[14]

 

Quid est quod fidelium mentes Dominus componens, et ea computans bona, quibus beatitudinem promereri possunt, modlo in singulis dicit eos beatos, in quibus sunt, tamquam unum quodque facere sufficiat beatum, sicut esse declanatur ex remuneratione eonum sunbiecta? Sic quippe dicitur:

 

     Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum caelorum.

 

Et similiter in caeteris singulis remuneratio supponitur, ex qua unaquaeque gratia suufficere uidetur ad salutem. Quas etiam distingui petimus diligenter, quo melius appareat, utrum singulae sufficiant, si non in eodem homine simul occurrant.

 

                                          SOLUTIO

 

Septem sunt bona tamquam septem beatitudinibus distincta, quibus ad supernae gaudia uitae meremur pertingere. Nam illa, quae quasi octaua supponitur, probatio magis est praecedentium beatitudinum, quam illis tanquam diuersa connumeranda, ubi uidelicet dicitur:

 

     Beati qui persecutionem patiuntur propter iustitiam, quoniam      ipsorum est regnum caelorum.

 

Nam quia fidelibus beatis persecutiones maxime constat immninere, ne quis eos proptem hoc crederet minus esse beatos, ideo praedictis beatitudinibus istud supposuit, tamquam si diceret: Nec minus isti tales beati sunt, cum persecutiones sustinent; sed magis hinc probantur, cum in eis non deficiunt. Tres autem fidelium ordines constat esse: unum uidelicet continentium, alterum rectorum, tertium coniugatorum. In tribus autem praecedentibus beatitudinibus continentes diligenter describi arbitror; post has autem tmes, duas proximas ad rectores maxime referendas arbitror, sicut duas ultimas ad coniugatos, et est ordo congruus secundum meritorum gradus. Ordo quippe continentium, perfectione uitae prior est caeteris. Secundus est rectorum, qui, quamuis sint potestate ipsis quoque continentibus digniores, gratior tamen extitit patriarchae pulchra Rachel et sterilis, quam Lia lippa et fecunda: et melior pars Mariae tamquam in otio uacantis, quam Marthae cibum ministrantis. Ultimus ondo est coniugatorum: qui longe a continentibus distant, et rectoribus aequari non merentur, quamuis utrique /259/ in actiua sint occupati. Nam, ut postmodum Veritas ait:

 

     Qui docuerit et fecerit legem [quod est doctorum et Ecclesiae      praepatorum], magnus uocabitur in regno caelorum

 

sicut continens maximus, et coniugatus minimus. Ab his ergo, qui uirtute sunt maxim, et priores apud Deum dignitate religionus, inchoans, in tribus eorum sanctitatem comprelhendit: cum eos uidelicet pauper es spiritu, mites, ac lugentes describit. Beatus dicitur, quasi bene actus, hoc est in bonis moribus compositus. Pauperes spiritu dicuntur, qui paupertatem non necessitate sustinent, hoc est, Dei quo feruent edocti ratione, hancc appetunt, diuitias contemnentes, et eas tanquam nociuas fugientes, attendentes quod Dominus ait:

 

     Facilius est camelum intrare per foremen acus, quam diuitem in      regnum caelorum.

 

Spiritum itaque hoc loco nationem dicit, sicut et Apostolus id secutus ait:

 

     Caro concupiscit aduersus spiritum, et spiritus aduersus carnem.

 

Quis enim nesciat concupiscentiam animae potius quam corporis esse? Sed tunc caro aduersus spiritum concupiscit, cum in eadem anima sensualitas, Hoc est delectatio ex infirmitate carnis ueniens, rationi repugnat, ut, iuxta eumdem apostolum, saepe, uicti faciamus quae nolumus; hoc est quae facienda esse non approbamus. Cum ergo spiritus, hoc est ratio, suggesserit nos facere quod debemus, et nos inde carnalitas retrahit, in quo pem ficiendo nonnubla difficultas incurmbit: uincitur sppiritus dominante car ne, et ei subiicitur, ut homo iam carnabis uel animalis sit dicendus, desideriis carnis more pecudunm deditus.

 

     Quoniam ipsorum est regnum caelorum.

 

Inde pauperes spiritu probat esse beatos; quia qui rationabiliter terrena contemnunt, caelestia promerentur. Pauperes itaque spiritu sunt, qui tam possessionis quam honoris ambitionem propter Deum postpomunt, et nihil ad uoluptatem appetunt: sed contenti necessariis, a licitis quoque abstinent, ne uoluptatibus terrenis capiantur, et Deo magis quam saeculo dare operam contendunt. Tales sunt, qui a tumultuosa saeculi uita transeunt ad quietem monasticam, ut tanto purius Deo et sibi uacent, quanto magis remoti sunt a curis saeculi: et tanto facilius ad caelos euolent, quanto magis terrenis sarcinis exonerati sunt. Quod et Hieronymmus in illo principe monachorum praefigutatum attendens, quodam loco ait:

 

     Elias ad caelorum regna festinans, melotam reliquit in terris.

 

Hi tales cum pauper es spiritu facti fuerint, mites ac mansueti necesse est fiant. Qui enim in terrenis nihil ambiunt, nequaquam de amissionne rerum, uel illatis iniuriis in iram accenduntur. His bene se possidentibus, et impetus carnis regendo frangentibus, terra uiuentium, hoc est uera stabilitas beatorum in praemium supponitur, cum ait: /260/

 

     Quoniam ipsi possidebunt terram.

 

Istam in talibus mansuetudinis et patientiae uirtutem Ieremias describens, ait:

 

     Bonum est uiro, cum portauerit iugum ab adolescentia sua.      Sedebit solitarius et tacebit: quia leuauit se super se. Ponet      in puluere os suum, si forte sit spes. Dabit percutienti se      maximam, saturabitur opprobriis: quia non repellit in      sempiternum Dominus.

 

Iugum monasticae disciplinae ab adolescentia sue portat, cum quis hoc suscipere non differt, quousque in senio uiribus exhaustus hoc praesumat tollere, quod non possit portare: et quietem corporis magis quam pacem animae quaerens, uoluptates saeculi, quas fugere se mentitur, in monasterio quaerit. Et nihil iam ualens operari, tamquam inter apes burdio factus, quod illae congregant, deuorat impudenter. Et iam consumptis uiribus corporis, quas quoad potuit, in seruitio diaboli expendit, occasione senilis infirmitatis, luxurioso uacat otio, quando eum tanto restrictius uiuere decuit, et contra uitia dimicare, quanto se minus uicturum nouit, et ad percipiendam brauii sui palmam citius peruenturum, si hanc meruerit. Iste talis miser ab adolescentia sua iugum portare non assuetus, sub ipso, quod non potest ferre, cogitur succumbere. Sedet solitarius et facet professor monasticae disciplinae, cum et nomen monachi et uitae perfectionem sibi uindicat. Monachus quippe, solitarius interpretatur, quem beatus increpans Hieronymus, ait:

 

     Quid facta in turba, qui solus es?

 

Quem

 

     Omni tempore debere silentio studere

 

beatus asserit Benedictus, cultum iustitiae silentium ex testimonio comprobans Isaiae. Et apostolus hanc praecipue uirtutem commendans, ait:

 

     Si quis in uerbo non offendit, hic perfectus est uir.

 

Leuat se super se, cum se ipsum regens, et opprimens, carnem spiritui subdit: et uoluntatem propriam uoluntati subiiciens Dei, de seipso gloriose triumphal, attendens quod scriptum est:

 

     Melior est patiens uiro forti, et qui dominatur animo quo,      expugnatore urbium.

 

Tunc autem maxime tacere debet, cum alii uirtutem eius diuulgant: ne ipse sui praeco factus, in leuem euanescat auram, et quanto altior in uirtutibus uidetur, grauiorem super biendo casum perferat. Taceat ergo quia leuauit se super se, ne uidelicet haec si fecerit recognoscat, et pauidus uet ne corruat; quia in hac uita, nulli secure est uictoria. Quod si forte de se loqui praesumat, non uirtutem suam, sed infimitatem praedicet. Unde et subditur:

 

     Ponet in puluere os suum, si forte sit spes.

 

Quod est dicere: tamquam puluerem tentationibus daemonum agitatum, et in operibus non constantem, sed dissolutum profiteatur: et si quando mentis elatio titillauerit, statim se obiurgans dicat:

 

     Quid superbis, terra et cinis?

 

Quid praesumis, leuissime puluis, /261/ quem proiicit uentus a facie terrae? Haec dicens, et de se pauens, cum terrore cogitet, si forte sit illi spes, ne nouissime superbia uincatur, quae non nisi de uirtutibus triumphat. Et ne uirtutibus extollatur, persecutionibus est humiliandus: ut per patientiam uirtue eius probate coronetur, quae spiritu pauperes facit ueros mites. Dabit igitur percutienti se maxillam, et saturabitur opprobriis: quia siue factis, siue uerbis iniurietur, his tamquam quadam dulcedine saporis oblectatus reficietur. Dat percutienti se maximam, qui pro Deo gaudet iniuriari. Subtrahite contrario maximam, qui iniuries refugit, uel inuitus patitur. Cur autem iustus libenter haec toleret, et in passionibus gaudeat, iuxta illud quod de apostolis dictum est:

 

     Ibant gaudentes a conspectu concilii, quondam digni habiti sunt      pro nomine Iesu contumeliam pati?

 

Et etiam supponitur, et propheta ait:

 

     Quia non repellet in sempiternum Dominus.

 

Repulsus a gratia Domini, et miseriis in uita hac expositus uidetur iustus: unde et de ipso iustorum capite scriptum est:

 

Desiderauimus eum despectum et nouissimum uirorum, et putauimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum. De hoc despectu uel repulsione Dei, cum nos in aduersis non protegit, scriptum est:

 

     Deus, repulisti nos.

 

Sed quia hic, ut dictum est, repellit nos, ut probemur, quos post uictoriam assumit, ut coronemur: spes afflictorum, qua triumphant, exponitur cum dicitur:

 

     Quia non repellet in sempiternum Dominus

 

hoc est, poenas finiet afflictorum, qui poenas non finiet affligentium. Et notandum quod Dominus apostolis nouum testamentum tradens, cum in exordio statim ad paupertatem admonet, ut fecunditatem terrenonum caelesti commutemus felicitate, patenter remunerationem Euangelii a remuneratione legis distinguit, cum ibi caelestium, hic terrenorum tantum promissionem in remunerationem obedientiae constituat. Carnalis quippe populus Israel terrena magis quam caelestia desiderans, hoc in remuneratione accepit, quod magis concupiuit, et per ea ad magis obediendum trahendus magis fuerat, quae concupiscebat, ut hac saltem prommissione a peruerso retraheretur opere, si nondum animus mundari poterat ab iniquitate. Ut enim Apostolus ait:

 

     Nihil ad perfectum adduxit lex

 

nec perfectionem habuit in prommissis, sic nec in praeceptis.

 

     Beati qui lugent.

 

Luctus salubris proprie conuenit monachis, siue ille sit poenitentiae de peccato, siue dilationis a regno. Quae duo lacrymarum genera, in Axa, filia Caleb, praefigurata sunt; cui conquerenti ad patrem, quod ei terram aridam dedisset, et irriguam postulanti, ei peter dedit tam superius irriguum quam inferius. Quantum autem de peccatis tam suis quam /262/ aliorum lugere conueniat monachum, Hieronymus huius professionis maximus profitetur dicens:

 

     Monachus non doctoris, sed plangentis habet officium, qui se et      mundum bugeat, et Domini pauidus praestoletur aduentum. Quid enim      uita mouastica, nisi quaedam est districtioris poenitentiae      forma?

 

Lugeant ergo monachi siue hoc, ut dictum est, siue illo modo, ut risum mereantur consolationis de quo uere dicitur:

 

     Quoniam ipsi consolabuntur

 

attendentes illud, quod apostolis Dominus promisit:

 

     Amen, amen dico uobis, quia plorabitis et flebitis uos, mundus      autem gaudebit, uos autem contristabimini: sed tristitia uestra      uertetur in gaudium.

 

Unde et e contrario reprobis ait:

 

     Vae uobis, qui nunc ridetis: quia plorabitis.

 

Contrariae quippe uitae contrarios status et exitus habent, cum nunc iusti flentes postea rideant, et iniqui modo ridentes, e contrario fleant. Iusti siue de perpetratione peccati, siue de dilatione regni consolationem accipiunt, quando ad uitam illam, quae a dolore penitus est immunis, perueniunt.

 

     Beati qui esuriunt.

 

Post uitam continentium ad ordinem transit rectorum, ita istos instituens in duobus, sicut illos fecerat in tribus. Rectores in populo Dei, non solum ecclesiasticae sunt potestates in sacerdotibus, uerum etiam saeculares in regibus. Et notandum quod cum binarius numerus, qui coniugatis conuenit teste Hieronymo, immundus sit, unde et opera secundae diei laudem habere non meruerunt, et bina de immundis animantibus in archam iussa sunt mitti, non incongrue continentes per terrarium, qui impar numerus est, magis quam binarium describendi esse uidentur. Caeteris uero, ubi continentiae uirtus omnino non praeminet, magis conuenire binarius uidetur Esuries uel sitis iustitiae, desiderium magnum est in rectoribus debitae uindictae: ut uidelicet, male commissa tantum uindicare uelint, quantum se debere cognoscunt, et si non tantum quanturm illi meruerint, qui deliquerunt. Alioquin misericordia in eis locum non haberet, si uidelicet nihil de poena, quam rei meruerunt, relaxarent. Nam et caelestis iudex, quem terreni debent imitari, ita iustitiam temperat per misericordiam, ut non tantum reos puniat, quantum illi merentur, sed quantum ipsi conuenit,cuius miserationes super omnia opera eius. Hinc enim de ipso scriptum est:

 

     Aut obliuiscetur misereri Deus, aut continebit in ire sua      misericordias suas.

 

Et rursum:

 

     Et cum iratus fueris, misericordiae recordaberis.

 

Superexaltat quippe misericordia iudicium, et magis iudicem commendat quam uindictam. Haec ergo duo in iudice semper esse debent coniuncta, ut et reum puniat per iustitiam, et minus quam meruerit per clementiam, quam hic dicit misericordiam. Misericordia quippe a miseris dicta, /263/ humana commpassio est ex miseriis aliorum progressa, qua ex infirmitate animi magis quam ex uirtute poenas abhorremus, ex lmoc uno quod patientem affligunt, tam eas, quae sunt iustae, quam quae iniustae. Talis animi compassio naturalis, siue rationalis sit, siue minime, misericordia proprie dicitur, teste Seneca. Clementia autem, quae hoc loco dicta est misericordia, rationabilis tantum dicitur compassio, per quam uidelicet eis subuenire uolumus, quibus debemus. Quisquis iustitiamn habet sine misericordia, ut uidelicet uindicane uelit, nec poenam relaxare, crudelis est. Sin autem e conuerso, remissus est. Unde bene Dominus hoc loco rectorum monres instruens, nunquam iustitianm sine misericordia exerceri approbat; ideoque hoc loco tamquam inseparabiles comites eas sibi sociat. Potest autem remissio poenae in his etiam, qui occiduntur, nonnulla esse, si uidelicet eas abbreuiare, uel genus mortis leuius eligere studeamus. Alioquin illam incurrimus sententiam:

 

     Iudicium sine misericordia illi, qui non facit misericordiam.

 

Contraria quippe contrariis conueniunt, ut uidelicet quemadmodum misericordes misericordia sunt digni, ita immisericordes hac mereantur priuari. Denique post continentes et rectores ad coniugatos ueniens, ait:

 

     Beati mundo corde.

 

Cum ait corde et non corpore, uitam coniugatorum uoluptati carnis plurimum indulgentem, et concupiscentiae libidini cedentem insinuat. Etsi enim admixtio coniugum habeat indulgentiam, cum in ea incontinentiae suae remedium quaerunt, non ob uoluptatem et carnis delectationem more pecudum hanc appetunt; caro tamen ex labe luxuriae nonnullum trahit contagium et immunditiam uel foetorem maculae.  Mundi tamen corde sunt, sed non conpore, qui hanc tantum appetunt non ad uoluptatem, ut diximus, sed ad necessitatem, ne fornicando Deum offendant. Et hi quoque saluandi, non carebunt uisione Dei, in qua uerae beatitudinis summa consistit. Hi quoque pacifici dicuntur, qui pugnam carnis maximam per indulgentiam coniugii uitantes, si eo rationabiliter ac mediocriter utuntur, ut ad Deum quoque pacem habeant, quem per intemperantiam non offendunt. Unde et filiis Dei sunt aggregandi, qui nunc per uinculum matr imonii seruire inuicem coguntur carni. De qua quidem seruitute Hieronymus Apostolum dixisse intelligit:

 

     Seruus uocatus es? non sit tibi curae. Qui enim positus in      coniugio, conuersus est ad fidem Christi, tamquam seruus, Deo      inspirante, est uocatus et tractus.

 

Quippe quae maior seruitus est dicenda, quam ut proprii corporis uir aut uxor potestatem non habeat, nec ab usu carnis abstinere, ut uel orationi uacent, nisi ex consensu, queant? Hi tamen tales filii Dei uocabuntur, cum de hac seruitute ad libertatem uenerint supernae uitae, ubi

 

     neque nubent, neque nubentur, sed erunt /264/ sicut angeli in      caelo.

 

Haec ad distinctionem praedictarum beatitudinum, hoc est uirtutum, uel donorum diuinae gratiae, quibus beati efficimur, nunc a nobis utcumque breuiter dicta sufficiant: superest autem qualiter ex singulis donis beati sunt dicendi, qui unum sine caeteris habuerint, cum unum mandatum Dei obseruare nequaquam sufficiat, immo qui omnia praeter unum impleuerit, ex uno etiam praetermisso damnationem incurrat. Sed, quantum mihi uidetur, qui primum dixit: "Beati pauperes" et adiecit "spiritu" eamdem adiectionem in caeteris subintellexit, tamquam mites spiritu, uel lugentes spiritu diceretur: ut haec quoque uel caetera, quae sequuntur, per spiritum Dei, quae caritas eius intelligitur, in istis, quae hic memorantur, fideles non solum esse, sed etiam alios aliorum operatione faciat praeminere atque abundare. Sicut enim quae de quatuor elementis constare certum est, ex obtinenti uocabula sortiuntur, hoc est ex illo elemento, quod in eis abundat, esse maxime dicuntur: ita et hic fidelium gratiae distinguuntur secundum hoc quod in eis albundare probatur. Illos quippe pauperes caritas Dei facere dicitur, quos in contemptu diuitiarum uehementiores ac perfectiores facit. Similiter mites, quos in uirtute patientiae reliquis praefert: ac similiter de caeteris nobis sentiendum uidetur. Omnes tamen beatos uel beatitudine dignos caritas Dei facit, qmum qua nemo perire potest, quamuis in donis Dei istos illis perfectiores faciat. Diuersa autem uerba, quae in remuneratione supponuntur, cum dicitur:

 

     Quoniam ipsorum est regnum caelorum

 

uel:

 

     Quoniam ipsi possidebunt terram...etc.

 

nequaquam in significatione percipiendi praemii uidentur diuersa; sed identitatis fastidium fugiens, hoc Dominus uariauit quadam conuenientia, quam habent ad praemissa iuxta proprietatem sermonis, et similitudinem rei; quod in singulis leue est intueri. Congrue quippe pauperibus regnuum caelorum promittitur, ut qui terrenas diuitias propter Deum contemnunt, caelestes mereantur. Mitibus, qui se bene gerendo possident, possessio terrae uiuentium, lugentibus consolatio conuenit. Esurientibus et sitientibus iustitiam, saturitas, hoc est impletio desidemii sui apud Deum obtinendi; cuius amore plurimum intendunt exercitio iustitiae in uindictam malorum. Sic et in caeteris remunerationis uerbis quaedam concinnitas ad beatitudines praemissas assignari potest. Non ergo Dominus tam beatitudines ipsas haberi praecipit, quamn in eis illos abundare admonet, qui in singulis ordinibus desiderant esse perfectiores. Nam ad perfectionis abundantiam, ipse consequenter nouum se tradere testamentum hic Deo profitetur, dicens:

 

     Nisi abundauerit iustitia uestra plus quam scribarum et      pharisaeorum, non intrabitis in regnum caelorum. /265/

 

----------------------------------------------------------------------- -----------------------------------------------------------------------