Eklezjologia communio

Josef Meyer zu Schlochtern z Paderborn, przedstawiciel teologii fundamentalnej, kończąc swój przegląd dyskusji nad pojęciem „Lud Boży”, zwrócił uwagę, że soborowa Konstytucja dogmatyczna o Kościele rozdział poświęcony pojęciu „Lud Boży” zamyka stwierdzeniem, które wskazuje, iż termin ten określa strukturę trynitarną jako fundament ostatecznego przeznaczenia Kościoła. Tym sposobem debata powróciła do istotnego punktu: Kościół nie istnieje dla siebie samego, lecz ma być narzędziem Bożym, które skupia ludzi ze względu na Boga, by przygotować chwilę, gdy Bóg będzie „wszystkim we wszystkich” (1 Kor 15, 28). „Fajerwerki” związane z terminem „Lud Boży” całkowicie pozbawiły go sensu, ponieważ zagubiły pojęcie Boga. Bowiem Kościół, który istniałby tylko dla samego siebie, byłby — co ludzie zaraz zauważą — czymś zbędnym. Kryzys Kościoła, objawiający się kryzysem pojęcia „Lud Boży”, oznacza „kryzys Boga” — jest wynikiem pomijania tego, co najistotniejsze. Cała reszta zaś pozostaje tylko sporem o władzę, sporem, którego mamy w świecie już dostatecznie dużo i nie potrzebujemy go także w Kościele.

Można powiedzieć, że mniej więcej od 1985 roku, kiedy to odbył się synod specjalny biskupów, który miał dokonać bilansu posoborowego dwudziestolecia, dominuje dążenie, by całość soborowej eklezjologii zamknąć w jednym podstawowym pojęciu: communio. Z radością powitałem te nowe wysiłki, w miarę swych sił starając się przetrzeć im drogę. Trzeba jednak od razu dodać, że słowo communio nie zajmuje w soborowych tekstach centralnej pozycji. Niemniej może ono, jeśli je trafnie rozumiemy, służyć jako synteza istotnych treści eklezjologii Soboru Watykańskiego II. Wszystkie istotne elementy chrześcijańskiego pojęcia communio zawiera donośne sformułowanie z Pierwszego Listu św. Jana Apostoła, które można uznać za kryterium trafności chrześcijańskiego rozumienia communio: „oznajmiamy wam, cośmy ujrzeli i usłyszeli, abyście i wy mieli współuczestnictwo z nami. A mieć z nami współuczestnictwo znaczy: mieć je z Ojcem i z Jego Synem Jezusem Chrystusem” (1 J 1, 3).

Przytoczone słowa ukazują źródło communio: spotkanie z Jezusem Chrystusem, Synem Bożym, który stał się ciałem i który dzięki głosowi Kościoła dociera do ludzi. W ten sposób rodzi się wspólnota ludzi, której fundament stanowi wspólnota z Bogiem w Trójcy jedynym. Wspólnotę ludzi z Bogiem zapośrednicza wspólnota Boga z ludźmi, którą jest w swej osobie Chrystus; spotkanie z Chrystusem stwarza z Nim wspólnotę, a dzięki temu również wspólnotę z Ojcem w Duchu Świętym; dlatego wzajemnie jednoczy ono ludzi.

Wszystko to zdąża do pełnej radości: Kościół ma w sobie eschatologiczną dynamikę. Słowa o pełnej radości nawiązują do mowy pożegnalnej Jezusa, a zatem do wielkanocnej tajemnicy i do ponownego przyjścia Pana w wielkanocnej chrystofanii, która zmierza ku Jego pełnemu przyjściu w nowym świecie: „Będziecie się smucić, ale smutek wasz zamieni się w radość (...) Znowu jednak was zobaczę, i rozraduje się serce wasze (...). Proście, a otrzymacie, aby radość wasza była pełna” (J 15, 20. 22. 24). Porównując przytoczony fragment z odpowiednim fragmentem Ewangelii św. Łukasza (Łk 11, 13) — wezwanie do prośby — można dostrzec, że „radość” i „Duch Święty” są równoznaczne i że za słowem „radość” w Pierwszym Liście św. Jana Apostoła kryje się na pozór nie wspominany tam Duch Święty.