Caput primum - Probatur nostra sententia auctoritatibus.

4. Mercorus, acerrimus rigidæ sententiæ propugnator, hos citat auctores nostram sententiam tutantes. Barth. Medina, to. 1, q. 16 a. 7, ubi dixit: Si est opinio probabilis, licitum est eam sequi, licet opposita probabilior

sit. Eum sequuntus fuit p. Didacus Alvarez (vir celeberrimus propter disputationes ab ipso propugnatas pro gratia prædeterminante) in 12, q. 19, d. 80, ubi scripsit: Potest sequi opinio practice probabilis, relicta probabiliore; cum paulo ante dixerit: Tenet hanc sententiam magister Medina et alii doctissimi thomistæ. Et revera sic etiam tenuere m. Bannez, confessarius d. Theresiæ, 12, q. 10, a. 1, ubi: Verum est posse hominem sequi probabilem opinionem, relicta probabiliore; m. Martinez, in 12, qu. 19, art. 6: Licitum est sequi opinionem minus probabilem, relicta probabiliore; m. Lorca, d. 39; m. Lopez, p. 1, c. 120; m. Montesin., d. 29, q. 5; m. Candidus, disp. 1, v. Absolv., Suarez, tom. 5, p. 3, d. 40, sess. 5; Vasq., 12, q. 19, c. 3; Viguer., c. 15, § 1; Petr. Navarr., l. 3, c. 1; Pontius, de Matr., l. 10, c. 13; Valent., d. 2, q. 14, p. 4; Salon., de just., q. 63, contr. 2; Sa, v. Dubium, n. 3; Lessius, de just., c. 29, d. 8; Laym., l. 1, tr. 1, c. 5; Sanch., dec. l. 1, cap. 3; Malder., q. 19, a. 5, d. 86; Sayr., clav. reg. l. 1, c. 5; Rodriq., in expos. bullæ § 9; Tanner., d. 2, q. 4, dub. 3; Aversa, q. 28, sess. 18; Arriaga, de act. hum.; Arragon., 2 2, q. 63, a. 4; Azor., t. 1, l. 2, c. 12; Amic., de reg. extrins., Baldellus, p. 1, d. 12; Bardi, disp. sel. ad Cand; Barb., collect., c. Capellanus,

de fer.; Bonac., de peccat., q. 4, p. 9; Bresser., l. 3 de consc., c. 6; Pal., p. 1, tr. 1, d. 2; Coninch., d. 34, dub. 10; Corn., tr. 8, d. 3, dub. 6; Diana, 2 p., tr. 13, r. 1; Emman. Barb., l. 3, t. 64; Esc., summ. c. 3; Farinac., consc. 60, n. 9; Franc. de Lugo, de cons. c. 3; Filliuc, tom. 2, c. 4, q. 4; Garcias, de benef., par. 11; Gord., l. 1, q. 9, c. 5; Granad., or. 2, contr. 2; d. 2; Gutt., l. 1, c. 13; Henriq., l. 14, c. 3; Led., t. 8, c. 22; Lez., p.4, v. Opinio; Merula, d. 3, c. 4; Naldus, v. Opinio; Ovied., in 1, 2; Portell., v. Opinio; Reg., l. 13, n. 90; Sal., tr. 8, sess. 6; Spinola, de lib. elect., Santarel., q. 44; Willalob., to. 1, tr. 1, diff. 10; Omnes isti citantur a Mercoro.

5. His adduntur Sylvius, 1 2, q. 19, a. 5, qu. 9, concl. 3; Christianus Lupus, to. 9, p. 1, d. 1, c. 1; card. Sfondratus, in theol. schol., de act. hum.; Salm., theol. schol., tr. 24, d. 12, n. 79 et theol. mor., de Poenit., c. 12, n. 44; P. Gallego, de consc.; Tapia, in cat. mor., l. 9, c. 12; Tesseda, tr. 2, contr. 7, n. 9; Jo Bapt. Idelphons., in 12, qu. de probabil., Serra, 1, 2, q. 19, a 6, dub. 4; Boss., de consc., p. 1, tit. 1, § 17, n. 127; Moya, qu.sel. q. 6; Schilder., de princ. cons., tr. 2, c. 2, § 2. Dicast., tr. 8, d. 10, n. 556; Bassæus, to. 1, v. Conscientia, n. 9; Esparsa, de act. hum., qu. 23; Fragos., p. 1,

l. 4, d. 10, n. 196; Becan., de act. hum.; Jo. Medin, tr. 1, q. 19; Pesant., 1, 2, q. 19, d. 2, a. 6; Wiggers, 12, qu. 19, a. 6, dub. 6; March., tr. 5, tit. 5, qu. 6; Hurt., de Poen., d. 9, diff. 7; Præpos., de Poen, qu. 10, n. 8; Possevin., in prax. c. 15; Turrian., de just., d. 13, dub. 3; Mendo, in stat., d. 13, q. 15; Polanch., de prud. conf. c. 1; Herinx, d. 4, q. 3; Perez. Hisnovissime subscripserunt Ronc., lib. 1, q. 1, reg. in praxi; La-Croix, lib. 1, n. 268; Holzm., tom. 1, pag. 29, n. 131; Elbel, to. 1, p. 65, n. 185; et alii plures, ut refert Terillus, q. 22, n. 13, qui asserit pro contraria sententia vix esse unum auctorem, pro decem qui sunt pro nostra.

6. Eandem sententiam docuerunt plures episcopi et cardinales, prout card. de Lugo, de sacr. Poen., d. 22, n. 39, ubi scripsit: Cum nemo teneatur in operando sequi opiniones probabiliores, sed possit sequi probabiles. Idem dixit in disp, 23, sess. 2, et de just., d. 37, se. 10, et resp. mor., d. 19. Item card. Toletus, instr. sac., l. 3, c. 20, n. 7, ubi docuit teneri confessarium absovere poenitentem qui vult sequi opinionem minus probabilem, quia, quando adsunt duæ contrariæ opiniones probabiles, utramque in conscientia (inquit) potest sequi confessarius quamvis ipse unam illarum probet. Item card.

Pallav., de act. hum., d. 9, qu. 4, a. 2 et 4; card. Sfondratus, loc. supra cit. Item episcopus Tapia, in cat. mor., l. 9, a. 12; episcopus Ludov. Abelly, medul. p. 2, tr. 2, c. 1, § 3. Item locis citatis episcopus Didac. Alvarez, episcopus Barth. Ledesma, episcopus Joseph Angles, episcopus Thom. Zerola, episcopus Bonacina. Hicque notandum, quod s. Franciscus Salesius, ep. 34, l. 1, scripsit cuidam episcopo ut asside legeret summam Toleti, quia (ut dixit) contiene dottrina sicura. Idem s. Carolus in instruct. ad suos confessarios suadet legere Lessium et Reginaldum, qui ex professo tuentur benignam sententiam. Nec dicas quod approbans aliquem auctorem non censetur singulas ejus doctrinas approbare: nam sententia benigna, cum sit generalis, se extendit ad singulos casus ubi habetur opinio probabilis; idcirco nusquam invenietur quis ex probabilioristis, qui amico librum alicujus probabilistæ sectandum proponat. Expresse favet etiam nostræ sententiæ id quod docet n. ss. regnans papa Benedictus XIV in celeberrimo opere de synodo, quod licet ante pontificatum paraverit, tamen in suo pontificatu (ut ipsemet scribit) quasi de novo disposuit, ornavit, et edidit: ibi lib. 7, c. 11, n. 3, agens de quæstione an qui mane communicavit ex devotione teneatur aut possit,

urgente periculo mortis, Viaticum sumere, dixit: In tanta opinionum dd. discrepantia integrum erit parocho eam sententiam amplecti quæ sibi magis arriserit. Idem tenuerunt plurimi ex doctoribus gallicis, ut Du-Valius, de act. hum., q. 4, a. 12; Gammach., 1, 2, qu. 19, c. 2; Mill., to. 2, c. 13; David Mauden, disc. 2, in 8 præc., n. 11 et 12; Jo. Ferrer., tract. de probab., gallice scripto; Lorich., thesaur., v. Opinio; Bertaut, in direct. confess., etiam gallice scripto, p. 212, ubi ait, confessarium teneri absolvere eum qui vult sequi opinionem probabilem, quia in opinionum diversitate datur poenitenti optio eligendi quamcumque voluerit. Denique nostram sententiam testantur esse communem Suarez, loc. cit., ubi sic ait: Principium est generale quod in moralibus licet practice operari cum opinione minus probabili adversus opinionem speculative probabiliorem; Vasquez, loc. cit., ubi testatur suo tempore communiter doceri in scholis: et sic etiam communem asserunt Petrus Navar., Gammach., Medina, Valentia, Bonac., Pal., Garcia, Busemb., Aversa, Sporer, Elbel, Led., Leander etc.

7. Ad hanc auctoritatum multitudinem adversarii respondent quod in hoc prælaudati aa. secuti sunt unus alium, tamquam aves et oves; et Contensonius ultra progreditur,

acuens contra eosdem illud Senecæ: Argumentum pessimi turba est. Id autem profert juxta communem usum probabilioristarum, qui maledictis et conviciis maxime contendunt benignam sententiam infirmare; contra tamen illud quod præscripsit Innocentius XI in decreto damnationis thesium, ubi: Caveant ab omni censura et nota necnon a quibuscumque conviciis contra eas propositiones quæ adhuc inter catholicos hinc inde controvertuntur, donec a sancta sede, re congnita, super iisdem propositionibus judicium proferatur. Cæterum, credibile non est quod tot benignæ sententiæ fautores, undique doctrina ac pietate probati, cæco ductu trahi voluerint a judicio aliorum, non pensatis intrinsecis rationibus; cum e converso in quæstionibus innumeris ipsimet aa. sibi invicem adversantur: quo patet apud ipsos non solam auctoritatem sed rationum vim maxime prævalere.

8. Nec valet dicere sententiam benignam fuisse in Ecclesia omnino novam et prioribus sæculis inauditam usque ad tempus Bartholomæi Medinæ, qui primus illam excogitavit ac evulgavit. Nam respondetur quod licet prius hæc doctrina ab antiquis numquam tradita fuerit in terminis quibus exposuit Medina (vir quidem doctissimus, qui ex præcepto p. Seraphini Cavalli sui generalis

expositiones in 1, 2 d. Thom. edidit anno 1577); attamen in substantia terminis æquivalentibus eam satis tradiderunt, utque testatur Christ. Lupus, in praxi illa communiter usi sunt. Et quamvis universe docuerint parti probabiliori adhærendum, ibi tamen loquuti sunt non de probabiliori circa rei veritatem sed de ultimo dictamine circa honestatem actionis; quod dictamen formatur tam a motivis probantibus rei verisimilitudinem quam ab aliis probantibus actionis honestatem; ubi vero loquebantur de judicio speculativo circa delectum opinionum probabilium sive circa probabilitatem quæ respicit veritatem rei a nobis non discreparunt, ut ex eorum scriptis videbimus infra cap. III, § VI.

9. Nequit autem egari quod spatio centum annorum circiter, vel saltem usque ad medietatem sæculi XVII (ut iidem contrarii fatentur), benigna sententia ab omnibus dd. recepta est. Si illa omnino nova et inaudita fuisset, quomodo sine contradictione omnes fuissent eam amplexati? Mercorus adversus aa. nostros, qui contendunt omnes antiquos idem sensisse ad recentiores, opponit hoc esse falsum, cum sua sententia descenderit ex traditione apostolica (quod gratis supponit sed nullo indicio probat); unde ait quod, si antiqui contrariam doctrinam suppositæ tradizioni adversam docuissent, contra eos

insurrexissent innumeri qui illam impugnassent. Idem argumentum apte retorquet Terillus contra Mercorum, dicens: Si sententia benigna fuisset opposita traditioni apostolicæ et communi sensui doctorum qui Medinam præcesserunt, quomodo mille contradictores non insurrexissent adversus eam et damnassent? Tanto magis quod fautores benignæ sententiæ scripserunt paulo post editum Tridentinum, quod ideo coactum fuit ut mor pravitatem, quæ per orbem christianum irrepserat, eliminaret; unde præsules et pontifices si illam ut damnosam doctrinam habuissent, totis certe viribus pro ipsius eliminatione incubuissent: anne putabimus Deum tunc temporis Ecclesiam deseruisse, permittendo hoc error tam pernicioso (ut ipsi clamitant) fideles undique decipi?

10. Dices: Ecclesia non omnia approbat quæ non damnat, sed sæpe ex prudentia tollerat. Respondentur hoc concedit quoad aliquas opiniones particulares, sed non quoad alias quæ doctrinam generalem continent, ut est sententia benigna, quæ importat cunctarum conscientiarum directionem circa omnes particulares casus; unde, si esset falsa, universi populi christiani deceptio invecta fuisset D. Augustinus, in epist. 119, dicit: Ecclesia Dei multa tolerat, et tamen quæ sunt contra fidem sanctam vel bonam vitam nec

approbat nec tacet nec facit. Item d. Thomas, in quodlib. 9, a. 15, expressius ad casum nostrum docet: Quod vergit in commune periculum non est ab Ecclesia sustiendum. Sed Ecclesia sustinet. Ergo non est periculum peccati mortalis. Clamant adversarii ex benigna sententia ruina fidelium emanare; ergo si Ecclesia eam sustinet, aut Ecclesia errat, aut, si tolerat, non adest peccati periculum.

11. Cæterum, Christ. Lupus, eximius doctor professorque lovaniensis, loco supra cit., to. 9, p. 1, diss. 1, c. 1, refert et probat s. Hieronymum, Theodoretum, s. Fulgentium, s. Alexandrum aliosque plures pp. docuisse et usos fuisse opinionibus minus probabilibus, tutioribus ac probabilioribus omissis; et cap. 4, 5 et 6, ostendit adhuc summos pontifices et ecclesiam catholicam semper pemisisse usum probabilis, probabiliori relicta. Insuper dicit Moya, quæst. select., qu. 6, nostram sententiam tenuisse universitates omnes, religiones, episcopos et summos etiam pontifices; nam plures probati aa. testantur pontifices pluries secutos esse opinionem minus probabilem, præsertim dispensando in matrimonio rato contra sententiam d. Bonaventuræ, Scoti et communem scotistarum, prout s. Pius V quater in hac re dispensavit, teste Terillo, quæst. 22,

n. 188. Item Gregorius XIII in una die undecim hujusmodi dispensationes concessit, teste Henriq., l. 11, cap. 8, n. 11. Alia exempla tempore Scoti anteriora affert Caramuel ex Brancatio, Gregorii VII nimirum, Martini V et Eugenii IV, allegatque in testes Baronium, s. Antoninum et alios. Item Adrianus VI pariter dispensavit in matrimonio rato; et quod notabilius est, contra propriam opinionem, ut ipsemet fassus fuit: ita refert Sotus, in 4, dist. 27, q. 1, a. 4, sic dicens: Adrianus VI, vir tum utriusque juris peritissimus, tum et rei theologicæ non infime doctus, cum ab illo hujusmodi dispensatio fuisset postulata, oblataque fautrix Cajetani sententia, demiratus est virum theologum hoc sibi in animum inducere potuisse; et ideo, improbis precibus succumbens, respondit se dare quod posset, sed tamen credere nihil posse. Quamvis igitur Adrianus censeret hanc dispensationem non posse concedere, tamen illam impertivit, sua opinione relicta, confisus auctoritate Cajetani, cujus opinionem alias falsam putasse non credendum, ne dicamus pontificem temere et contra conscientiam egisse.

12. Deinde nostra sententia non obscure firmatur auctoritate sacrorum canonum. Et 1° ex cap. Placet, de convers. conjugat., ubi casus fuit quod mulier quædam, credens

maritum mortuum, professionem in religione cum voto emiserat; viro tamen reverso, de monasterio educta fuerat. Quærebatur an post viri obitum ipsa tenebatur redire ad monasterium? Respondit pontifex: Quod licet votum ejus usquequaque non tenuerit, eatenus tamen fuit obligatorium, quatenus se poterat obligare: promisit enim, intrando monasterium, se non exacturam carnis debitum, quod erat in potestate mariti; et ideo quantum ad ipsam tenuit votum, quod post viri obitum tenere non desiit, cum ad eum casum, a quo efficax poterat habere principium, pervenisse noscatur. Consultius itaque, congruentius ad salutem, ut ad monasterium redeat, ubi bona ducta intentione professionem fecerat et habitum religionis accepit. Si vero ad hoc induci non poterit, ipsam invitam non cogendam. Nota, quæso, quod sententia pontificis erat quod illa mulier, etsi ad initio servare non tenebatur votum remanendi in monasterio, cum esset sub potestate viri, post tamen viri obitum ad illud obstringebatur; constat ex verbis: Et ideo quantum ad ipsam tenuit votum quod post viri obitum tenere non desiit etc. Et hujus rationem clarius explicat Glossa ib. dicens: Si res venit ad eum statum a quo incipere potuit, tenet, etiamsi ab initio non teneret. At, hoc non obstante, pontifex censuit mulierem invitam non cogendam

redire ad monasterium. Quare peto? Quia utique pontifex probabile existimavit eam non teneri ad redeundum, forte ex illo alio principio: Quod ab initio non valet, nec processu temporis convalescere potest. Quamvis ipse pontifex tutius et probabilius, juxta proprium judicium, sentiret illam ad reditum obligari. Optassem ut meus Fagnanus super hoc textu mihi respondisset, et nos teneri ostendisset uti semper opinione quæ nobis apparet vera, sine oppositi formidine, ut ipse requirit, nullam faciens differentiam inter opinionem et scientiam. Optassem, dico; sed eum textus præfati ne mentionem quidem fecisse inveni, quantamcumque curam in ejus commentariis volvendis adhibuerim. 2°. In can. 48concilii tiburiensis (qui habetur in c. 7 fin., causa 30, quæst. 3) sic legitur: Illud etiam nec canonica institutione definimus nec interdictione aliqua deputamus, sed, propter eos qui diverse de eo sentiunt, hoc loco aliquid commemoramus. Si quis suæ spiritualis commatris filiam fortuito in conjugium duxerit, consilio maturiori servato, eam habeat atque honeste legitimo conjugio operam det. De quo canone loquens Cabassiutius, Theor. jur., l. 3, c. 13, n. 11, sic ait: Nihil ausus est (canon concilii) generatim definire eo quod multi contrariam sequuntur opinionem, ut testatur concilium; providet

nihilominus ut conjuges, de quibus incertum erat an valide contraxissent, contracto antea matrimonio libene utantur. Ecce quomodo in illo dubio concilium non decrevit viam tutiorem esse eligendam. 3° In c. Quæsitus, de cognat. spir., hic casus sic enunciatur: Si vir vel mulier scienter vel ignoranter filium suum de sacro fonte susceperit, an propter hoc separari debeant. Deinde Alexander III duas circa hanc quæstionem auctorum opiniones recenset: Quamvis generaliter sit constitutum ut separari debeant, quidam tamen humanius sentientes aliter statuerunt. Hinc definit: Ideoque nobis videtur quod, sive ex ignorantia sive ex scientia id fecerint, non sunt ad invicem separandi. Nota quod pontifex licet judicarit separationem generaliter fuisse constitutam, tamen dixit non esse præcipiendam, ob opinionem aliorum humanius sentientium. Sed, sepositis auctoribus, aggrediamur ad perpendendas rationes quibus nostra sententia firmatur.