Panegyricus regi Theoderico: text

8 Tibi cum rectore meo, Odovacar, occurro, qui universas contra eum nationes quasi orbis concussor exciveras. tot reges tecum ad bella convenerant, quot sustinere generalitas milites vix valeret. deprehensum est varias esse mentes coacervatae multitudinis nec spem victoriae venire de numero. adhuc tuorum dexterae de praecedenti tabe titubabant nec peragebat votivos impetus membrorum inbecillitas: sufficit tamen unum velle pro viribus, et indiscretum consilium de inimicis loco roboris attulit ultionem. non te castra longo munita tempore, non fluminis profunda tenuerunt: datum est hostibus tuis vallum construere, non tueri. repente aequora fugacium discursus obnubit, per quae superandam domesticam tempestatem abeuntibus indixisti: interea acies tuae aspectu consummant proelia, non labore. illic tibi fores reseravit felicitas manifesto detegens, quod qui primore loco cesserant, secunda eos luctamina non manerent. sed instruxit rursus in deceptione sui mens vaga conflictum, dum apud Veronam tuam apparatu nobili laxis manibus pugna instruebatur inpendiis. nihil fortius adversariis tuis ante aciem, sed cum bellicum cecinerunt classica, nihil infirmius. maxima in luctaminis promissione virtus et, si sufficeret lingua pro dexteris, copia summa verborum. electus est locorum situs, non tam congressui utilis quam pavori, providentes ne ascriberetur casui prima et discessio perfugarum. et tamen candida reipublicae fortuna perurguebat, ne coepto desisteres. itineris tui permensus intervalla conspexisti ignes hostium astrorum more rutilantes, ut si aliquando tibi fuisset nota formido, in abruptum te pendere didicisses. numquam animi tui status aut secundarum rerum tumore elatus aut dubiis adquievit. instabat certandi dies multis tenebras adlatura. cum primum aurora bigis in croceis ortum iubaris indicavit, cum de oceani lymphis solis flamma surrexit, iam raucum bucina concinebant, iam te sui oblitus quaerebat exercitus. qui dum munimentis chalybis pectus includeres, dum ocreis armarere, dum lateri tuo vindex liberatis gladius aptaretur, sanctam matrem et venerabilem sororem, quae ad te diligentiae causa convenerant, dum inter spem et metum feminea sollicitudo penderet, dum de eventu adtonitae vultus tui sidere pascerentur, talibus alloquiis confirmasti: 'scis, genetrix, partus tui honore universis nota nationibus, quod natalis mei tempore virum fecunda genuisti. dies est, quo fili tui sexum campus adnuntiet; telis agendum est, ut avorum per me decora non pereant. sine causa parentum titulis nitimur, nisi propriis adiuvemur. stat ante oculos meos genitor, de quo numquam fecit in certamine fortuna ludibrium, qui dextram sibi ipse peperit valitudine exigente successus. hoc oportet duce contendi, qui omnia incerta non timuit, sed ipse sibi secunda conscivit. vos tamen elaboratas vestes et liciorum tormenta devehite. cultiorem me acies suscipiat, quam festa consuerunt. qui me de impetu non cognoverit, aestimet de nitore. invitet cupidorum oculos honor indumenti: pretiosior species feriendos exhibeat. habeat laboris solacium, cui iugulum meum, fortuna, praestiteris! inhient iacentis splendori, quos non contigerit videre pugnantem.' his dictis excepit te tergo sonipes, lituorum desideriis inquietus. sed dum indulsisti adfatibus, inimica legiones tuae premebantur instantia. dedisti inertibus fiduciam, dum moraris, et hoc credo provisione caelicolum, ne deberetur multitudini quod vicisti. protinus adventum tuum indicavit hostibus populus occisorum: executorem prodidit caedis enormitas. sed nec illis remedia defuere consueta. continuo alas quas tribuit formido sumpserunt, cursu praepeti interitum metu mortis eligentes. qui me veritati nescit obsecutum, Atesis undas videat tua vice opulentas extitisse cadeveribus, et dum tumefaceres gurgites de cruore, in parte alia sistebatur impetus fluentorum. itaque ne ensibus non sufficeres, pro te et lympha militavit. salve, fluviorum splendidissime, qui ex maiore parte sordes Italiae diluisti, mundi facem suscipiens sine dispendio puritatis. ecce ille tectus armatis campus enituit humanorum ossuum candore nobilissimus! habemus, quotiens vetusti doloris urguemur memoria quod tueri. scenam pulcherrimam servet terra sublimis. tamdiu maneat quod passi sunt, quamdiu deleat oblivio quod fecerunt. o utinam voracibus abripere aliquid bestiis non liceret! perit desiderabili spectaculo quod adquisiverint furta beluarum.