Actus quintus.

Brutus et Cassius.

Brutus.

Spirate ciues! Caesar interfectus est,

ille, ille Caesar, patriae terror suae,

 

(440) Hostis senatus, innocentum carnifex,

Legum ruina, publici iuris lues:

Cuius rapinas nuper, et libidines

Agnouit orbis totus, et perpessus est.

in curia, quam oppresserat, oppressus iacet.

 

Cassius.

(445) En, Roma, gladium adhuc tepentem sanguine:

En dignitatis uindicem dextram tuae.

impurus ille, qui furore nefario,

Rabieque caeca, te, et tuos uexauerat,

Hac, hac manu, atque hoc, hocce gladio, quem uides,

 

(450) Consauciatus, et omnibus membris lacer,

Undam cruoris, et animam euomuit simul.

Brutus.

ite, ite, ciues, conuolate in curiam:

Mentem nouo saturate iam spectaculo.

immanis ille latro, qui regnum sua

 

(455) iam spe uorarat, patriae oppressae incubans,

Anima probris plena omnibus spoliatus est.

ite, et cadauer illud obscoenum feris

Date laniandum, quo feram absumant ferae.

 

Cassius.

Erymanthium perculerit Alcides aprum,

(460) Hydramque flammis pertinacem extinxerit,

Lapsumque caelo, iterumque caelo redditum

Confecerit leonem: in uno corpore

Sexcenta nobis monstra debellata sunt.

Si strenuis iustus datur factis honos,

(465) Tua, Brute, fastos ampliabit gloria.

 

Brutus.

Quicunque mente patriam saeua premit,

Suosque ciues subdit, ut seruos, sibi,

Dum blandientis iam tenet summum rotae,

ipsosque pene temnit aequalis deos:

(470) Simul atque uersus cassat astrorum fauor,

Et constitutas tempus adduxit uices,

Cadit, suoque ceteros casu monet,

Virtute dempta, ne quid aeternum putent.

 

Cassius.

Sic, sic tyranni debitas poenas luant,

(475) Nunquamque sicca finiant uitam nece.

Eamus hinc, et editam Capitolii

Scandamus arcem. Roma tandem libera est.

 

Calpurnia. Chorus.

Calpurnia.

Eheu, quis aures nuncius tetigit meas,

Cecidisse dira Caesarem Bruti manu?

 

(480) O somniorum iam nimis ueram fidem!

Sic misera quondam Troici coniux senis,

Quam somniarat, tulit, et experta est facem.

O, quae dolori uerba sufficiant meo?

Dehisce terra, meque miserandam abripe,

 

(485) Aut uos nefandi parricidae, huc, huc cito

Venite gressu, quoque ferro coniugem

Meum necastis, me, me eodem tollite.

Secunda uestras hostia exspecto manus.

Cupide madentem coniugali sanguine

 

(490) iugulo mucronem, aut pectore excipiam meo.

Nondum litasti, Brute, perficito sacrum.

Nondum peremptus Caesar est: pars illius

Maneo superstes. Non meus uitam tibi

Vir denegarat: ne mihi mortem nega.

 

(495) Moriar semel, quo desinam toties mori.

Aut tu, doloris turba nostri particeps,

Dum languidus paullatim animus absumitur,

Et membra linquens tabida, petit Caesarem,

Adiunge moestam fletibus uocem meis.

 

Chorus.

(500) Aetheris alti lugeat orbis:

Tuque o radiis incincte caput,

Volucris splendens arbiter anni,

Propera pulcros abdere uultus.

Tu quoque falsae dominator aquae,

 

(505) Valide terram concute sceptro.

Omnia moerorem patefaciant.

ille subactae gloria terrae,

Nunc repetiti gloria caeli,

Uno Caesar ioue patre minor

 

(510) Liquit terras.

O impuri! o illaudati!

Quorum sacrilega manus potuit

Tantum mundi extinguere lumen,

Quae uobis sint supplicia satis?

 

(515) Quis taurus, quae rota, quis gladius,

Possit uestrum aequare furorem?

Vobis tellus, uobis aether,

Vobis deneget unda quietem:

Vos ultrices agitent furiae:

 

(520) Una cruentis agitet flagris,

Altera tetro coquat igne genas;

Tristes alia obiiciat colubras,

Quae se uestro sanguine pascant:

Stygia donec sede receptos

 

(525) Laniet rostro uultur adunco.

Vexet iniquum Aeolidae pondus,

Et supplici quidquid acerbi

Sceleratos exagitat manes.

At tu, nostri caussa doloris,

 

(530) Multum flete, et multum flende,

Hos bone planctus accipe, Caesar.

 

Caesar.

Quid caelitum me fletis adiunctum choro?

Non luridi me stagna Cocyti tenent,

Sed templa caeli; non malignae me furor

 

(535) Tetigit cohortis; ipsa iam genitrix manu

Me collocarat inter astrorum globos.

Simulacra tantum nuda dilaniata sunt:

Nec ipse cecidi: umbra cecidit tantum mea.

Desinite flere: lacrymae miseros decent.

 

(540) Qui me furenti, (uera praemoneo indiges,)

Sunt animo adorti, non inultum illud ferent.

Heres meae uirtutis, ut sceptri mei,

Nepos sororis, arbitratu pro suo

Poenas reposcet. Ponite modum luctibus.

 

(545) Ego ad alta caeli tecta stellantis feror.

 

Calpurnia.

Unde, quaeso, uox ad aures ista peruenit meas?

En, sonum, marite, dulcem uocis agnosco tuae.

Non iniqua te peremit parricidarum manus:

Viuis, et receptus astris, laetus assides ioui.

(550) Quo soles, bonus, fauore perge complecti tuos.

 

Chorus.

Sunt manes aliquid: cumque diem ultimum

Adduxit fera mors, est aliquid tamen,

Quod uitat Libitinam

Exstructosque fugit rogos.

 

(555) id si, dum uegetat membra, datum sibi

Vitae curriculum pariter egerit,

Nec se turpificarit

impuris scelerum notis.

Mox, ut corporeo carcere liberum est,

 

(560) Rursus sidereas conuolat in domos,

Qua Saturnia lacte

Signauit proprio uiam:

Atque illic, numero caelicolum additum,

Caelesti ambrosiae gramine uescitur,

 

(565) Et carchesia sacri

Plena nectaris ebibit.

Haec olim haud dubie praemia uos manent,

Quicunque innocuo pectore simplices

Virtutemque tenetis,

(570) Et canam colitis fidem.