1072-mysl | mysli-sex | sform-zywil
bold = Main text
Rozdzial grey = Comment text
501 3 | ostrości, na przykład usiłowań myślicieli katolickich, by filozofować
502 3 | zapytywania nie dostaje także tym myślicielom, którzy co prawda doświadczyli
503 2(33) | Albert Camus, Le mythe de Sisyphe, Paris 1942,
504 1(13) | System der Sittenlehre, w: Nachgelasene Werke, Bonn 1835,s. 30. ~
505 1 | jeszcze chłodniej? Czy nie nadciąga stale noc, noc coraz większa?" 29 ~ ~
506 2 | polegać. Z każdej strony może nadejść owa osobliwa wyblakłość,
507 2 | najwyżej dzięki jakiemuś nadrzędnemu sensowi, na przykład w kontekście
508 2 | wewnętrzna kruchość owej naiwnej wiary w sensowność. Moje
509 1 | sam Bóg okazuje się naszym najdłużej trwającym kłamstwem"18.
510 1 | niemieckiego idealizmu dają najdobitniejszy wyraz teologicznej istocie
511 1 | przeciwnie, pozostają one najdobitniejszym przejawem właściwego czynnika
512 2 | stopniu respektowalną - najdzielniejszy z wszystkich rodzajów ucieczek. ~
513 1 | całej swej powadze i ze swej najgłębszej podstawy zmartwychwstać
514 1 | sceptycyzmem, który wyróżnia najkonsekwentniejszych protagonistów Oświecenia.
515 3 | niczym zatrzymać, a już najmniej przed samym sobą? ~Ten uproblematyczniający
516 3 | absolutne narodziny, stanowi najniezwyklejszą chwilę, jakiej może doświadczyć
517 1 | sądzimy, żyjemy", stanowi "najpewniejszą i najtrwalszą rzecz, którą
518 1 | wszystko zarazem obejmująca, w najpogodniejszą wolność swej postaci"23.
519 3 | pojmuje niemoc jako swą najrdzenniejszą istotę, odmawia sobie dumy
520 1 | pytanie o Boga pozostaje w najściślejszym związku z filozofowaniem
521 1 | stanowi "najpewniejszą i najtrwalszą rzecz, którą potrafi jeszcze
522 Intro | Największe nowsze wydarzenie - że Bóg
523 1 | pewności, której ze swej najwłaściwszej natury stale poszukuje -
524 2 | sensowne same z siebie, lecz co najwyżej dzięki jakiemuś nadrzędnemu
525 2 | rzeczywistości mogę być, jak sądzę, najzupełniej pewien. Podobnie siebie
526 3 | Filozofujący człowiek dopiero teraz należycie pojmie własne istnienie.
527 2 | ja sam i relacja między nami jesteśmy w ogóle rzeczywiści. ~
528 1 | nie inaczej niż zasadniczy namysł nad jej istotą, pokazuje
529 2 | oszukuje, co, po głębszym namyśle, każe nam skonstatować,
530 1 | problematyczności. Przykład: naoczność może mnie mamić, że obraz,
531 1 | mu nicość - jako żywą i napędzającą moc negacji - wchłonąć we
532 1 | obecnemu w nim czynnikowi napędzającemu. Bezspornie czynnikiem tym
533 2 | problematyczności: przejmuje mnie ona, napiera na mnie i sama z siebie
534 1 | pewność załamuje się pod naporem zapytywania. Oczywistość,
535 2 | Rzeczywiste jest zatem to, co napotykamy jako samo z siebie się nam
536 2 | wydawać sensownymi. Czy jednak naprawdę są takie? Jeśli pytanie
537 1 | która jest miejscem jej narodzin"24, filozofii udaje się
538 3 | przeobraża się w absolutne narodziny, stanowi najniezwyklejszą
539 3 | jednak na tyle radykalne, by naruszyć przekonanie o ostatecznej
540 1 | rozbiły ją krytyczne ataki ich następców. U końca wszystkich prób
541 3 | pytającego w najgłębszą niemoc, a następnie, w przeciwieństwie do tego,
542 2 | kontekście. Ponownie jednak nasunie się mi pytanie, czy on sam
543 2 | wyzwaniem skierowanym do naszej wolności: wzywa nas mianowicie,
544 Intro | Nietzsche, śmierć Boga, to temat naszych rozważań musi się wydać
545 1 | nauki"13; dla Schellinga natomiast "nieustannym dowodzeniem [
546 Intro(5)| Bultmann, Das Problem der "Natürlichen Theologie", w: tegoż, Gesammelte
547 Intro | artykule o Problemie "teologii naturalnej": "Wszelkie rozprawianie
548 1 | której ze swej najwłaściwszej natury stale poszukuje - pewności
549 1 | jego najbardziej własnej naturze - w radykalności swego nieustannego
550 1 | Schellinga filozofia jest "nauką, która... wszędzie zdąża
551 1 | zapytywanie. W życiu i w naukach zapytuje się wszakże na
552 1 | teorią Boga czyli teorią nauki"13; dla Schellinga natomiast "
553 3 | szczególny charakter. Heidegger nawiązuje do Nietzscheańskich słów: "
554 1 | które często widzi się nazbyt jednostronnie jako okres
555 Intro | względzie tę sytuację, Nietzsche nazywa siebie "prorokiem pomroki
556 1 | pierwszy element zwykło się nazywać "pierwiastkiem boskim" czy
557 2 | pojęcie "rzeczywisty". Kamień nazywam rzeczywistym, gdy leży on
558 1 | jako żywą i napędzającą moc negacji - wchłonąć we własny system
559 2 | nicość jako domniemany, choć negatywny pewnik. Właściwie rzeczywisty
560 3 | wskazująca na absolutny czynnik negujący, który jako źródło wszelkiej
561 Intro(4)| Karl Barth, Nein! Antwort an Emil Brunner,
562 3 | problematyczność. Albowiem, jak powiada neoplatonik Proklos: "Bóg jest... niewymowny
563 2 | rzeczywistość, sama nie dając się niczemu zdystansować. Odrzeczywistniając
564 1 | niepojęta, staje się jeszcze niebezpieczniejsza. Być może dotychczasowe
565 1 | jest w najwyższym stopniu niebezpiecznym zajęciem? Czy mamy i czy
566 3 | widzi w "szoku możliwego niebycia"35, którego doznaje się
567 2 | środku pomiędzy byciem i niebyciem. ~Mógłby ktoś wysunąć zarzut,
568 2 | nihilizmu traci tym samym pozór niejakiej abstrakcyjności, który mogło
569 3 | sensowności. Wyraża się ono w dość niejasnym pojęciu Logosu. Ten, który
570 2 | sczeznie w cieniu nihilizmu. Niejedno zdaje się ją nieuchronnie
571 2 | drobiazg; potem może się niekiedy zdarzyć, że zostajemy nieuchronnie
572 2 | doświadczając tym sposobem swej niemocy względem niego. Rzeczywiste
573 3 | która uprzednio stała się niemożliwa. ~Pierwsza wskazówka co
574 2 | problematyczność wtrąca nas w naszą niemożność. W wolności decyzji podstawowej
575 3 | zachowuje swą ostateczną nienaruszalność, ponieważ jest tożsamy z
576 2 | jednak jak samobójstwo jako nieodwołalny czyn kładzie kres istnieniu,
577 3 | wyraża postawę, która jest nieodzowna rzetelnemu człowiekowi"41.
578 1 | utrzymać w takiej ostatecznej nieosłoniętości? Czy, zapadając się w problematyczność
579 2 | dzielności wybrać się w niepewną i grząską drogę, być gotowy
580 2 | rzeczywiste, wyślizguje się w niepochwytność. Właściwie rzeczywiste jest
581 1 | nihilistyczna groźba, nie pokonana i niepojęta, staje się jeszcze niebezpieczniejsza.
582 1 | wymiarze boskim. Pierwszy, nieporuszony poruszyciel, którego Arystoteles
583 2 | wszystko prześlizguje się w nierzeczywistość i w której uderza nas problematyczność
584 2 | niczego stałego: wątłość, niesamowitość, nieswojość, spowijająca
585 2 | wszelki sens i z której niesamowitości wynurza się totalny bezsens
586 1 | Czy nie błądzimy jak przez nieskończoną nicość? Czy nie owiewa nas
587 1 | aspekt dotyczy wewnętrznej nieskończoności zapytywania filozoficznego.
588 2 | wątłość, niesamowitość, nieswojość, spowijająca wszystko zasłona
589 3 | zawieszenia - słowa są trafne i nietrafne zarazem. Prawdziwie filozoficzna
590 1 | rozprawiania o Bogu stoi Nietzscheańska teza: "Bóg jest martwy"17.
591 3 | Heidegger nawiązuje do Nietzscheańskich słów: "Obalono, właściwie
592 3 | zasadza się ona także na nieuchronności jego zbliżania się do śmierci.
593 1 | filozoficzną zdaje się czekać nieuchronny zmierzch. ~Dwoiste pytanie,
594 2 | gdy ciągle doświadcza się nieuchwytności wszelkiego sensu. ~Czy zatem
595 2 | czyste samobójstwo jest nieuniknione? Albo raczej: czy nie uchodzi
596 1 | istnienie Boga. Kant wśród "nieuniknionych zadań czystego rozumu" wymienia
597 2 | drogi. Po cóż właściwie to nieustanne, samo siebie wyniszczające
598 1 | naturze - w radykalności swego nieustannego zapytywania filozofowanie
599 1 | prawdy wszelkiego bytu. Tą nieustannością swego coraz głębiej drążącego
600 1 | dla Schellinga natomiast "nieustannym dowodzeniem [istnienia]
601 2 | czysto formalną, a stąd i niewiążącą argumentację. Ktokolwiek
602 2 | problematyczność pokazuje, w jak niewielkim stopniu rzeczywistość się
603 3 | neoplatonik Proklos: "Bóg jest... niewymowny bardziej niż wszelkie milczenie"53. ~
604 3 | filozoficznej okazują się niezadowalającymi. Stwierdzenie to odnosi
605 2 | lęku. Z rozmaitych, często niezbyt dostrzegalnych z początku
606 1 | Pytanie o Boga należy zatem niezbywalnie do filozofii, ba, wyrasta
607 1 | gwaranta wszelkiej prawdy. Ta niezdolność filozofowania ma przy tym
608 1 | bycia poszukują w tym, czemu nieznana jest jakakolwiek skończoność -
609 1 | zapytywania, która nie ma końca nigdzie prócz nicości. ~Czy takie
610 1 | nihilizmem. To zaś oznacza, że nihilistyczna groźba, nie pokonana i niepojęta,
611 1 | O teologicznej i o nihilistycznej istocie filozofii~Jak zatem
612 2 | początkowy pozór pewności: nikną teraz, stają się problematyczne.
613 3 | Myśleniu jest ono nawet bliższe niźli wierze." 48 Heideggerowskie
614 1 | przywołując obraz cienia i nocy, powiada: "Czy nie błądzimy
615 2 | ktoś wysunąć zarzut, iż nonsensem jest przypisywać problematyczności
616 3 | chrześcijańskiej Dobrej Nowiny"38. ~Również Karl Jaspers
617 1 | często kończyły się fiaskiem. Nowożytne wysiłki, by w bardziej zagrożonej
618 1 | pierwszy wielki reprezentant nowożytności, Kartezjusz, musi się upewnić
619 Intro | Największe nowsze wydarzenie - że Bóg jest
620 3 | wszakże maksymalnej baczności. Nowy początek nie powinien -
621 1 | którym opiera się religia nowych czasów" - chrześcijaństwo - "
622 3 | Nietzscheańskich słów: "Obalono, właściwie rzecz biorąc,
623 1 | teologii chrześcijańskiej, obecne w problematyce filozoficznej`19;
624 1 | czynnika poruszającego, obecnego we wszelkim filozofowaniu:
625 1 | historycznym; żyje ono dzięki obecnemu w nim czynnikowi napędzającemu.
626 2 | osobliwy sposób tracą swą gęstą obecność, odsuwają się od nas i wyślizgują,
627 1 | totalność, wszystko zarazem obejmująca, w najpogodniejszą wolność
628 2 | sami tonęli w nicości. "Objawiając"31 nicość, lęk, co próbuje
629 1 | zapytywanie jest właściwą mocą w obrębie istoty filozofii, mocniejszą
630 Intro | niebezpieczeństwo, którym dla nich obu pozostaje nihilizm. Nihilizm
631 1 | pod naporem zapytywania. Oczywistość, z jaką najwcześniejsi myśliciele
632 3 | mianowicie przypowieści bycia50, odbieranej w słuchaniu. Heidegger myśli
633 2 | jego drodze. Najbardziej odczuwalna jest dla nas tam, gdzie
634 2 | samobójstwa dla człowieka, który oddał się radykalności zapytywania,
635 2 | stawiam z całą powagą, to mogę odkryć, że moje czyny nie są sensowne
636 3 | pojmie własne istnienie. Odkryje, że tkwienie w problematyczności
637 3 | najrdzenniejszą istotę, odmawia sobie dumy i pretensji,
638 3 | jeszcze charakter krytycznego odniesienia. Gdy poważnie traktuje się
639 3 | mogłoby tu znów odzyskać swą odnowioną siłę wypowiadania. Albo
640 3 | filozofia jest "ciągłą próbą odparcia nihilizmu"42. Odeprzeć nihilizm
641 2 | się niczemu zdystansować. Odrzeczywistniając domniemaną rzeczywistość,
642 2 | Właśnie w tej swojej mocy odrzeczywistniania radykalna problematyczność
643 2 | samobójstwu w ten sposób, że odrzuca ciężar filozofowania? Filozoficzne
644 3 | Nie wymaga ona wprawdzie odrzucenia ciężaru istnienia, oznacza
645 3 | teologia filozoficzna, skoro po odrzuceniu wszystkich innych źródeł
646 3 | swej spełnionej postaci odsłonił się jako przyćmienie filozofowania
647 2 | tracą swą gęstą obecność, odsuwają się od nas i wyślizgują,
648 3 | problematyczności wszystkiego odtąd staje się dlań punktem widzenia,
649 2 | wyobrazić, by kogoś, kto odważył się na filozofowanie, straszliwa
650 1 | atak? Po pierwsze, poprzez odwołanie się do dziejów filozofii.
651 3 | już cztery lata później odwołuje to zdanie: "właściwym gestem
652 1(7) | Schelling, Philosophie der Offenbarung. Erstes Buch. Achte Vorlesung,
653 1 | absolutnym końcem. "Za nicość ofiarować Boga - to paradoksalne misterium
654 3 | Dokąd dotarliśmy? Czy nie ogarnia nas zawrót głowy wobec tego
655 2 | radykalnej problematyczności nie ogranicza się do doświadczenia lęku.
656 1 | ba, nawet nihilizm nie są okazjonalnymi zjawiskami na peryferiach
657 3 | wokół teologii filozoficznej okazują się niezadowalającymi. Stwierdzenie
658 1 | własny system i tym sposobem okiełznać. Stąd też o owym rygoryzmie
659 1 | jeszcze pochwycić nasze oko"28. To zaś znaczy: w konsekwentnym
660 1 | nazbyt jednostronnie jako okres zaufania do samego ludzkiego
661 3 | pewności, którą Jaspers określa jako wiarę filozoficzną,
662 3 | dlatego jednak, iżby "Boga" określała jako nicość; nie jest On
663 1 | jego punktem wyjścia jest określone ujęcie istoty filozofii,
664 1 | stanowi ośrodek filozofii określonej przez chrześcijaństwo. "
665 1 | zostaje przezeń explicite określony jako "Bóg"8. O teologicznym
666 1 | paradoksalne misterium ostatecznego okrucieństwa zachowano dla pokolenia,
667 3 | zapytywania. Na pomoc przywołują oni inne, pozafilozoficzne doświadczenia:
668 1(14) | Wilhelm Joseph Schelling, op.cit., dział I, tom 7, s.
669 1 | stanowi z gruntu właśnie opaczność, a nie prawda? Znów muszę,
670 1 | sam nie traci wszelkiego oparcia? Czy nie gubi wszelkiego
671 1 | jego sprawą może wyrosnąć oparta na podstawie prawda i rzeczywistość,
672 3 | zaprojektowania zarysów etyki, opartej na teologii filozoficznej.
673 1 | przyjąć "uczucie, na którym opiera się religia nowych czasów" -
674 3 | podstawy swej wolności. Opierając się na tym aspekcie, antropologia
675 2 | wszystkiemu innemu służy za opokę. Gdy jednak chcę pochwycić
676 Intro | właściwym tematem jest ów opuszczony znak zapytania - interesuje
677 3 | swe esencjalne istnienie. Osiągnięty na drodze załamywania się
678 3 | nawet miała to być osoba osób; bycie osoby bowiem także
679 2 | strony może nadejść owa osobliwa wyblakłość, w której wszystko
680 1 | doprowadziło nas zatem do osobliwego i przerażającego rezultatu.
681 2 | lęku wszystkie rzeczy w osobliwy sposób tracą swą gęstą obecność,
682 3 | sensie substancjalnego czy osobowego istnienia, lecz w znaczeniu
683 1 | że problem Boga stanowi ośrodek filozofii określonej przez
684 1 | przyznać: nie ma niczego, co ostałoby się wobec mego zapytywania,
685 1 | Pytanie o pierwsze i ostateczne podstawy i źródła prowadzi
686 1 | to paradoksalne misterium ostatecznego okrucieństwa zachowano dla
687 2 | otchłań problematyczności. Ostatnim słowem na drodze filozofowania
688 3 | problematyczności w jego całej ostrości, na przykład usiłowań myślicieli
689 2 | tą zaś łączy się wolność. Osunięcie w radykalną problematyczność
690 2 | ustalić ów sens, również i on osuwa się w otchłań problematyczności.
691 1 | wypowiedzi o Bogu ciągle osuwają się w problematyczność.
692 1 | najkonsekwentniejszych protagonistów Oświecenia. Gdy wreszcie u filozofów
693 2 | spostrzegamy, że ktoś nas oszukuje, co, po głębszym namyśle,
694 3 | podstawowego wszystko - zarówno otaczająca człowieka rzeczywistość,
695 2 | zaczynamy mieć uczucie, jakby otaczała nas już tylko nicość i jakbyśmy
696 3 | którym człowiek staje nad "otchłanią nicości"40, co więcej, stwierdza
697 2 | dopiero wtedy dochodzi się do otchłannego "pytania podstawowego metafizyki": "
698 2 | podtrzymywać pytanie o sens jako otwartą kwestię, także wówczas -
699 3 | A jednak tu, właśnie tu otwiera się możliwość nowego początku.
700 3 | Gdy mu się to powiedzie, otworzą się przed nim widoki na
701 3 | problematycznością. Na koniec otworzy się przed nim także możliwość
702 2 | każdej strony może nadejść owa osobliwa wyblakłość, w której
703 1 | przedtem pojawiająca się tu i ówdzie na peryferiach myślenia,
704 1 | swą teologiczną istotą, owe pierwsze zasady i źródła
705 1 | nieskończoną nicość? Czy nie owiewa nas pusta przestrzeń? Czy
706 1 | sposobem okiełznać. Stąd też o owym rygoryzmie bezbożności powiada
707 2 | filozofowania, przeto można je oznaczyć mianem filozoficznego doświadczenia
708 1 | w których, generalnie, panowałby bezruch bezproblemowości,
709 Intro | je porzucić w warunkach panowania nihilizmu? ~2. Czy w cieniu
710 1 | nicość ofiarować Boga - to paradoksalne misterium ostatecznego okrucieństwa
711 3 | gdy Jego istotę widzieli w paradoksalnej równoczesności bycia i nicości,
712 1 | że nie mamy prawdy”27; w paradoksalnym sformułowaniu: "Błędność
713 2 | gotowy na wszelki wstrząs, patrzeć bez drżenia na trwałe załamanie
714 3 | Dotyczy to na przykład Paula Tillicha. Swą teologię filozoficzną
715 3 | czy odsuwa"52, jest sprawą pełnego czci czekania raczej aniżeli
716 1 | dowodzi filozofowanie swej pełnej radykalności; kieruje się
717 1 | Można to ujaśnić z trzech perspektyw. ~Pierwszy aspekt stanowi
718 2 | podstawowa wyznacza również perspektywę, w której filozofującemu
719 3 | podstawowego pytania - w perspektywie tej staje się możliwa także
720 1 | filozofowie mniemają, że mogą być pewni świata, siebie samych czy
721 2 | domniemany, choć negatywny pewnik. Właściwie rzeczywisty jest
722 3 | Pośród ruiny wszelkich pewników uchowało się ono ze swą
723 Intro | brzmi pierwsze zdanie księgi piątej Wiedzy radosnej Friedricha
724 1 | ten "spekulatywny Wielki Piątek... w całej prawdzie i rygoryzmie
725 1 | jego prawdy rozumie jako pierwiastek boski czy jako Boga, to
726 1 | element zwykło się nazywać "pierwiastkiem boskim" czy też "Bogiem".
727 3 | uprzednio stała się niemożliwa. ~Pierwsza wskazówka co do niej będzie
728 1 | istnieje coś absolutnie pierwszego, stanowiącego o wszystkim,
729 Intro | wyraża pierwsze zdanie księgi pierwszej fragmentów wydanych pod
730 3 | jeszcze w roku 1953 Heidegger pisze: "Zapytywanie jest pobożnością
731 1 | przy czym teraz na głębszej płaszczyźnie, zapytać, co mogłoby mnie
732 1 | Droga ta nie dosięga wszakże płaszczyzny prawdziwego starcia z nihilizmem.
733 1 | esencjalnych znamion boskości. Platon lokuje idee w wymiarze boskim.
734 1 | aporiach sofistów. Usiłowania Platona i Arystotelesa, by w ich
735 3(53) | 11, w: Procli successoris Platonici in Platonis Theologiam libri
736 1 | z samego jej serca. Już pobieżne przypomnienie istoty filozofii
737 3 | pisze: "Zapytywanie jest pobożnością myślenia"49, ale już cztery
738 3 | problematyczności. Tyle tylko, że słowo "pochodzenie" należałoby tu rozumieć
739 3 | rozumieć jako Stamtąd, skąd pochodzi wyzwanie do zapytywania,
740 2 | Moje aktualne poczynania początkowo mogą się mi wydawać sensownymi.
741 2 | radykalnej problematyczności - początkowy pozór pewności: nikną teraz,
742 3 | transcendencji" czy też "Boga".44 Poczucie to nie jest już jednak sprawą
743 2 | sensowność. Moje aktualne poczynania początkowo mogą się mi wydawać
744 1 | jest radykalne zapytywanie. Podchodzi ono wszelką odpowiedź, podkopuje
745 1 | Boga, których tak często podejmowano się w czasach średniowiecza,
746 1 | Podchodzi ono wszelką odpowiedź, podkopuje wszelką pewność, w tym także
747 3 | drugiej strony, Jaspers podkreśla, że jego filozofia jest "
748 2 | sądzę, najzupełniej pewien. Podobnie siebie samego, który tę
749 3 | z zewnątrz dostarczonych podpórek i oprze się wyłącznie na
750 1 | ateistycznego"20. ~Gdy Bóg - podstawa wszelkiego bytu i źródło
751 1 | może wyrosnąć oparta na podstawie prawda i rzeczywistość,
752 2 | dla niego "doświadczeniem podstawowym nicości"30 i jako taki stanowi
753 2 | okazuje się zawodzić. Trzeba podtrzymywać pytanie o sens jako otwartą
754 1 | pytania, ale tego czy innego poglądu nie zapytuje o jego racje,
755 2 | tracą dlań - w miarę jak pogrąża się on w radykalnej problematyczności -
756 1 | się później coraz bardziej pogrążał w głębiach problematyczności.
757 1 | idea nicości, już przedtem pojawiająca się tu i ówdzie na peryferiach
758 2 | tak to rozumie, ten nie ma pojęcia, jak ponętna może być pokusa
759 3 | światła i ciemności - w pojęciach, które w swym sprzecznym
760 3 | przeobrażoną, bo filozoficznie pojętą w swej głębi. Filozofujący
761 2 | zapytywania. Samobójstwo, głębiej pojęte, jest ucieczką od filozofowania,
762 Intro | zatem w świetle właściwie pojętej istoty filozofowania teologia
763 3 | dopiero teraz należycie pojmie własne istnienie. Odkryje,
764 3 | jeszcze w dostatecznej mierze. Pokazaliśmy wprawdzie, jak z perspektywy
765 3 | o Bogu nie wyrasta, jak pokazują te przykłady, z doświadczenia
766 1 | okrucieństwa zachowano dla pokolenia, które właśnie teraz zaczyna
767 1 | nihilistyczna groźba, nie pokonana i niepojęta, staje się jeszcze
768 2 | pojęcia, jak ponętna może być pokusa samobójstwa dla człowieka,
769 2 | siebie, wbrew wszelkiej pokusie ucieczki w samobójstwo bądź
770 1 | Nawet Voltaire i Rousseau pokusili się o dowody na istnienie
771 2 | niczego, na czym można by polegać. Z każdej strony może nadejść
772 Intro | Bultmanna. Barth w swej gniewnej polemice, skierowanej przeciwko Emilowi
773 1 | zapytywanie. Co więcej, właśnie na polu teologii filozoficznej radykalność
774 2 | znoszącym siebie środku pomiędzy byciem i niebyciem. ~Mógłby
775 3 | radykalnego zapytywania. Na pomoc przywołują oni inne, pozafilozoficzne
776 Intro | nazywa siebie "prorokiem pomroki i zaćmienia Słońca, którym
777 3 | dumającego znaczy to: Bóg, pomyślany jako wartość, choćby i najwyższa,
778 2 | Radykalna problematyczność jest ponadto rzeczywistością w wyróżnionym
779 2 | ten nie ma pojęcia, jak ponętna może być pokusa samobójstwa
780 Intro | tu zmierzyć. ~Rozważania poniższe dzielić się będą na trzy
781 2 | współdziałania, jako że wyzwanie poprzedza wszelką wolność, niemniej
782 2 | doświadczenie problematyczności, poprzedzające samo zapytywanie. Zanim
783 2 | zdaje się ją nieuchronnie popychać do samobójstwa. ~Jak ma
784 1 | przejawem właściwego czynnika poruszającego, obecnego we wszelkim filozofowaniu:
785 1 | Pierwszy, nieporuszony poruszyciel, którego Arystoteles ujmuje
786 1 | bezpośredniemu istnieniu, porwał wir problematyczności? Czy
787 Intro | czy też filozofia musi je porzucić w warunkach panowania nihilizmu? ~
788 3 | radykalnego zapytywania. Pośród ruiny wszelkich pewników
789 2 | tej wędrówki. ~Mógłby tak postąpić, gdyby decyzja o zapytywaniu
790 3 | on, że "nihilizm wyraża postawę, która jest nieodzowna rzetelnemu
791 3 | powiedzieć człowiek, który w postawie filozofowania trwa mimo
792 2 | rzecz? Być może słusznie postępuje ten, kto w konkretnym momencie
793 3 | widzenia, z którego perspektywy postrzega on i tłumaczy rzeczywistość -
794 2 | nieuchronnie wyrzuceni poza to poszczególne zdarzenie, aż stwierdzamy,
795 1 | poważnie zapytującym, gdyby nie poszukiwał odpowiedzi - sceptycystyczna
796 1 | Najwcześniejsi filozofowie poszukiwane przez siebie źródło wszelkiego
797 1 | wszelkiego myślenia i bycia poszukują w tym, czemu nieznana jest
798 1 | najwłaściwszej natury stale poszukuje - pewności co do ogółu bytów
799 1 | najtrwalszą rzecz, którą potrafi jeszcze pochwycić nasze
800 1 | filozofii późnoantycznej nie ma potrzeby wspominać. Nic dziwnego
801 1 | teologię filozoficzną. ~Potwierdza to rzut oka na dwa i pół
802 2 | absolutnej problematyczności. Potwierdzenie tego znajduje każdy, kto
803 1 | prawdziwym, to musi się ono potwierdzić w świetle czegoś, co samo
804 1 | odpowiedzi - sceptycystyczna art pour art nie jest filozofią -
805 1 | może i musi w całej swej powadze i ze swej najgłębszej podstawy
806 2 | pytanie to stawiam z całą powagą, to mogę odkryć, że moje
807 3 | filozoficznej brak byłoby powagi, gdyby nie wpływało ono
808 2 | Istnieje tylko jeden prawdziwie poważny problem filozoficzny: samobójstwo." 33
809 3 | zapytywania. Gdy mu się to powiedzie, otworzą się przed nim widoki
810 3 | zostawia za sobą wszelką powierzchowną rzeczywistość, a tym samym
811 2 | Powiedzmy, że się nam coś nie powiodło w życiu codziennym - ot,
812 2 | dostrzegalnych z początku powodów możemy stanąć przed nicością.
813 1 | wszelkich krystalizacji myśli powracać do zapytywania. ~Trzeci
814 3 | sztuki. ~Czy jednak - by powrócić do naszego podstawowego
815 1 | gwaranta prawdy, by móc na powrót odzyskać pewność, utraconą
816 3 | pomoc przywołują oni inne, pozafilozoficzne doświadczenia: doświadczenie
817 Intro | filozoficzna" zawiera się pozbawiona wszelkiego sensu sprzeczność.
818 1 | utrzymało się także w jej późniejszych dziejach. Jeszcze dla Schellinga
819 1 | teologicznym charakterze filozofii późnoantycznej nie ma potrzeby wspominać.
820 1 | wiedzę o bóstwie, utonęły w późnoantycznym sceptycyzmie bądź przeobraziły
821 1 | bezproblemowości, przeciwnie, pozostają one najdobitniejszym przejawem
822 2 | zapytującego człowieka, nie pozostając w jego dyspozycji. Dlatego
823 2 | totalny bezsens jako jedyna pozostająca nam możliwość. Nic dziwnego,
824 3 | wyłaniania. Ale również takie - pozostające w stanie zawieszenia - słowa
825 3 | jedynym "jest", które jeszcze pozostało, jest rzeczywistość zniesiona
826 3 | Z jakiego jednak tytułu pozostawia się mu ją? Czy nie sprzeciwia
827 3 | widzenia. Gdy filozofujący pozwolił pytaniu, by wybrzmiało aż
828 1 | zajmuje w nich dominującą pozycję. Najwcześniejsi filozofowie
829 3 | doszli w swym myśleniu do pozytywnych tez, ku którym nie zwrócili
830 3 | właściwym i jedynym momentem pozytywnym. ~Wszystko to musiałby powiedzieć
831 Intro | zaćmienia Słońca, którym równych prawdopodobnie nie było dotąd na Ziemi".3
832 1 | dosięga wszakże płaszczyzny prawdziwego starcia z nihilizmem. To
833 1 | jest pewne. Podstawę jego prawdziwości mógłbym, powiedzmy, widzieć
834 1 | przez chrześcijaństwo. "Prawdziwy filozof", powiada Augustyn,
835 1 | poznaniu mam się upewnić jako o prawdziwym, to musi się ono potwierdzić
836 3 | istotę, odmawia sobie dumy i pretensji, uczy się cierpliwości,
837 3 | jego filozofia jest "ciągłą próbą odparcia nihilizmu"42. Odeprzeć
838 1 | chrześcijańskiej, obecne w problematyce filozoficznej`19; w ślad
839 1 | inna sprawa może stać się problematyczna dla filozofującego człowieka.
840 3 | mimo całego przerażenia problematycznością. Na koniec otworzy się przed
841 3 | doświadczenia radykalnej problematycznośóci, Bóg nie może się jawić
842 1 | tysiąclecia dziejów filozofii. Problematyka Boga zajmuje w nich dominującą
843 Intro | stwierdza w swym artykule o Problemie "teologii naturalnej": "
844 2 | rzeczywisty jest raczej ów proces, w którym wszystko, co domniemanie
845 3(53) | Platonis Theologiam, II, 11, w: Procli successoris Platonici in
846 Intro | należy a limine, już na progu odeprzeć. Strawna może być
847 1 | dzisiaj spotyka się doniosłe projekty filozoficzne, które miary
848 Intro | Nietzsche nazywa siebie "prorokiem pomroki i zaćmienia Słońca,
849 1 | wyróżnia najkonsekwentniejszych protagonistów Oświecenia. Gdy wreszcie
850 Intro | wielkich współczesnej teologii protestanckiej: Karla Bartha i Rudolfa
851 2 | filozoficzne nie pojawia się w próżni. Przeciwnie, jest ono odpowiedzią -
852 1 | zapytywania - zachowuje prymat. Uwidocznił to już rzut
853 1 | istnienia ani nicości"25; przechodząc przez doświadczenie nicości,
854 1 | bolesnym wprawdzie, ale przecież tylko przejściem, to u Nietzschego
855 2 | nie jestem zdolny wystąpić przeciw niej, jestem skazany na
856 3 | najgłębszą niemoc, a następnie, w przeciwieństwie do tego, owo Stamtąd jako
857 1 | pozwala pokazać coś zupełnie przeciwnego. Filozofia z dawien dawna
858 2 | Na wyciągnięcie ręki leży przede mną jakaś rzecz, której
859 3 | jednak, iż filozofujący przedkłada sobie w decyzji podstawowej
860 1 | Filozofia z dawien dawna ma za przedmiot ogół bytów, który rozważa,
861 1 | filozofię nie tyle od strony jej przedmiotów, co raczej pod kątem sposobu,
862 1 | rozpatrywaliśmy ją od strony jej przedmiotu: ogółu bytów, pierwszych
863 3(53) | Hamburg 1618 (fotomechaniczny przedruk, Frankfurt a. Main 1960)
864 2 | się zastanowić, czy owego przedsięwzięcia, które tak wyraźnie kończy
865 2 | współczesnej filozofii nikt nie przedstawił tego źródłowego doświadczenia
866 1 | sposobem idea nicości, już przedtem pojawiająca się tu i ówdzie
867 3 | możliwą dla kogoś, kogo przejął Chrystus"37. Przezwyciężenie
868 1 | pozostają one najdobitniejszym przejawem właściwego czynnika poruszającego,
869 1 | filozoficznych? Istota filozofii, przejawiająca się w jej długich dziejach,
870 2 | także problematyczności: przejmuje mnie ona, napiera na mnie
871 1 | wprawdzie, ale przecież tylko przejściem, to u Nietzschego staje
872 2 | koniecznością. Nikogo nie można przekonać środkami logicznymi, że
873 3 | sprzeciwia się to konsekwentnie przemyślanej istocie radykalnego zapytywania?
874 3 | rzeczywiście absolutna zagłada przeobraża się w absolutne narodziny,
875 1 | późnoantycznym sceptycyzmie bądź przeobraziły się w wiarę religijną. Dowody
876 3 | tłumaczy rzeczywistość - przeobrażoną, bo filozoficznie pojętą
877 3 | przeciwko sobie samemu, przepadła wszelka pewność. Moment,
878 1 | nas zatem do osobliwego i przerażającego rezultatu. Ze swej istoty
879 3 | filozofowania trwa mimo całego przerażenia problematycznością. Na koniec
880 2 | wyblakłość, w której wszystko prześlizguje się w nierzeczywistość i
881 1 | Czy nie owiewa nas pusta przestrzeń? Czy nie stało się jeszcze
882 1 | mógłbym, powiedzmy, widzieć w przeświadczeniu, że człowiek jako taki zasadniczo
883 3 | Bóg i bogowie... wchodzą w prześwit bycia... o tym zrządza bycie"51.
884 3 | radykalna problematyczność przeszywa wszelką rzeczywistość, a
885 1 | wszelkiego bytu, zostaje przezeń explicite określony jako "
886 3 | kogo przejął Chrystus"37. Przezwyciężenie radykalności wątpienia,
887 3 | jakkolwiek czyni on wszystko, by przezwyciężyć tradycyjną, teologicznie
888 Intro | jakkolwiek gwałtowne by mógł przybierać formy, zatroskanemu spojrzeniu
889 3 | jednak, iż pytanie, czy "Bóg przybliża się czy odsuwa"52, jest
890 1 | filozofia jest teologią"15. Gdy przybliżamy się do czasów współczesnych,
891 3 | postaci odsłonił się jako przyćmienie filozofowania przez problematyczność,
892 2 | radykalną problematyczność przydarza się nam wprawdzie bez naszego
893 Intro | tymi zatem twierdzeniami przyjdzie się nam tu zmierzyć. ~Rozważania
894 3 | jako tego, kto, wyzwany do przyjęcia swej esencjalnej skończoności,
895 2 | wszelkie niebezpieczeństwo, przyjęli na siebie ciężar filozofowania. ~
896 3 | uporczywie rzeczy ani siebie, przyjmuje głęboką skończoność jako
897 2 | jeśli się mu dokładniej przyjrzeć, samo nie jest problematyczne?
898 3 | wyrasta, jak pokazują te przykłady, z doświadczenia filozofowania
899 2 | zarzut, iż nonsensem jest przypisywać problematyczności właściwą
900 1 | jej serca. Już pobieżne przypomnienie istoty filozofii jest więc
901 1 | Akwinu cała filozofia jest "przyporządkowana poznaniu Boga"10. To samo
902 3 | zapytywanie, lecz słuchanie przyrzeczenia", mianowicie przypowieści
903 3 | swej egzystencji. Musi on przystać na rozłąkę: rozłąkę z rzeczywistością
904 3 | problematyczności, przeciwnie, przyswajając sobie w swej decyzji problematyczność
905 2 | rzeczywistość, w której przyszło nam działać. Gdy jednak,
906 3 | radykalnego zapytywania. Na pomoc przywołują oni inne, pozafilozoficzne
907 1 | myśli Nietzsche, gdy, znów przywołując obraz cienia i nocy, powiada: "
908 2 | stała się ona wątpliwa, przywrócić ją w takim czy innym kształcie
909 1 | Filozofujący musi wówczas przyznać: nie ma niczego, co ostałoby
910 1 | wszystko uległo zawaleniu, przyzwolić, by trwałe stanowiska wiary
911 3 | sensie ukazują się w tym punkcie zarysy nowego początku?
912 1 | nicość? Czy nie owiewa nas pusta przestrzeń? Czy nie stało
913 3 | problematyczność wprowadza pytającego w najgłębszą niemoc, a następnie,
914 1 | poglądu nie zapytuje o jego racje, ten nie jest człowiekiem
915 3 | zewnętrznej jako struktura racjonalna), zachowuje swą ostateczną
916 1 | kieruje się ono ku korzeniom - radices. Skoro zaś filozofia, zgodnie
917 Intro | zdanie księgi piątej Wiedzy radosnej Friedricha Nietzschego.1
918 2 | radykalnego zapytywania i radzi mu, by się nie imał filozofowania.
919 3 | tak samo jak i wysiłek "ratowania... przed nihilizmem"46,
920 3 | wątpienia, która stanowiła rdzennie filozoficzny początek u
921 1(12) | Immanuel Kant, Kritik der reinen Vernunft, B 7. ~
922 2 | problematyczne. Na wyciągnięcie ręki leży przede mną jakaś rzecz,
923 2 | problematyczne, czy rzecz, ja sam i relacja między nami jesteśmy w ogóle
924 1 | uczucie, na którym opiera się religia nowych czasów" - chrześcijaństwo - "
925 1 | przeobraziły się w wiarę religijną. Dowody na istnienie Boga,
926 2 | takim czy innym kształcie religijnej albo światopoglądowej afirmacji
927 1 | rozumu. Już pierwszy wielki reprezentant nowożytności, Kartezjusz,
928 2 | wszakże w najwyższym stopniu respektowalną - najdzielniejszy z wszystkich
929 1 | jeszcze w sposób radykalny resztki teologii chrześcijańskiej,
930 1 | osobliwego i przerażającego rezultatu. Ze swej istoty filozofowanie
931 3 | to może jedynie w geście rezygnacji. ~Gdy tym sposobem rozwiewa
932 2 | najdzielniejszy z wszystkich rodzajów ucieczek. ~Wszystko to wygląda
933 1 | nie zadowoli jednak tego rodzaju konstatacja. Jaką bowiem
934 3 | filozoficznym. Wprawdzie jeszcze w roku 1953 Heidegger pisze: "Zapytywanie
935 1 | Uwidocznił to już rzut oka na rolę zapytywania w dziejach filozofii:
936 1 | bóstwa11. Nawet Voltaire i Rousseau pokusili się o dowody na
937 3 | widzieli w paradoksalnej równoczesności bycia i nicości, światła
938 Intro | zaćmienia Słońca, którym równych prawdopodobnie nie było
939 3 | teologii filozoficznej jest rozbicie w obliczu problematyczności,
940 1 | istota filozofii, wkrótce rozbiły ją krytyczne ataki ich następców.
941 2 | którego źródłem nie jest żadne rozczarowanie życiowe, lecz rozpacz wobec
942 3 | ciszy. W najgłębszym sensie rozłąka oznacza - rozłąkę także
943 3 | podstawowej egzystencję rozłąkową, wyrzeka się wszelkich powierzchownych
944 1 | zapytuje się wszakże na rozmaite sposoby. Momentem, który
945 2 | do doświadczenia lęku. Z rozmaitych, często niezbyt dostrzegalnych
946 3 | radykalnie ujęta skończoność różni się od powierzchownych eksplikacji
947 2 | rozczarowanie życiowe, lecz rozpacz wobec braku jakiejkolwiek
948 1 | Wyraźnie można to dostrzec, rozpatrując istotę filozofii pod jeszcze
949 1 | istotę filozofii. Dotychczas rozpatrywaliśmy ją od strony jej przedmiotu:
950 3 | wobec tego całkowitego rozpłynięcia się rzeczywistości w problematyczności?
951 1 | że wszelka pewność wciąż rozpływa się w problematyczności.
952 3 | Swą teologię filozoficzną rozpoczyna on wprawdzie od "radykalnego
953 3 | Wprawdzie można jeszcze rozprawiać jakiś czas o Bogu, lecz
954 3 | rzeczywistość, a w ostatecznym rozrachunku także siebie samego, człowiek
955 3 | wszystkim (w ludzkim duchu jako rozum, w rzeczywistości zewnętrznej
956 1 | zapytać, czym jest filozofia rozumiana jako ludzki czyn, jako dokonanie,
957 1 | najwcześniejsi myśliciele greccy rozumieli świat z perspektywy pierwiastka
958 3 | problematyczności. ~Miano "Bóg", w rozumieniu teologii filozoficznej,
959 1 | przedmiot ogół bytów, który rozważa, jak formułuje to Arystoteles,
960 Intro | śmierć Boga, to temat naszych rozważań musi się wydać absurdalnym.
961 3 | rezygnacji. ~Gdy tym sposobem rozwiewa się wszelka własna możliwość
962 3 | istnienia i mogłaby się rozwinąć w filozofię dziejów i filozofię
963 Intro(5)| Rudolf Bultmann, Das Problem der "
964 Intro | protestanckiej: Karla Bartha i Rudolfa Bultmanna. Barth w swej
965 3 | zdeterminowaną metafizykę, znajdujemy rudymenty rozprawiania o Bogu, oczywiście
966 3 | radykalnego zapytywania. Pośród ruiny wszelkich pewników uchowało
967 3 | gdyż autonegacja nie jest rzeczą samego myślenia. Filozofowaniu
968 2 | między nami jesteśmy w ogóle rzeczywiści. ~Co, z punktu widzenia
969 3 | w którym dopiero teraz rzeczywiście absolutna zagłada przeobraża
970 2 | rzeczywisty". Kamień nazywam rzeczywistym, gdy leży on na mej drodze,
971 3 | podstawę ma zatem w wierze. Rzekomo filozoficzna teologia Tillicha
972 3 | zapytywanie i nic prócz niego? ~Rzetelne filozofowanie może jednak
973 3 | postawę, która jest nieodzowna rzetelnemu człowiekowi"41. Z drugiej
974 1 | czasie jest "bezwarunkowy, rzetelny ateizm", który "zakazuje
975 Intro | Bóg jest martwy - zaczyna rzucać już swe pierwsze cienie
976 Intro | brać pod uwagę gromiącego sądu wygłoszonego przez dwu wielkich
977 3 | albo prób tych, którzy sądzą, że można się wypowiadać
978 2 | rzeczywistości mogę być, jak sądzę, najzupełniej pewien. Podobnie
979 Intro | że nihilizm oznacza, jak sądzi Nietzsche, śmierć Boga,
980 3 | Ale i milczenie nie może sądzić, że uda się mu ujść konieczności
981 1 | Błędność świata, w której, jak sądzimy, żyjemy", stanowi "najpewniejszą
982 1(7) | Achte Vorlesung, tegoż, Sämmtliche Werke. Ed. K. F. A. Schelling,
983 1(21) | Glauben und Wissen, w: tegoż, Sämtliche Werke, ed. H. Glockner,
984 1 | dorobku. Kto filozofuje, ten z samej istoty swego czynu musi
985 2 | tylko nicość i jakbyśmy sami tonęli w nicości. "Objawiając"31
986 2 | raczej: czy nie uchodzi on samobójstwu w ten sposób, że odrzuca
987 2 | punktu, w którym w skrajnej samotności musi zapytać: czy jest to
988 1 | być pewni świata, siebie samych czy nawet Boga, ich pewność
989 1 | rzeczy jawią się mi takimi samymi jak na jawie. Jeśli o uzyskanym
990 1 | poszukiwał odpowiedzi - sceptycystyczna art pour art nie jest filozofią -
991 1 | problematyczności. Radykalny sceptycyzm, ba, nawet nihilizm nie
992 1 | skończyły się radykalnym sceptycyzmem, który wyróżnia najkonsekwentniejszych
993 1 | utonęły w późnoantycznym sceptycyzmie bądź przeobraziły się w
994 Intro | zwłaszcza z nihilizmem muszą się ścierać wszelkie usiłowania teologii
995 2 | filozofującego grozi, że sczeznie w cieniu nihilizmu. Niejedno
996 2 | dzięki jakiemuś nadrzędnemu sensowi, na przykład w kontekście
997 2 | pytanie, czy on sam jest sensowny. Można tak iść coraz dalej,
998 2 | początkowo mogą się mi wydawać sensownymi. Czy jednak naprawdę są
999 1 | ba, wyrasta z samego jej serca. Już pobieżne przypomnienie
1000 3(53) | Platonis Theologiam libri sex, Hamburg 1618 (fotomechaniczny
|