Prooemium

1. Ut ambiguitates et æquivocationes quæ in hac dissertatione faile possunt occurrere vitentur, ante omnia operæ pretium ducimus declarare quæ sit opinio probabilis quæ probabiolior, quæ probabilissima et moraliter certa. Opinio probabilis est ea quæ nititur gravi ac solido fundamento verisimili, vel intrinseco rationis vel extrinseco auctoritatis, quod valeat ad se trahere assensum viri prudentis, etsi cum formidine oppositi. Probabilior est ea quæ nititur fundamento graviori, sed etiam cum prudenti formidine oppositi, ita ut contraria sit etiam vere probabilis seu graviter verisimilis, licet minus. Probabilissima est ea quæ nititur gravissimo fundamento, ita ut opposita sit tenuiter probabilis, nempe quæ fundamentum leve vel quasi leve habeat. Quia tamen probabilissima fines probabilitatis

non excedit, quamvis inter probabiles principem locum teneat, idcirco non excludit omnem prudentem formidinem quod contraria possit esse vera. Opinio, demum, sive sententia (ut proprius dicenda) moraliter certa est ea quæ omnem prudentem formidinem falsitatis excludit et cujus opposita est omnino improbabilis.

2. Hac distinctione prænotata, sciendum quod circa delectum opinionum libertati faventium quatuor sententiæ prodierunt.

Prima omnem rejicit opinandi usum, etiam ex opinione probabilissima; et hanc tenuit Sinnichius, qui (ut fertus) Jansenii doctrinæ tam magnus amator exstitit ut non dubitarit in quodam suo libro, deinde proscripto, sic asserere: Non potest damnari Jansenius, nisi ridente Pelagio, plorante Augustino. Idem sensit Wendrochius in sua dissert. de probabil., qui liber legitime damnatus fuit et traditus flammis manu carnificis. His videntur bene posse addi Fagnanus, qui in cap. Ne innitaris, de constitu., n. 402, loquens de opinione probabili, quam tantum ipse putat licere sequi adversus tutiorem, sic illam definit: Est ea in qua, omnibus sigillatim perpensis, scilicet rationibus ac auctoritatibus, et in unum conflatis, usque adeo acquiescat intellectus ut concipiat rem ita esse, et judicet sine ulla trepidatione ac formidine

opininem illam esse veram; ex quo tandem certitudo moralis, etsi non evidens et demonstrativa, resultet. Item Genettus, tom. 1, tract. de consc., et Habert, t. 3, de consc., c. 4, q. 1, qui ait: Falsum est bonam esse conscientiam quæ utitur opinionem probabili, nisi illa sit moraliter certa, idest, ut ipse antecedenter explicat, quæ prorsus excludit erroris formidinem, ita ut opposita pro lege nullo modo probabilis appareat; ibique loquitur de certitudine directa opinionis libertati faventis. Secunda sententia tunc tantum tenet licitum esse sequi opinionem minus tutam quando opposita pro lege est tenuiter probabilis, ita ut leve vel fere leve fundamentum habeat; et hanc tuentur Mercorus, Boronius et alii pauci. Tertia sententia, communis inter probabilioristas, dicit licere uti opinione probabili pro libertate semper ac ipsa nititur fundamento graviori, licet contraria pro lege etiam sit graviter probabilis. Quarta denique sententia tenet licitum esse sequi opinionem probabilem et minus tutam, relicta probabiliori.

3. De prima et secunda sententia hic non disseritur; nam prima, quæ dicitur tutioristarum rigidorum, jam proscripta fuit ab Alexandro VIII in propos. 3, quæ dicebat: Non licet sequi opinionem inter probabiles probabilissimam. De secunda vero neque hic

seorsim agimus, tum quia ipsa est contra communem sensum tam recentiorum, quam veterum theologorum, ut infra patebit, tum quia ex confutatione tertiæ sententiæ, quæ tantum requirit quod opinio libertati favens sit probabilior, etiamsi opposita sit vere probabilis, a fortiori secunda confutata remanebit. Cæterum, dum fautores hujus mitioris tutiorismi statuunt majus pondus probabilitatis pro lege elidere minus pro libertate, ita ut opinio tutior tunc evadat moraliter certa, cur, peto, non idem dicendum, cum opinio pro liberate est probabilior? Tantum igitur hic disserendum de tertia et quarta sententia, quarum ultimam benigniorem et communissimam probandam aggredimur, nempe licitum esse uti opinione probabili etiam in concursu probabilioris pro lege, semper ac illa certum et grave habeat fundamentum.