Propozycja Waltera Kaspera

Walter Kasper niezupełnie trafnie oddaje intencję tekstu Kongregacji Nauki Wiary, gdy stwierdza, że jerozolimska gmina pierwotna w rzeczywistości była jednocześnie Kościołem uniwersalnym i Kościołem lokalnym, i gdy wywodzi dalej: „Odzwierciedla to wszakże Łukaszowe ujęcie; albowiem, z historycznego punktu widzenia, przypuszczalnie od samego początku istniało kilka gmin — obok gminy jerozolimskiej również gminy w Galilei”. W tym miejscu nie chodzi o pytanie, kiedy dokładnie i gdzie najpierw powstały gminy chrześcijańskie — pytanie, które w ostatecznym rozrachunku musi dla nas pozostać bez odpowiedzi — lecz o wewnętrzny początek Kościoła w czasie, który to początek chce nam opisać św. Łukasz i który, wychodząc poza wszelkie dane empiryczne, wywodzi on z mocy Ducha Świętego. Przede wszystkim zaś nie można oddać sprawiedliwości Łukaszowemu przekazowi, głosząc, iż pierwsza gmina jerozolimska była jednocześnie Kościołem uniwersalnym i Kościołem lokalnym. W relacji św. Łukasza absolutnym początkiem nie jest pierwsza gmina jerozolimska, lecz fakt, że w Dwunastu stary Izrael, który jest jeden jedyny, staje się nowym Izraelem i że ten jeden jedyny Izrael Boga, dzięki cudowi języków, ukazuje się — zanim jeszcze doszło do powstania jerozolimskiego Kościoła lokalnego — jako jedność, która obejmuje wszelki czas i wszelką przestrzeń. Dzięki przybyłym pielgrzymom, którzy pochodzą ze wszystkich nacji, wspólnota ta rozciąga się natychmiast na wszystkie narody świata. Być może nie należy przeceniać wagi pytania o czasowe pierwszeństwo Kościoła uniwersalnego, które św. Łukasz jednoznacznie stwierdza w swej relacji. Istotne pozostaje wszak to, że w osobie Dwunastu Kościół przez jednego Ducha rodzi się od początku dla wszystkich narodów i dlatego również od pierwszej chwili jest nastawiony na obecność we wszystkich kulturach, by właśnie tym sposobem być jednym jedynym Ludem Bożym: nie jest tak, że jedna gmina lokalna powoli rozszerza się, lecz tak, że zaczyn zawiera w sobie całość i dlatego od pierwszej chwili cechuje się uniwersalnością.

Na teologicznym gruncie trudno więc zrozumieć sprzeciw, z jakim spotkała się wypowiedź o uprzedniości Kościoła uniwersalnego. Reakcję tę można pojąć jedynie jako następstwo podejrzenia, które zostało sformułowane w następujący sposób: „Formuła staje się całkowicie problematyczna, gdy jeden jedyny Kościół uniwersalny jest po kryjomu utożsamiany z Kościołem rzymskim, a de facto z papieżem i kurią. Jeśli tak wyglądają sprawy, to dokumentu Kongregacji Nauki Wiary nie można traktować jako wypowiedzi, która pomaga wyklarować eklezjologię communio, lecz jako jej odsunięcie i jako próbę restauracji rzymskiego centralizmu”.