"Hercule, quam frigent" dixit "tua balnea, Roma!":

sensit iners mediis deorsum demissus in umbris

invenitque solum pede, luxque evanuit omnis.

Stridula compactis crepuere repagula valvis.

5

At longis sonor ille diu tinnitibus aures

perculit, ut tonitru cum nox gemit excita caelumque

in tremulas resonante polo devolvitur undas,

post ubi facta quies, aether silet; ecce sub ima

ingruit atque inopina repens immugit humo vox.

10

Haud aliter longum tum regi stridere carcer

visus et in tenebris tacitae resonare cavernae.

Quamquam et bacchatae furor urbis et undique plausus

et clamor geminatus "io io" et pede tellus

plurima pulsa virum, simul aggere dura resultans

15

ungula mugitusque boum strepitusque rotarum

absenti miscent inferna silentia voce.

Vix tandem seque ipse memor deprendit, ut aures

indoluit laceras et bracchia laesa catenis,

agnovitque imo fremibundum corde Iugurtham.

20

Flammescunt veteres obliti pectoris irae

undique, venalisque subit Maurusius et nunc

Gaetulam fremit ore fidem, nunc ille Quiritem,

nunc repetit fera verba Mari, nunc subdola Sullae,

aut Numidas magna compellat voce fugaces,

25

aut diro sequitur Marianos omine mulos.

Nec non et Scauros duplices et fulmina Memmi

incusat, numeratque dolos causasque retractat,

iamque iterum obsessum perimit te rursus, Adherbal.

Tum tenebrae plenae regem videre silenti:

30

rex oculos circum nequiquam volvit apertos.

Tum demum turpi cohiberi membra sepulcro

horruit et tabo dilabi viva futuro.

Obstruit ipse oculos, avidos vetat ipse videre,

ut se posse putet, velit modo: comprimit aures

35

inscius et tacita surdas avertit ab umbra.

Ut tandem vires animo revocavit, at illi

spes aliquo taetram lustrabat lumine cellam.

Enecto quid enim victori opus esse Iugurtha

crediderit? fuerat: iam terve quaterve necassent:

40

quidve per ambages et longa morte tenerent?

Hinc tenebris inhiare nigris, hinc si qua ferat fors

rimari sonitus, post secum plurima ringi

atque exauditas nulli ferus edere voces.

Mox iras gravis excepit sopor: ecce soporem

45

somnosque obscuros oblivia longa secuntur.

Adsidua quin ille dies in nocte latentes

nequiquam veteremque diu spem quaerere pergit.

Heu dum conives, animis dilapsa vagantis,

nunc oculos caeci volitans eludit apertos!

50

Sed iam nec regnum antiquum nec sceptra nec ipsa

iura sui patriamve cupit lucemve diei:

optat vel nigro respersum furfure panem,

vel qua vescentes Mariis captivus in armis

viderat hastatos sua per fastidia pultem.

55

Dira fames vigilisque necant ieiunia ventris.

O sibi si valvis praeberet hiantibus aegro

per rimas inserta manus vel pauperis offam,

si fastiditam canibus demitteret escam!

Nil rapiat de luce; suas premat ore querellas,

60

si licet obiecto letum vix pane morari.