1072-mysl | mysli-sex | sform-zywil
bold = Main text
Rozdzial grey = Comment text
1001 1 | prawdy”27; w paradoksalnym sformułowaniu: "Błędność świata, w której,
1002 2 | myśleniu czy w egzystowaniu sięgnął kiedyś otchłani, w którą
1003 3 | znów odzyskać swą odnowioną siłę wypowiadania. Albo zamiast "
1004 2(33) | Albert Camus, Le mythe de Sisyphe, Paris 1942, s. 15. ~
1005 1(13) | Gottlieb Fichte, Das System der Sittenlehre, w: Nachgelasene Werke,
1006 2 | wystąpić przeciw niej, jestem skazany na niemoc względem eksplodującej
1007 3 | zapytywania, które na ostatek skierowało się przeciwko sobie samemu,
1008 Intro | swej gniewnej polemice, skierowanej przeciwko Emilowi Brunnerowi,
1009 2 | niemniej jest ono wyzwaniem skierowanym do naszej wolności: wzywa
1010 3 | ono do swego końca - i "skok" w doświadczenie, którego
1011 1 | filozofować na sposób teologiczny, skończyły się radykalnym sceptycyzmem,
1012 2 | głębszym namyśle, każe nam skonstatować, że nie ma na Ziemi niczego,
1013 1 | zapytywania osiąga szczególną skuteczność. Zawsze, gdy filozofowie
1014 3 | spychającej wszystko "rzeczywiste" skuteczności, którą cechuje się problematyczność. "
1015 1 | nihilistyczny atak nie odnosi skutku. ~Nikogo nie zadowoli jednak
1016 1 | problematyce filozoficznej`19; w ślad za nim Jean-Paul Sartre
1017 Intro | prorokiem pomroki i zaćmienia Słońca, którym równych prawdopodobnie
1018 3 | nawiązuje do Nietzscheańskich słów: "Obalono, właściwie rzecz
1019 3 | pozostające w stanie zawieszenia - słowa są trafne i nietrafne zarazem.
1020 2 | problematyczności. Ostatnim słowem na drodze filozofowania
1021 3 | stan zawieszenia. Każdemu słowu grozi tu jednak, że będzie
1022 3 | nie jest zapytywanie, lecz słuchanie przyrzeczenia", mianowicie
1023 3 | przypowieści bycia50, odbieranej w słuchaniu. Heidegger myśli ją nie
1024 2 | to sama rzecz? Być może słusznie postępuje ten, kto w konkretnym
1025 2 | który wszystkiemu innemu służy za opokę. Gdy jednak chcę
1026 3 | teologia filozoficzna musi "służyć zadaniu wykładania chrześcijańskiej
1027 Intro | oznacza, jak sądzi Nietzsche, śmierć Boga, to temat naszych rozważań
1028 Intro | jednak mniej groźnym aniżeli śmiertelne niebezpieczeństwo, którym
1029 1 | wtedy, gdy zważę, że we śnie rzeczy jawią się mi takimi
1030 1 | boskiego, zginęła w aporiach sofistów. Usiłowania Platona i Arystotelesa,
1031 1 | konstatacja. Jaką bowiem bronią sparowaliśmy ów atak? Po pierwsze, poprzez
1032 3 | dopiero tutaj osiąga się specyficznie filozoficzny punkt widzenia.
1033 1 | cierpienie absolutne", ten "spekulatywny Wielki Piątek... w całej
1034 2 | kontekście zadania, które ma do spełnienia mój czyn. Ale czy i to zadanie,
1035 3 | nihilizmu, który w swej spełnionej postaci odsłonił się jako
1036 1 | radykalnego wątpienia. Dla Spinozy w istocie nie ma niczego
1037 1 | radykalności zapytywanie nie może spocząć, dopóki nie uproblematyczni
1038 Intro | przybierać formy, zatroskanemu spojrzeniu na współczesność jawi się
1039 Intro | Bogu, lecz o diable."5 ~Spór między teologią objawienia
1040 1 | przedmiotów, co raczej pod kątem sposobu, w jaki się je rozpatruje,
1041 1 | się wszakże na rozmaite sposoby. Momentem, który wyróżnia
1042 2 | ludzkim istnieniem. Albo spostrzegamy, że ktoś nas oszukuje, co,
1043 1 | zmieniać. Ale również i dzisiaj spotyka się doniosłe projekty filozoficzne,
1044 2 | niesamowitość, nieswojość, spowijająca wszystko zasłona oddalenia.
1045 3(50) | Heidegger, Unterwegs zur Sprache, Pfullingen 1959, s. 176. ~
1046 1 | filozofii. Być może należałoby spróbować pojąć filozofię nie tyle
1047 3 | pozostawia się mu ją? Czy nie sprzeciwia się to konsekwentnie przemyślanej
1048 2 | że nie możemy się temu sprzeciwić. Dotyczy to także problematyczności:
1049 Intro | pozbawiona wszelkiego sensu sprzeczność. Z tymi zatem twierdzeniami
1050 3 | znaczeniu absolutnej, w niemoc spychającej wszystko "rzeczywiste" skuteczności,
1051 1 | podejmowano się w czasach średniowiecza, równie często kończyły
1052 2 | Nikogo nie można przekonać środkami logicznymi, że winien się
1053 2 | wciąż znoszącym siebie środku pomiędzy byciem i niebyciem. ~
1054 1 | pusta przestrzeń? Czy nie stało się jeszcze chłodniej? Czy
1055 3 | zniszczenia wszelkiej pewności i stałości, wobec tego całkowitego
1056 2 | człowieka, który z całą stanowczością zapytuje aż do końca, czyste
1057 1 | coś absolutnie pierwszego, stanowiącego o wszystkim, co można określić
1058 1 | odpowiedź nigdy nie może stanowić dla filozofującego pewnego
1059 3 | radykalności wątpienia, która stanowiła rdzennie filozoficzny początek
1060 3 | filozofującego i gdyby o niej nie stanowiło. Ponieważ źródłem teologii
1061 1 | zawaleniu, przyzwolić, by trwałe stanowiska wiary i światopoglądów,
1062 3 | podejmowane współcześnie starania wokół teologii filozoficznej
1063 1 | płaszczyzny prawdziwego starcia z nihilizmem. To zaś oznacza,
1064 3 | uczy się cierpliwości, stateczności, ciszy. W najgłębszym sensie
1065 1 | ze swej istoty musi ono stawiać pod znakiem zapytania właśnie
1066 3 | problematyczność, samą siebie stawiającą pod znakiem zapytania? Czym -
1067 3 | problematyczności i aż do końca stawiające wszystko inne pod znakiem
1068 2 | takie? Jeśli pytanie to stawiam z całą powagą, to mogę odkryć,
1069 2 | zapytywanie mogłoby stanąć pewną stopą jedynie pod warunkiem wyzbycia
1070 1 | gubi wszelkiego gruntu pod stopami? Bez dwu zdań właśnie tę
1071 1 | której tonie wszelkie bycie". Stosownie do tego trzeba przyjąć "
1072 2 | odważył się na filozofowanie, straszliwa konsekwencja radykalnego
1073 Intro | już na progu odeprzeć. Strawna może być ona jedynie dla
1074 3 | radykalnego zapytywania w stronę samego siebie jest punktem
1075 3 | rzeczywistości zewnętrznej jako struktura racjonalna), zachowuje swą
1076 1(7) | Schelling, dział II, tom 3, Stuttgartô-Augsburg 1858, s. 147. ~
1077 2 | poszczególne zdarzenie, aż stwierdzamy, iż zupełnie i od podstaw
1078 1 | konsekwencję wcześniejszego stwierdzenia, iż przedmiotem filozofii
1079 1 | Nihilistyczny atak może wobec tego stwierdzić, że także jego punktem wyjścia
1080 3 | oczywiście nie w sensie stworzenia, lecz w sensie wyłaniania.
1081 3 | rzeczywistą nie w sensie substancjalnego czy osobowego istnienia,
1082 3 | charakter rzeczywistości substancjalnej. Mając dalej na względzie,
1083 3(53) | Theologiam, II, 11, w: Procli successoris Platonici in Platonis Theologiam
1084 1(10) | Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles, I, 4. ~
1085 3 | równoczesności bycia i nicości, światła i ciemności - w pojęciach,
1086 1 | trwałe stanowiska wiary i światopoglądów, ba, naturalną pewność,
1087 2 | kształcie religijnej albo światopoglądowej afirmacji istnienia? ~Czy
1088 1 | by w ich zmienionym już świecie uratować dawną wiedzę o
1089 1 | wszelkiego bytu widzą w świetôle esencjalnych znamion boskości.
1090 2 | problematyczności, zapytywanie włącza swój bieg, zdemaskowaniu ulega
1091 2 | przeciwstawia. Właśnie w tej swojej mocy odrzeczywistniania
1092 3 | oczywiście rozprawiania, które ma szczególny charakter. Heidegger nawiązuje
1093 2 | dostrzec znów w jakimś jeszcze szerszym kontekście. Ponownie jednak
1094 3 | źródło filozofowania widzi w "szoku możliwego niebycia"35, którego
1095 3 | filozofię dziejów i filozofię sztuki. ~Czy jednak - by powrócić
1096 1 | wznosi się z nicości jako z tajemnej otchłani, która jest miejscem
1097 3 | musielibyśmy z troską baczyć, by tajemnica owego Stamtąd nie zakrzepła
1098 1 | śnie rzeczy jawią się mi takimi samymi jak na jawie. Jeśli
1099 1 | przedmiotem filozofii. Należałoby tedy zapytać, czym jest filozofia
1100 Intro | znaczy: naszym właściwym tematem jest ów opuszczony znak
1101 1 | Bóg nie stanowi możliwego tematu dociekań filozoficznych?
1102 2 | przeciwstawiające tak, że nie możemy się temu sprzeciwić. Dotyczy to także
1103 Intro | i we właściwym znaczeniu teologiczne, jest pozbawione wszelkiego
1104 1 | mocniejszą od jej momentu teologicznego. ~Stąd też nie z kaprysu
1105 3 | przezwyciężyć tradycyjną, teologicznie zdeterminowaną metafizykę,
1106 1 | nadal filozofować na sposób teologiczny, skończyły się radykalnym
1107 1 | określony jako "Bóg"8. O teologicznym charakterze filozofii późnoantycznej
1108 Intro(4)| Antwort an Emil Brunner, w: "Theologische Existenz heute", zeszyt
1109 1 | taki zasadniczo nie może tkwić w błędzie. Czy jednak jest
1110 3 | własne istnienie. Odkryje, że tkwienie w problematyczności wszystkiego
1111 3 | perspektywy postrzega on i tłumaczy rzeczywistość - przeobrażoną,
1112 1 | Boga. ~W tej waśni, jaka toczy się w najgłębszym wnętrzu
1113 1(10) | Tomasz z Akwinu, Summa contra gentiles,
1114 2 | tylko nicość i jakbyśmy sami tonęli w nicości. "Objawiając"31
1115 1 | otchłań nicości, w której tonie wszelkie bycie". Stosownie
1116 2 | człowiekiem pojawia się widmo totalnego bezsensu - daje o sobie
1117 1 | zmartwychwstać najwyższa totalność, wszystko zarazem obejmująca,
1118 2 | niesamowitości wynurza się totalny bezsens jako jedyna pozostająca
1119 2 | początków zapytywania, lecz towarzyszy mu w całej jego drodze.
1120 3 | Logosem. Twierdzenie o takiej tożsamości jest wszakże - na co wskazuje
1121 3 | nienaruszalność, ponieważ jest tożsamy z wcielonym Logosem. Twierdzenie
1122 3 | wszystko, by przezwyciężyć tradycyjną, teologicznie zdeterminowaną
1123 3 | stanie zawieszenia - słowa są trafne i nietrafne zarazem. Prawdziwie
1124 3 | teologii filozoficznej, w trakcie których dostała się ona
1125 3 | Schellinga czy Hegla. Poważnie traktowanej radykalności zapytywania
1126 3 | odniesienia. Gdy poważnie traktuje się radykalność zapytywania,
1127 3 | moc. Znów musielibyśmy z troską baczyć, by tajemnica owego
1128 3 | w postawie filozofowania trwa mimo całego przerażenia
1129 2 | zapytywanie? Czy nie lepiej byłoby trwać w bezpośredniej pewności
1130 2 | filozofując, nieustannie trwając w zapytywaniu, nawet jeśli
1131 1 | okazuje się naszym najdłużej trwającym kłamstwem"18. Nie inaczej
1132 3 | nie poprzez konsekwentne trwanie w radykalnie zapytującym
1133 1 | radykalność. Można to ujaśnić z trzech perspektyw. ~Pierwszy aspekt
1134 1 | powracać do zapytywania. ~Trzeci aspekt dotyczy wewnętrznej
1135 Intro | poniższe dzielić się będą na trzy części: ~1. Czy pytanie
1136 2 | mianowicie, byśmy mocno trzymali się zapytywania w jego całej
1137 Intro(5)| tegoż, Gesammelte Aufsätze, Tübingen 1933, s. 303. ~
1138 3 | początku? W tym, że dopiero tutaj osiąga się specyficznie
1139 Intro | sprzeczność. Z tymi zatem twierdzeniami przyjdzie się nam tu zmierzyć. ~
1140 3 | tożsamy z wcielonym Logosem. Twierdzenie o takiej tożsamości jest
1141 1 | filozofującym - nawet jeśli twierdzi, że kwestią, której z istoty
1142 3 | w drugim człowieku jako Ty; nie zasadza się ona także
1143 Intro | wszelkiego sensu sprzeczność. Z tymi zatem twierdzeniami przyjdzie
1144 1 | to rzut oka na dwa i pół tysiąclecia dziejów filozofii. Problematyka
1145 3 | zapytania? Czym - po dwu i pół tysiącleciach teologii filozoficznej,
1146 Intro | znajdować wielki znak zapytania? Tytuł nie ma jednak formy pytania.
1147 Intro | fragmentów wydanych pod tytułem Wola mocy: "Nihilizm stoi
1148 3 | pewnością. Z jakiego jednak tytułu pozostawia się mu ją? Czy
1149 2 | nieuniknione? Albo raczej: czy nie uchodzi on samobójstwu w ten sposób,
1150 3 | ruiny wszelkich pewników uchowało się ono ze swą szczególną,
1151 1 | dotychczasowe wywody jeszcze nie uchwyciły dostatecznie istoty filozofii.
1152 2 | najdzielniejszy z wszystkich rodzajów ucieczek. ~Wszystko to wygląda na
1153 2 | wbrew wszelkiej pokusie ucieczki w samobójstwo bądź w taką
1154 2 | kładzie kres istnieniu, tak i ucina ono wszelką możliwość zapytywania.
1155 Intro | filozoficznej. Nihilizm głosi, że uczciwe myślenie nie dosięga Boga,
1156 3 | sobie dumy i pretensji, uczy się cierpliwości, stateczności,
1157 3 | milczenie nie może sądzić, że uda się mu ujść konieczności
1158 3 | nihilizmu. ~By się to mogło udać, filozofowanie jako radykalne
1159 1 | w doświadczeniu nicości; udało się mu nicość - jako żywą
1160 2 | nierzeczywistość i w której uderza nas problematyczność wszystkiego,
1161 2 | mej drodze, tak iż się oń uderzam, doświadczając tym sposobem
1162 3 | wiarę filozoficzną, jako "ufność w stosunku do podstawy bycia"45.
1163 1 | jego radykalność. Można to ujaśnić z trzech perspektyw. ~Pierwszy
1164 3 | zapytania, gdy wytrzymał ujawnienie się radykalnej problematyczności
1165 2 | wszystkiego. Właśnie w obliczu ujawnionej możliwości nicości filozofujący
1166 1 | punktem wyjścia jest określone ujęcie istoty filozofii, zgodnie
1167 3 | skończoność. Ta radykalnie ujęta skończoność różni się od
1168 1 | poruszyciel, którego Arystoteles ujmuje jako źródło wszelkiego bytu,
1169 3 | może sądzić, że uda się mu ujść konieczności rozłąki. Także
1170 3 | W jakim jednak sensie ukazują się w tym punkcie zarysy
1171 1 | pierwszych podstaw i źródeł"6. To ukierunkowanie filozofii utrzymało się
1172 3 | mówić o "tajemnicy" jako o ukrywającym się Stamtąd, z perspektywy
1173 2 | swój bieg, zdemaskowaniu ulega wewnętrzna kruchość owej
1174 1 | godzić się, by wszystko uległo zawaleniu, przyzwolić, by
1175 1(20) | Sartre, L`Existentialisme est un humanisme, Paris 1946, s.
1176 2 | problematyczność, która unierzeczywistnia domniemaną na początku rzeczywistość
1177 3 | Filozofowaniu, które nie unika doświadczenia radykalnej
1178 3(50) | Martin Heidegger, Unterwegs zur Sprache, Pfullingen
1179 3 | zabezpieczeń, nie trzyma się uporczywie rzeczy ani siebie, przyjmuje
1180 1 | może spocząć, dopóki nie uproblematyczni tej ostatecznej swej dziedziny. ~
1181 1 | musi wszystko wciągać w wir uproblematyczniania. Kto mówi, że wprawdzie
1182 3 | głęboką skończoność jako stałe uproblematycznianie się wszystkiego, pojmuje
1183 1 | jego własnymi słowami, chce uprzątnąć "od dawna nie wykrzewione
1184 3 | musi w radykalnym sensie urzeczywistnić swą istotę. Dotychczasowe
1185 3 | całej ostrości, na przykład usiłowań myślicieli katolickich,
1186 1 | człowieka. Jeśli jednak nie ustaje on w zapytywaniu, to będzie
1187 2 | w nigdy niemożliwym do ustalenia, wciąż znoszącym siebie
1188 3 | istoty wymyka się wszelkiemu ustaleniu. Być może należałoby przyjąć
1189 3 | Decyzja podstawowa nie usuwa wszak problematyczności,
1190 1 | bezbożności"22. Hegel nie utknął jednak w doświadczeniu nicości;
1191 1 | dawną wiedzę o bóstwie, utonęły w późnoantycznym sceptycyzmie
1192 1 | powrót odzyskać pewność, utraconą w wyniku radykalnego wątpienia.
1193 1 | kończy się nihilizmem i utratą Boga. Filozofowanie jest
1194 1 | zagłady wszelkiej prawdy i do utraty Boga. W cieniu nihilizmu
1195 1 | ukierunkowanie filozofii utrzymało się także w jej późniejszych
1196 1 | pozbawione sensu. ~Mając na uwadze tę konfuzję, należy ponownie,
1197 Intro | filozoficznej, nie może nie brać pod uwagę gromiącego sądu wygłoszonego
1198 1 | zapytywania - zachowuje prymat. Uwidocznił to już rzut oka na rolę
1199 3 | problematyczne. Tylko ten, kto uwikłał się kiedyś w to zwracające
1200 3 | przeto filozofujący musi uwzględnić to także w swej egzystencji.
1201 1 | jednak nie można by ich uznać za manowce? Po drugie, poprzez
1202 1 | niczego poza Bogiem. Leibniz uznaje rzeczy za "wybłyski" bóstwa11.
1203 2 | bezpośrednim istnieniu milcząco uznajemy za sensowne nasze czyny
1204 1 | dałoby się utrzymać, żadnej uznawalnej pewności. Nie ma nic, może
1205 1 | samymi jak na jawie. Jeśli o uzyskanym na jawie poznaniu mam się
1206 1(12) | Kant, Kritik der reinen Vernunft, B 7. ~
1207 1(9) | Augustyn, De civitate Dei, VIII, 1. ~
1208 1 | wybłyski" bóstwa11. Nawet Voltaire i Rousseau pokusili się
1209 1(7) | Offenbarung. Erstes Buch. Achte Vorlesung, tegoż, Sämmtliche Werke.
1210 1(15) | Wilhelm Friedrich Hegel, Vorlesungen über die Philosophie der
1211 3(49) | Martin Heidegger, Vorträge und Aufsätze, Pfullingen
1212 3 | to: Bóg, pomyślany jako wartość, choćby i najwyższa, nie
1213 Intro | filozofia musi je porzucić w warunkach panowania nihilizmu? ~2.
1214 2 | pewną stopą jedynie pod warunkiem wyzbycia się swej radykalności. ~
1215 2(30) | Martin Heidegger, Was ist Metaphysik?, Frankfurt
1216 1 | nicość w miejsce Boga. ~W tej waśni, jaka toczy się w najgłębszym
1217 2 | pewnego, niczego stałego: wątłość, niesamowitość, nieswojość,
1218 3 | bezsensu"36. To radykalne wątpienie nie jest jednak na tyle
1219 2 | bądź, gdyby stała się ona wątpliwa, przywrócić ją w takim czy
1220 2 | mocno trzyma się siebie, wbrew wszelkiej pokusie ucieczki
1221 1 | napędzającą moc negacji - wchłonąć we własny system i tym sposobem
1222 3 | czy i jak Bóg i bogowie... wchodzą w prześwit bycia... o tym
1223 3 | którego wszelka rzeczywistość wchodzi w stan zawieszenia. Każdemu
1224 1 | to znaczy: musi wszystko wciągać w wir uproblematyczniania.
1225 3 | ponieważ jest tożsamy z wcielonym Logosem. Twierdzenie o takiej
1226 2 | jest z moim istnieniem, wcześniej musi ono samo stać się dla
1227 1 | aspekt stanowi konsekwencję wcześniejszego stwierdzenia, iż przedmiotem
1228 3 | większym niż jakakolwiek z wcześniejszych teologii - teologią negatywną.
1229 2 | kwestia, czy ktoś, kto się wdał w zapytywanie i trwał w
1230 1 | jest "miłośnikiem Boga"9 ; według Tomasza z Akwinu cała filozofia
1231 2 | gruzach, może zaprzestać tej wędrówki. ~Mógłby tak postąpić, gdyby
1232 2 | bieg, zdemaskowaniu ulega wewnętrzna kruchość owej naiwnej wiary
1233 Intro | filozoficzna jest dziwacznym i wewnętrznie niemożliwym przedsięwzięciem,
1234 2 | radykalnym zapytywaniem. Stąd też wezwanie, które wprowadza człowieka
1235 Intro | rozprawianie człowieka o Bogu poza wiarą nie rozprawia o Bogu, lecz
1236 2 | człowiekiem pojawia się widmo totalnego bezsensu - daje
1237 3 | filozoficznej nie jest już widoczna nawet w najbardziej mglistych
1238 3 | powiedzie, otworzą się przed nim widoki na teologię filozoficzną
1239 2 | jak trudno jest wytrzymać widomą problematyczność wszystkiego.
1240 1 | siebie źródło wszelkiego bytu widzą w świetôle esencjalnych
1241 1 | prawdziwości mógłbym, powiedzmy, widzieć w przeświadczeniu, że człowiek
1242 3 | filozofowania, gdy Jego istotę widzieli w paradoksalnej równoczesności
1243 1 | przypomnienie istoty filozofii jest więc zdolne odeprzeć atak nihilizmu
1244 1 | już świecie uratować dawną wiedzę o bóstwie, utonęły w późnoantycznym
1245 Intro | pierwsze zdanie księgi piątej Wiedzy radosnej Friedricha Nietzschego.1
1246 Intro | sądu wygłoszonego przez dwu wielkich współczesnej teologii protestanckiej:
1247 2 | wszelkiego sensu, a mimo to dalej wieść swe życie, wciąż filozofując,
1248 Intro(2)| Friedrich Nietzsche, Der Wille zur Macht, nr 1. ~
1249 1(21) | Friedrich Hegel, Glauben und Wissen, w: tegoż, Sämtliche Werke,
1250 3 | tym swej własnej, wtedy wkracza jako filozofujący w swe
1251 1 | teologiczna istota filozofii, wkrótce rozbiły ją krytyczne ataki
1252 2 | problematyczności, zapytywanie włącza swój bieg, zdemaskowaniu
1253 3 | pojęciu Logosu. Ten, który włada we wszystkim (w ludzkim
1254 1 | najdobitniejszym przejawem właściwego czynnika poruszającego,
1255 3 | doświadczenia problematyczności jako właściwej rzeczywistości, a podejmowane
1256 3 | dopiero teraz należycie pojmie własne istnienie. Odkryje, że tkwienie
1257 3 | zapytywania, lecz w świetle własnego, źródłowego doświadczenie
1258 1 | moc negacji - wchłonąć we własny system i tym sposobem okiełznać.
1259 1 | Heidegger, zgodnie z jego własnymi słowami, chce uprzątnąć "
1260 3 | powiedzieć o "Bogu filozofów", wnet musi zaniemówić. Mistycy,
1261 1 | toczy się w najgłębszym wnętrzu filozofowania, ów drugi
1262 2 | w końcu dochodzi się do wniosku, że sensowność, która odsuwa
1263 3 | podejmowane współcześnie starania wokół teologii filozoficznej okazują
1264 Intro | fragmentów wydanych pod tytułem Wola mocy: "Nihilizm stoi u wrót."2
1265 3 | przerażeniu, w które wówczas wpada filozofujący. ~Punkt największego
1266 3 | byłoby powagi, gdyby nie wpływało ono na egzystencję filozofującego
1267 3 | problematyczność wszystkiego, wprowadzam problematyczność w jej istotową
1268 Intro | Wola mocy: "Nihilizm stoi u wrót."2Mając na względzie tę
1269 1 | które właśnie teraz zaczyna wschodzić"26. Filozofii pozostaje
1270 1 | manowce? Po drugie, poprzez wskazanie na tę autointerpretację
1271 3 | się niemożliwa. ~Pierwsza wskazówka co do niej będzie mieć jeszcze
1272 3 | się znoszą i tym sposobem wskazują poza siebie. Również czcigodne
1273 3 | siebie samą i poprzez to wskazująca na absolutny czynnik negujący,
1274 3 | tożsamości jest wszakże - na co wskazuje sam Tillich - "wypowiedzią
1275 3 | pod znakiem zapytania. ~Współczesne rozprawianie filozofów o
1276 Intro | zatroskanemu spojrzeniu na współczesność jawi się jednak mniej groźnym
1277 2 | nam wprawdzie bez naszego współdziałania, jako że wyzwanie poprzedza
1278 2 | filozofowania nie ma jednak nic wspólnego z decyzyjną dowolnością.
1279 1 | późnoantycznej nie ma potrzeby wspominać. Nic dziwnego również, że
1280 1 | na istnienie Boga. Kant wśród "nieuniknionych zadań czystego
1281 2 | drogę, być gotowy na wszelki wstrząs, patrzeć bez drżenia na
1282 3 | Decyzja podstawowa nie usuwa wszak problematyczności, przeciwnie,
1283 1 | filozofia jest "nauką, która... wszędzie zdąża ku ostatecznym podstawom"7.
1284 3 | co z istoty wymyka się wszelkiemu ustaleniu. Być może należałoby
1285 2 | ostatecznym sensie, który wszystkiemu innemu służy za opokę. Gdy
1286 2 | radykalna problematyczność wtrąca nas w naszą niemożność.
1287 2 | może nadejść owa osobliwa wyblakłość, w której wszystko prześlizguje
1288 1 | Leibniz uznaje rzeczy za "wybłyski" bóstwa11. Nawet Voltaire
1289 2 | wszakże w swej dzielności wybrać się w niepewną i grząską
1290 3 | filozofujący pozwolił pytaniu, by wybrzmiało aż do swego końca, który
1291 2 | stają się problematyczne. Na wyciągnięcie ręki leży przede mną jakaś
1292 Intro | naszych rozważań musi się wydać absurdalnym. Czy za słowami "
1293 Intro | księgi pierwszej fragmentów wydanych pod tytułem Wola mocy: "
1294 Intro | Największe nowsze wydarzenie - że Bóg jest martwy - zaczyna
1295 2 | poczynania początkowo mogą się mi wydawać sensownymi. Czy jednak naprawdę
1296 Intro | teologia taka musiałaby wyglądać? ~ ~
1297 Intro | pod uwagę gromiącego sądu wygłoszonego przez dwu wielkich współczesnej
1298 3 | filozoficzna musi "służyć zadaniu wykładania chrześcijańskiej Dobrej
1299 1 | uprzątnąć "od dawna nie wykrzewione jeszcze w sposób radykalny
1300 3 | dostarczonych podpórek i oprze się wyłącznie na sobie samym, to znaczy
1301 2 | radykalnego zapytywania. ~Nicość wyłania się wszakże nie tylko u
1302 3 | stworzenia, lecz w sensie wyłaniania. Ale również takie - pozostające
1303 1 | boskości. Platon lokuje idee w wymiarze boskim. Pierwszy, nieporuszony
1304 1 | nieuniknionych zadań czystego rozumu" wymienia na pierwszym miejscu pytanie
1305 3 | ustalić coś, co z istoty wymyka się wszelkiemu ustaleniu.
1306 2 | właściwą odpowiedź na wyzwanie wynikające z doświadczenia radykalnej
1307 1 | odzyskać pewność, utraconą w wyniku radykalnego wątpienia. Dla
1308 2 | nieustanne, samo siebie wyniszczające zapytywanie? Czy nie lepiej
1309 2 | z której niesamowitości wynurza się totalny bezsens jako
1310 2 | Istotnie, trudno sobie wyobrazić, by kogoś, kto odważył się
1311 3 | horyzoncie tego doświadczenia wypowiada się on na temat bóstwa,
1312 3 | którzy sądzą, że można się wypowiadać o Bogu i absolucie, biorąc
1313 3 | odzyskać swą odnowioną siłę wypowiadania. Albo zamiast "Bóg" można
1314 1 | dziejach filozofii: wszystkie wypowiedzi o Bogu ciągle osuwają się
1315 3 | wskazuje sam Tillich - "wypowiedzią wiary, możliwą dla kogoś,
1316 2 | sprawa z tą konsekwencją, wyprowadzoną z doświadczenia radykalnej
1317 3 | jako radykalne zapytywanie, wyrastające z doświadczenia problematyczności
1318 1 | idealizmu dają najdobitniejszy wyraz teologicznej istocie filozofii.
1319 Intro | przedsięwzięciem, ba, że już w wyrażeniu "teologia filozoficzna"
1320 3 | które w swym sprzecznym wyrazie same się znoszą i tym sposobem
1321 2 | sensu. Nikt nie widział tego wyraźniej niż Albert Camus: "Istnieje
1322 1 | iż to za jego sprawą może wyrosnąć oparta na podstawie prawda
1323 2 | ponadto rzeczywistością w wyróżnionym sensie. Zostawia ona za
1324 3 | podstawowej egzystencję rozłąkową, wyrzeka się wszelkich powierzchownych
1325 3 | właśnie tylko w ten sposób, że wyrzeknie się wszelkich z zewnątrz
1326 2 | że zostajemy nieuchronnie wyrzuceni poza to poszczególne zdarzenie,
1327 3 | filozofii, tak samo jak i wysiłek "ratowania... przed nihilizmem"46,
1328 1 | się fiaskiem. Nowożytne wysiłki, by w bardziej zagrożonej
1329 3 | ani dzięki "zwrotowi" - wyskakiwać poza filozofię. Filozofowanie
1330 2 | obecność, odsuwają się od nas i wyślizgują, nieustannie, aż w pewnym
1331 2 | domniemanie rzeczywiste, wyślizguje się w niepochwytność. Właściwie
1332 2 | ja sam nie jestem zdolny wystąpić przeciw niej, jestem skazany
1333 1 | za nim Jean-Paul Sartre występuje z tezą, "że Bóg nie istnieje",
1334 2 | niebyciem. ~Mógłby ktoś wysunąć zarzut, iż nonsensem jest
1335 2 | zapytywania, i jak trudno jest wytrzymać widomą problematyczność
1336 3 | pod znakiem zapytania, gdy wytrzymał ujawnienie się radykalnej
1337 1 | Być może dotychczasowe wywody jeszcze nie uchwyciły dostatecznie
1338 2 | który mogło z początku w nas wywołać. Wdziera się ono bowiem
1339 2 | próbuje pokazać Heidegger, wywołuje filozoficzne pytanie o ogół
1340 2 | stopą jedynie pod warunkiem wyzbycia się swej radykalności. ~
1341 2 | podstawy. ~Decyzja podstawowa wyznacza również perspektywę, w której
1342 3 | teraz wyraźnie: zapytywanie, wyzwane przez doświadczenie radykalnej
1343 3 | wówczas siebie jako tego, kto, wyzwany do przyjęcia swej esencjalnej
1344 3 | względzie, że problematyczność wyzywa zapytywanie, można by "Boga"
1345 1 | Gdy w ten sposób "prawda" "wznosi się z nicości jako z tajemnej
1346 2 | skierowanym do naszej wolności: wzywa nas mianowicie, byśmy mocno
1347 3 | wszelkich powierzchownych zabezpieczeń, nie trzyma się uporczywie
1348 3 | rozumieć czasownikowo: jako zachodzenie radykalnej problematyczności. ~
1349 1 | ostatecznego okrucieństwa zachowano dla pokolenia, które właśnie
1350 Intro | siebie "prorokiem pomroki i zaćmienia Słońca, którym równych prawdopodobnie
1351 2 | nieustannie, aż w pewnym momencie zaczynamy mieć uczucie, jakby otaczała
1352 1 | Kant wśród "nieuniknionych zadań czystego rozumu" wymienia
1353 2 | na przykład w kontekście zadania, które ma do spełnienia
1354 1 | czuł już Hegel. "Pierwszym zadaniem filozofii... jest poznać
1355 3 | filozoficzna musi "służyć zadaniu wykładania chrześcijańskiej
1356 2 | którego źródłem nie jest żadne rozczarowanie życiowe, lecz
1357 1 | że "poza Bogiem nie ma żadnego istnienia ani nicości"25;
1358 3 | całą pewnością nie jest On żadnym - choćby i najwyższym -
1359 1 | odnosi skutku. ~Nikogo nie zadowoli jednak tego rodzaju konstatacja.
1360 1 | zapytania, ten nie może się zadowolić żadną odpowiedzią. Wprawdzie
1361 2 | nadal trwał w istnieniu? ~Zagadnienie możliwości filozofowania
1362 3 | teraz rzeczywiście absolutna zagłada przeobraża się w absolutne
1363 1 | się nicość, co prowadzi do zagłady wszelkiej prawdy i do utraty
1364 1 | Nowożytne wysiłki, by w bardziej zagrożonej sytuacji filozoficznej nadal
1365 3 | Filozofowanie nie powinno zagubić swej istoty; musi się ono
1366 1 | najwyższym stopniu niebezpiecznym zajęciem? Czy mamy i czy możemy godzić
1367 1 | filozofii. Problematyka Boga zajmuje w nich dominującą pozycję.
1368 1 | rzetelny ateizm", który "zakazuje sobie kłamstwa wiary w Boga",
1369 3 | tajemnica owego Stamtąd nie zakrzepła w pojęciu mocy, które, nawet
1370 2 | patrzeć bez drżenia na trwałe załamanie się wszelkiego sensu, a
1371 1 | nawet Boga, ich pewność załamuje się pod naporem zapytywania.
1372 3 | istnienie. Osiągnięty na drodze załamywania się wszelkiej pewności punkt
1373 3 | Tillicha w istocie jest zamaskowaną teologią objawienia. Naturalną
1374 3 | siłę wypowiadania. Albo zamiast "Bóg" można by mówić o "
1375 3 | Bogu filozofów", wnet musi zaniemówić. Mistycy, jak Dionizy Areopagita
1376 1 | ostatecznej nieosłoniętości? Czy, zapadając się w problematyczność wszystkiego,
1377 3 | problematyczność. Doświadczenie takiej zapaści nie dotyczyło wszakże jednej
1378 3 | problematyczności. ~Gdy zaprojektowana z tego punktu widzenia teologia
1379 3 | przed nim także możliwość zaprojektowania zarysów etyki, opartej na
1380 3 | filozofowaniu, lecz poprzez zaprzestanie go - jeszcze zanim doszło
1381 2 | samo zapytywanie. Zanim zapytam, jak to jest z moim istnieniem,
1382 2 | czym wyzwanie to dotyka zapytującego człowieka, nie pozostając
1383 3 | w najbardziej mglistych zarysach? Wprawdzie można jeszcze
1384 3 | możliwość zaprojektowania zarysów etyki, opartej na teologii
1385 3 | ukazują się w tym punkcie zarysy nowego początku? W tym,
1386 2 | niebyciem. ~Mógłby ktoś wysunąć zarzut, iż nonsensem jest przypisywać
1387 1 | przeświadczeniu, że człowiek jako taki zasadniczo nie może tkwić w błędzie.
1388 1 | filozofii, nie inaczej niż zasadniczy namysł nad jej istotą, pokazuje
1389 1 | teologiczną istotą, owe pierwsze zasady i źródła bytu i jego prawdy
1390 3 | drugim człowieku jako Ty; nie zasadza się ona także na nieuchronności
1391 1 | zapytywania, nie ma niczego, co zasadzałoby się na sobie samym, nie
1392 2 | nieswojość, spowijająca wszystko zasłona oddalenia. Bycie bytów to
1393 2 | tych dylematów musimy się zastanowić, czy owego przedsięwzięcia,
1394 Intro | by mógł przybierać formy, zatroskanemu spojrzeniu na współczesność
1395 3 | nie może się przed niczym zatrzymać, a już najmniej przed samym
1396 1 | jednostronnie jako okres zaufania do samego ludzkiego rozumu.
1397 1 | się, by wszystko uległo zawaleniu, przyzwolić, by trwałe stanowiska
1398 Intro | teologia filozoficzna" zawiera się pozbawiona wszelkiego
1399 2 | oddalenia. Bycie bytów to ich zawieszenie w stanie problematyczności,
1400 2 | koniec końców okazuje się zawodzić. Trzeba podtrzymywać pytanie
1401 3 | dotarliśmy? Czy nie ogarnia nas zawrót głowy wobec tego radykalnego
1402 1 | szczególną skuteczność. Zawsze, gdy filozofowie mniemają,
1403 3 | także na nieuchronności jego zbliżania się do śmierci. Esencjalna
1404 1 | gruntu pod stopami? Bez dwu zdań właśnie tę skrajną sytuację
1405 1 | Bóg jest martwy"17. Teraz, zdaniem Nietzschego, na czasie jest "
1406 2 | wyrzuceni poza to poszczególne zdarzenie, aż stwierdzamy, iż zupełnie
1407 2 | potem może się niekiedy zdarzyć, że zostajemy nieuchronnie
1408 2 | logicznymi, że winien się zdecydować na radykalne zapytywanie.
1409 2 | zapytywanie włącza swój bieg, zdemaskowaniu ulega wewnętrzna kruchość
1410 3 | tradycyjną, teologicznie zdeterminowaną metafizykę, znajdujemy rudymenty
1411 3 | nihilizmem"46, polega na "zdobywaniu pewności co do transcendencji"
1412 2 | przeciwstawia; ja sam nie jestem zdolny wystąpić przeciw niej, jestem
1413 2 | sama nie dając się niczemu zdystansować. Odrzeczywistniając domniemaną
1414 1(19) | Martin Heidegger, Sein und Zeit, •< 44 c. ~
1415 Intro(4)| Theologische Existenz heute", zeszyt 4, München 1934, s. 63. ~
1416 3 | wyrzeknie się wszelkich z zewnątrz dostarczonych podpórek i
1417 3 | rozum, w rzeczywistości zewnętrznej jako struktura racjonalna),
1418 2 | zupełnie i od podstaw nie zgadza się ono z ludzkim istnieniem.
1419 1 | perspektywy pierwiastka boskiego, zginęła w aporiach sofistów. Usiłowania
1420 3 | bycie osoby bowiem także zginęło w wirze problematyczności.
1421 1 | nihilizm nie są okazjonalnymi zjawiskami na peryferiach dziejów filozofii,
1422 1 | aspektem. Filozofowanie jest zjawiskiem historycznym; żyje ono dzięki
1423 1 | swej najgłębszej podstawy zmartwychwstać najwyższa totalność, wszystko
1424 1 | obraz zdaje się wszakże zmieniać. Ale również i dzisiaj spotyka
1425 1 | i Arystotelesa, by w ich zmienionym już świecie uratować dawną
1426 Intro | twierdzeniami przyjdzie się nam tu zmierzyć. ~Rozważania poniższe dzielić
1427 2 | bezsensu - daje o sobie znać problem samobójstwa, "czystego"
1428 3 | filozoficzna? Co może ona znaczyć dzisiaj, w cieniu nihilizmu,
1429 Intro | nihilizmu" nie powinien się znajdować wielki znak zapytania? Tytuł
1430 3 | zdeterminowaną metafizykę, znajdujemy rudymenty rozprawiania o
1431 1 | w świetôle esencjalnych znamion boskości. Platon lokuje
1432 3 | pozostało, jest rzeczywistość zniesiona w problematyczność. Nie
1433 3 | głowy wobec tego radykalnego zniszczenia wszelkiej pewności i stałości,
1434 3 | sprzecznym wyrazie same się znoszą i tym sposobem wskazują
1435 2 | niemożliwym do ustalenia, wciąż znoszącym siebie środku pomiędzy byciem
1436 1 | źródło wszelkiego bytu, zostaje przezeń explicite określony
1437 2 | się niekiedy zdarzyć, że zostajemy nieuchronnie wyrzuceni poza
1438 1 | ku pierwszym podstawom i źródłom prawdy wszelkiego bytu.
1439 3 | sprawą zapytywania, lecz źródłowej pewności, którą Jaspers
1440 3 | sposób problematyczności. Zrozumie on wówczas siebie jako tego,
1441 3 | prześwit bycia... o tym zrządza bycie"51. Wyraźnie widać
1442 3(36) | Paul Tillich, Der Mut zum Sein, Stuttgart 1953, s.
1443 1 | problematyczne, ot choćby wtedy, gdy zważę, że we śnie rzeczy jawią
1444 2 | Trzeba jednak dokładnie zważyć, co znaczy pojęcie "rzeczywisty".
1445 1 | pozostaje w najściślejszym związku z filozofowaniem jako takim.
1446 Intro | wszelkiego sensu. ~Dlatego też zwłaszcza z nihilizmem muszą się ścierać
1447 3 | uwikłał się kiedyś w to zwracające się przeciwko sobie samemu
1448 3 | pozytywnych tez, ku którym nie zwrócili już swego zapytywania. ~
1449 3 | Ten uproblematyczniający zwrot radykalnego zapytywania
1450 3 | dzięki wierze, ani dzięki "zwrotowi" - wyskakiwać poza filozofię.
1451 1 | absolutnie pierwszy element zwykło się nazywać "pierwiastkiem
1452 2 | mimo to dalej wieść swe życie, wciąż filozofując, nieustannie
1453 2 | jest żadne rozczarowanie życiowe, lecz rozpacz wobec braku
1454 1 | w której, jak sądzimy, żyjemy", stanowi "najpewniejszą
1455 1 | udało się mu nicość - jako żywą i napędzającą moc negacji -
1456 1 | żadna epoka jeszcze nie żywiła: że nie mamy prawdy”27;
|