103-ktore | ktos-pozos | pozyt-watek | watpi-zywot
bold = Main text
Tekst grey = Comment text
502 Tekst | przeciw samemu Bogu. Choćby ktoś był prawowierny i cnotliwy,
503 Tekst | powodu w oczach Pana. Lecz któż wobec różnorodnej natury
504 Tekst | jest zgubny totalnie, tak w kulcie jak moralności. Chrześcijańskie
505 Tekst | nie dwie. Osiągająca punkt kulminacyjny w Chrystusie, ześrodkowana
506 Tekst | zachwianych proporcji między kultem a moralnością, czcią Boga
507 Tekst | rozpoznanie miejscowych kultur, nie troszczą się o sprawdzenie,
508 Tekst | aksjomatów europocentrycznej kultury. Misjonarze odnajdywali
509 Tekst | mu Żywota pióra Brunona z Kwerfurtu, zwraca się do Prusów w
510 Tekst | matek zakwitły niesamowitym kwiatem w ogrodach mirakulów średniowiecza
511 Tekst | XVI wieku odczytywano po łacinie lub hiszpańsku manifest,
512 Tekst | wynika ze złej woli, lecz łączy się ze szczerym przekonaniem.
513 Tekst | pierwsze pokolenia chrześcijan łączyły skuteczną żarliwość misyjną.
514 Tekst | jego wnętrza: im tłumniej ładowano do tej arki, gwoli ratunku,
515 Tekst | się o sprawdzenie, czy ich lapidarne pouczenia zostały zrozumiane,
516 Tekst | teologicznym, wydawanym w latach 1833-40 w Przemyślu5: ~Sobór
517 Tekst | skupionej na pragmatyce i legalizmie, Cyprianowe extra Ecclesiam
518 Tekst | chrześcijaństwa, religijność lękowa, nadmierne znaczenie kleru
519 Tekst | chrześcijańskiej dali wyraz papieże Leon XII i Pius X. Przypomnieli
520 Tekst | Niektórzy (zwłaszcza o. Leonard Fenney TJ) głosili, iż tych,
521 Tekst | bardziej autentyczne w miarę lepszego poznawania człowieka, przyjmowania
522 Tekst | przygotowanie do Ewangelii" (LG 14-16, por. NA 2-4). Co
523 Tekst | się nie tylko starsza i liczniejsza, niż sądzono, ale i bardziej
524 Tekst | poleceniem pierwszego synodu w Limie (1551) duszpasterze mieli
525 Tekst | afirmację oficjalną zyskiwała linia Justyna i innych Ojców Kościoła,
526 Tekst | Oficjum skierowało w 1949 roku list do arcybiskupa Bostonu,
527 Tekst | kościelnych przyczyn. W niektórych listach biskupów, kazaniach, katechizmach
528 Tekst | z nich troska o saskie, litewskie czy indiańskie dusze stanowiła
529 Tekst | czcią Boga i świętych, liturgią a jej namiastkami i folklorystyczną
530 Tekst | dojść do części prawdy o Logosie. Każdy zresztą umysł ma
531 Tekst | mitygować augustyński rygoryzm i lokować małe dusze nie w piekle,
532 Tekst | określając w dużej mierze losy nowego ziarna. ~Wraz z demaskowanym
533 Tekst | najwięcej ludzi. Sam Ignacy Loyola przypominał mu, że chrzest
534 Tekst | średniowieczni apostołowie ludów rzeczywiście mało dbają
535 Tekst | harmonizujące z możliwościami ludzkiego podmiotu, zyskiwały coraz
536 Tekst(6)| wypowiedzi Kościoła, opr. J.M. Szymusiak,S. Głowa, Poznań
537 Tekst | autorytatywnej wypowiedzi Magisterium za lub przeciw jej istnieniu),
538 Tekst | potępienie? Jeśli zaś wszyscy mają szansę zbawienia, to po
539 Tekst | chrześcijanami w Chrystusie, mając w nim odpuszczenie grzechów
540 Tekst | grzechów i poszerzano opisy mąk piekielnych. Po biblijne
541 Tekst | wewnętrzny, nie martwiąc się o małą, jak mniemano, resztę. Usiłowano
542 Tekst | augustyński rygoryzm i lokować małe dusze nie w piekle, a w
543 Tekst(8)| wieczne nie ochrzczonych małych dzieci, Poznań 1979, passim;
544 Tekst | po łacinie lub hiszpańsku manifest, w którym zawarto skrót
545 Tekst | przeważnie z pogaństwa, charakter marginalny. Apologeci II wieku, szczególnie
546 Tekst | przynoszono, nawet z daleka, martwe ciałka, błagając o wskrzeszenie,
547 Tekst | na użytek wewnętrzny, nie martwiąc się o małą, jak mniemano,
548 Tekst | nowożytnych. Oto do sanktuariów Maryjnych lub grobów świętych przynoszono,
549 Tekst | odmawiał zbawienia poganom (massa damnata), by przeciwstawić
550 Tekst | pokuty. Ból i lęk ojców i matek zakwitły niesamowitym kwiatem
551 Tekst | przecież herezję formalną i materialną. Tej drugiej ulega i wielu
552 Tekst | kto nie ma Kościoła za swą matkę", gdyż "poza Kościołem nie
553 Tekst | dojrzałości, co od dość mechanicznie pojętej skuteczności praktyk
554 Tekst | kontynenty. Przybyli do Meksyku franciszkanie potrafią we
555 Tekst | całą jego naukę, znaną im mgliście lub wyrywkowo. A jednak
556 Tekst | Wyobrażenia o nich były jednak mgliste, a ciekawość poznania ich
557 Tekst | zostawiano złudzeń: "Powiedzcie mi teraz, moi synowie, ze wszystkich
558 Tekst | wielu innych okoliczności miałby tyle odwagi, by określić
559 Tekst | Ruspe pisał około 525 roku miarodajną na długie wieki i przenikającą
560 Tekst | wydawanym przez biskupa (Michał Korczyński) wielowyznaniowego
561 Tekst | konkwistadorów, jak kiedyś mieczem Karola Wielkiego czy Krzyżaków,
562 Tekst | zyskiwały coraz więcej miejsca w teologicznej refleksji.
563 Tekst | nie tylko znaleźć swoje miejsce, ale określić je w sposób
564 Tekst | mało dbają o rozpoznanie miejscowych kultur, nie troszczą się
565 Tekst | władcy znajdują się teraz w miejscu cierpienia, ponieważ nie
566 Tekst | glebę, określając w dużej mierze losy nowego ziarna. ~Wraz
567 Tekst | Eschatologiczny Sędzia mierzy odniesienie do siebie traktowaniem
568 Tekst | także zgody na nauczanie mieszkańców religii chrześcijańskiej.
569 Tekst | odchodzenia od praktyk mijających się z dobrem. Naiwne okazały
570 Tekst | mieć zarówno wiarę, jak miłość. Bez nich katolicyzm wyznawcy
571 Tekst | nie wolno stawiać granic miłosierdziu Boga (już Klemens XI w 1713
572 Tekst | jednocześnie zbyt wielkim i miłosiernym, by miał zapomnieć o reszcie
573 Tekst | starał się ochrzcić, po zgoła minimalnym przygotowaniu, jak najwięcej
574 Tekst | niesamowitym kwiatem w ogrodach mirakulów średniowiecza i czasów nowożytnych.
575 Tekst | nietypowa w tym względzie misja Wojciecha skończyła się
576 Tekst | światem lepiej rozumieć własną misję. Prawda jest ta sama, ale
577 Tekst | przybyszem. Paweł jako misjonarz pogan mówi do Ateńczyków
578 Tekst | schizmatyków jest nieważny. ~Mistrzem średniowiecza w sztywnym
579 Tekst | doskonałość. To platonizujące a mistyczne teoretyzowanie egipskie
580 Tekst | Kościoła, tożsamego z Ciałem Mistycznym, aktualną oraz przez pragnienie.
581 Tekst | łączyły skuteczną żarliwość misyjną. Sytuacja sprzyjała więc
582 Tekst | Tomasz w XIII wieku próbowali mitygować augustyński rygoryzm i lokować
583 Tekst | wszystkich chce doprowadzić (Mk 16,16; 1 Tm 2,4). ~Nowy
584 Tekst | wszak daleko. ~W miarę, jak młody Kościół ze wspólnoty świętych
585 Tekst | głosowaniach okazali się mniejszością. Synody nakazywały chrzcić
586 Tekst | martwiąc się o małą, jak mniemano, resztę. Usiłowano nawet
587 Tekst | sprzeciw wierzących inaczej i mnóstwo pytań u wszystkich. Skoro
588 Tekst | go nierzadko zgoła nisko. Mnożono więc kategorie ciężkich
589 Tekst | religijno-społeczny związany był mocno z czcią dla przodków, pokazywano
590 Tekst | was, aby was wyzwolić z mocy diabła i z otchłani straszliwego
591 Tekst | Używany przez nią od wieków model ekskluzywny (kto może być
592 Tekst | deformacja obrazu Boga i modelu chrześcijaństwa, religijność
593 Tekst | konsekwentnie wołać: św. Sokratesie, módl się za nami! Tak, Pismo
594 Tekst | rodzicielskie pragnienie chrztu i modlitwa wzywająca Trójcę Św. zastąpi
595 Tekst | sumienia. Idee te zmuszały do modyfikacji pojmowania Cyprianowego
596 Tekst | dzięki temu - pisał Justyn - mogli dojść do części prawdy o
597 Tekst | złudzeń: "Powiedzcie mi teraz, moi synowie, ze wszystkich tych
598 Tekst | teologicznej refleksji. Ongiś, w monokulturze przedkolumbijskiej i przedreformacyjnej
599 Tekst | społecznej roli religii, której monopol władca czynił prawem, szerząc
600 Tekst | praw człowieka i skutek monopolistycznego traktowania prawdy przez
601 Tekst | zawsze przecież stojących moralnie niżej od tych pierwszych.
602 Tekst | totalnie, tak w kulcie jak moralności. Chrześcijańskie piekło
603 Tekst | proporcji między kultem a moralnością, czcią Boga i świętych,
604 Tekst | patrystycznej za chrześcijański z Morzem Śródziemnym w środku - przekonanie,
605 Tekst | parawan zaborczości, ale i motyw rzeczywisty, nawet jeśli
606 Tekst | to w całej Biblii, gdzie mowa jest o Bogu jako zbawcy
607 Tekst | Paweł jako misjonarz pogan mówi do Ateńczyków o Bogu, którego
608 Tekst | rozróżnienia między zasadniczą i możliwą do spełnienia a absolutną
609 Tekst | próbujemy zrozumieć, jak to jest możliwe. Wiemy przecież, jak tępy
610 Tekst | i Pius X. Przypomnieli o możliwości zbawienia tych, których
611 Tekst | przynależności, harmonizujące z możliwościami ludzkiego podmiotu, zyskiwały
612 Tekst | ujemnych. Dialog stał się możliwy. ~ ~ ~
613 Tekst | najdobitniej w obrazie Sądu (Mt 25, 32-46). Eschatologiczny
614 Tekst | nieochrzczonych. Relacje o nich musiały z czasem wpłynąć i na teologię.
615 Tekst | przez Kościół, to wszyscy muszą być jego członkami. Jawnymi
616 Tekst | przede wszystkim żydzi, także muzułmanie, ale i ci, "którzy szukają
617 Tekst | wychowane w nowych konfesjach, mylą się bez własnej winy. A
618 Tekst | drugiego człowieka, nawet bez myślenia o relacji do Chrystusa.
619 Tekst | Społeczne przemiany i nowe myślenie stawały się tłem, na którym
620 Tekst | niepokonalna. Encyklika Piusa XII Mystici Corporis (1943) rozróżniała
621 Tekst | tym drugim Kościół mógł nadal nie tylko znaleźć swoje
622 Tekst | chrześcijaństwa, religijność lękowa, nadmierne znaczenie kleru itd.) wiedziano
623 Tekst | historia tego samego, jednego i nadprzyrodzonego, zbawienia jest jedna, a
624 Tekst | człowiek odpowiada aktem wiary nadprzyrodzonej. ~Sobór poszedł w tym kierunku,
625 Tekst | prawdziwej wiary, dobrej woli i nadziei zbawienia. Mimo sporów i
626 Tekst | że Bóg ma i wobec dzieci nadzwyczajne środki zbawienia, o których
627 Tekst | mijających się z dobrem. Naiwne okazały się oto wyobrażenia
628 Tekst | przynależności do Chrystusa, wyrażony najdobitniej w obrazie Sądu (Mt 25, 32-
629 Tekst | piekle, poddając je karom najlżejszym (do jego czasów przeważało
630 Tekst | dawno otwartego nieba i dla najmłodszej części ludzkości odłączało
631 Tekst | nakazywały chrzcić noworodki jak najszybciej. Zmarłe bez chrztu, jako
632 Tekst | minimalnym przygotowaniu, jak najwięcej ludzi. Sam Ignacy Loyola
633 Tekst | i Fulgencjusz? ~Tak oto najwyższą afirmację oficjalną zyskiwała
634 Tekst | nowacjanami, stronnictwem najzupełniej prawowiernych rygorystów,
635 Tekst | pełnić Jego wolę, poznaną w nakazach sumienia, "mogą osiągnąć
636 Tekst | się mniejszością. Synody nakazywały chrzcić noworodki jak najszybciej.
637 Tekst | na niedbałych rodziców nakładano pokuty. Ból i lęk ojców
638 Tekst | jednak zbawienia, jeśli należąc "ciałem" nie trwają w miłości.
639 Tekst | zmarłe bez chrztu, jako nie należące do Chrystusa, biskup Hippony
640 Tekst | religii naturalnej byłaby dla należącego do pozachrześcijańskiej
641 Tekst | omawianej formuły: "Nie należy wątpić, że nie tylko wszyscy
642 Tekst | Sokratesie, módl się za nami! Tak, Pismo uzależnia zbawienie
643 Tekst | świętych, liturgią a jej namiastkami i folklorystyczną oprawą,
644 Tekst | okolicznościami, mało czytelne, namiastkowe. Urągające zatem własnym
645 Tekst | z czasem, gdy pastoralne napomnienie stanie się artykulacją doktryny. ~
646 Tekst | wobec różnorodnej natury narodów, krajów, umysłów oraz wielu
647 Tekst | winy. A były to wszak całe narody. Nie znaczy to oczywiście,
648 Tekst | eklezjologicznej, lecz stanowiło narzędzie bieżącej polemiki, podjętej
649 Tekst | wszystkich Indian żyjących przed nastaniem chrześcijaństwa. Zgodnie
650 Tekst | zaprezentowaniu katolicyzmu żądano następnie od tubylców uznania "Kościoła
651 Tekst(8)| staropolskiej kulturze duchowej, "Nasza Przeszłość", t. 74: 1990,
652 Tekst | starożytności niemal do naszych czasów. Żadne, najbardziej
653 Tekst | poglądami tych Ojców Kościoła a naszymi nie jest prostą pochodną
654 Tekst | widzialny Kościół? Jeżeli natomiast jest on niezbędny do zbawienia
655 Tekst | dociekaniu ich szans. Objawienie naturalne, przygotowujące wśród pogan
656 Tekst | w Kościele. Rola religii naturalnej byłaby dla należącego do
657 Tekst | miały się cieszyć szczęściem naturalnym. W XVI wieku kardynał Kajetan
658 Tekst | się w Kościele. ~Kościół naucza, ale i uczy się w kontakcie
659 Tekst | misjonarzy, gotowych mniej nauczać i więcej chrzcić, by ratować
660 Tekst | wyrzeka się Chrystusa. Nauczający poza Kościołem nie jest
661 Tekst | i innych Ojców Kościoła, nauczających o rozproszonych poza widzialnym
662 Tekst | hiszpańskiego", a także zgody na nauczanie mieszkańców religii chrześcijańskiej.
663 Tekst | chrzest winien być poprzedzony nauczaniem, a o rozkwicie Kościoła
664 Tekst | ewentualnego związku z Kościołem. Nauka o konieczności Kościoła
665 Tekst | przedstawiające raj, do którego szli nawróceni, i piekło, połykające ich
666 Tekst | zostały zrozumiane, czy nawrócenie jest rzeczywiste a chrzest
667 Tekst | Ewangelii, miało dla świeżo nawróconych, właśnie przeważnie z pogaństwa,
668 Tekst | cieniowania ocen, ale od negacji: zastany system wierzeń
669 Tekst | zaczynała razić. Używany przez nią od wieków model ekskluzywny (
670 Tekst | eksterminację. A przecież nic nie wskazuje, by czynili
671 Tekst | o drodze zbawienia wśród nie-Żydów, by wytłumaczyć chrześcijaństwo
672 Tekst | grzechów i wieczne królestwo w niebie. 3 ~Nowa religia, aspirując
673 Tekst | Deklaracji o stosunku do religii niechrześcijańskich było wszak daleko. ~W miarę,
674 Tekst(9)| Schoonenberg, Kościół a religie niechrześcijańskie, w: Kościół w obliczu reformy,
675 Tekst | W rzeczywistości jest On niedaleko od każdego z nas. Bo w Nim
676 Tekst | dysproporcjonalny dobór, niedbały przekaz, wymuszone przyjęcie.
677 Tekst | niepoświęconej ziemi, na niedbałych rodziców nakładano pokuty.
678 Tekst | nowe spojrzenie na rodzaje nieformalnych związków z Kościołem. Oto
679 Tekst | o Bogu, którego szukają niejako po omacku. "W rzeczywistości
680 Tekst | Piękne to zaiste wyprzedzenie niejednej myśli Vaticanum II. I nie
681 Tekst | Samo zaś głoszenie - wielce niejednoznaczne: często zakłócone okolicznościami,
682 Tekst | tego czy innego wyznania niekatolickiego, miało określać stosunek
683 Tekst | wkrótce dyskusja na ten temat. Niektórzy (zwłaszcza o. Leonard Fenney
684 Tekst | spierali się od starożytności niemal do naszych czasów. Żadne,
685 Tekst | prawdy nie wchodziło w grę u niemowlaka. Albert, Bonawentura i Tomasz
686 Tekst | zobowiązuje do tego, co niemożliwe. Konieczność wiary i chrztu
687 Tekst | sztywno pojmowana zasada o niemożliwości zbawienia poza Kościołem
688 Tekst | się przekonanie, że teza o niemożności zbawienia poza Kościołem
689 Tekst | biskupowi. Buntujący się przeciw niemu, buntują się przeciw samemu
690 Tekst | i zgorszenie konfesyjną nienawiścią oraz wojnami prowadzonymi
691 Tekst | religii chrześcijańskiej jest niepokonalna. Encyklika Piusa XII Mystici
692 Tekst | chrześcijańskiej. W razie nieposłuszeństwa Indian przybysze mieli prawo
693 Tekst | nie zbawione, grzebano w niepoświęconej ziemi, na niedbałych rodziców
694 Tekst | do Kościoła Rzymskiego, a nieprzezwyciężalną nieznajomością prawdziwej
695 Tekst | tej arki, gwoli ratunku, nieprzygotowanych, a ich przemiany oczekiwano
696 Tekst | zbawionych, szacując go nierzadko zgoła nisko. Mnożono więc
697 Tekst | lęk ojców i matek zakwitły niesamowitym kwiatem w ogrodach mirakulów
698 Tekst | uwarunkowania. Oświecenie zobaczy w nietolerancji obrazę praw człowieka i
699 Tekst | lecz promulgacji i sankcji (nietypowa w tym względzie misja Wojciecha
700 Tekst | problemu więzi kościelnej. Jej nietypowe formy i szanse zbawienia
701 Tekst | ówczesnego papieża Grzegorza XVI. Nieunikniona i na takich wysokościach
702 Tekst | heretyków i schizmatyków jest nieważny. ~Mistrzem średniowiecza
703 Tekst | się tak widzialnie, jak niewidzialnie. Do owej pełni brakuje sporo
704 Tekst | między Kościołem widzialnym a niewidzialnym, który jest idealny. W pierwszym
705 Tekst | by określić granice tej niewiedzy" (1854). Papież przypominał,
706 Tekst | Testamentach. W Nowym ten niewielki a doniosły wątek dotyczy
707 Tekst | czeka po śmierci heretyków i niewiernych, pytanie "kto zostanie zbawiony?"
708 Tekst | przekonanie, iż Bóg nie będzie niewinnych dzieci karał odrzuceniem).
709 Tekst | ich, jako bałwochwalców, w niewolę i pozbawiać dóbr. 7 Chrystianizacja
710 Tekst | bowiem swój realny, chociaż niewymierny, udział w skrajnościach
711 Tekst | Żadne, najbardziej nawet niewyraźne pragnienie sakramentu, dobra
712 Tekst | to, że Kościół, ucząc o niezbędności tego sakramentu, nie orzekł,
713 Tekst | Jeżeli natomiast jest on niezbędny do zbawienia i dla nieochrzczonych,
714 Tekst | zbawienia tych, których nieznajomość religii chrześcijańskiej
715 Tekst | Rzymskiego, a nieprzezwyciężalną nieznajomością prawdziwej religii u ludzi,
716 Tekst | ale i ci, "którzy szukają nieznanego Boga po omacku i wśród cielesnych
717 Tekst | woli zbawczej Boga sięgano niezwykle rzadko. Pedagogika strachu
718 Tekst | ich szansą ostateczną - nikłe. Dość partykularna w gruncie
719 Tekst | do zbawienia, bez którego nikt nie może wejść do Królestwa
720 Tekst | szacując go nierzadko zgoła nisko. Mnożono więc kategorie
721 Tekst | przeszłością. Karczunek niszczył przecież i glebę, określając
722 Tekst | przecież stojących moralnie niżej od tych pierwszych. Przyzwyczajano
723 Tekst | wieczne królestwo w niebie. 3 ~Nowa religia, aspirując do wyrugowania
724 Tekst | polemizował mianowicie z nowacjanami, stronnictwem najzupełniej
725 Tekst | chcieli powrócić do Kościoła. Nowacjanie nie byli heretykami, by
726 Tekst | Nie stwarzając pozytywnie nowej doktryny, Kościół pozostawiał
727 Tekst | Synody nakazywały chrzcić noworodki jak najszybciej. Zmarłe
728 Tekst | mirakulów średniowiecza i czasów nowożytnych. Oto do sanktuariów Maryjnych
729 Tekst | to w obu Testamentach. W Nowym ten niewielki a doniosły
730 Tekst | stojących z dala od Kościoła. Obecność dobrej - stwierdzano i doceniano,
731 Tekst | widzeniu relacji między obiektywnym a subiektywnym, nie dostrzegano
732 Tekst | uwierzenia w to, co Bóg objawi, a pragnienie chrztu zawiera
733 Tekst | zaś dociekaniu ich szans. Objawienie naturalne, przygotowujące
734 Tekst | kościelnej nauki: jeżeli wszyscy objęci są zbawczą wolą Boga, a
735 Tekst(9)| niechrześcijańskie, w: Kościół w obliczu reformy, red. D. Flanagan,
736 Tekst | ich bezwstydem i abyście obmyci w kąpieli zbawienia stali
737 Tekst | chrześcijan przybywało wszak ludzi obojętnych, nie zawsze przecież stojących
738 Tekst | podstawę zbiorowej zgody. Obok skłóconych chrześcijan przybywało
739 Tekst | zobaczy w nietolerancji obrazę praw człowieka i skutek
740 Tekst | wyrażony najdobitniej w obrazie Sądu (Mt 25, 32-46). Eschatologiczny
741 Tekst | ubocznych skutkach (deformacja obrazu Boga i modelu chrześcijaństwa,
742 Tekst | przodków, pokazywano wielkie obrazy przedstawiające raj, do
743 Tekst | Stwórcę, zaniechali bezbożnych obrzędów, wyrzekli się do śmierci
744 Tekst | zmierzała naturalnie do obrzydzenia zła, umoralnienia i zachęcenia
745 Tekst | rozważali jedynie autorzy co obszerniejszych rozpraw teologicznych. Ponieważ
746 Tekst | jednak sądzili, że nie da się ocalić zasady jedynego pośrednictwa
747 Tekst | Misjonarze odnajdywali za oceanem społeczności ludzi cywilizowanych
748 Tekst | Ksawerego, który na wyspach Oceanu Indyjskiego starał się ochrzcić,
749 Tekst | zaczynała od cieniowania ocen, ale od negacji: zastany
750 Tekst | semina Verbi). Inne religie oceniono wreszcie od strony pozytywnej,
751 Tekst | ciekawość poznania ich oraz ochota do refleksji nad ich szansą
752 Tekst | ewangelicznego "kto uwierzy i ochrzci się", jako warunku zbawienia,
753 Tekst(8)| Wawrzyniak, Zbawienie wieczne nie ochrzczonych małych dzieci, Poznań 1979,
754 Tekst | ponoszą winy z tego powodu w oczach Pana. Lecz któż wobec różnorodnej
755 Tekst | nieprzygotowanych, a ich przemiany oczekiwano nie tyle od nauczania i
756 Tekst | teologicznych. Ponieważ wręcz oczywiste było, kto posiada klucze
757 Tekst | starzejących się formuł, odchodzenia od praktyk mijających się
758 Tekst | mniej. ~Indianom w XVI wieku odczytywano po łacinie lub hiszpańsku
759 Tekst | chrystianizatorzy raczej oddalali, niż przybliżali korektę
760 Tekst | i historyczne, dotyczące oddziaływania Kościoła na ludzkość, rzutowały
761 Tekst | tych, których pradziadowie odeszli od Kościoła, wychowane w
762 Tekst | treści teologiczne. ~Wielkie odkrycia nowych światów na przełomie
763 Tekst | założeniu papiestwa i darowaniu odkrytych ziem królom hiszpańskim
764 Tekst | najmłodszej części ludzkości odłączało ją od reszty tak długo wydziedziczanych. ~
765 Tekst | przez chrzest, albo od niej odłączeni, pójdą na potępienie. Nawet
766 Tekst | czy "między braćmi od nas odłączonymi", skoro żyją wśród katolików,
767 Tekst | powszechną wolę zbawczą Boga i odmawiał zbawienia poganom (massa
768 Tekst | chrześcijaństwa sprzyjało wzajemnemu odmawianiu sobie prawdziwej wiary,
769 Tekst | europocentrycznej kultury. Misjonarze odnajdywali za oceanem społeczności
770 Tekst | Eschatologiczny Sędzia mierzy odniesienie do siebie traktowaniem drugiego
771 Tekst | zbawienia poza Kościołem odnosi się do tych, którzy, mimo
772 Tekst | porządku łaski, a człowiek odpowiada aktem wiary nadprzyrodzonej. ~
773 Tekst | Chrystusie, mając w nim odpuszczenie grzechów i wieczne królestwo
774 Tekst | przekonaniem. Teologowie odróżniają przecież herezję formalną
775 Tekst | łaski, przyjmowanej lub odrzucanej, bez względu na przynależność
776 Tekst | Kościele, którego świadome odrzucenie w tej roli byłoby wyrzekaniem
777 Tekst | niewinnych dzieci karał odrzuceniem). Kontynuujący myśl Augustyna
778 Tekst | Usiłowano nawet prognozować odsetek zbawionych, szacując go
779 Tekst | surowość wobec tych, którzy odstąpili od wiary podczas prześladowań
780 Tekst | okoliczności miałby tyle odwagi, by określić granice tej
781 Tekst | pochłonie hurtem niekatolików. Odwoływanie się do sankcji eschatologicznej
782 Tekst | przez grzech. Można ją zaś odzyskać przez żal doskonały. Trwanie
783 Tekst | Objawienia, wraz z którym Bóg ofiarowuje człowiekowi nowy wymiar
784 Tekst | Pius IX oświadczył, iż Bóg ofiaruje swą łaskę każdemu, kto stara
785 Tekst | oto najwyższą afirmację oficjalną zyskiwała linia Justyna
786 Tekst | czeka potępienie. Święte Oficjum skierowało w 1949 roku list
787 Tekst | Skoro zbawcza wola Boga ogarnia wszystkich, to działa zarówno
788 Tekst | Kościołem katolickim pójdą w ogień wieczny, przygotowany dla
789 Tekst | przekonanie, że Ewangelię ogłoszono wszystkim, czyli błędy geograficzne
790 Tekst | wydziedziczanych. ~Ongiś Augustyn ograniczał powszechną wolę zbawczą
791 Tekst | zakwitły niesamowitym kwiatem w ogrodach mirakulów średniowiecza
792 Tekst | może mieć Boga za swego Ojca ten, kto nie ma Kościoła
793 Tekst | Ecclesiam salus nulla miało się okazać etapem znaczącym. Nie od
794 Tekst | piekielne straty. Ludzkość zaś okazała się nie tylko starsza i
795 Tekst | którzy jednak w głosowaniach okazali się mniejszością. Synody
796 Tekst | mijających się z dobrem. Naiwne okazały się oto wyobrażenia średniowiecza,
797 Tekst | umysłów oraz wielu innych okoliczności miałby tyle odwagi, by określić
798 Tekst | niejednoznaczne: często zakłócone okolicznościami, mało czytelne, namiastkowe.
799 Tekst | Fulgencjusz z Ruspe pisał około 525 roku miarodajną na długie
800 Tekst | wyznania niekatolickiego, miało określać stosunek do zbawienia. Długo
801 Tekst | niszczył przecież i glebę, określając w dużej mierze losy nowego
802 Tekst | rangi pierwszego. ~Próby określania ekwiwalentów gotowości wiary
803 Tekst | wyrzekaniem się zbawienia, określił stopnie związku ludzi z
804 Tekst | głoszenia Ewangelii każdemu określone wyraźnie jako warunek zbawienia,
805 Tekst | potocznej świadomości wykładnię omawianej formuły: "Nie należy wątpić,
806 Tekst | sakramentu. Na Soborze Trydenckim opinia ta miała wielu zwolenników,
807 Tekst | ciężkich grzechów i poszerzano opisy mąk piekielnych. Po biblijne
808 Tekst | iż wolno siłą przełamać opór pogan, jeśli nie dopuszczają
809 Tekst | spotkał się nawet z ostrą opozycją papieża Stefana z powodu
810 Tekst | namiastkami i folklorystyczną oprawą, ale także nowe spojrzenie
811 Tekst | misjonarzy. O komunikatywność ich orędzia dbano mniej. ~Indianom w
812 Tekst | prawowierny i cnotliwy, podnosząc oręż przeciw Kościołowi, wyrzeka
813 Tekst | jest idealny. W pierwszym Orygenes dostrzegał wielu pozornych
814 Tekst | bez chrztu (do dziś brak orzeczenia Kościoła na ten temat) teologowie
815 Tekst | dechrystianizacji, słabła pochopność w orzekaniu złej woli u stojących z
816 Tekst | niezbędności tego sakramentu, nie orzekł, iż zmarłe bez chrztu niemowlęta
817 Tekst | jest jedna, a nie dwie. Osiągająca punkt kulminacyjny w Chrystusie,
818 Tekst | Skoro bowiem zbawienie jest osiągalne tylko w Kościele, to czyżby
819 Tekst | nakazach sumienia, "mogą osiągnąć wieczne zbawienie". Nie
820 Tekst | tworzą ci, którzy na ziemi osiągnęli doskonałość. To platonizujące
821 Tekst | pragną czy wręcz nie chcą. ~Osławiony aksjomat extra Ecclesiam
822 Tekst | Kościołem, ale dotyczy to osób świadomie z nim zrywających
823 Tekst | nie tyle od nauczania i osobistej dojrzałości, co od dość
824 Tekst | tego Kościół byłby dość osobliwą społecznością, bo złożoną
825 Tekst | szczególnie w aleksandryjskim ośrodku myśli chrześcijańskiej,
826 Tekst | refleksji nad ich szansą ostateczną - nikłe. Dość partykularna
827 Tekst | miała być skazana i żyć ostatecznie po to, by pójść na potępienie?
828 Tekst | wymuszone przyjęcie. To ostatnie miało się nie sprzeciwiać
829 Tekst | Kartaginy spotkał się nawet z ostrą opozycją papieża Stefana
830 Tekst | Renem czy Wartą, schemat ostrego przeciwstawiania starego
831 Tekst | odrzucają go. Dopiero Pius IX oświadczył, iż Bóg ofiaruje swą łaskę
832 Tekst | historyczne uwarunkowania. Oświecenie zobaczy w nietolerancji
833 Tekst | zbawieniu ludzkości, lecz chęci oszczędzenia Kościołowi podziałów. Wynikało
834 Tekst | mogą być usprawiedliwieni i otrzymać życie wieczne od Chrystusa,
835 Tekst | zbawienia nie dostąpią. 8 Otwarcie dawno otwartego nieba i
836 Tekst | dostąpią. 8 Otwarcie dawno otwartego nieba i dla najmłodszej
837 Tekst | przykład w którejkolwiek bulli ówczesnego papieża Grzegorza XVI. Nieunikniona
838 Tekst | branej całkiem dosłownie." 6 ~Owe sposoby przynależności,
839 Tekst | widzialnie, jak niewidzialnie. Do owej pełni brakuje sporo także
840 Tekst | 1551) duszpasterze mieli oznajmić tubylcom, "jako to wszyscy
841 Tekst | zauważano jakiś, by ochrzcić ożywionego, a potem godnie pochować
842 Tekst(9)| Breviarium fidei, s. 126-128; P. Schoonenberg, Kościół a
843 Tekst | religijnie średniowieczu, panowało przekonanie, podzielane
844 Tekst | chrzest zostały wszak w Pańskim poleceniu głoszenia Ewangelii
845 Tekst | Korczyński) wielowyznaniowego państwa, promującego (mimo towarzyszącego
846 Tekst | przed pogańską religią i państwem. Na użytek wewnętrzny nie
847 Tekst | tubylców uznania "Kościoła jako panującego i pana całego świata, uznania
848 Tekst | oraz informację o założeniu papiestwa i darowaniu odkrytych ziem
849 Tekst | granice tej niewiedzy" (1854). Papież przypominał, że nie wolno
850 Tekst | chrześcijańskiej dali wyraz papieże Leon XII i Pius X. Przypomnieli
851 Tekst | wielkiego kapłana zwanego papieżem i w jego imieniu króla hiszpańskiego",
852 Tekst | dusze stanowiła nie tylko parawan zaborczości, ale i motyw
853 Tekst | przezeń przywłaszczenia i parodie. Demonizowanie zastanego
854 Tekst | ostateczną - nikłe. Dość partykularna w gruncie rzeczy wizja świata -
855 Tekst | podporządkowania załodze, tym częściej pasażerowie słuchali o tym, jak łatwo
856 Tekst(8)| małych dzieci, Poznań 1979, passim;J. Kracik, Chrzest w staropolskiej
857 Tekst | przyjmie się z czasem, gdy pastoralne napomnienie stanie się artykulacją
858 Tekst | uznanego od końca ery patrystycznej za chrześcijański z Morzem
859 Tekst | spragnionym, przybyszem. Paweł jako misjonarz pogan mówi
860 Tekst | sięgano niezwykle rzadko. Pedagogika strachu zmierzała naturalnie
861 Tekst | damnata), by przeciwstawić się pelagianizmowi, który deprecjonował rolę
862 Tekst | oni członkami Kościoła. Pełna doń przynależność wyraża
863 Tekst | poszukują Boga i starają się pełnić Jego wolę, poznaną w nakazach
864 Tekst | ale określić je w sposób pełniejszy, bo zróżnicowany. ~Katolicka
865 Tekst | taki tekst znalazł się w periodyku wydawanym przez biskupa (
866 Tekst | beznadziejności wiecznych perspektyw pogan, nie zaś dociekaniu
867 Tekst | ją skutecznie nie drogą perswazji, lecz promulgacji i sankcji (
868 Tekst | resztę ludzkości spisują na piekielne straty. Ludzkość zaś okazała
869 Tekst | grzechów i poszerzano opisy mąk piekielnych. Po biblijne teksty o powszechnej
870 Tekst | się w doskonałej miłości. ~Piękne to zaiste wyprzedzenie niejednej
871 Tekst | jako księga Objawienia i pierwotna katecheza, przeznaczona
872 Tekst | Pisma. Z przekonaniem tym pierwsze pokolenia chrześcijan łączyły
873 Tekst | stojących moralnie niżej od tych pierwszych. Przyzwyczajano się do pluralizmu
874 Tekst | wskrzeszenie, choćby na chwilę. Pilnie wypatrując znaków życia,
875 Tekst | współczesnego mu Żywota pióra Brunona z Kwerfurtu, zwraca
876 Tekst | poczucia wybraństwa słowach Pisma. Z przekonaniem tym pierwsze
877 Tekst | jako zadania. Trudno więc w Piśmie spodziewać się zbyt licznych
878 Tekst(3)| Piśmiennictwo czasów Bolesława Chrobrego,
879 Tekst | módl się za nami! Tak, Pismo uzależnia zbawienie od wiary,
880 Tekst | osiągnęli doskonałość. To platonizujące a mistyczne teoretyzowanie
881 Tekst | pierwszych. Przyzwyczajano się do pluralizmu poglądów i postaw, rozumiejąc
882 Tekst | umoralnienia i zachęcenia do pobożności. O ubocznych skutkach (deformacja
883 Tekst | Chrześcijańskie piekło pochłonie hurtem niekatolików. Odwoływanie
884 Tekst | naszymi nie jest prostą pochodną bezwzględności lub tolerancji.
885 Tekst | dechrystianizacji, słabła pochopność w orzekaniu złej woli u
886 Tekst | ożywionego, a potem godnie pochować powtórnie zmarłe dziecię,
887 Tekst(1)| J. Kelly, Początki doktryny chrześcijańskiej,
888 Tekst | jego członkom oczywiście od początku. Włączające do eklezjalnej
889 Tekst | tej ziemi, zanim Hiszpanie poczęli głosić świętą Ewangelię,
890 Tekst | potrzebnych przy rozwijaniu poczucia wybraństwa słowach Pisma.
891 Tekst | powtórnie zmarłe dziecię, w poczuciu, że zapewniło mu się niebo.
892 Tekst | oraz wojnami prowadzonymi pod wyznaniowymi sztandarami
893 Tekst | pojmowanie wypaczone, pretekst do podboju, aż po eksterminację. A
894 Tekst | którzy odstąpili od wiary podczas prześladowań za Decjusza,
895 Tekst | Hippony umieścił w piekle, poddając je karom najlżejszym (do
896 Tekst | przyjmujących katolicyzm Rusinów poddawano nawet rebaptyzacji) albo
897 Tekst | doceniać rolę innych religii, podejmując porzucony od wieków trop
898 Tekst | narzędzie bieżącej polemiki, podjętej dla dyscyplinującego celu.
899 Tekst | o relacji do Chrystusa. Podkreślono wszak reakcję wybranych:
900 Tekst | rozumiejąc coraz lepiej ich podmiotowe i historyczne uwarunkowania.
901 Tekst | możliwościami ludzkiego podmiotu, zyskiwały coraz więcej
902 Tekst | prawowierny i cnotliwy, podnosząc oręż przeciw Kościołowi,
903 Tekst | kamuflaż samego diabła, a podobieństwa inkaskich czy azteckich
904 Tekst | Można wskazać więcej podobnych tekstów, i to w całej Biblii,
905 Tekst | spełniania przepisów, a więc podporządkowania załodze, tym częściej pasażerowie
906 Tekst | tak uczył Ireneusz), ale i podporządkowanie się biskupowi. Buntujący
907 Tekst | znaleźć inną niż religijna podstawę zbiorowej zgody. Obok skłóconych
908 Tekst | przypominać o doktrynie jako podstawie eklezjalnej jedności. Cyprian
909 Tekst | coraz szerzej kościelnych podwoi. Postawie afirmacyjnej wobec
910 Tekst | oszczędzenia Kościołowi podziałów. Wynikało nie z teoretycznej,
911 Tekst | średniowieczu, panowało przekonanie, podzielane także przez autorytety uniwersyteckiej
912 Tekst | Boga i odmawiał zbawienia poganom (massa damnata), by przeciwstawić
913 Tekst | wytłumaczyć chrześcijaństwo przed pogańską religią i państwem. Na użytek
914 Tekst | nawróconych, właśnie przeważnie z pogaństwa, charakter marginalny. Apologeci
915 Tekst | długo i wysoko honorowanymi poglądami tych Ojców Kościoła a naszymi
916 Tekst | łaski w dziele zbawienia. Poglądy biskupa Hippony zaciążyły
917 Tekst | z religijną innością na pogłębienie refleksji nad szansą zbawienia
918 Tekst | znamy. Nie wskazywał, jak pogodzić prawdę o Kościele jako jedynym
919 Tekst | kazaniach, katechizmach pojawiły się nowe akcenty. Wyrażały
920 Tekst | eschatologicznej trafiało akurat w pojęciową pustkę, a przygodny tłumacz,
921 Tekst | co od dość mechanicznie pojętej skuteczności praktyk religijnych
922 Tekst | sposób ekskluzywnie i sztywno pojmowana zasada o niemożliwości zbawienia
923 Tekst | Ecclesiam... Łatwo rzec - pojmowanie wypaczone, pretekst do podboju,
924 Tekst | średniowiecza w sztywnym pojmowaniu Kościoła w roli jedynego
925 Tekst | ulega i wielu katolików, pojmując prawdy wiary, bez zdawania
926 Tekst | żyć ostatecznie po to, by pójść na potępienie? Jeśli zaś
927 Tekst | mocno z czcią dla przodków, pokazywano wielkie obrazy przedstawiające
928 Tekst | niedbałych rodziców nakładano pokuty. Ból i lęk ojców i matek
929 Tekst | aniołów jego, jeżeli nie połączą się z Kościołem katolickim
930 Tekst | chrześcijaństwa. Zgodnie z poleceniem pierwszego synodu w Limie (
931 Tekst | zostały wszak w Pańskim poleceniu głoszenia Ewangelii każdemu
932 Tekst | stawał się coraz bardziej polem ćwiczeń dla grzeszników,
933 Tekst | aksjomatu. Fiasko bowiem polemik i zgorszenie konfesyjną
934 Tekst | stanowiło narzędzie bieżącej polemiki, podjętej dla dyscyplinującego
935 Tekst | potrzeb doraźnych. Cyprian polemizował mianowicie z nowacjanami,
936 Tekst | pragnienie. Wśród teologów północnoamerykańskich rozgorzała wkrótce dyskusja
937 Tekst | salus nulla sformułował w połowie III wieku św. Cyprian, biskup
938 Tekst | heretyków i schizmatyków (w Polsce XV-XVI wieku przyjmujących
939 Tekst | w pierwszym na ziemiach polskich czasopiśmie teologicznym,
940 Tekst | szli nawróceni, i piekło, połykające ich praojców oraz tych,
941 Tekst | nie zaś oczywiście chęć pomniejszania rangi pierwszego. ~Próby
942 Tekst | statystykę Kościoła, lecz pomniejszy znaczenie widzialnych form
943 Tekst | Kościołem przenosiła się poniekąd i do jego wnętrza: im tłumniej
944 Tekst | ludzi, którzy "żadnej nie ponoszą winy z tego powodu w oczach
945 Tekst | również ludzie dobrej woli, poprawi to wręcz wydatnie statystykę
946 Tekst | formuły. Powtarzali, jak ich poprzednicy nad Renem czy Wartą, schemat
947 Tekst | mu, że chrzest winien być poprzedzony nauczaniem, a o rozkwicie
948 Tekst | nawet rebaptyzacji) albo że popularyzowano Tomaszowe stwierdzenie o
949 Tekst | się Wojciech, miał sobie poradzić z tuzinem terminów teologicznych.
950 Tekst | jakość niż ilość członków. 4 Poreformacyjne rozdarcie chrześcijaństwa
951 Tekst | z nas. Bo w Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy" (Dz 17,
952 Tekst | nowy wymiar istnienia w porządku łaski, a człowiek odpowiada
953 Tekst | innych religii, podejmując porzucony od wieków trop myśli Justyna.
954 Tekst | wręcz oczywiste było, kto posiada klucze do nieba oraz co
955 Tekst | przygodny tłumacz, jakim posłużył się Wojciech, miał sobie
956 Tekst | się ocalić zasady jedynego pośrednictwa Chrystusa bez wykluczenia
957 Tekst | zróżnicowany. ~Katolicka postać Oświecenia stanowiła próbę
958 Tekst | do pluralizmu poglądów i postaw, rozumiejąc coraz lepiej
959 Tekst | choćby nie wyraźne, czy postawę, w której zawarta jest gotowość
960 Tekst | szerzej kościelnych podwoi. Postawie afirmacyjnej wobec problemu
961 Tekst | jednoznacznemu i kontrastowemu postrzeganiu beznadziejności wiecznych
962 Tekst | traktowania prawdy przez poszczególne konfesje, które rezerwują
963 Tekst | samoświadomości Kościoła na poszczególnych etapach jego rozwoju. Twierdzenie
964 Tekst | nadprzyrodzonej. ~Sobór poszedł w tym kierunku, choć nie
965 Tekst | dokonywały się także w wyniku poszerzania kręgu zwolenników tolerancji
966 Tekst | kategorie ciężkich grzechów i poszerzano opisy mąk piekielnych. Po
967 Tekst | przełomie XV i XVI wieku poszerzyły horyzonty, zmuszając do
968 Tekst | Ewangelii i Kościoła, szczerze poszukują Boga i starają się pełnić
969 Tekst | Nie wystarczało już samo potępianie indyferentyzmu, bez usuwania
970 Tekst | Królestwa chwały". Jednocześnie potępiano "tych, którzy wyłączają
971 Tekst | chrzcić, by ratować dusze od potępienia. Żarliwość ta przeniesiona
972 Tekst | już Klemens XI w 1713 roku potępił twierdzenie jansenistów: "
973 Tekst | wieki i przenikającą do potocznej świadomości wykładnię omawianej
974 Tekst | do Meksyku franciszkanie potrafią we dwóch ochrzcić nawet
975 Tekst | został sformułowany dla potrzeb doraźnych. Cyprian polemizował
976 Tekst | akatolików jest ważny, to daje potrzebną do zbawienia łaskę uświęcającą,
977 Tekst | lecz na innych, bardziej potrzebnych przy rozwijaniu poczucia
978 Tekst | obu biegunów prawdy - o potrzebnym do zbawienia Kościele i
979 Tekst | Na użytek wewnętrzny nie potrzebowano takich refleksji: Bóg przemawiał
980 Tekst | sprawdzenie, czy ich lapidarne pouczenia zostały zrozumiane, czy
981 Tekst | wieku, szczególnie Justyn, powiedzą więcej o drodze zbawienia
982 Tekst | nie zostawiano złudzeń: "Powiedzcie mi teraz, moi synowie, ze
983 Tekst | por. NA 2-4). Co by na to powiedzieli Augustyn i Fulgencjusz? ~
984 Tekst | jest "związany z licznych powodów" (Biblia, podstawowe prawdy,
985 Tekst | Tę drugą zakwestionowano, powoławszy się na to, że Kościół, ucząc
986 Tekst | czasu walki z jansenizmem. Powoli przebijało się przekonanie,
987 Tekst | po ich ustaniu, chcieli powrócić do Kościoła. Nowacjanie
988 Tekst | pojmowania Cyprianowej formuły. Powtarzali, jak ich poprzednicy nad
989 Tekst | a potem godnie pochować powtórnie zmarłe dziecię, w poczuciu,
990 Tekst | byłaby dla należącego do pozachrześcijańskiej wspólnoty taka, jak dla
991 Tekst | o Bogu zbawiającym także pozainstytucjonalnie - wyrażało troskę o ten
992 Tekst | dowartościowaniu eklezjalnych elementów pozakatolickich społeczności chrześcijańskich.
993 Tekst | bałwochwalców, w niewolę i pozbawiać dóbr. 7 Chrystianizacja
994 Tekst | wieczne zbawienie". Nie są pozbawieni tej szansy nawet ci, którzy
995 Tekst | straszliwego piekła, abyście poznali swego Stwórcę, zaniechali
996 Tekst | starają się pełnić Jego wolę, poznaną w nakazach sumienia, "mogą
997 Tekst | autentyczne w miarę lepszego poznawania człowieka, przyjmowania
998 Tekst | protegowanego przez władców, ani też później czas reformacyjnego rozłamu.
999 Tekst | wyznawcy może być równie pozorny, jak akatolicyzm tego, kto
1000 Tekst | Orygenes dostrzegał wielu pozornych członków, drugi - bez zmazy,
1001 Tekst | zbawienia tych, którzy nie pozostają w wyraźnym związku z Kościołem,
1002 Tekst | nie trwają w miłości. Z pozostałymi chrześcijanami Kościół jest "
1003 Tekst | nowej doktryny, Kościół pozostawiał jednak furtkę dla uniknięcia
|