Przełom

Znaczenie soborowego przełomu najlepiej opisał ks. Karl Rahner, jeden z najwybitniejszych teologów XX w.: "Ujmując rzecz z teologicznego punktu widzenia, można wyróżnić trzy wielkie epoki w historii Kościoła, z których ostatnia rozpoczęła się oficjalnie od Soboru Watykańskiego II. Pierwsza - krótki okres chrześcijaństwa żydowskiego. Druga - to historia Kościoła w określonym regionie kulturowym, mianowicie w rejonie kultury hellenistycznej, a następnie europejskiej. Trzecia - to okres, w którym sfera życia Kościoła zaczyna rzeczywiście obejmować cały świat (po raz pierwszy w dziejach w soborze uczestniczyli biskupi spoza kręgu kultury europejskiej). Te trzy epoki oznaczają trzy zasadniczo różne sytuacje, w których chrześcijaństwo żyje i jest głoszone". U początku pierwszej epoki stoi Jezus Chrystus, u początku drugiej święty Paweł, trzeciej zaś - właśnie Sobór Watykański II. Wielkość i głębię soborowego przełomu można przyrównać do wielkości przełomu przejścia, dokonanego dzięki św. Pawłowi, od chrześcijaństwa Żydów do chrześcijaństwa pogan. Wstrząsającym tego symbolem było zwolnienie chrześcijan nawracających się z pogaństwa z konieczności obrzezania, znaku przymierza z Bogiem. To tak, jakbyśmy dziś nagle zdecydowali, że dla nawracających się na chrześcijaństwo nie jest potrzebny sakrament chrztu. Odwaga Apostoła Narodów graniczyła z szaleństwem. Przełom dokonany na Soborze Watykańskim II ma wiele wspólnego z odwagą Pawłowego szaleństwa. Sobór trwał trzy lata. Zaczął się za pontyfikatu Jana XXIII, a zakończył, gdy papieżem był Paweł VI. To zdumiewające spotkanie biskupów świata zaowocowało szesnastoma dokumentami (razem 550 stron w polskiej edycji!), które wstrząsnęły Kościołem i dały początek głębokim przemianom wewnątrz niego i w jego stosunku do świata. Sobór zrezygnował z wcześniejszej wizji Kościoła, utożsamianego z hierarchią. Przywrócił pełne kościelne "obywatelstwo" świeckim, którzy przez długie wieki wiedli żywot jakby na marginesie Kościoła. Dostrzegł potrzebę odnowy liturgii, tak aby stała się dziełem nie tylko księdza, ale całej wspólnoty wiernych. Uznał konieczność zaangażowania się Kościoła w ruch ekumeniczny, który wcześniej był poddawany, mówiąc delikatnie, radykalnej krytyce. Pozytywnie spojrzał na inne religie, szczególnie na judaizm. Uznał prawo każdej osoby do wolności religijnej. Przedsoborowe zamknięcie na świat przekuł w krytyczne i przyjazne otwarcie na niego. Odkurzył starą prawdę, że Kościół - na wzór Chrystusa - ma być sługą nie panem w świecie... Jeśli przed Soborem takie rzeczy przychodziły komukolwiek do głowy, to mogły to być tylko głowy szaleńców. Istota soborowej reformy polegała, jak sądzę, przede wszystkim na uświadomieniu sobie przez Kościół potrzeby ciągłego krytycznego "reformowania się" - zakorzenionego w apostolskim świadectwie wiary odnawiania się w świetle zmieniających się znaków czasu i w otwarciu na poruszenia Ducha Świętego. Innymi słowy: Sobór był wielkim początkiem odnowy Kościoła, a nie jej kresem.