AD ALIA DIFFERENTIIS, TRIBUS VERO DIFFERENTIAE, DUABUS AUTEM SPECIEI, UNA AUTEM PROPRII AD ACCIDENS, DECEM ERUNT OMNES; QUARUM QUATTUOR QUAE ERANT GENERIS AD RELIQUA SUPERIUS DEMONSTRAUIMUS.

 

RELINQUITUR ERGO. Dictum est quod species differt a genere et a differentia; igitur dicendum est quod species differat a proprio et ab accidente quia aut<em> dictum est quod species differat a genere et a differentia...

 

*  *  *  *  *  *

 

                  [ De communibus differentiae et speciei ]

 

COMMUNE ERGO DIFFERENTIAE ET SPECIEI EST AEQUALITER PARTICIPARI; HOMINE ENIM AEQUALITER PARTICIPANT PARTICULARES HOMINES ET RATIONALI DIFFERENTIA.

 

COMMUNE ERO EST ET SEMPER ADESSE HIS QUAE PARTICIPANT; SEMPER ENIM SOCRATES RATIONALIS ET SEMPER SOCRATES HOMO.

 

                   [ De propriis differentiae et speciei ]

 

PROPRIUM AUTEM DIFFERENTIAE QUIDEM EST IN EO QUOD QUALE SIT PRAEDICARI, SPECIEI VERO IN EO QUOD QUID EST.

 

*  *  *  *  *  *

 

NAM, ET SI HOMO VELUT QUALITAS ACCIPIATUR, NON SIMPLICITER ERIT QUALITAS SED SECUNDUM ID QUOD GENERI ADUENIENTES DIFFERENTIAE EAM CONSTITVERUNT.

 

NAM <ET> SI. Vere species praedicatur in quid; nam ista species homo et hoc est: Nam et si homo. Et remouet quamdam obiectionem talem: dicit aliquis: cum homo constituatur ex animali materialiter et a rationali et mortali formaliter, sicut habet ab animali quod praedicatur in quid, ita habeat a rationali et mortali quod praedicetur in quale, quod non sequitur; et principaliter constituitur ab animali et secundario a rationali et mortali; et cum principaliter constituatur a genere ut a materia, secundario a differentia, iuste retinet modum generis praedicandi in quid et non modum differentiae, scilicet praedicandi in quale quia etiam ipsae differentiae iunctae generi in definitione amittunt modum praedicandi in quale et assumunt praedicari in quid causa generis cui iunctae sunt et hoc est: Nam et si homo accipiatur uelut qualitas, id est constitutum a qualitate scilicet rationali et mortali, non erit simpliciter qualitas, id est non principaliter est constitutum homo a qualitate, rationali et mortali, sed potius ab animali etc.

 

*  *  *  *  *  *

 

                                     < CAETERA DESUNT >

 

===================================================================

 

                             INTRODUCTIONES PARVULORUM 2:

 

             PETRI ABAELARDI EDITIO SUPER ARISTOTELIS CATERGORIAS

 

*  *  *  *  *  *                               [IP 2.05]

 

... /43/ Propterea ita determinandum est: secundae substantiae et communes differentiae praedicantur de subiecto nomine et definitione, dico uel sibi aequipollente, uel ex se constituta: cum definitione sibi aequipollente, sicuti animal praedicatur de sibi suppositis cum hac definitione sibi aequipollente, quae est: substantia animata sensibilis. Cum hac definitione ex se constituta substantialiter praedicatur substantia de corpore et de aliis sibi suppositis, ut cum dicimus: quid est corpus? substantia corporea. Similiter substantiales differentiae praedicantur de subiecto nomine, non definitione sibi aequipollente, quia nullam habent sed definitione ex se constituta; sicuti rationale praedicatur de hoc homine, et de hoc homine cum hac definitione constituta ex se, quae est: animal rationale mortale. Non tamen quaelibet differentia presdcatur de subiecto cum qualibet definitione ex se constitua; potest enim dici: homo est gressibilis; non tamen dicetur: homo est animal gressibile quadrupes. Tamen cum alia definitone ex se constituta potest praedicari gressibile de subiecto; possumus enim dicere: homo est animal gressibile bipes.

 

ALIA VERO OMNIA AUT DE SUBIECTIS DICUNTUR PRINCIPALIBUS SUBSTANTIIS AUT IN SUBIECTIS EIS SUNT.

 

ALIA ERGO. Dictum est superius quia primae substantiae sunt maximae, et si sunt maximae, tunc sunt subiectae omnibus. A pari. Et si sunt subiectae omnibus, ergo omnia alia aut dicuntur de principalibus substantiis sibi subiectis, id est minoribus (et quo modo praedicantur, aut in propria uoce, sicuti animal, aut in uoce alterius, sicuti rationalitas seruata lege praedicamenti, aut pariter, sicuti hoc rationale praedicatur de Socrate) aut sunt in eis subiectis, id est fundamentis; praedicabiliter, sicuti formatae, impraedicabiliter, sicuti formae. Locus a relatiuis.

 

HOC AUTEM MANIFESTUM EST EX HIS QUAE PER SINGULA PROPONENTUR; UT ANIMAL DE HOMINE PRAEDICATUR, ERGO ET DE ALIQUO HOMINE ANIMAL PRAEDICATUR.

 

HOC AUTEM. Non tantum manifestum est sub regula quod /44/ omnia alia aut praedicantur de principalibus substantiis, aut sunt in eis; sed etiam hoc manifetum est ex his quae proponuntur per singula exempla, ut: animal praedicatur de aliquo homine; et uere animal praedicatur de aliquo homine; si praedicatur de homine, et praedicatur de aliquo homine. Sed animal praedicatur de homine; ergo de aliquo homine animal praedicatur. A pari.

 

NAM SI DE NULLO ALIQUORUM HOMINUM, NEC OMNINO DE HOMINE.

 

NAM SI. Et unde hoc habes quod si praedicatur de homine, ideo praedicetur de aliquo homine. Nam si de nullo aliquorum hominum praedicatur, nec omnino de homine, id est de nullo homine. Ab oppositis secundum affirmationem et negationem.

 

RURSUS COLOR IN CORPORE EST; ERGO ET IN ALIQUO CORPORE.

 

RURSUS. Dedi exemplum de illis quae dicuntur de principalibus substantiis, ut de subiectis; rursus do tibi exemplum de illis quae sunt in principalibus substantiis ut in subiectis: color est in aliquo corpore; si est in corpore, et est in aliquo corpore; sed color est in corpore; ergo et in aliquo corpore est. A pari.

 

NAM SI NON IN ALIQUO SINGULORUM, NEC OMNINO IN CORPORE.

 

NAM SI. Vere si est in corpore, et est in aliquo corpore. Nam si non est in aliquo singulorum, nec omnino in corpore, id est in nullo corpore.  Ab oppositis secundum affirmationem et negationem.

 

QUARE ALIA OMNIA AUT DE SUBIECTIS PRINCIPALIBUS SUBSTANTIIS DICUNTUR AUT IN SUBIECTIS EIS SUNT.

 

QUARE.  Quandoquidem animal praedicatur de aliquo homine, et ita est in omnibus aliis; et color est in aliquo corpore, et ita est in omnibus aliis. Quare alia omnia etc. A partibus.

 

NON ERGO EXISTENTIBUS SUBSTANTIIS, IMPOSSIBILE EST ESSE ALIQUID ALIORUM. OMNIA ENIM ALIA AUT DE SUBIECTIS EIS DICUNTUR AUT IN SUBIECTIS EIS SUNT.

 

NON ERGO. Dictum est quia omnia alia aut praedicantur de primis substantiis, aut sunt in eis.  Per quod datur intelligi quia sunt superiora; et quia sunt superiora, constat quia decructa destruunt principales substantias; et ne uideretur quod ista lex non esset in primis substantiis, scilicet quod primae substantiae destructae non destruant omnia alia, et inde uideretur istud quia principales substantiae sunt subiectae omnibus, ad hoc ut ostendat esse eamdem legem in primis substantiis quae est in aliis superioribus, scilicet quemadmodum omnia alia destructa destruunt principales substantias, ita principales substantiae destructae destruunt omnia alia, ad istud ostendendum facit hanc illationem sic: Quandoquidem alia omnia aut dicuntur de principalibus subiectis, aut sunt in eis, non ergo etc. Inter causam et effectum.  Repraesentatio causae est in libro, ubi dicit: OMNIA ENIM ALIA etc.

 

SECUNDARUM VERO SUBSTANTIARUM MAXIME SUBSTANTIA EST SPECIES QUAM GENUS.

 

SECUNDARUM VERO.  Ostendit quae sint primae, quae sint /45/ secundae substantiae, et assignauit genera et species aequali nomine, quia ea uocauit secundas substantias. Et ne uideretur quod quemadmodum designantur aequali nomine, eodem modo in praedicamento ponerentur in aequali ordine, ideo hanc apponit sententiam, in qua ostendit quod in ordine praedicamenti species subiaceret generi, genus uero praeest speciei.

 

Continuatio: genera et species dicuntur secundae substantiae, sed non ponuntur in aequali ordine, quia secundarum substantiarum species est magis substantia quam genus. Nec ideo dicitur magis substantia quod sit fundamentum plurium accidentium quam genus, sed quia subiacet pluribus quam genus.

 

PROPINQUIOR ENIM EST PRIMAE SUBSTANTIAE.

 

PROPINQUIOR ENIM. Vere species est magis substantia quam genus, quia propinquior est primae substantiae quam genus. A parte, quia illud quod est magis substantia quam genus, aliud est illud quod est propinquius primae substantiae, aliud est ipsa prima substantia.

 

SI QUIS ENIM ASSIGNET PRIMAM SUBSTANTIAM QUID EST, EVIDENTIUS ET CONUENIENTIUS ASSIGNABIT SPECIEM PROFERENS QUAM GENUS, UT QUENDAM HOMINEM ASSIGNANDO, MANIFESTIUS ASSIGNABIS HOMINEM ASSIGNANDO QUAM ANIMAL.

 

SI QUIS ENIM. Vere species est propinquior primae substantiae quam genus,quia euidentius assignat, id est demonstrat euidentius primam substantiam, quam genus. Ab effectu; et hoc est: si quis enim, etc. Ut assignando quemdam hominem, id est faciendo assignationem de quodam homine, manifestius assignando assignabit hominem, id est ponendo hominem in assignationem illius, quam assignando animal, id est quam ponendo animal in assignationem illius.

 

ILLUD QUIDEM PROPRIUM MAGIS ALICUIUS EST HOMINIS, HOC AUTEM COMMUNIUS. ET CUM ALIQUAM ARBOREM REDDIDERIS, MANIFESTIUS ASSIGNABIS CUM ARBOREM ASSIGNAVERIS QUAM ARBUSTUM.

 

ILLUD QUIDEM. Dico quia manifestius assignabit assignando hominem quam animal. Nec istud dictum est sine ratione: illud quidem etc. Ipse ostendit in principalibus substantiis specialissimarum specierum, quod euidentius assignantur per speciem specialissimam quam per genus. Eamdem legem uult ostendere in principalibus substantiis subalternarum specierum, quod principales substantiae euidentius assignantur per subalternas species quam per genus; et hoc est: cum aliquam arborem reddideris, id est repraesentaueris ad faciendam assignationem, de ea manifestius assignabis, etc.

 

AMPLIUS PRINCIPALES SUBSTANTIAE, EO QUOD ALIIS OMNIBUS SUBIECTAE SINT ET ALIA OMNIA DE HIS PRAEDICENTUR, AUT IN EIS SUNT, IDEO MAXIME DICUNTUR SUBSTANTIAE. SICUT AUTEM PRINCIPALES SUBSTANTIAE AD ALIA OMNIA SE HABENT, SIC ET SPECIES AD GENUS SE HABET; SUBIACET ENIM SPECIES GENERI; GENERA NAMQUE DE SPECIEBUS PRAEDICANTUR, SPECIES AUTEM DE GENERIBUS NON CONVERTUNTUR.

 

AMPLIUS. Probo quod species est magis substantia quam genus. Vere species est magis substantia quam genus. Si species subiacet generi, tunc species est magis substantia quam genus. A pari; et hoc est ubi dicit: SUBIACET ENIM SPECIES GENERI. /46/ Et uere species subiacet generi; si genera praedicantur de speciebus, tunc species subiacet generi. A relatiuis, et hoc est ubi dicit: GENERA NAMQUE DE SPECIEBUS PRAEDICANTUR. Genera praedicantur de speciebus, sed species non praedicantur de generibus lege praedicamenti, et hoc est: SPECIES AUTEM DE GENERIBUS NON CONVERTUNTUR. Et unde hoc habes quod, si species subiacet generi, ideo dicatur magis substantia quam genus. Si PRINCIPALES SUBSTANTIAE, EO QUOD SUNT SUBIECTAE OMNIBUS, DICUNTUR MAXIMAE SUBSTANTIAE, tunc si species subiacet generi, dicitur magis substantia quam genus. A simili, propter diuersas causas. Et hoc est: principales substantiae ideo dicuntur maximae substantiae, eo quo omnibus aliis superioribus subiectae sunt. Et ne accipiamus illam subiectionem in praedicatione tantum, subdit: Et ita dico quod sunt subiectae omnibus aliis, quod et alia omnia de his praedicantur aut in eis sunt. Et hoc quod dico de principalibus substantiis non uacat, sed sicut principales substantiae habent se ad omnia alia, ita quia subiacent omnibus aliis, et inde contrahunt quod dicantur magis substantiae quam genus.

 

QUARE ET EX HIS SPECIES GENERE MAGIS SUBSTANTIA EST.

 

QUARE.  Quandoquidem species est propinquior primae substantiae quam genus, quare species est magis substantia genere. A parte. Ex his potest hoc modo concludi, et ex his quod species subiacet generi, potest eodem modo concludi quod species est magis substantia genere. A pari.

 

IPSARUM VERO SPECIERUM QUAECUMQUE NON SUNT GENERA, NIHIL MAGIS ALTERUM ALTERIUS SUBSTANTIA EST.

 

IPSARUM VERO. Ostendit modo quia species est magis substantia quam genus, et quia non ponuntur in eodem ordine, quia species subiacet generi, genus uero praeest speciei; et ne uideretur alicui quod eodem modo esset in specialissimis speciebus, scilicet quod altera sit magis substantia altera, ideo apponit hanc sententiam.

 

Continuatio: Species est magis substantia quam genus; sed ipsarum specierum quaecumque non sunt genera, nihil magis alterum altero substantia est; id est altera non supponitur alteri, sed sunt positae in aequali ordine, et ita sunt oppositae. Et hoc quod dicimus de specialissimis speciebus, id est quod altera non dicitur magis substantia /47/ respectu alterius, intelligendum est de omnibus aliis speciebus, quod una non est magis substantia respectu alterius; sicuti rationale animal non dicitur magis substantia respectu irrationalis animalis.

 

NIHIL ENIM FAMILIARIUS ASSIGNABIS DE ALIQUO HOMINE HOMINEM ASSIGNANDO QUAM DE ALIQUO EQUO EQUUM.

 

NIHIL ENIM. Vere specialissimarum specierum altera non est magis substantia altera, si nihil familiarius assignabit aliquem hominem, assignando hominem de aliquo homine, id est ponendo hominem in assignationem alicuius hominis respectu equi, quam assignabit aliquem equum assignando equum de aliquo equo, id est ponendo equum in alicuius assignatione equi, respectu hominis. Ac si dicat: si homo non assignat familiarius suum indiuiduum quam equus illud idem indiuiduum, cum equus nullo modo assignet indiuiduum hominis, et si equus familiarius <non> assignat suum indiuiduum quam homo illud idem indiuiduum, cum homo nullo modo assignet indiuiduum equi, cum utrumque, scilicet homo et equus, sit commune, si istud est, tunc specialissimarum specierum altera non est magis substantia altera. A pari.

 

SIMILITER AUTEM ET PRINCIPALIUM SUBSTANTIARUM NIHIL MAGIS ALTERUM ALTERIUS SUBSTANTIA EST; NIHIL ENIM MAGIS ALIQUI HOMO SUBSTANTIA EST QUAM ALIQUI BOS.

 

SIMILITER AUTEM. Eamdem legem uult ostendere in principalibus substantiis quam ostendit in specialissimis speciebus, scilicet quod una principalis substantia non est magis substantia alia. Et hoc ideo facit, quia hic homo uidetur esse magis substantia quam hoc corpus, ideo quia hic homo ponit plures certas qualitates quam hoc corpus. Sed tamen hic homo non est magis substantia quam hoc corpus, quia alterum non supponitur alteri.

 

Continuatio: Non tantum est hoc specialissimis speciebus; similiter autem etc. Nihil enim. Vere principalium substantiarum nihil magis alterum altero substantia est, quia aliquis homo non est magis substantia quam aliquis bos. Et per ista figurentur alia. A partibus.

 

MERITO AUTEM POST PRINCIPALES SUBSTANTIAS SOLA ALIORUM SPECIES ET GENERA SECUNDAE SUBSTANTIAE DICUNTUR.

 

MERITO AUTEM. Superius ostendit quod genera et species dicuntur secundae substantiae, et determinauit quae species et quae genera, illae scilicet species in quibus continentur principales substantiae, et genera harum specierum. Per hoc remouet omnes alias species et omnia genera aliorum praedicamentorum. Modo uult reddere causam quare ita determinauit, scilicet quare uocauit secundas substantias species continentes principales substantias et genera harum specierum, et haec sola. Continuatio: dictum est quia genera et species /48/ ordinata post principales substantias sola dicuntur secundae substantiae. Nec immerito; sed species et genera ordinata post principales substantias sola aliorum, id est ex omnibus illis quae ponuntur in praedicamento substantiae, merito dicuntur secundae substantiae. Sola aliorum. Dicit aliorum, ad remotionem differentiarum et accidentium, quae non sunt secundae substantiae.

 

SOLA ENIM HAEC INDICANT PRINCIPALEM SUBSTANTIAM EORUM QUAE PRAEDICANTUR.

 

HAEC ENIM. Vere genera et species merito dicuntur secundae substantiae, illa scilicet quae ordinantur post principales substantias, quia HAEC SOLA EORUM, id est quae praedicantur, INDICANT PRINCIPALEM SUBSTANTIAM; et quia hoc habent rationale et album quod indicant primam substantiam sed in quale; ideo sic determinandum est quod genera et species ordinata post principales substantias sola aliorum indicant primam substantiam quid est. A parte meriti.

 

ALIQUEM ENIM HOMINEM SI QUIS ASSIGNAVERIT QUID EST, SPECIEM QUIDEM QUAM GENUS ASSIGNANDO FAMILIARIUS DEMONSTRABIT, ET MANIFESTIUS FACIET HOMINEM ASSIGNANDO QUAM ANIMAL.

 

ALIQUEM ENIM. Vere genera et species indicant primam substantiam quid est, quia homo et animal indicant aliquem hominem quid est. A partibus, et hoc est: aliquem enim etc. Non ideo seruat comparationem istam inter speciem et genus, dicendo quod species familiarius assignat primam substantiam quam genus, quod ipsa comparatio ualeat ad locum, sed ideo ne uideatur contra ire suae sententiae, quia superius dictum est quod species est magis est substantia quam genus. Et si taceret comparationem, iam uideretur quod species et genera aequaliter primam substantiam indicarent.

 

ALIORUM VERO QUICQUID ASSIGNAVERIT QUILIBET, ASSIGNABIT EXTRANEE, VELUT ALBUM AUT CURRIT AUT QUODCUMQUE TALIUM REDDENS. ERGO MERITO HAE SOLAE SUBSTANTIAE DICUNTUR.

 

ALIORUM VERO. Genera et species familiariter indicant primam substantiam quid est; aliorum uero etc.  Extranee assignare uocat, quando aliquid assignatur per quale.  Quandoquidem haec sola aliorum indicant primam substantiam quid est, ergo merito, etc. Ista est principalis conclusio superioris loci, quae est a parte meriti.

 

AMPLIUS PRINCIPALES SUBSTANTIAE, EO QUOD ALIIS OMNIBUS SUBIACEANT, PROPRIAE SUBSTANTIAE DICUNTUR.

 

AMPLIUS. Probo quod genera et species, sola aliorum, dicuntur merito secundae substantiae. Si solae principales substantiae merito dicuntur primae substantiae, et genera et species sola aliorum merito dicuntur secundae substantiae.  Assumptio ibi: sed principales substantiae proprie, id est merito, dicuntur primae substantiae, et supponit meritum, ubi dicit: eo quod aliis omnibus subiaceant. A pari comitanti. Maxima /49/ propositio: si aliquid relatiuum praedicatur de se ipso cum solo, et relatiuum illius praedicatur de se ipso cum solo. Sed prima substantia praedicatur de se ipsa cum solo; ergo secunda substantia praedicatur de se ipsa cum solo, et ita probatur per medium: Si solae principales substantiae sunt primae, et solae principales substantiae habent secundas; et si solae principales substantiae habent secundas, et solae secundae habent primas; et si solae secundae habent primas, tunc solae secundae sunt secundae; et si solae secundae sunt secundae, tunc genera et species sunt secundae. A pari.

 

SICUT AUTEM PRIMAE SUBSTANTIAE AD ALIA OMNIA SE HABENT, ITA SPECIES ET GENERA PRINCIPALIUM SUBSTANTIARUM AD RELIQUA OMNIA SE HABENT.

 

SICUT AUTEM. Hoc quod ego induxi de principalibus substantiis propter secundas non uacat; sed sicut prinicpales substantiae habent se ad alia omnia, id est quod omnia alia aut praedicantur de eis aut sunt in eis, ita species et genera principalium substantiarum habent se ad reliqua omnia; aut in praedicatione aut in fundatione.

 

DE HIS ENIM RELIQUA OMNIA PRAEDICANTUR.

 

DE HIS ENIM.  Vere genera et species ita se habent ad reliqua omnia quemadmodum primae substantiae; de his enim, id est de primis substantiis et de speciebus et de generibus reliqua omnia praedicantur. A parte similiter se habere. Hoc modo reliqua omnia praedicantur de his, quia quidquid praedicatur de primis substantiis substantialiter aut accidentaliter, praedicatur de generibus et de speciebus eodem modo, et quicquid non praedicatur de speciebus et de generibus substantialiter aut accidentaliter, non praedicatur de primis substantiis substantialiter aut accidentaliter.

 

ALIQUEM ENIM HOMINEM DICES GRAMMATICUM ESSE, ERGO ET HOMINEM ET ANIMAL GRAMMATICUM DICIS; SIMILITER AUTEM ET IN ALIIS.

 

ALIQUEM ENIM. Vere reliqua omnia praedicantur de his, quia grammaticum praedicatur de quodam homine, et de homine, et de animali.  A partibus.  Hoc ordine praedicatur grammaticum: aliquem hominem dicis esse grammaticum, ergo et hominem dicis esse grammaticum. A parte; ergo et animal dicis essegrammaticum. A parte.

 

COMMUNE AUTEM EST OMNI SUBSTANTIAE IN SUBIECTO NON ESSE.

 

COMMUNE AUTEM. Ostendit quae sint primae et quae sint secundae substantiae, dando eis diuersas definitiones, per quod quodam modo ostendit diuersitatem inter primas et secundas substantias. Modo uult ostendere quamdam communitatem inter primas et secundas substantias, in qua proprietate operatur differentiam secundario de substantiis ad accidentia. Continuatio: in hoc differunt primae et secundae substantiae, quia habent diuersas definitiones.  Commune autem est, etc.

 

PRINCIPALIS NAMQUE SUBSTANTIA NEQUE DE SUBIECTO DICITUR NEQUE IN SUBIECTO EST; SECUNDARUM VERO SUBSTANTIARUM CONSTAT QUIDEM ETIAM SIC QUIA NULLA EST IN SUBIECTO.

 

PRINCIPALIS NAMQUE. Vere nulla substantia est in subiecto. /50/ Omnis substantia aut est prima aut secunda. Sed prima substantia non est in subiecto; hoc extra. Nec secunda substantia est in subiecto; hoc intra, ubi dicit: SECUNDARUM VERO etc. A partibus substantiae. Et uere prima substantia non est in subiecto.  Prima substantia est illud quod neque dicitur de subiecto neque est in subiecto, ens indiuiduum secundarum substantiarum; sed illud quod hoc habet, non est in subiecto; ergo prima substantia non est in subiecto.  A definitione; maxima propositio: quidquid remouetur a definitione, et a definito.

 

HOMO ENIM SECUNDUM SUBIECTUM QUIDEM ALICUIUS HOMINIS EST, IN SUBIECTO AUTEM NULLO EST.

 

HOMO ENIM. Vere secunda substantia non est in subiecto, quia homo. A parte, et hoc est: Homo enim etc. Quod dicit homo quidem de subiecto aliquo homine dicitur, non ualet ad locum; sed ideo apponit, quia per hoc uideretur alicui quod homo esset in subiecto.  Cum enim dicimus quod homo dicitur de subiecto, habemus quia homo praedicatur de subiecto. Et si homo praedicatur de subiecto, tunc homo inhaeret subiecto; et ita uideretur esse in subiecto ut in fundamento, sed tamen non est.

 

NON ENIM IN ALIQUO HOMINE HOMO EST. SIMILITER AUTEM ET ANIMAL DE SUBIECTO QUIDEM DICITUR ALICUIUS HOMINIS, NON EST AUTEM ANIMAL IN ALIQUO HOMINE.

 

NON ENIM. Vere homo in nullo subiecto est; non enim etc. A maiori.

 

AMPLIUS AUTEM EORUM QUAE IN SUBIECTO SUNT NOMEN QUIDEM NIHIL PROHIBET ALIQUANDO PRAEDICARI DE SUBIECTO, RATIONEM VERO IMPOSSIBILE EST. SECUNDARUM VERO SUBSTANTIARUM PRAEDICATUR ET RATIO DE SUBIECTO ET NOMEN.

 

AMPLIUS. Probo quod secundae substantiae non sunt in subiecto. Nullum quod est in subiecto praedicatur nomine et definitione. Haec assumptio est, ubi dicit: secundarum uero etc.  Ergo secundae substantiae non sunt in subiecto. A toto; maxima propositio: unde remouetur totum, et illud remouetur a qualibet parte illius; sed praedicari nomine et definitione, quod est totum ad secundas substantias, remouetur ab esse in subiecto; quare esse in subiecto remouetur a secundis substantiis.

 

RATIONEM NAMQUE HOMINIS DE ALIQUO HOMINE PRAEDICABIS ET ANIMALIS.

 

RATIONEM NAMQUE. Vere ratio secundarum substantiarum praedicatur de subiecto, quia ratio hominis et animalis praedicatur de aliquo homine. A partibus secundarum substantiarum, et a parte subiecti. Ideo probat de ratione, et praetermittit de nomine, quia quicquid praedicatur ratione, praedicatur nomine; sed non conuertitur.

 

ERGO NON ERIT SUBSTANTIA HORUM QUAE IN SUBIECTO SUNT.

 

ERGO. Quandoquidem nec prima nec secunda substantia est in subiecto, ergo substantia non erit horum, id est ex his /51/ quae sunt in subiecto. A partibus. Haec est principalis conclusio.

 

NON EST AUTEM HOC SUBSTANTIAE PROPRIUM; SED ET DIFFERENTIA ILLUD EST QUOD IN SUBIECTO NON EST.

 

NON EST AUTEM. Conuenit omni substantiae in subiecto non esse; non est autem etc.

 

BIPES ENIM ET GRESSIBILE DE SUBIECTO QUIDEM DICITUR HOMINE, IN SUBIECTO AUTEM NULLO EST.

 

BIPES ENIM. Vere differentia non est in subiecto, quia bipes et gressibile. A partibus.

 

NON ENIM IN HOMINE EST BIPES NEQUE GRESSIBILE.

 

NON ENIM.  Vere bipes et gressibile non est in subiecto: non enim etc. A maiori.

 

RATIO QUOQUE DIFFERENTIAE DE EO DICETUR DE QUOCUMQUE IPSA DIFFERENTIA PRAEDICATUR, VELUT SI GRESSIBILE DE HOMINE DICITUR, ET RATIO GRESSIBILIS DE HOMINE PRAEDICATUR.

 

RATIO QUOQUE. Quamdam dedit proprietatem secundis substantiis, scilicet praedicari nomine et definitione, per quam ostendit secundas substantias non esse in subiecto. Per eamdem proprietatem ostendit differentias non esse in subiecto.

 

Continuatio: ratio secundarum substantiarum praedicatur de subiecto: ratio quoque differentiae, etc.  Falsum uidetur esse ut de quocumque praedicetur differentia, de eodem praedicetur ratio eius differentiae. Nam de homine praedicatur gressibile; non tamen praedicatur de eodem quaelibet definitio constituta ex gressibile. Non enim potest dici: homo est animal gressibile quadrupes. Et ideo sic determinandum est: de quocumque praedicatur differentia, de eodem praedicatur ratio eius differentiae aliqua conuenienter constituta ex ipsa differentia, quantum ad ipsum definitum.

 

EST ENIM HOMO GRESSIBILE.

 

EST ENIM. Vere gressibile praedicatur de homine, quia ita est in re. A causa pari, et hoc est: est enim etc.

 

NON NOS VERO CONTURBENT SUBSTANTIARUM PARTES QUAE ITA SUNT IN TOTO QUASI IN SUBIECTO SINT, NE FORTE COGAMUR NON EAS ESSE SUBSTANTIAS CONFITERI.

 

NON NOS VERO.  Dictum est quia commune est omni substantiae in subiecto non esse. Sed uidetur esse falsum, quia partes substantiarum constitutiuae uidentur esse in subiecto, et propter has causas quia nec nomine nec definitione praedicantur de suo toto. Et quemadmodum formae, licet non praedicentur de subiecto, tamen generant ex se uoces praedicabiles, eodem modo partes constitutiuae substantiarum, sicuti caput, manus; sicuti manus manutum, caput capitatum. Et ad hoc remouendum quod partes substantiarum non sunt in subiecto, apponit hanc sententiam.

 

Continuatio: commune est omni substantiae in subiecto non esse; quod uidetur esse falsum propter partes substantiarum. Non nos uero etc; ne pro nimia conturbatione ad hunc finem forte deueniamus, ut confiteamur eas partes esse in subiecto, et per hoc cogamur confiteri eas non esse substantias.

 

NON ENIM SIC QUAE IN SUBIECTO SUNT DICUNTUR QUAE TAMQUAM PARTES INSUNT IN ALIQUO.

 

NON ENIM. Vere partes substantiarum non sunt in subiecto, quia nullae partes. A toto, et hoc est: Non enim, etc. /52/

 

INEST AUTEM SUBSTANTIIS ET DIFFERENTIIS AB HIS OMNIA UNIVOCE PRAEDICARI.

 

INEST AUTEM. Dedit quamdam proprietatem secundis substantiis et communibus differentiis, scilicet praedicari nomine et definitione, definitione dico uel sibi aequipollenti uel ex se constituta substantialiter; et hoc ad remotionem accidentium. Modo uult dare eamdem proprietatem eisdem, id est secundis substantiis et communibus differentiis, sed in largiori significatione, quia non excludit accidentia ab hac proprietate; scilicet dat eis praedicari uniuoce, quod est idem cum praedicari nomine et ratione. Sed hic largius accipit rationem, quia hic accipit rationem, id est definitionem uel sibi aequipollentem uel compositam ex ipsa, uel etiam compositam ex accidentibus. Et hanc proprietatem dat secundis substantiis et communibus differentiis, ad remotionem primarum substantiarum.

 

Continuatio: dedi substantiis et communibus differentiis praedicari nomine et definitione. Nec tantum istud inest illis, sed inest substantiis et differentiis, quibus concessit praedicari nomine et definitione, tam sibi aequipollenti quam ex se constituta, omnia praedicari uniuoce, sumpta ex his, id est ex substantiis secundis et ex communibus differentiis. Ac si dicat: omnes secundae substantiae et communes differentiae praedicantur uniuoce.

 

OMNIA ENIM QUAE AB HIS SUNT PRAEDICAMENTA AUT DE INDIVIDUIS PRAEDICANTUR AUT DE SPECIEBUS.

 

OMNIA ENIM. Vere omnes secundae substantiae et communes differentiae praedicantur uniuoce.  Omnes secundae substantiae et communes differentiae aut praedicantur de indiuiduis tantum, aut praedicantur de speciebus et de indiuiduis.  Sed omnia praedicata aut de indiuiduis tantum aut de speciebus et de indiuiduis praedicantur uniuoce. A partibus secundarum substantiarum et communium differentiarum. Propositio, ubi dicit: omnia quae sunt praedicata, sumpta ex his, id est ex secundis substantiis et communibus differentiis, ac si dicat: omnes secundae substantiae et communes differentiae quae praedicantur, aut praedicantur de indiuiduis tantum, aut praedicantur de speciebus et de indiuiduis.  Assumptio et conclusio extra. Notandum quia quaedam differentiae communes praedicantur de indiuiduis tantum, sicuti immortale de Deo; quaedam uero communes differentiae praedicantur de speciebus et de indiuiduis, sicuti rationale. Eodem modo quaedam substantiae secundae praedicantur de indiuiduis tantum, ut homo, quaedam uero de speciebus et de indiuiduis ut animal. /53/

 

A PRINCIPALI NAMQUE SUBSTANTIA NULLA EST PRAEDICATIO.

 

A PRINCIPALI NAMQUE. Bene determinaui, ex his: a principali namque etc.  Causa est.

 

DE NULLO ENIM SUBIECTO DICITUR

 

DE NULLO ENIM. Vere principalis nulla substantia praedicatur uniuoce; DE NULLO ENIM SUBIECTO DICITUR. A toto: quia quod praedicatur de subiecto, aliud uniuoce, aliud aequiuoce.

 

SECUNDARUM VERO SUBSTANTIARUM SPECIES QUIDEM DE INDIVIDUO PRAEDICATUR, GENUS AUTEM ET DE SPECIE ET DE INDIVIDUO; SIMILITER AUTEM ET DIFFERENTIAE ET DE SPECIEBUS ET DE INDIVIDUIS PRAEDICANTUR.

 

SECUNDARUM VERO. Secundae substantiae praedicantur uniuoce, et non uno modo: secundarum uero etc. Ubi dicit quod differentiae praedicantur de speciebus et de indiuiduis, supplendum est quod quaedam differentiae praedicantur de indiuiduis tantum, ut immortale de Deo.

 

RATIONEM NAMQUE SUSCIPIUNT PRIMAE SUBSTANTIAE SPECIERUM ET GENERUM, ET SPECIES GENERIS (QUAECUMQUE ENIM DE PRAEDICATO DICUNTUR, EADEM ET DE SUBIECTO DICENTUR); SIMILITER AUTEM ET DIFFERENTIARUM RATIONEM SUSCIPIUNT SPECIES ET INDIVIDUA.

 

RATIONEM NAMQUE. Vere species praedicantur de primis substantiis uniuoce, quia praedicantur nomine et ratione. A pari, et hoc est: primae substantiae suscipiunt rationem specierum, ac si dicat: species praedicantur de primis substantiis nomine et ratione; ideo praetermisit de nomine, quia, ubi dicit quod praedicantur ratione, constat quod praedicantur nomine; sed non conuertitur. Dictum est quod primae substantiae suscipiunt rationem specierum; hoc etiam habent quod suscipiunt rationem generum, et species suscipiunt rationem generis. Et unde hoc habes quod primae substantiae suscipiunt rationem generum quia species susipiunt rationem generis. A causa. Et unde hoc habes, quod si species suscipiunt rationem generis, ideo primae subtantiae suscipiunt rationem generum. Quaecumque enim de praedicato dicuntur, eadem et de subiecto dicuntur. A toto.

 

UNIVOCA AUTEM SUNT QUORUM ET NOMEN COMMUNE ET RATIO EADEM EST.

 

UNIVOCA AUTEM. Talem feci consequentiam, quod si praedicantur nomine et definitione, praedicantur uniuoce; nec sine ratione; uniuoca autem etc.

 

QUARE OMNIA QUAE A SUBSTANTIIS ET DIFFERENTIIS SUNT UNIVOCE DICUNTUR.

 

QUARE OMNIA. Quoandoquidem omnes secundae substantiae et communes differentiae et illae quae praedicantur de indiuiduis tantum, et illae quae praedicantur de speciebus et de indiuiduis, praedicantur uniuoce: quare omnia etc.  Haec est principalis conclusio. A partibus.

 

OMNIS AUTEM SUBSTANTIA VIDETUR HOC QUIDDAM SIGNIFICARE. ET IN PRIMIS QUIDEM SUBSTANTIIS INDUBITABILE ET VERUM EST QUONIAM HOC ALIQUID SIGNIFICAT.

 

OMNIBUS AUTEM. Superius fecit talem diuisionem: substantia alia prima, alia secunda. Quae <quidem> diuisio non uidetur ualere, quia omnis substantia uidetur esse prima; ideo omnis substantia uidetur esse prima, quia omnis substantia uidetur significare hoc aliquid. Et de prima substantia non dubitatur quia significet hoc aliquid; de secunda substantia /54/ ideo uidebatur quod esset prima, quia est singularis numeri, quemadmodum prima. Modo ad confirmandum suam diuisionem, et ad destruendam illorum opinionem quibus uidebatur quod omnis substantia esset prima, inducit hanc sententiam; quam inducendo sententiam ponit prouidere quiddam aliud, scilicet quod secundae substantiae significant aliquid quale, ex quo uidebatur quibusdam quod secundae substantiae praedicarentur in quale; quod si esset, assignarent primas substantias extranee. Et ita falsum esset quod secundae substantiae assignarent primas substantias in quid; et ita non essent secundae substantiae. Modo discutiendo sententiam istam, stendit quo modo debeamus intelligere quod secundae substantiae significant aliquid quale, et hoc facit ad remouendam stultam opinionem illorum qui dicebant secundas substantias assignare primas substantias in quale.

 

Continuatio: talem feci diuisionem; substantia alia prima, alia secunda; omnis autem substantia uidetur significare aliquid hoc, id est indiuiduale. Ubi dicit indubitabile determinat sic: et tale indubitabile quod est uerum, quia indubitabile aliud uerum, aliud falsum; indubitabile est Socratem esse asinum, et tale indubitabile quod est falsum.

 

INDIVIDUUM ENIM ET UNUM NUMERO EST QUOD SIGNIFICATUR.

 

INDIVIDUUM ENIM. Vere primae substantiae significant aliquid hoc indiuiduale, quia illud quod significatur a prima substantia, scilicet ista uox quae est Socrates et consimilia est indiuiduum et unum numero, id est parificatum numerali descriptione, id est significatur ab hac uoce quae est indiuiduum et unum numero. A pari. Paria enim sunt illud quod significatur a prima substantia esse indiuiduum et unum numero, et primam substantiam significare hoc aliquid.

 

IN SECUNDIS VERO SUBSTANTIIS VIDETUR QUIDEM SIMILITER AD APPELLATIONIS FIGURAM HOC ALIQUID SIGNIFICARE, QUANDO QUIS DIXERIT HOMINEM VEL ANIMAL; NON TAMEN VERUM EST SED QUALE ALIQUID SIGNIFICAT.

 

IN SECUNDIS VERO. In primis subtantiis indubitabile et uerum est; sed in secundis substantiis uidetur similiter signficare aliquid hoc, id est indiuiduum sub figura id est sub similitudine appellationis quod homo et animal eodem modo sunt singularis numeri sicuti Socrates; tamen non est uerum quod homo et animal significent hoc aliquid. Sed magis electiue possumus dicere quod homo et animal significant aliquid quale, id est ponunt aliquam materiam, id est suam, iunctam cum substantiali differentia, id est cum qualitatiua uoce a qua /55/ informatur ipsa materia in sui constitutione. Sicuti homo ponit animal informatum qualitatiua uoce, id est rationalitate in sui constitutione et animal ponit substantiam suam materiam informatam qualitatiua uoce, id est animatione et sensibilitate in sui constitutione.

 

NEQUE ENIM UNUM EST QUOD SUBIECTUM EST QUEMADMODUM PRIMA SUBSTANTIA SED DE PLURIBUS HOMO DICITUR ET ANIMAL.

 

NEQUE ENIM.  Vere non est uerum quod homo et animal significent hoc aliquid, neque enim est unum indiuidualiter illud quod est subiectum, id est subpositum homini et animali ad significandum, id est illud quod significat homo et animal, quemadmodum est unum illud quod est subiectum, id est subpositum, primae substantiae ad significandum Sed de pluribus homo dicitur et animal, id est plura sunt significata hominis et animalis.  A causa.

 

NON AUTEM SIMPLICITER QUALE QUID SIGNIFICAT, QUEMADMODUM ALBUM.

 

NON AUTEM. Dico quia homo et animal significat aliquid quale; sed homo et animal non significat aliquid quale simpliciter, id est sine coniunctione materiae et formae in sui constitutione, quemadmodum album ex eo quod est album, id est sumptum ex albedine, ponit simpliciter qualitatem, id est albedinem, sine coniunctione materiae et formae in sui constitutione. Non tamen negamus quin album ponat corpus, istam materiam, informatum corporeitate, non sui tamen ex proprietate nec in sui constitutione.

 

NIHIL ENIM ALIUD SIGNIFICAT ALBUM QUAM QUALITATEM, GENUS AUTEM ET SPECIES CIRCA SUBSTANTIAM QUALITATEM DETERMINANT.

 

NIHIL ENIM. Vere homo et animal non significat simpliciter quale, quemadmodum album. Si album nihil aliud significat, id est ponit ex eo quod est album, quam qualitatem; sed genus et species determinant qualitatem, id est determinate ponunt qualitatem circa substantiam, id est circa suam materiam in sui constitutione; tunc homo et animal non significant simpliciter quale quid quemadmodum album. Ab oppositis, quia affirmatio praeualet.

 

QUALE ENIM QUANDAM SUBSTANTIAM SIGNIFICAT.

 

QUALEM ENIM. Vere genus et species determinant qualitatem circa substantiam quia significant substantiam, id est materiam quamdam, id est quodque unum, suam propriam qualem, id est informatam qualitate in sui constitutione. Locus a pari. Paria enim sunt significare quamdam substantiam qualem et determinare qualitatem circa substantiam.

 

PLUS AUTEM IN GENERE QUAM IN SPECIE DETERMINATIO FIT.

 

PLUS AUTEM. Dico quia genus et species determinant qualitatem circa substantiam. Sed plus fit determinatio significatorum in genere quam in specie, id est genus habet plura significata quam species.

 

DICENS AUTEM ANIMAL PLUS COMPLECTITUR HIC QUAM HOMINEM.

 

DICENS ENIM. Vere plus fit determinatio significatorum in /56/ genere quam in specie, qui<a> aliquis dicens animal plus complectitur, id est plura significata complectitur quam dicens hominem. Ab effectu.

 

Aliter. Plus fit determinatio in genere quam in specie, id est si uolumus parificare aliquod genus alicui indiuiduo, oportet adhiberi plures differentias ad parificandum genus alicui indiuiduo quam ad parificandam speciem alicui indiuiduo, quia ad parificandum genus oportet adhiberi substantiales et accidentales differentias, hoc modo: quid est Socrates animal rationale mortale album musicum? grammaticum. Ad parificandam uero speciem alicui indiuiduo oportet adhiberi tantum accidentales differentias, hoc modo: quid est Socrates homo filius Sophronici albus ambulans? Vere oportet adhiberi plures differentias ad parificandum genus quam ad parificandam species, quia aliquis dicens animal plus differentiarum complectitur in parificatione animalis quam dicens hominem, id est quam parificando hominem.

 

INEST AUTEM SUBSTANTIIS ET NIHIL ILLIS ESSE CONTRARIUM.

 

INEST AUTEM. Dedit quamdam proprietatem scundis substantiis et communibus differentiis, scilicet praedicari uniuoce. Modo uult dare quamdam proprietatem secundis substantiis per quam differunt secundae substantiae ab ipsis communibus differentiis, scilicet quia nihil illis contrarium. Continuatio: per praedicari uniuoce secundae substantiae et communes differentiae conueniunt; sed inest substantiis nihil illis esse contrarium, per quod differunt.

 

PRIMAE ENIM SUBSTANTIAE QUID ERIT CONTRARIUM?

 

PRIMAE ENIM. Vere nihil est contrarium substantiis. Omnis substantia aut est prima aut est secunda; sed primae substantiae nihil est contrarium, et hoc est: primae enim etc.

 

UT ALICUI HOMINI: NIHIL ENIM EST CONTRARIUM; AT VERO NEC HOMINI NEC ANIMALI NIHIL EST CONTRARIUM.

 

ALICUI ENIM. Vere primae substantiae nihil est contrarium. Alicui enim homini nihil est contrarium. A parte primae substantiae. Et cum deberet dicere: nec secundae substantiae est aliquid contrarium, ponit exempla ubi dicit: at uero nec homini etc.  Et quandoquidem nec primae substantiae nec secundae est aliquid contrarium, igitur substantiis nihil est contrarium. A partibus substantiarum.

 

NON EST AUTEM HOC SUBSTANTIAE PROPRIUM SED ETIAM MULTORUM ALIORUM, UT QUANTITATI.

 

NON EST AUTEM. Hoc conuenit substantiis: nihil illis esse contrarium. Non est autem hoc et caetera.

 

BICUBITO ENIM NIHIL EST CONTRARIUM.

 

BICUBITO ENIM. Vere nihil est contrarium quantitati.  Bicubito enim, id est bicurbitae lineae nihil en contrarium.

 

AT VERO NEC DECEM NEC ALICUI TALIUM, NISI QUIS FORTE MULTA PAUCIS DICAT ESSE CONTRARIA, VEL MAGNUM PARUO; DETERMINATORUM VERO NULLUM NULLI EST CONTRARIUM.

 

AT VERO etc. Nisi forte quis dicat multa esse contraria paucis et magnum paruo et dicat ista esse quantitates.  Sed si dicat, non ledit; nam nullum determinatorum, id est illarum uocum /57/ quae determinatae dicuntur quantitates est contrarium alicui existenti in eodem praedicamento.

 

VIDETUR AUTEM SUBSTANTIA NON SUSCIPERE MAGIS ET MINUS.

 

VIDETUR AUTEM.  Superius dedit quamdam proprietatem substantiis, scilicet nihil illis esse contrarium. Modo uult dare aliam proprietatem ipsis eisdem substantiis, scilicet quia nulla substantia suscipit maius et minus, in quo dicto sibi ipsi repugnare uidetur quia superius dictum est quod species est magis substantia quam genus. Modo ad illam sententiam confirmandam ostendit qualiter debeat intelligi quod substantia non suscipit maius et minus.

 

Continuatio: non tantum conuenit substantiae nihil illi esse contrarium, sed uidetur substantia non suscipere maius et minus. Ac si dicat: aliqua uox significata ab hac uoce quae est substantia non suscipit maius et minus in suo proprio uocabulo, respectu suppositorum. Non enim potest dici si est magis uel minus homo; sed homo in suo significante potest recipere magis et minus, sic homo est magis substantia quam animal.

 

DICO AUTEM HOC NON QUIA SUBSTANTIA NON EST A SUBSTANTIA MAGIS ET MINUS (HOC AUTEM DICTUM EST QUIA EST); SED QUONIAM UNAQUAEQUE SUBSTANTIA HOC IPSUM QUOD EST NON DICITUR MAGIS ET MINUS; UT EST HAEC SUBSTANTIA HOMO, NON EST MAGIS ET MINUS HOMO, NEQUE IPSE NEQUE ALTER AB ALTERO. NON ENIM EST ALTER ALTERO MAGIS HOMO, SICUT EST ALBUM ALTERO MAGIS ALBUM ET BONUM ALTERUM ALTERO MAGIS; SED ET IPSUM A SE MAGIS ET MINUS DICITUR, UT CORPUS, CUM ALBUM SIT, MAGIS ALBUM ESSE DICITUR QUAM PRIUS, ET CUM CALIDUM SIT, MAGIS ET MINUS CALIDUM DICITUR.

 

DICO AUTEM. Dico quia uidetur substantia non suscipere magis et minus, quod non est accipiendum quolibet modo, sed dico hoc non negando quia substantia est magis et minus substantia, id est respectu alterius substantiae; hoc enim dictum est quia ita est in re. A causa, sed hoc dico quoniam unaquaeque substantia tam generalis quam specialis quam indiuidualis non dicitur magis et minus hoc ipsum quod est in suo proprio uocabulo, ut haec substantia homo non est magis et minus homo, neque ipse a se, id est respectu sui, neque alter ab altero, id est respectu alterius; respectu sui ut ita dicatur: Socrates est hodie magis homo quam fuit heri, respectu alterius ut dicatur: Socrates est magis homo quam Plato.

 

SUBSTANTIA VERO NON DICITUR.

 

SUBSTANTIA VERO. Album et bonum dicuntur suscipere magis et minus sed substantia, id est uox significata ab hac uoce quae est substantia non dicitur magis et minus.

 

NIHIL ENIM HOMO MAGIS NUNC HOMO QUAM PRIUS DICITUR, NEQUE ALIORUM QUICQUAM QUAE SUBSTANTIA SUNT.

 

NIHIL ENIM. Vere substantia non dicitur magis et minus, quia nec homo neque quicquam aliorum quae sunt substantiae dicitur magis et minus. A partibus et hoc est: NIHIL ENIM HOMO etc.

 

QUAPROPTER NON RECIPIET SUBSTANTIA MAGIS ET MINUS.

 

QUAPROPTER. Quandoquidem neque homo neque quicquam aliorum quae sunt substantiae recipiunt magis et minus, quapropter etc. A partibus.

 

MAXIME VERO SUBSTANTIAE PROPRIUM VIDETUR ESSE QUOD, CUM IDEM ET UNUM NUMERO SIT, CONTRARIORUM SUSCEPTIVUM EST. ET IN ALIIS QUIDEM NULLIUS HABEBIT QUISQUAM QUID PROFERAT QUAECUMQUE NON SUNT SUBSTANTIAE, QUOD CUM SIT UNUM NUMERO SUSCEPTIBILE CONTRARIORUM EST; VELUT COLOR, QUOD EST UNLLM ET IDEM NUMERO, NON ERIT ALBUM ET NIGRUM, NEQUE EADEM ACTIO ET UNA NUMERO ERIT PRAUA ET STUDIOSA; SIMILITER AUTEM ET IN ALIIS QUAE NON SUNT SUBSTANTIAE. SUBSTANTIA VERO, CUM UNUM ET IDEM SIT NUMERO, CAPAX CONTRARIORUM EST; UT AVIDAM HOMO, CUM UNUS ET IDEM NUMERO SIT, ALIQUANDO QUIDEM NIGER ALIQUANDO AUTEM FIT ALBUS, ET CALIDUS ET FRIGIDUS, ET PRAVUS ET STUDIOSUS.

 

MAXIME VERO. Dedit quasdam proprietates substantiae, scilicet non esse in subiecto, nihil illi esse contrarium, non suscipere magis et minus, quarum nulla proprie propria est ipsi substantiae. Modo uult dare quamdam proprietatem ipsi substantiae /58/ quae est illi proprie propria, hanc uidelicet: Substantia est uox susceptibilis contrariorum secundum sui mutationem manens fundamentum. Hanc proprietatem ascribit Aristoteles principaliter primis substantiis et, per primas substntias, confert eam proprietatem secundis substantiis, ideo quia primae substantiae in primo loco subiacent accidentibus, quae accidentia conferunt ipsae primae substantiae secundis substantiis et quia primae substantiae certificant significationem secundarum substantiarum.

 

Videndum est qualiter sit accipiendum susceptibile contrariorum. Susceptibile contrariorum est quando aliqua uox suscipit in diuersis temporibus duo contraria circa ipsam uocem permutabilia ita ut ipsa contraria habeant causas diuersas a re significata ab ipsa uoce suscipiente illa contraria; sicuti homo suscipit album et nigrum in diuersis temporibus, causae quorum, id est albedo nigredo, sunt diuersae a re significata ab hac uoce quae est homo. Per hanc differentiam remouetur quod hic color indiuiduum qualitatis non suscipit album et nigrum quia albedo et nigredo quae sunt causae albi et nigri non sunt diuersae ab illa re quae significatur ab hac uoce quae est hic color, quia eadem res quae significatur ab albedine et nigredine significatur ab hac uoce quae est hic color, ens indiuiduum coloris speciei. Ideo hic color ens indiuiduum coloris speciei uidebatur suscipere album et nigrum quia hic color ens indiuiduum albedinis formae aut nigredinis formae par est in significatione ad hoc coloratum et hoc coloratum ad hoc corpus et hoc corpus suscipit album et nigrum; et ita hic color ens indiuiduum albedinis formae aut nigredinis formae suscipit album et nigrum. Et ita hic color suscipit album et nigrum. Et quia hoc totum habet haec oratio, ista uox quia suscipit contraria in diuersis temporibus, scilicet uerum et falsum quorum causae, id est ueritas et falsitas, sunt diuersae ab illa re quam significat haec oratio, ideo apponendum est: secundum sui mutationem, quia, licet haec oratio, ista uox suscipiat uerum et falsum, tamen non suscipit secundum sui mutationem, sed secundum mutationem rei significatae a suo significato; ut haec oratio, ista uox suscipit uerum et falsum in diuersis temporibus non secundum mutationem sui, sed secundum mutationem rei significatae a suo significato, id est secundum mutationem Socratis, mutati de sessione in stationem, aut e conuerso, quae res, id est Socrates, significatur ab hac oratione quae dicit: Socrates sedet, quae oratio, id est Socrates sedet, significatur ab ista uoce quae est oratio.

 

Contra posset aliquis dicere quia homo suscipit calidum et frigidum non secundum sui mutationem sed secundum /59/ mutationem aeris; sed non ualet quia, licat homo suscipiat calidum et frigidum secundum mutationem aeris, tamen ex proprietate sui hoc habet ut suscipiat contraria secundum sui mutationem; sed oratio non hoc habet ex proprietate sui ut suscipiat contraria secundum sui mutationem. Posset aliquis iterum obicere dicens non ualere istam differentiam quae est data inter substantiam et orationem, scilicet quod oratio non suscipit contraria secundum sui mutationem; sed substantia suscipit contraria secundum sui mutationem, ideo non uidetur ualere haec differentia quia quaedam substantia suscipit contraria non secundum sui mutationem, sed secundum mutationem rei significatae a suo significato; sicuti hic aer parificatum huic prolationi quae est haec oratio suscipit uerum et falsum in diuersis temporibus, secundum mutationem Socratis mutati de sessione in stationem, quae res, id est Socrates significatur ab hac propositione quae est Socrates sedet, quae propositio significatur ab hac uoce quae est hic aer.

 

Solutio. Licet hoc habeant commune hic aer et haec oratio, ista uox, scilicet ut suscipiant ista contraria, id est uerum et falsum, facta mutatione in alio, tamen hic aer recipit alia contraria ex natura sui, id est liquidum et <s>pissum quae non uidetur suscipere haec oratio, ista uox.

 

Et si aliquis insistat dicens quia uox ista quae est haec oratio suscipit ista eadem contraria, apponenda est talis determinatio quae huic et omnibus aliis sufficiat obiectionibus, scilicet hic aer et aliae substantiae suscipiunt contraria ut fundamentum. Per hanc etiam differentiam remouetur hoc rationale, quia, licet hoc rationale recipiat contraria in diuersis temporibus, id est album et nigrum et secundum sui mutationem, tamen non suscipit ut fundamentum. Eodem modo haec albedo, quae est indiuiduum coloris speciei, suscipit in diuersis temporibus clarum et obscurum, ista contraria, quorum contrariorum causae sunt diuersae ab illa re quam significat haec albedo et suscipit ista contraria secundum sui mutationem, sed non suscipit ut fundamentum.

 

Continuatio: Istae supradictae proprietates conueniunt omni substantiae et non soli; sed maximae substantiae, id est primae substantiae uidetur esse proprie proprium, quod cum sit unum (nec dico unum ut uniuocum, sed dico unum idem numero, id est parificatum numerali descriptione), est susceptiuum contrariorum, ut supra dictum est. Velut hic color ens indiuiduum qualitatis quod, cum est unum, etc. Neque eadem actio: et quia eadem potest dici etiam de uniuocis, ideo subiungit: ita dico eadem quod sit una numero. Talis actio erit praua et studiosa in diuersis temporibus, /60/ licet in eodem tempore diuerso respectu dicatur praua et studiosa, id est bona. Sicuti suspensio latronis dicitur esse praua et studiosa; praua ideo dicitur quia figura Dei ibi destruitur, studiosa ideo dicitur quia latro ibi destruitur. Neque haec actio suscipit haec contraria in diuersis temporibus.

 

IN ALIIS AUTEM NULLIS ALIQUID TALE VIDETUR, NISI QUIS FORSITAN INSTET DICENS ORATIONEM ET VISUM EIUSMODI ESSE.

 

IN ALIIS AUTEM. Idem repetit quod superius dixit, scilicet quod haec proprietas, scilicet susceptibile contrariorum, aliis non conuenit quaecumque non sunt substantiae. Et hoc ideo facit ut sibi faciat illas obiectiones quas aliquis posset sibi facere, non ad hoc facit ut indigeat, sed ad hoc ut soluat.

 

Continuo. Substantia, cum sit unum et idem numero, capax est contrariorum, ut quidam homo etc. In aliis autem etc. dicens orationem et uisum esse huiusmodi, id est susceptibilia contrariorum.

 

EADEM ENIM ORATIO ET IDEM VISUS VERUM ET FALSUM ESSE VIDETUR, VELUTI, SI VERA SIT ORATIO SEDERE QUENDAM, SURGENTE EO FALSA ERIT; SIMILITER AUTEM ET DE VISU; SI QUIS ENIM VERE PUTET SEDERE ALIQUEM, SURGENTE EO FALSE VIDETUR EI, EUNDEM HABENTI DE EO PLACITUM.

 

EADEM ENIM. Vere oratio et uisus suscipiunt contraria quia ista, id est uerum et falsum. A partibus contrariorum et hoc est: EADEM ENIM etc.  Ac si dicat: si quis enim.  Vere similiter est de uisu, quia de isto uisu. A parte uisus et hoc est: si quis enim etc. Ac si dicat: si quis putet aliquem sedere uere, id est in ueritate, ita ut sedeat, si, illo surgente, retinuerit eamdem opinionem, ipse idem sciet quia falsa erit sua opinio.

 

SED ET SI QUIS HOC SUSCIPIAT SED TAMEN MODO DIFFERT.

 

SED ET SI QUIS. Aliquis forsitan dicet orationem et uisum suscipere contraria et ita uoluerit utrique supradictam participare proprietatem; sed etiam si quis hoc suscipiat ad hoc ut defendat, sed tamen differt opinio et uisus a substantia in modo suscipiendi contraria.

 

NAM EA QUAE IN SUBSTANTIIS SUNT IPSA MUTATA SUSCEPTIBILIA SUNT CONTRARIORUM.

 

NAM EA.  Vere opinio et oratio differt a substantia in modo suscipiendi contraria quia in hoc. A parte modi suscipiendi contraria, et hoc est. Nam ea quae sunt in substantiis, id est ipsae substantiae, ipsa per se mutata, id est sine necessaria mutatione alterius rei, sunt susceptibilia contrariorum.

 

FRIGIDUM ENIM DE CALIDO FACTUM MUTATUM EST.

 

FRIGIDUM ENIM. Vere substantiae secundum sui mutationem suscipiunt contraria, quia hoc corpus est mutatum, factum frigidum de calido. A parte substantiae.

 

ALTERUM ENIM FACTUM EST --- ET NIGRUM EX ALBO ET STUDIOSUM EX PRAVO, SIMILITER AUTEM ET IN ALIIS UNUMQUODQUE MUTATIONEM SUSCIPIENS EST SUSCEPTIBILE CONTRARIORUM.

 

ALTERUM ENIM.  Vere est mutatum quia est factum alterum, id est alteratum. A parte mutati.

 

ORATIO AUTEM ET PLACITUM IPSA QUIDEM IMMOBILIA OMNINO PERSEVERANT, CUM VERO RES MOUETUR CONTRARIUM CIRCA EAM FIT.

 

ORATIO AUTEM. Substantia est susceptibilis contrariorum secundum sui mutationem, sed oratio et opinio ipsa quidem per se perseuerant omnino immobilia, id est non suscipiunt contraria secundum sui mutationem; sed cum res mouetur de sessione in stationem, uel e conuerso, fit contrarium circa eam orationem.

 

ORATIO NAMQUE PERMANET EADEM EO QUOD SEDEAT ALIQUIS.

 

ORATIO NAMQUE.  Vere oratio perseuerat immobilis; oratio namque permanet eadem. A pari.  /61/

 

CUM VERO RES MOTA SIT, ALIQUANDO QUIDEM VERA ALIQUANDO AUTEM FALSA FIT; SIMILITER AUTEM ET IN PLACITO. QUAPROPTER MODO SOLO PROPRIUM SUBSTANTIAE EST QUOD SECUNDUM SUAM MUTATIONEM CAPABILIS SIT CONTRARIORUM.

 

CUM VERO. Istud repetit ut ostendat quae contraria suscipiat oratio, scilicet uerum uel falsum.  Quapropter. Quandoquidem conuenit omni et soli substantiae suscipere contraria secundum sui mutationem, quapropter etc. A definitione.

 

SI QUIS AUTEM ETIAM HAEC RECIPIAT, PLACITUM ET ORATIONEM DICENS SUSCEPTIBILIA ESSE CONTRARIORUM; NON EST VERUM HOC.

 

SI QUIS AUTEM. Dedit substantiae suscipere contraria secundum sui mutationem ad remotionem orationis et opinionis; sed si aliquis adhuc uelit insistere dicens orationem et opinionem suscipere contraria secundum sui mutationem et ita uelit utrique participare supradictam proprietatem, ipse Aristoteles non curans supra determinationem, apponit talem hic determinationem quae huic et omni alii sufficiat obiectioni, scilicet quia substantia est susceptibilis contrariorum secundum sui mutationem manens fundamentum.  Continuatio: dico quia oratio substantia est susceptibilis contrariorum secundum sui mutationem. Si quis autem etc.

 

ORATIO NAMQUE ET PLACITUM NON IN EO QUOD IPSA ALIQUID RECIPIANT CONTRARIORUM SUSCEPTIBILIA ESSE DICUNTUR SED EO QUOD CIRCA ALTERUM ALIQUA PASSIO FACTA SIT.

 

ORATIO NAMQUE. Vere non est uerum quod oratio et opinio suscipiant contraria quemadmodum substantia.  Oratio namque et opinio dicuntur esse susceptibilia contrariorum non in eo quod ipsa recipiant aliquid accidentaliter, sed in eo quod sit facta aliqua passio, id est aliqua accidentalis permutantio circa alterum, id est circa rem significatam a suo significato. Ab oppositis quia affirmatio praeualet. Recipere contraria accidentaliter dicimus quando aliquid recipit contraria ita ut sit fundamentum.

 

NAM IN EO QUOD RES EST AUT NON EST, IN EO ETIAM ORATIO VERA AUT FALSA DICITUR, NON IN EO QUOD IPSA CAPABILIS SIT CONTRARIORUM.

 

NAM IN EO.  Vere oratio suscipit contraria non accidentaliter, id est ita ut sit fundamentum quia suscipit uerum et falsum, sed non accidentaliter. A partibus contrariorum et hoc est: Nam oratio uera uel falsa dicitur non in eo quod sit ipsa susceptibilis contrariorum accidentaliter; et praetermittit modum suscipiendi ubi dicit: sed in eo quod res est aut non est.

 

SIMPLICITER AUTEM A NULLO NEQUE ORATIO MOVETUR NEQUE PLACITUM.

 

SIMPLICITER AUTEM. Nec tantum dico quod oratio suscipiat uerum et falsum non accidentaliter, sed simpliciter, id est uniuersaliter dico. A nullo accidenti nec oratio mouetur nec opinio.

 

QUAPROPTER NON ERUNT SUSCEPTIBILIA CONTRARIORUM, CUM NULLA IN EIS PASSIO FACTA SIT. VERUM SUBSTANTIA, IN EO QUOD IPSA CONTRARIA RECIPIAT, IN HOC SUSCEPTIBILIS DICITUR ESSE CONTRARIORUM.

 

QUAPROPTER.  Quandoquidem a nullo moue<n>tur accidentaliter, quapropter non erunt susceptibilia contrariorum accidentaliter; et determinat qualiter recipiant contraria ubi dicit: cum non sit facta in eis ulla passio, id est ulla accidentalis permutatio. Ideo iste locus dicitur a toto, quia quod mouetur accidentaliter, illud mouetur accidentaliter recipiendo contraria, sicuti corpus recipiens fuscum et pallidum. /62/

 

LANGUOREM ENIM ET SANITATEM SUSCIPIT, ET CANDOREM ET NIGREDINEM; ET UNUMQUODQUE TALIUM IPSA SUSCIPIENDO CONTRARIORUM ESSE SUSCEPTIBILIS DICITUR.

 

LANG<U>OREM ENIM. Vere substantia est susceptibilis contrariorum accidentaliter, id est ita ut sit fundamentum.  Lang<u>orem enim etc. A partibus contrariorum.

 

QUARE PROPRIUM ERIT SUBSTANTIAE QUOD, CUM IDEM ET UNUM NUMERO SIT, SECUNDUM SUI MUTATIONEM CONTRARIORUM EST SUSCEPTIBILIS. DE SUBSTANTIA QUIDEM HAEC DICTA SINT.

 

QUARE. Quandoquidem haec proprietas conuenit omni et soli substantiae, quare proprie proprium erit etc. A definitione.

 

                                         [IP 2.06]

 

QUANTITATIS AUTEM ALIUD QUIDEM EST CONTINUUM, ALIUD DISCRETUM.

 

QUANTITAS AUTEM. Superius tractauit de substantia. Modo ingreditur tractare de quantitate. Et quemadmodum in substantia fecit quamdam diuisionem, hanc scilicet: substantia alia prima, alia secunda, per quam assignauit omnes uoces proprie positas in praedicamento substantiae: eodem modo facit quamdam diuisionem, hanc scilicet: quantitatis aliud continuum, aliud discretum, per quam diuisionem assignat omnes uoces proprie positas in praedicamento. Quae quantitas multis accipitur modis: accipitur enim quantitas generalissimum et habet tunc talem definitionem per remotionem aliorum. Secundum eamdem proprietatem habet etiam istam aliam definitionem: quantitas est mensura adiacens substantiis secundum quam ipsae substantiae recipiunt mensurabilia uocabula, ut dicantur breues et longae. Et secundum hanc proprietatem in qua quantitas accipitur generalissimum, significat tantum res, id est mensuras, et non est accidens. Accipitur etiam quantitas in designatione uocum proprie positarum in praedicamento quantitatis ita ut non excludatur ipsum generalissimum ab hac significatione et tunc habet talem definitionem: Quantitas est uox proprie ordinata in praedicamento quantitatis, secundum quam proprietatem quantitas est accidens in praedicamento substantiae quia significat uoces secundum modum subsistendi, scilicet quia quaedam sunt genera, quaedam species, quaedam indiuidua. Et secundum eamdem proprietatem tractat de quantitate per talem diuisionem: quantitas alia continua,alia discreta. Et cum quantitas significet ipsas res, id est ipsas mensuras et uoces proprie positas in praedicamento quantitatis, est aequiuocum ad illa, quia quaecumque uox significat res significatas a diuerso generalissimo est aequiuoca; sed quantitas significat lineam et superficiem et consimilia, quae sunt res significatae a substantia quae est generalissimum et significat mensuras adiacentes substantiis. Continuum etiam duobus modis accipitur, scilicet in designatione rerum et uocum. Acceptum in designatione rerum sic definitur: continuum est mensura adiacens substantiis secundum quam ipsae substantiae dicuntur /63/ continuae succedenter aut permanenter, succedenter ut tempus, permanenter ut linea. Acceptum in designatione uocum sic definitur: continuum est uox significans mensuram adiacentem substantiis secundum quam ipsae substantiae dicuntur continuae succedenter aut permanenter.

 

Et notandum quia continuum significat uoces secundum modum significandi et est aequiuocum acceptum in designatione rerum et uocum. Significat enim res significatas a diuersis generalissimis, id est mensuras designatas a quantitate et uoces quae sunt res designatae a substantia. Diuiditur etiam continuum sic: continuum aliud simplex, aliud compositum. Simplex continuum est sicuti punctus qui ideo dicitur simplex quia non habet partes componentes, continuum dicitur quia indiget coniunctione alterius puncti ad faciendum continuitatem. Continuum compositum est illud quod habet plures partes coniunctas, coniunctas dico uel duas sicut linea bipunctalis, plures sicuti linen tripunctalis. Est de omni illa quae habet partes copulalas ad communem terminum, scilicet quae habet ultra duas partes exemplificat, licet intendat agere per primam diuisionem de omni quantitate, tam de simplici quam de omni composita. Quaeritur an punctus sit quantitas. Quod ita probatur per hanc regulam: cuicumque generalissimo supponitur aliquod integrum totum, eidem supponuntur partes illius integri totius; sed linea supponitur quantitati; ergo <e>idem supponitur punctus. Et cum punctus sit quantitas, aut est continua aut est discreta; sed non est discreta, quia, si esset discreta, aut esset simplex discreta, aut esset composita discreta; sed non est simplex discreta quia, si esset simplex discreta, iuncta cum alia discreta, efficeret discretam quantitatem. Composita discreta non est quia non habet partes. Restat ergo ut sit continua quantitas. Rursus discretum duobus accipitur modis: scilicet in designatione rerum et uocum; et acceptum in designatione rerum sic definitur: discretum est mensura adiacens substantiis secundum quam ipsae substantiae dicuntur discretae succedenter aut permanenter: succedenter ut oratio, permanenter ut numerus. Et acceptum in designatione uocum talem habet definitionem: discretum est uox significans mensuram adiacentem substantiis secundum quam ipsae substantiae dicuntur discretae succedenter aut permanenter. Et in eo quod discretum significat res significatas a diuersis generalissimis est aequiuocum. Dicitur etiam discretum aliud simplex, aliud compositum; simplex ut unitas, compositum quod habet duas partes uel plures. Et exemplificat de illa discreta quantitate quae habet ultra duas partes. Notandum /64/ dum quod unitas non ideo dicitur discretas quantitas quod habeat discretas partes sed in natura sui est discreta et iuncta cum alia unitate facit discretam quantitatem. Sciendumquia quantitas generalissimum est continua per sua supposita et discreta per sua opposita. Tales sunt definitiones singulorum: punctus est breuissima quantitas componens lineam; linea est continua quantitas constituta ex punctis tendentibus in longitudinem; superficies est continua quantitas constitutas ex lineis lateraliter coniunctis; corpus est continua quantitas constituta ex superficiebus in <s>pissitudinem tendentibus; locus est circumscriptio corporis quantitatiui; tempus est certa diuisio rerum secundum mutabilitatem et moram: secundum mutabilitatem ut festina actio, secundum moram ut annua actio, menstrua. Unitas est origo numeri. Numerus est collectio unitatum.  Oratio est mensura constituta ex aliis mensuris adiacentibus uocibus per se significantibus. Per se significantibus dicit ad remotionem syllabarum.

 

Continuatio: hoc modo diuiditur substantia: substantia alia prima, alia secunda. QUANTITATIS AUTEM etc.

 

ET ALIUD QUIDEM EX HABENTIBUS POSITIONEM AD SE INVICEM SUIS PARTIBUS CONSTAT, ALIUD AUTEM EX NON HABENTIBUS POSITIONEM.

 

ET ALIUD QUIDEM.  Istam praetermittit diuisionem, donec in subsequenti.

 

EST AUTEM DISCRETA QUANTITAS UT NUMERUS ET ORATIO, CONTINUUM VERO LINEA, SUPERFICIES, CORPUS.

 

EST AUTEM. Data diuisione, dat exempla. Continuatio: dico quantitatis, aliud continuum, aliud discretum. EST AUTEM etc.

 

AMPLIUS AUTEM PRAETER HAEC TEMPUS ET LOCUS.

 

AMPLIUS AUTEM. Non tantum istae sunt continuae quantitates sed amplius tempus et locus sunt continuae quantitates, quae sunt praeter haec quia separatim ponuntur in hoc tractatu. Ideo separatim posuit tempus et locum quia dubitatur de utroque an essent continuae an discretae quantitates. De tempore ideo dubitatur quia nesciebant an esset continua an discreta quantitas. Continua ideo uidebatur quia habet partes copulatas ad communem terminum. Ideo tempus uidebatur esse discreta quantitas quia habet partes succedentes, sicuti oratio. Solutio: quamuis tempus habeat partes succedentes quemadmodum oratio, tamen non ita succedunt partes temporis quemadmodum partes orationis; quia partes temporis succedunt sine interuallo et ideo est continua quantitas, partes uero orationis succedunt cum interuallo. Rursus dubitabatur an locus esset continua quantitas an discreta; ideo continua quantitas uidebatur, quia partes eius copulantur ad communem terminum. Et uere partes loci copulantur ad communem terminum quia partes corporis copulantur ad communem terminum. Ad modum istius argumentationis quae est Aristotelis /65/ uolebant probare quod locus esset discreta quantitas sic: uere locus est discreta quantitas quia partes eius non copulantur ad communem terminum; partes eius non copulantur ad communem terminum quia partes numeri <non> copulantur ad communem terminum. Hanc argumentationem faciebant illi de loco ad numerum qui accipiebant locum circumscriptionem cuiuslibet rei. Sed haec argumentatio non ualet quia Aristoteles accipit locum tantum circumscriptionem corporis quantitatiui.

 

PARTIUM ETENIM NUMERI NULLUS EST COMMUNIS TERMINUS AD QUEM COPULES PARTICULAS EIUS; UT QUINQUE ET QUINQUE, SI EST AD DECEM PARTICULA, AD NULLUM COMMUNEM TERMINUM COPULAT QUINQUE ET QUINQUE SED SEMPER DISCRETA SUNT; SED ET TRIA ET SEPTEM AD NULLUM COMMUNEM TERMINUM PARTICULARUM SED SEMPER DISCRETA ET SEPARATA SUNT.

 

PARTIUM ETENIM. Vere numerus est discreta quantitas quia est illa discreta quantitas cuius partes <non> copulantur ad communem terminum. A parte discretae quantitatis.  Quia discreta quantitas alia est simplex sicuti unitas, alia habet plures partes non copulatas ad communem terminum. Si est particula ad decem. Si accipitur hic temporale, id est pro cum. Sed et tria. Non tantum est hoc in aequalibus partibus decem, quod non copulantur ad communem terminum, sed etiam in non equalibus et hoc est: sed et tria et septem ad nullum communem terminum particularem copulantur sed semper discreta sunt. Et quia hoc habet unaquaeque res, quod sit discreta ab alia re personaliter, subiungit: dico quia sunt discreta et ita dico discreta quod sunt separata, id est nulla iuncta cum alia nullam efficit continuitatem.

 

QUAPROPTER NUMERUS QUIDEM DISCRETORUM EST. SIMILITER AUTEM ET ORATIO DISCRETORUM EST.

 

QUAPROPTER. Quandoquidem partes numeri non copulantur ad communem terminum, QUAPROPTER etc.; haec est principalis conclusio, a parte.

 

QUIA ETENIM QUANTITAS EST ORATIO MANIFESTUM EST.

 

QUIA ETENIM. Cum deberet probare quod oratio esset discreta quantitas, primitus probat quod sit quantitas, quia uidebatur quibusdam quod oratio esset substantia et propter hann causam quia, quando dicimus: Socrates legit haec uocalis oratio est aer et omnis aer est corpus et omne corpus est substantia; igitur haec uocalis oratio quae est Socrates legit est substantia; hoc quidem uerum est, sed ipse non agit de uocali oratione, sed de oratione quantitatis adiacente uocali orationi, id est de ipso tenore producto uel breui. Et uere oratio est discreta quantitas. Si oratio est quantitas, et est discreta quantitas. A causa et hoc est: ETENIM MANIFESTUM /66/ EST, quia ORATIO EST QUANTITAS. Supple: et est discreta. Regula talis: si aliquid genus cum sua diuisibili differentia praedicatur de aliquo separatim, utrumque potest praedicari de eodem coniunctim.

 

MENSURATUR ENIM SYLLABA BREUIS ET LONGA; DICO AUTEM CUM VOCE ORATIONEM PROLATAM.

 

MENSURATUR ENIM. Probat unam partem, scilicet quod oratio est quantitas; si est mensura per se, et est quantitas. A pari, et hoc est: MENSURATUR ENIM. Et uere oratio est mensura quia partes eius id est syllabae, scilicet breues et longae; ipsi tenores adiacentes uocalibus syllabis mensurantur. A partibus orationis et hoc est: MENSURATUR ENIM etc. Regula talis: cuicumque supponuntur partes alicuius totius eidem supponetur totum illarum partium. Sed orationis partes mensurae supponuntur; quare ipsa oratio supponitur eidem. Dico autem: dictum est quia oratio est quantitas et non accipio orationem quolibet modo, scilicet uocalem aut intellectualem, sed dico orationem prolatam cum uoce, id est cum uocali oratione, id est ipsum tenorem adiacentem uocali orationi.

 

AD NULLUM ENIM COMMUNEM TERMINUM PARTICULAE EIUS COPULANTUR; NON ENIM EST COMMUNIS TERMINUS AD QUEM SYLLABAE COPULANTUR SED UNAQUAEQUE DIVISA EST IPSA SECUNDUM SE IPSAM. LINEA VERO CONTINUUM EST.

 

AD NULLUM ENIM. Vere oratio est discreta quantitas quia est illa discreta quantitas cuius partes non copulantur ad communem terminum. Non est enim communis terminus ad quem syllabae copulantur, sed unaquaeque diuisa est. Et quia habet unaquaeque res ut si<t> diuisa personaliter subiungit: ita dico unaquaeque est diuisa quod sit secundum se ipsam, quod coniuncta alii nullam efficit continuitatem. Locus a causa.

 

POTEST ENIM SUMERE COMMUNEM TERMINUM AD QUEM PARTICULAE EIUS COPULENTUR, ID EST PUNCTUM, ET SUPERFICIEI LINEA.

 

POTES ENIM. Vere linea est continua quantitas quia illa continua quantitas cuius partes copulantur ad communem terminum. A parte continuae quantitatis. Quia continua quantitas alia est simplex ut punctus alia est illa quae habet partes copulatas ad communem terminum et hoc: potes enim etc.; et superficiei lineam, id est potes sumere lineam communem terminum superficiei.

 

PLANI NAMQUE PARTICULAE AD QUENDAM COMMUNEM TERMINUM COPULANTUR). SIMILITER AUTEM ET IN CORPORE POTERIS SUMERE COMMUNEM TERMINUM, LINEAM AUT SUPERFICIEM ALIQUAM QUAE CORPORIS PARTICULAS COPULAT.

 

PLANI NAMQUE. Vere partes superficiei copulantur ad communem terminum quia partes plani.  A pari et hoc est: plani namque etc.

 

EST AUTEM TALIUM ET TEMPUS ET LOCUS.

 

EST AUTEM.  Tractauit de linea, de superficie et de aliis continuis quantitatibus eo modo quo sunt integra tota. Modo uult tractare de tempore et de loco separatim post alia, quemadmodum superius separatim posuit in exemplis. Continuatio: /67/ non tantum istae sunt communes quantitates, sed etiam tempus et locus sunt talium, id est continuarum quantitatum.

 

PRAESENS ENIM TEMPUS COPULATUR ET AD PRAETERITUM ET AD FUTURUM.

 

PRAESENS ENIM. Vero tempus est continua quantitas quia est illa continua quantitas cuius partes copulantur ad communem terminum. A parte extra. Et uere partes temporis copulantur ad communem terminum quia praeteritum et futurum copulantur ad praesens.  A partibus temporis. Et cum deberet hoc dicere ponit aequipollens, scilicet quia PRAESENS TEMPUS COPULATUR AD PRAETERITUM ET AD FUTURUM.  Sciendum est quia in hoc loco accipit tempus integrum totum, quemadmodum superius accepit lineam, superficiem corpus integra tota.  Et cum accipiat tempus integram totum, non accipit simplex tempus ut momentum quod nullas habet partes...

 

                                       CAETERA DESUNT

 

************************************************************************

 

/69/