Misja - dialog - nawracanie

Poruszmy wreszcie palącą kwestię prowadzenia misji. Wielu teologów misyjnych, a szczególnie samych misjonarzy, zdaje się gubić istotę znaczenia misji Kościoła. Motywacja ratowania dusz, prezentowana dawniej naiwnie i bez teologicznych wyjaśnień, nie jest już w stanie uzasadniać sensu i konieczności dzieła misyjnego, szczególnie od Vaticanum II stwierdzającego autorytatywnie (o czym przecież mówił już Pierwszy List do Tymoteusza), że Bóg pragnie zbawienia wszystkich ludzi. A jeżeli Bóg chce zbawienia wszystkich, to Jego wola nigdy nie jest wolą bezsilną sprowadzającą się do pustej deklaracji werbalnej.

Dodatkowa trudność dotyka teologii ekumenicznej. Drugi Sobór Watykański stwierdził nie mniej wyraźnie, iż również niekatolickie wspólnoty kościelne mogą być traktowane jako autentyczne Kościoły i stąd także im przysługuje prawdziwa funkcja doprowadzania ludzi do zbawienia. Wypowiedź ta czeka jeszcze na dalsze wyczerpujące rozstrzygnięcia teologiczne.

Pytania można by zapewne mnożyć. I oto - na szczęście - od trzech lat mamy w ręku cytowaną już encyklikę Jana Pawła II Redemptoris missio, w której papież dotyka i tego newralgicznego punktu kościelnego przepowiadania.¹ Do wypowiedzi wiodących należy bez wątpienia stwierdzenie, iż podmiotem misji jest cały Kościół, że "misje dotyczą wszystkich chrześcijan... Wiara umacnia się, gdy jest przekazywana!" (nr 2). Skorygowane zostaje tu najpierw obiegowe, biblijne uzasadnienie misji: jest nim nie tyle tzw. rozkaz misyjny: "Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody..." (Mt 28,19), ile słowa Kazania na Górze, skierowane do wszystkich wierzących: "Wy jesteście solą ziemi... Wy jesteście światłem świata" (Mt 5,13 n).

Uniwersalną myśl o misji papież rozwija następnie w pierwszym rozdziale encykliki, zatytułowanym monumentalnie: Jezus Chrystus jedynym Zbawicielem, co przełożylibyśmy tak: "Głównym i jedynym misjonarzem jest Chrystus". Istotnie, całość misji wypływa z wiary w Jezusa Chrystusa i nie może być zrozumiana inaczej jak tylko w wierze. Chrześcijanin jest osobą niejako "przechwyconą" przez Chrystusa, która w Nim znalazła zbawienie. Dzięki łasce Chrystusa człowiek odkrył ostateczny sens i wymiar swego życia i odtąd nie może się powstrzymać od zniewalającej wręcz siły komunikowania tego szczęścia każdej i każdemu, kogo spotka na swej drodze życia. Z drugiej strony - ludzie i ludy nie znające tego szczęścia mają prawo do takiej wymiany myśli i przeżyć, co jednak nie może nigdy oznaczać, by wierzący w Chrystusa mógł przekazywać swe przekonania religijne sięgając po argument siły. Oczom adresatów międzyreligijnego dialogu nigdy nie odsłoni się prawdziwa tajemnica Chrystusa, jeżeli chrześcijanin-misjonarz nie potraktuje ich z respektem jako autentycznych partnerów spotkania. Celnie mówi o tym encyklika: "Kościół zwraca się do człowieka w pełnym poszanowaniu jego wolności: misja nie uszczupla wolności, ale działa na jej korzyść. Kościół proponuje, niczego nie narzuca; szanuje ludzi i kultury, zatrzymuje się przed sanktuarium sumienia" (nr 39). Ze słów tych w żadnym wypadku nie można wyczytać nawoływania do misji jako krucjaty.

Naleganie Jana Pawła II na obowiązek i zaszczyt ewangelizacji nigdy nie wyklucza międzyreligijnego dialogu. Papież nie żąda od chrześcijańskiego świadka, by za wszelką cenę zdążał do nawrócenia partnera i doprowadzenia go do chrztu. Nie chodzi przecież o ludzi nieodwołalnie straconych w wypadku, jeśli nie przyjmą tego sakramentu. Następujący cytat powraca w tekście encykliki aż trzykrotnie w tym samym sformułowaniu: "Duch Święty wszystkim ofiarowuje możliwość dojścia w sposób Bogu wiadomy do uczestnictwa w tej paschalnej tajemnicy" (RM 6, 10, 28). Jan Paweł II uczy więc, iż plan Bożego zbawienia kieruje się do wszystkich ludzi i do każdego z osobna, co oczywiście nie minimalizuje roli Chrystusa czy Kościoła.