„Ontologiczna uprzedniość”

Chrystologiczna perspektywa poszerza i pogłębia tę wizję: dokument interpretuje historię — ponownie nawiązując do Starego Testamentu — jako historię miłości, toczącą się pomiędzy Bogiem i człowiekiem. Bóg znajduje i przygotowuje Oblubienicę dla Syna, jedną jedyną Oblubienicę, którą jest jeden jedyny Kościół. W nawiązaniu do słów Księgi Rodzaju, że mężczyzna i kobieta staną się „dwoje jednym ciałem” (Rdz 2, 24), idea Oblubienicy stopiła się z ideą Kościoła jako Ciała Chrystusowego, którego sakramentalny fundament stanowi Eucharystia. Ofiarowane zostaje jedno jedyne Ciało Chrystusa; Chrystus i Kościół stają się „dwoje jednym ciałem”, a Bóg w ten sposób staje się „wszystkim we wszystkich”. Ta ontologiczna uprzedniość Kościoła uniwersalnego, jednego jedynego Kościoła i jednego jedynego Ciała oraz jednej jedynej Oblubienicy, w stosunku do konkretnego empirycznego urzeczywistnienia w poszczególnych Kościołach lokalnych wydaje mi się tak ewidentna, że trudno mi zrozumieć podnoszone przeciw niej sprzeciwy.

Wydają mi się one możliwe tylko wtedy, gdy ktoś nie chce i nie może dostrzec wielkiej Bożej idei Kościoła, być może z rozpaczy nad jego ziemską niedoskonałością. Komuś takiemu idea ta jawi się jako teologiczne marzycielstwo; pozostaje więc czysto empiryczna rzeczywistość współobecnych Kościołów. To zaś oznacza, że Kościół jako zagadnienie teologiczne zostaje całkowicie przekreślony. Komuś, kto potrafi dostrzec Kościół już tylko w ludzkich organizacjach, pozostaje w istocie tylko beznadzieja. Ktoś taki porzucił nie tylko eklezjologię autorów dokumentu Kongregacji, lecz także eklezjologię Nowego Testamentu i starotestamentową ideę Izraela. Notabene, w Nowym Testamencie nie musimy czekać do pism Pawłowych i do Apokalipsy, by przeczytać o pierwszeństwie Kościoła uniwersalnego przed Kościołami lokalnymi, potwierdzonym przez Kongregację Nauki Wiary. W samym sercu listów większych św. Pawła, w Liście do Galatów, Apostoł mówi nam o niebieskim Jeruzalem, i to nie jako o czymś eschatologicznym, lecz jako o czymś, co nas wszystkich poprzedza: „Natomiast górne Jeruzalem cieszy się wolnością i ono jest matką naszą” (Ga 4, 26). Heinrich Schlier zauważa, że dla św. Pawła, podobnie jak dla pokrewnej tradycji żydowskiej, górne Jeruzalem jest nowym eonem. Dla Apostoła ten nowy eon jest już obecny „w chrześcijańskim Kościele. Chrześcijański Kościół jest dlań w swych dzieciach niebieskim Jeruzalem”.

Jeśli ontologicznemu pierwszeństwu jednego jedynego Kościoła nie sposób przeczyć z całą powagą, to jednak nie ma wątpliwości, że pytanie o czasowe pierwszeństwo jest już nieco trudniejsze. List Kongregacji Nauki Wiary odwołuje się w tej kwestii do Łukaszowej relacji o narodzinach Kościoła z Ducha Świętego w dzień Pięćdziesiątnicy. Przedmiotem dyskusji nie jest tu pytanie o historyczność doniesień św. Łukasza, lecz teologiczna wymowa, o którą mu chodzi. Kongregacja Nauki Wiary zwraca przy tym uwagę, że Kościół rozpoczął swe istnienie jako wspólnota zebranych wraz z Maryją stu dwudziestu uczniów, a zwłaszcza jako uzupełniona wspólnota Dwunastu, nie będących członkami żadnego z Kościołów lokalnych, lecz Apostołami, którzy będą nieść Ewangelię po krańce świata. Dla objaśnienia można dodać, że Dwunastu jest starym i nowym Izraelem jednocześnie, jednym jedynym Izraelem Boga, Izraelem, który obecnie — co od początku implikowało pojęcie Ludu Bożego — rozciąga się na wszystkie narody i we wszystkich narodach staje się podstawą jednego jedynego Ludu Bożego.

Stwierdzenie to potwierdzają dwie kolejne okoliczności. Po pierwsze, Kościół już w chwili swych narodzin mówił wszystkimi językami. Ojcowie Kościoła nowotestamentową opowieść o cudzie języków słusznie interpretowali jako antycypację catholica — Kościół od pierwszej chwili swego istnienia jest katholon: Kościołem obejmującym cały świat. Stąd św. Łukasz gromadę słuchaczy opisuje jako pielgrzymów z całego świata, opierając się na tablicy dwunastu narodów, która ma sygnalizować, że grono przybyłych obejmowało wszelkie nacje; św. Łukasz tę hellenistyczną tablicę narodów poszerzył o trzynastą nazwę: Rzymian, czym bez wątpienia chciał jeszcze raz podkreślić ideę orbis.