Tom, Rozdzial

 6001     2, 24|                 nieustępliwą siłę życia i walki, hardą pewność, że
 6002     2, 24|              hardą pewność, że przemoże i weźmie górę nad wszystkim.~
 6003     2, 24|              żałośnie, ogarnęła je sobą i dziw nie zadusiła w całunkach
 6004     2, 24|                nie zadusiła w całunkach i wraz z nimi buchnęła długim,
 6005     2, 24|          płaczem, to jej dopiero ulżyło i powróciło całkiem do pamięci.~
 6006     2, 24|               Uporządkowała prędko izbę i poszła do Weronki dziękować
 6007     2, 24|                dziękować za dobre serce i przepraszać za dawne winy;
 6008     2, 24|            jakby te rzeczy umarły dawno i padły w niepamięć, tyle
 6009     2, 24|              się poturbować o dzieciach i o wszystkim.~I wkrótce,
 6010     2, 24|                dzieciach i o wszystkim.~I wkrótce, jeszcze tego dnia
 6011     2, 24|                poszła na wieś do Kłębów i inszych znajomków, bych
 6012     2, 24|              dała pod Weronczyną opiekę i zabierała się do wyjścia.~-
 6013     2, 24|           dzisiaj - odrzekła niechętnie i wymijająco.~- Nie sporządzisz
 6014     2, 24|           zarzewie, przywalone smutkami i rozdeptane, gasiła je w
 6015     2, 24|                 nigdy krzywd.~Akuratnie i ludzie wychodzili do kościoła,
 6016     2, 24|                się zrobił dziwnie jasny i pogodny, słońce świeciło
 6017     2, 24|            zlodowaciałe wody po drogach i rowach świeciły się kiej
 6018     2, 24|       roziskrzały się w słońcu, płonęły i kieby tą srebrną przędzą
 6019     2, 24|                 weń stado owiec wpadnie i tak się weprze, że ledwie
 6020     2, 24|                świat, lśniły się kałuże i mieniły się złotymi brzaskami
 6021     2, 24|           dzieci ślizgały się zawzięcie i pokrzykiwały radośnie, gdzieniegdzie
 6022     2, 24|                 świat pogodną jasnością i prawie wiośnianym ciepłem.~
 6023     2, 24|                 Hankę przejmujący chłód i głębokie, modlitewne milczenie,
 6024     2, 24|              boczna nawę, pustą całkiem i tak mroczną, że jeno gdzieniegdzie
 6025     2, 24|               sam na sam z duszą własną i Bogiem, przyklękła przed
 6026     2, 24|       pocałowała ziemię, rozłożyła ręce i wpatrzona w słodką twarz
 6027     2, 24|                a dufności bezgranicznej i czyniła spowiedź serdeczną.
 6028     2, 24|         spowiedź serdeczną. Przed Matką i Panią całego narodu kajała
 6029     2, 24|                 a niechluj, a to lubiła i zjeść dobrze, i polenić
 6030     2, 24|               to lubiła i zjeść dobrze, i polenić się, a to w służbie
 6031     2, 24|               dziw jej serce nie pękło, i błagała o zmiłowanie, za
 6032     2, 24|                 Antkowe ciężkie grzechy i przewiny żebrała miłosierdzia,
 6033     2, 24|          przewiny żebrała miłosierdzia, i tłukła się w serdecznej
 6034     2, 24|                co przed śmiercią ucieka i bije skrzydełkami w szyby,
 6035     2, 24|          zratowali.~Płacz nią wstrząsał i przepalał żar próśb i błagań,
 6036     2, 24|         wstrząsał i przepalał żar próśb i błagań, z duszy jakby raną
 6037     2, 24|          otwartą płynął strumień modłów i płakań, co się kiej te krwawe
 6038     2, 24|            podłodze.~Msza się skończyła i cały naród w skrusze, a
 6039     2, 24|                 skrusze, a często gęsto i z płakaniem przystępował
 6040     2, 24|           czując się wzmożoną na siłach i dufna już całkiem w pomoc
 6041     2, 24|                 na ludzkie pozdrowienia i szła wśród spojrzeń ciekawych
 6042     2, 24|              pies zawsze krążyła z dala i żałośnie, ogarniała też
 6043     2, 24|                 kochającym wzrokiem dom i budynki, płoty i każde drzewko
 6044     2, 24|           wzrokiem dom i budynki, płoty i każde drzewko lśniące w
 6045     2, 24|                 przyszli... Hanka!... - i rozpłakało się dzieuszysko
 6046     2, 24|              głos sam wyszedł naprzeciw i wprowadził do izby, do nóg
 6047     2, 24|                 wzruszona jego widokiem i przypomnieniami bijącymi
 6048     2, 24|              jął się wypytywać o dzieci i ze współczuciem użalał się
 6049     2, 24|         współczuciem użalał się nad nią i jej zmizerowaniem; opowiadała
 6050     2, 24|                 bardzo, wychudł na wiór i pochylił mocno, twarz mu
 6051     2, 24|                  barzej jeszcze zacięta i groźna.~Rozmawiali długo,
 6052     2, 24|                 jej parę złotych na sól i rzekł:~- Przychodźże częściej,
 6053     2, 24|            Przychodźże częściej, choćby i co dzień, nie wiada, co
 6054     2, 24|               ci krzywą nie jest. Z tym i poszła rozmyślając po drodze
 6055     2, 24|             sołtysem co dnia przychodzą i do zgody z Jagną naglą starego,
 6056     2, 24|                w noc radziła ze starym, i talk plótł, co ino wiedział,
 6057     2, 24|                 dopiero ujrzawszy Witka i tobołki ozwał się ze złością:~-
 6058     2, 24|                zeszłam na dziadówkę, to i z litości ludzkiej żyć muszę.~
 6059     2, 24|           zakrzyczał.~- Ale mnie potrza i dzieciom.~- Mówię ci, odnieś
 6060     2, 24|               odnieś abo sam mu odniesę i w gardziel wrażę, niech
 6061     2, 24|                 do upadłego, tak groźna i rozjuszona, że cofnął się
 6062     2, 24|           ponuro.~- Jeszcześ taniej nas i siebie przedał, bo za Jagniną
 6063     2, 24|           wezbranym potokiem wypominków i żalów wiecznie tajonych,
 6064     2, 24|               piersiach, przychylił się i nie wiedział, co rzec, złość
 6065     2, 24|               co rzec, złość go odpadła i gorzki, gryzący wstyd tak
 6066     2, 24|                duszę, że chwycił czapkę i uciekł z chałupy.~Długo
 6067     2, 24|                 w karczmie przesiadywał i pił, snując coraz krwawsze
 6068     2, 24|                 krwawsze zamysły pomsty i nie widząc już nic poza
 6069     2, 24|        powiedział Mateuszowi w karczmie i na głos, by ludzie słyszeli.~
 6070     2, 24|                 Żydowi ostatnią jałówkę i przepijał ją z kompanami ,
 6071     2, 24|                 wody, Franek młynarczyk i te co najgorsze Gulbasowe
 6072     2, 24|          pierwsze do wszelkiej rozpusty i cięgiem się po wsi wałęsały,
 6073     2, 24|        upatrując, co by się chycić dało i nieść Żydowi na gorzałkę,
 6074     2, 24|              naglądając, że choć czasem i pobił, ale półkwaterki gęsto
 6075     2, 24|               półkwaterki gęsto stawiał i ochraniał przed ludźmi.~
 6076     2, 24|           brewerie po wsi, napastowania i bijatyki, że co dnia chodziły
 6077     2, 24|                skargi do wójta, a nawet i przed dobrodzieja.~Przestrzegał
 6078     2, 24|           Mateusz, ale na darmo, próżno i Kłąb z czystego przyjacielstwa
 6079     2, 24|             zaklinał, by się ustatkował i do zguby nie szedł, próżno
 6080     2, 24|              barzej, jeszcze więcej pił i już się całej wsi odgrażał.~
 6081     2, 24|                 się całej wsi odgrażał.~I tak się stulał w, to jakieś
 6082     2, 24|            coraz mocniej, a że przy tym i kowal z cicha podjudzał,
 6083     2, 24|        wszystkich, przyjdzie do chałupy i spierze ją jeszcze lepiej
 6084     2, 24|              Szymek, odciągnął go w kąt i powiedział, że dopiero co
 6085     2, 24|               Jagnę pogodzili ze starym i już się do niego przeniesła.~
 6086     2, 24|             zmierzchu widział się z nią i ani słówkiem nie wspomniała!~-
 6087     2, 24|            ledwie się doczekał wieczora i pobiegł.~Długo krążył koło
 6088     2, 24|               ojcowej chałupy, naglądał i wyczekiwał przy przełazie,
 6089     2, 24|                  tak się tym rozjątrzył i uzuchwalił, że wyrwał jakiś
 6090     2, 24|       uzuchwalił, że wyrwał jakiś kołek i wszedł w obejście gotowy
 6091     2, 24|              chałupy - już był na ganku i nawet za klamkę brał, ale
 6092     2, 24|               jak wtedy nad stawem.~Ale i dni następnych nie mógł
 6093     2, 24|                 wystawał przy przełazie i czaił się jak wilk. ~Nie
 6094     2, 24|                 pewny, że ją tam spotka i znajdzie jakiś sposób pomówienia.~
 6095     2, 24|              stoczków, mrowił się naród i warkotał kiej rzeka kołysząc
 6096     2, 24|               przepchał się aż do kraty i rozglądał nieznacznie, ale
 6097     2, 24|            spojrzenia wlepione w siebie i czuł, że zwracają baczenie,
 6098     2, 24|                ołtarza z książką w ręku i raz w raz spoglądał na niego
 6099     2, 24|              się głosy, ścichały organy i z chóru, jakoby gdziesik
 6100     2, 24|              zapomniał, po co przyszedł i gdzie jest, przejęły go
 6101     2, 24|         przejęły go te śpiewy na wskroś i osnuły pieszczoną, kołyszącą
 6102     2, 24|             sobie, senność go ogarniała i głęboka cisza, że zapadał
 6103     2, 24|               głęboka cisza, że zapadał i jakby leciał gdziesik w
 6104     2, 24|            światłość, a co oprzytomniał i otworzył oczy, spotykał
 6105     2, 24|                to wyższy był nad drugie i już z dala widny, a tak
 6106     2, 24|                 odwracał ociężałą głowę i znowu zapominał o wszystkim;
 6107     2, 24|          gardzieli wyrwał się ten krzyk i buchnął taką żałośliwą mocą,
 6108     2, 24|                 się z klęczek, zakłębił i rozgrzmiał wszystkimi naraz
 6109     2, 24|                  duszą wszystką śpiewał i wszystkim płaczem pokutnym.~
 6110     2, 24|               się jękliwe, bolesne echa i szmer łkań, westchnień i
 6111     2, 24|                i szmer łkań, westchnień i modłów gorących.~Nabożeństwo
 6112     2, 24|                 smutek czepił się duszy i tak ją rozpierał, że gdyby
 6113     2, 24|            ksiądz stanął przed ołtarzem i zaczął wygłaszać naukę.~
 6114     2, 24|               stojał, jeno niżej nieco, i nie mógł oderwać oczów,
 6115     2, 24|           oderwać oczów, kieby przykuty i urzeczony pałającymi spojrzeniami
 6116     2, 24|     spojrzeniami księdza...~W skupionej i zasłuchanej gęstwie już
 6117     2, 24|              ksiądz mówił coraz mocniej i groźniej, rósł, zda się,
 6118     2, 24|            rzucał oczami, wznosił ręce, i słowa jego padały na głowy
 6119     2, 24|           padały na głowy kiej kamienie i jako rozpalone żelazo przypiekały
 6120     2, 24|            wypominać przewiny wszystkie i zdrożności, jakich się dopuszczali:
 6121     2, 24|              niepamięć przykazań Bożych i one kłótnie wieczne, bijatyki,
 6122     2, 24|              się żalami wszystkie serca i kieby deszcz rosisty zaszemrały
 6123     2, 24|               rosisty zaszemrały płacze i wzdychy pokutne - a ksiądz
 6124     2, 24|                 pochylił się ku Antkowi i ogromnym głosem wołał o
 6125     2, 24|              rodzonych, o uwodzicielach i grzesznikach takich, których
 6126     2, 24|        wyprostowany, pobladły na płótno i ledwie dychający, gdyż te
 6127     2, 24|                dookoła, dojrzał zalękłe i groźne twarze, odsuwające
 6128     2, 24|               krzyczał już całym głosem i wyklinał go, a do pokuty
 6129     2, 24|           całego narodu, wyciągnął ręce i wołał, bych się strzegli
 6130     2, 24|          takiemu odprawę od ognia, wody i jadła, od strzechy nawet,
 6131     2, 24|            grzechem, bo zaraża wszystko i kala, a gdy się nie poprawi,
 6132     2, 24|                 wyrwali go jak pokrzywę i precz wyrzucili na zatracenie!~
 6133     2, 24|                Antek odwrócił się nagle i wolno szedł do wyjścia,
 6134     2, 24|               głos księdza biegł za nim i smagał go do żywej krwie.~
 6135     2, 24|             strasznego.~Wypadł na drogę i ani wiedząc gdzie, poleciał
 6136     2, 24|             przystawał chwilami zalękły i słuchał głosu, który mu
 6137     2, 24|               rozpękła.~Noc była ciemna i wietrzna, topole przyginały
 6138     2, 24|                to znowu przyciszało się i drobny, przykry, marcowy
 6139     2, 24|                jak błędny, a przerażony i pełen zgrozy niewypowiedzianej ~-
 6140     2, 24|             niewypowiedzianej ~- Że już i gorzej być nie może! - szepnął
 6141     2, 24|                momencie jakby przejrzał i zrozumiał winy swoje i grzechy,
 6142     2, 24|        przejrzał i zrozumiał winy swoje i grzechy, że wstyd wprost
 6143     2, 24|            nieludzki zaszarpał mu duszą i ozrywał ją na kawały.~Pod
 6144     2, 24|                 długo, zapatrzony w noc i zasłuchany w cichą, trwożliwą
 6145     2, 24|           zasłuchany w cichą, trwożliwą i straszną jakąś gędźbę drzew.~-
 6146     2, 24|                niego! - począł krzyczeć i ogarnęło go jakby szaleństwo
 6147     2, 24|                 jakby szaleństwo gniewu i nienawiści, wstały wszystkie
 6148     2, 24|             wstały wszystkie żale dawne i wszystkie dzikie zamysły
 6149     2, 24|               pomsty skłębiły się w nim i przewalały, jak te chmury
 6150     2, 24|               świeciło, a po drogach tu i owdzie spotykał ludzi stojących
 6151     2, 24|                 ludzi stojących kupkami i radzących cosik mimo deszczu
 6152     2, 24|            radzących cosik mimo deszczu i zimna.~Poszedł do karczmy,
 6153     2, 24|              ludzi, ale się nie zawahał i wszedł ostro, i jakby nigdy
 6154     2, 24|                 zawahał i wszedł ostro, i jakby nigdy nic, przystąpił
 6155     2, 24|          przystąpił do największej kupy i chciał się witać ze znajomkami,
 6156     2, 24|                 się żywo na wsze strony i spiesznie zaczęli wychodzić.~
 6157     2, 24|            jakiś siedział przed kominem i Żyd za szynkwasem.~Zrozumiał,
 6158     2, 24|                 wszystkich, ale połknął i to, i kazał dać wódki, jeno
 6159     2, 24|           wszystkich, ale połknął i to, i kazał dać wódki, jeno że,
 6160     2, 24|           postawił nie dopity kieliszek i spiesznie wyszedł.~Łaził
 6161     2, 24|             Łaził błędnie dookoła stawu i spoglądał z uwagą na pręgi
 6162     2, 24|               okien na śnieg przemiękły i lśniły się we wodzie, pokrywającej
 6163     2, 24|               lód.~Zmiękł znowu w sobie i niewypowiedziana ciężkość
 6164     2, 24|                tak samotnym, zbiedzonym i nieszczęśliwym, taką potrzebę
 6165     2, 24|             potrzebę czuł wyżalenia się i wejścia między ludzi, posiedzenia
 6166     2, 24|                patrzycie! - rzekł cicho i poszedł do drugich, do Balcerków,
 6167     2, 24|              drugich, do Balcerków, ale i ci przyjęli go lodowato,
 6168     2, 24|           zapraszał.~Zajrzał jeszcze tu i owdzie, wszędzie było to
 6169     2, 24|               oszczędzić żadnej boleści i upokorzenia, poszedł do
 6170     2, 24|           wywarła na niego pysk, sklęła i jak tego psa przegoniła
 6171     2, 24|                 go bowiem wszelka złość i pomiarkowanie, co się z
 6172     2, 24|                przystawał gdzieniegdzie i patrzył na wieś, zatopioną
 6173     2, 24|               jakby ruszyć się nie mógł i wyrwać z tych płotów i sadów,
 6174     2, 24|             mógł i wyrwać z tych płotów i sadów, i świateł! Nie mógł
 6175     2, 24|           wyrwać z tych płotów i sadów, i świateł! Nie mógł się pomiarkować,
 6176     2, 24|      nieprzeparta bierze go za gardziel i do ziemi przygina, do jarzma
 6177     2, 24|            przygina, do jarzma nakłania i przejmuje niewytłumaczonym
 6178     2, 24|              stróżują, że patrzą za nim i nieprzerwanym łańcuchem
 6179     2, 24|        łańcuchem idą na niego, ściskają i wiążą w pęta, że już ruchać
 6180     2, 24|             przywarł pod jakimś drzewem i zmącony do dna słuchał,
 6181     2, 24|                 srogie potępienia słowa i cały naród idzie na niego.~-
 6182     2, 24|           strachem śmiertelnym przejęty i tą mocą wsi potężną.~Światła
 6183     2, 24|              usypiała, deszcz jeno mżył i trzepał w pochylone drzewa,
 6184     2, 24|                pies gdziesik zaszczekał i cichość przerażająca ogarniała
 6185     2, 24|             Antek oprzytomniał zupełnie i porwał się na nogi.~- Sprawiedliwie
 6186     2, 24|          wygrażając pięściami wsi całej i wszystkiemu światu!...~Nacisnął
 6187     2, 24|              światu!...~Nacisnął czapkę i poszedł do karczmy.~
 6188     2, 25|             zgoła psi, rozmiękły, zimny i przemglony; co dnia padały
 6189     2, 25|           ciemnice tłukły się po polach i tak przyduszały wszelką
 6190     2, 25|                pocieszyła się jasnością i kości poczuły ciepło - już
 6191     2, 25|           wichry zawodziły, nowe pluchy i flagi szły, aż dzień się
 6192     2, 25|                utytłany, błotem ociekły i z zimna skamlący:~Matyjasiło
 6193     2, 25|          Matyjasiło się to narodowi, że i nie wypowiedzieć, tym się,
 6194     2, 25|                 niedzielę wstrzymać abo i dwie, i zwiesna całkiem
 6195     2, 25|         niedzielę wstrzymać abo i dwie, i zwiesna całkiem przemoże
 6196     2, 25|                zwiesna całkiem przemoże i za wszystko zapłaci, ale
 6197     2, 25|            niekaj zacinało przez ściany i okna, lało ze wszystkich
 6198     2, 25|               bystre, zatapiała opłotki i stała grząskimi sadzawkami
 6199     2, 25|            śnieg co dnia barzej topniał i szły ciągłe deszcze, ziemia
 6200     2, 25|                 ziemia prędko odmarzała i puszczały lody, to już miejscami,
 6201     2, 25|                prządki, jaśniały szybki i brzęczały z cicha prześpiewywane
 6202     2, 25|             prześpiewywane Gorzkie Żale i drugie pieśnie żałosne o
 6203     2, 25|              wtórował im wiatr, deszcze i szum drzewin, tłukących
 6204     2, 25|               tłukących się o płoty.~To i nie dziwota, że Lipce jakby
 6205     2, 25|             chałupy od pól przemiękłych i zadeszczonego świata, ledwie
 6206     2, 25|             ziemi, obmokłe, poczerniałe i do cna zbiedzone, a co już
 6207     2, 25|                co już pola, sady, drogi i niebo, to jedną topielą
 6208     2, 25|               Ziąb przy tym był przykry i do żywego przejmujący, to
 6209     2, 25|               do żywego przejmujący, to i mało kiedy dojrzał kogo
 6210     2, 25|       przemiatały, drzewiny się trzęsły i smutek wiał światem całym,
 6211     2, 25|               całym, pustka była naokół i cichość w całej wsi jakby
 6212     2, 25|             dnie były coraz dłuższe, to i barzej się mierziło ludziom,
 6213     2, 25|        przydatny, jeno niesporo to szło i ciężko, bo wszystkim zarówno
 6214     2, 25|                zarówno dokuczały pluchy i frasunki przejmowały serca;
 6215     2, 25|           niejednemu kończyła się pasza i głód zaglądał do obór, gdzie
 6216     2, 25|                jedyną okrasę mieli - to i coraz częściej ciągnęli
 6217     2, 25|             miasteczka, drudzy zasie to i do Żyda do karczmy szli
 6218     2, 25|                  jaką kwartę kaszy albo i ten chleba bochenek!~Juści,
 6219     2, 25|              tyla, zarobków zaś żadnych i u nikogo, gospodarze sami
 6220     2, 25|             zarobić w lesie nie da, tak i nie ustąpił mimo próśb,
 6221     2, 25|            niego chodzili, to juści, że i bieda u komorników i co
 6222     2, 25|                 że i bieda u komorników i co biedniejszych gospodarzy
 6223     2, 25|               że dobrze stojał niejeden i Bogu dziękował, jeśli miał
 6224     2, 25|             miał choć ziemniaki ze solą i te gorzkie łzy za przyprawę.~
 6225     2, 25|               go na wnątrzu jadło - toć i bez to aż się chałupy trzęsły
 6226     2, 25|               biją z tającej ziemie, to i najpierwej spadła ospica
 6227     2, 25|                 ten jastrząb na gąsięta i dusiła dzieciątka, biorąc
 6228     2, 25|          dzieciątka, biorąc kajś niekaj i starsze, że nawet dwoje
 6229     2, 25|         odratowały sprowadzone dochtory i powieźli je na cmentarz,
 6230     2, 25|               cmentarz, potem zaś febry i gorączki, to insze choróbska
 6231     2, 25|                 na księżą oborę patrzył i zmiłowania Pańskiego wyglądał -
 6232     2, 25|       nastarczyć lekować, a że przy tym i krowy zaczynały się cielić,
 6233     2, 25|             krowy zaczynały się cielić, i niektóra kobieta też zległa,
 6234     2, 25|                stawał się coraz większy i zamieszanie jeszcze narastało.~
 6235     2, 25|                naród burzył się w sobie i coraz niecierpliwiej wyglądał
 6236     2, 25|            śniegi spłyną, ziemia odtaje i przeschnie, słońce przygrzeje,
 6237     2, 25|            wyjść z pługiem; na role, to i biedy a frasunki się skończą.~
 6238     2, 25|              drugie roki, bo wciąż lało i ziemia wolniej puszczała,
 6239     2, 25|               ziemia wolniej puszczała, i wody leniwiej spływały,
 6240     2, 25|            krowy jeszcze się nie leniły i włos mocno siedział, co
 6241     2, 25|            nastała jaka godzina suchsza i słońce zaświeciło, roiło
 6242     2, 25|          wypuszczone na pierwszą trawę.~I co w taki czas było radości,
 6243     2, 25|                 jakby dychające ciepłem i wezbrane wiosną, i pełne
 6244     2, 25|              ciepłem i wezbrane wiosną, i pełne skrzeń i bełkotliwych
 6245     2, 25|         wezbrane wiosną, i pełne skrzeń i bełkotliwych głosów wód,
 6246     2, 25|           bełkotliwych głosów wód, a tu i ówdzie nie stopione śniegi
 6247     2, 25|      pajęczynami, że oko szło na wskróś i leciało hen, na pola nieobjęte,
 6248     2, 25|          nadciągały gdziesik od wschodu i pławiły się w czystym powietrzu;
 6249     2, 25|                rad wystawał przed domem i rad rozprawiał nawet z nieprzyjacioły.~
 6250     2, 25|               dobrość przejmowała serca i wesołe półkrzyki leciały
 6251     2, 25|              przepełniały domy radością i drżały świegotliwymi głosami
 6252     2, 25|                 gęsi zaś uciekały z jaj i przekrzykiwały się z gęsiorami
 6253     2, 25|                zaś postawał w opłotkach i mrużąc od blasków oczy spozierał
 6254     2, 25|               już słyszał skowronka, że i pliszki widzieli na topolowej
 6255     2, 25|                 potem rozpowiadał, jako i boćki już spadły na łęgach
 6256     2, 25|         przyniósł pierwszą przylaszczkę i latał z nią po chałupach,
 6257     2, 25|                 tę świętość największą, i dziwowali się wielce.~Tak
 6258     2, 25|         głębokim, gdy słońce się skryło i zimny wiatr powiał, brzaski
 6259     2, 25|                pogasły, świat ściemniał i drobny deszcz począł mżyć!...
 6260     2, 25|              przybielił znowu wieś całą i pola..:~Wszystko powróciło
 6261     2, 25|               dniach deszczów, wycinków i błotnej taplaniny niejednemu
 6262     2, 25|             historie abo śmiercie czyje i co drugiego jako te kamienie
 6263     2, 25|                 końca wymiarkować, szły i szły, iż ledwie człowiek
 6264     2, 25|              już noc, już nowe świtanie i dzień nowy, i turbacje nowe,
 6265     2, 25|             nowe świtanie i dzień nowy, i turbacje nowe, i tak ano
 6266     2, 25|            dzień nowy, i turbacje nowe, i tak ano w kółko, bych się
 6267     2, 25|               Smutno było, mokro, zimno i tak mroczno na świecie,
 6268     2, 25|              się już dzisiaj nie kłócił i nie przemawiał, każdemu
 6269     2, 25|            cichego kąta patrzał, by lec i o niczym nie baczyć.~Dzień
 6270     2, 25|                  co ledwie oczy ozewrze i coś niecoś rozpozna, i znowu
 6271     2, 25|          ozewrze i coś niecoś rozpozna, i znowu pada w mrok chorobny,
 6272     2, 25|               podniósł się głuchy wiatr i bił wraz z deszczem w poczerniałe
 6273     2, 25|          chałupy.~Na drogach było pusto i cicho od ludzi, tylko wiater
 6274     2, 25|                na drzewiny roztrzęsione i poczerniałe ściany, to znowu
 6275     2, 25|                 raz trzask się rozlegał i grochot, i wody z krzykiem
 6276     2, 25|                 się rozlegał i grochot, i wody z krzykiem wychlustywały
 6277     2, 25|              marca, kiej ziemia odmarza i drzewa soki ciągnąć zaczynają,
 6278     2, 25|              marcu spuszczałby budulec.~I nawet nie wiada, kto taką
 6279     2, 25|                  że ino drzwi trzaskały i błoto się otwierało pod
 6280     2, 25|                się do karczmy medytować i Żyda przepytać, ale żółtek
 6281     2, 25|               żółtek jucha zapierał się i przysięgał, że nic nie wie,
 6282     2, 25|                  że nic nie wie, to już i gdzieniegdzie krzyki powstawały
 6283     2, 25|         gdzieniegdzie krzyki powstawały i to złe słowo padało, i lament
 6284     2, 25|       powstawały i to złe słowo padało, i lament babi się rozlegał,
 6285     2, 25|         niepomiernie, niepokój, a złość i trwoga zarazem opanowywała
 6286     2, 25|               bych sprawdzić tę nowinę, i nie bacząc na pluchę pchnął
 6287     2, 25|              którędy pojechali, ale już i mrok dobry zapadł, a oni
 6288     2, 25|                 padła cichość wzburzona i przez moc przytłumiana i
 6289     2, 25|                i przez moc przytłumiana i groźna wielce, złością bowiem,
 6290     2, 25|                 klął, drzwiami trzaskał i szedł na drogę wyglądać,
 6291     2, 25|               Jagny rzekł:~- Weź łopatę i bieżyj pomóc Pietrkowi,
 6292     2, 25|             trwożnie nasłuchując.~Jakoż i tak było, bo ano od dnia
 6293     2, 25|          niepoznania. Zawżdy był kwardy i niełacno ustępliwy, ale
 6294     2, 25|                 teraz zgoła za dziewkę, i tak ją też uważał i honorował.
 6295     2, 25|            dziewkę, i tak ją też uważał i honorował. Nie pomogły jej
 6296     2, 25|               złość, ni te rzekome dąsy i gniewy, którymi to kobiety
 6297     2, 25|                  Nie pilnował jej nawet i jakby całkiem nie stał o
 6298     2, 25|              zgodzie pojechał do miasta i aż drugiego dnia powrócił;
 6299     2, 25|        wszystkim się przed nią zwierzał i radził, ale ona i tej pary
 6300     2, 25|              zwierzał i radził, ale ona i tej pary z gęby nie puściła
 6301     2, 25|         wychodziły z chałupy, że nieraz i sypiały razem z dziadkiem,
 6302     2, 25|               chodził po dawnemu prosto i hardo na świat poglądał,
 6303     2, 25|                o bele co gniewem buchał i ciężki był la wszystkich,
 6304     2, 25|              ziemi przygiąć się musiało i tak być, jako chciał, a
 6305     2, 25|              nie czynił nikomu, ale też i dobrości społecznie nie
 6306     2, 25|                Rządy wziął w swoje ręce i nie popuszczał ni na pacierz,
 6307     2, 25|                sam ano wszystko wydawał i srogo stróżował, bych dobra
 6308     2, 25|                tego zwałkonionego konia i w niczym nie folgował, że
 6309     2, 25|                 niczym nie folgował, że i nie było dnia bez swarów,
 6310     2, 25|              bez swarów, a często gęsto i rzemień bywał w robocie
 6311     2, 25|            rzemień bywał w robocie albo i co twardziejsze, bo i w
 6312     2, 25|              albo i co twardziejsze, bo i w Jagnę wlazł jakiś zły
 6313     2, 25|                 w Jagnę wlazł jakiś zły i ciskał ją na sprzeciw.~Ulegać
 6314     2, 25|                ulegała, niewolił ją, to i cóż było począć, mężowy
 6315     2, 25|             Dominikowa chciała łagodzić i zgodę sprząc między nimi,
 6316     2, 25|              pamięć przeniewierstwa jej i krwawiący wstyd, i luta,
 6317     2, 25|  przeniewierstwa jej i krwawiący wstyd, i luta, nieprzebłagana złość -
 6318     2, 25|       przemieniła, źle jej było, ciężko i tak przykro, że i nie wypowiedzieć:
 6319     2, 25|                ciężko i tak przykro, że i nie wypowiedzieć: win swoich
 6320     2, 25|             niźli drugie kobiety, że to i serce miała barzej czujące,
 6321     2, 25|             serce miała barzej czujące, i chowana była pieściwiej,
 6322     2, 25|                chowana była pieściwiej, i już w sobie była zgoła delikatniejsza
 6323     2, 25|                jak mogła, ale to jarzmo i tak coraz ciężej i boleśniej.
 6324     2, 25|               jarzmo i tak coraz ciężej i boleśniej. przyginało jej
 6325     2, 25|               mężowi na postronku... To i cóż miała począć ze sobą?
 6326     2, 25|               jak drugie kobiety, co to i parobków se nie żałują,
 6327     2, 25|                 parobków se nie żałują, i uciechy żadnej, i rade znoszą
 6328     2, 25|               żałują, i uciechy żadnej, i rade znoszą domowe piekło,
 6329     2, 25|              dnia się bijają z chłopami i co dnia razem spać chodzą
 6330     2, 25|              się jej życie coraz barzej i jakaś nieopowiedziana tęskność
 6331     2, 25|            cięgiem, pokrzywdzona wielce i tak rozżalona, że nieraz
 6332     2, 25|               nieprzenikniony, tak obcy i głuchy, że zamierała z bojaźni
 6333     2, 25|             kiej go chłopaki przychwycą i pod garnczek wsadzą.~To
 6334     2, 25|                 pod garnczek wsadzą.~To i nie dziwota, że z tego wszystkiego
 6335     2, 25|          miłowała jakby jeno ze strachu i rozpaczy, bo wtedy, po onej
 6336     2, 25|                matki cosik pękło w niej i pomarło, że się już nie
 6337     2, 25|              jakby z musu niewolenia, a i bez to, że w chałupie źle
 6338     2, 25|                  że w chałupie źle było i nudno, a i bez to, że na
 6339     2, 25|            chałupie źle było i nudno, a i bez to, że na złość staremu,
 6340     2, 25|                  że na złość staremu, a i bez to, iż się jej widziało,
 6341     2, 25|          ciężkie życie, to przez niego; i ten jeszcze boleśniejszy,
 6342     2, 25|           jeszcze boleśniejszy, cichszy i nigdy nie wypowiadany żal,
 6343     2, 25|             dziki, szarpiący żal zawodu i rozczarowania. Przeciech
 6344     2, 25|         miłowaniem, zniewalał dobrością i był ponad wszystko na świecie
 6345     2, 25|                 się jej takim samym jak i drugie chłopy, gorszym nawet,
 6346     2, 25|               straszył ponurością swoją i cierpieniem, a przerażał
 6347     2, 25|                  wydawał się jej dzikim i strasznym kiej ten zbój
 6348     2, 25|              się jej, że zły jest w nim i całe piekło dookoła; robiło
 6349     2, 25|               dobrodziej naród napomina i mękami straszy!~ ~Ani jej
 6350     2, 25|              nawet na myśl przyszło, że i ona winowata tych grzechów
 6351     2, 25|             coraz barzej serce do niego i sztywniała mu nieraz w ramionach,
 6352     2, 25|                wiecznie ciepłych dżdżów i słońca, jeno że już ni razu
 6353     2, 25|                wtedy o domu, o robotach i o tym, bych staremu co nowego
 6354     2, 25|                jak najprędzej ją puścił i poszedł sobie.~Właśnie teraz
 6355     2, 25|                pilnie za głosem starego i doszukując się go w podwórzu,
 6356     2, 25|        zawzięcie, że ino warczała gruda i błoto wyrzucane, a ona zaś
 6357     2, 25|             naciągnęła zapaskę na głowę i ostrożnie przebrała się
 6358     2, 25|                 wiatr pociągał od lasów i z szumem bił w sady.~Przygarnął
 6359     2, 25|           Przygarnął ją do siebie mocno i zaczął całować po twarzy.~-
 6360     2, 25|                    powiedziała miękciej i ciszej.~- Byłech i wczoraj,
 6361     2, 25|             miękciej i ciszej.~- Byłech i wczoraj, czemuś to nie wyszła?~-
 6362     2, 25|              wyszła?~- Ziąb był taki, a i roboty przeciech mam niemało.~-
 6363     2, 25|                mam niemało.~- Prawda, a i starego też musisz pieścić
 6364     2, 25|              starego też musisz pieścić i pierzyną przyokrywać! -
 6365     2, 25|                 chłop! - rzuciła twardo i niecierpliwie.~- Jagna,
 6366     2, 25|                mam swojego tylachna, że i nie dziwota, jak się człowiekowi
 6367     2, 25|                  nie - szeptał pokornie i objąwszy ją tulił do siebie
 6368     2, 25|              ale sztywna była, zadąsana i jeśli oddała całunki, to
 6369     2, 25|               całunki, to jakby z musu, i jeśli odrzekła to jakie
 6370     2, 25|            znajdowali słów pieszczonych i kojących, bo w sercach wrzały
 6371     2, 25|              ramiona, chłodli do siebie i stali kiej te zimne słupy,
 6372     2, 25|              plątały się słowa czułości i pocieszenia. jakie chcieli
 6373     2, 25|                chcieli sobie powiedzieć i nie poredzili.~- Miłujesz
 6374     2, 25|                 jakiś ściskał jej duszę i napełnił oczy łzami, że
 6375     2, 25|               się zatrząsł cały z bólu, i złość, pełna wyrzutów i
 6376     2, 25|                 i złość, pełna wyrzutów i żalów niewstrzymanych, zalała
 6377     2, 25|              wszyscy mnie odstąpili, to i tobie pilno za drugimi.
 6378     2, 25|               złego, któren ugryźć może i przed którym ognać się trudno,
 6379     2, 25|               wylot, znam ja cię dobrze i wiem, bych mnie powiesić
 6380     2, 25|                 że ni drgnąć nie mogła, i chrypliwym, złym, pełnym
 6381     2, 25|                na takie psy zeszedł, to i bez ciebie, bez to, żem
 6382     2, 25|                to mnie ksiądz wypomniał i wygnał z kościoła kiej zbója,
 6383     2, 25|             wszyćko, przeniosłem, nawet i na to nie pomstowałem, że
 6384     2, 25|               uciekasz, bojasz się mnie i patrzysz na mnie jak wszystkie,
 6385     2, 25|                 kiej na tego mordownika i najgorszego! Innego ci już
 6386     2, 25|                    krzyczał zapamiętale i te wszystkie krzywdy, złoście,
 6387     2, 25|               końcu brakło mu już głosu i taka go złość porwała, że
 6388     2, 25|               pchnął ją tylko na ścianę i spiesznie poszedł.~- Jezus
 6389     2, 25|                rozpaczą, zabiegła drogę i czepiła mu się szyi, to
 6390     2, 25|               pijawkę, rzucił na ziemię i bez jednego słowa poleciał,
 6391     2, 25|                bólu, dusiła się w sobie i chciało się jej krzyczeć
 6392     2, 25|                 Wołała za nim, choć już i kroki jego ucichły, wołała
 6393     2, 25|                 Głęboka, ciężka skrucha i ten żal serdeczny, i ten
 6394     2, 25|            skrucha i ten żal serdeczny, i ten strach głuchy, gnębiący,
 6395     2, 25|                może on już nie powróci, i tu miłowanie dawne, z nagła
 6396     2, 25|            nieutulonych smutków, że już i na nic nie bacząc, ryczała
 6397     2, 25|              jeno wsadził głowę do izby i krzyknął:~- Chłopski las
 6398     2, 25|                   Chłopski las rąbią! - i dalej poleciał.~Migiem ta
 6399     2, 25|              była wielka dla wszystkich i tak groźna, że cala wieś
 6400     2, 25|                rozglądając się trwożnie i nasłuchując czająco, nikto
 6401     2, 25|          krzyczał, nikto nie lamentował i nikto pomstą nie trząchał,
 6402     2, 25|                  a ino mądre pomyślenie i to społeczne postanowienie.~
 6403     2, 25|               opłotkach, to nad stawem, i szepty ciche, trwożne, przytajone
 6404     2, 25|                 jęła się ścinać w grudę i obmoknięte, czarne drzewa
 6405     2, 25|      poniektórzy gospodarze się zebrali i walą do wójta. Jakoż przeszedł
 6406     2, 25|                 dojrzał, ale mówili, że i on poszedł.~Wójta doma nie
 6407     2, 25|        przykazane naglądanie po drogach i przy karczmie, czy się gdzie
 6408     2, 25|                że nikto nie wiedział co i jak, bo ino przez okna widać
 6409     2, 25|              prawił, pochylał się nisko i raz w raz bił pięścią w
 6410     2, 25|             końcu Kobus, to Kozłowa, to i parobki niektóre zaczęli
 6411     2, 25|                niektóre zaczęli szemrać i głośno powstawać na radzących,
 6412     2, 25|          rozsierdził wraz z komornikami i drugą biedotą, że już otwarcie
 6413     2, 25|                 Jawił się na to Mateusz i zaczął nawoływać do karczmy,
 6414     2, 25|              gasił, ale musiał otworzyć i z trwogą patrzył na walącą
 6415     2, 25|          zajmując wszystkie ławy, stoły i kąty, nikto bowiem nie pił,
 6416     2, 25|                gęsto poredzając z cicha i wyczekując, kto i z czym
 6417     2, 25|                 cicha i wyczekując, kto i z czym pierwszy wystąpi...~
 6418     2, 25|                 każden wagował wystąpić i na drugich oglądał, aż dopiero
 6419     2, 25|               wyrwał, na środek skoczył i ostro, z miejsca zaczął
 6420     2, 25|           pamiętano księże wypominki, a i te jego grzeszne sprawki,
 6421     2, 25|             wnet poniesła zapamiętałość i jakby dziki bitkowy szał
 6422     2, 25|            naraz wyrwało się nad głowy, i sto piersi ryknęło wraz,
 6423     2, 25|                zatrzęsła od mocy.~Na to i czekali przodownicy, bo
 6424     2, 25|             Kobus, to Kozłowa, to potem i drugie rzucili się we środek
 6425     2, 25|            drugie rzucili się we środek i nuż krzyczeć, nuż pomstować
 6426     2, 25|                 bicie pięściami w stoły i hukliwa, sroga wrzawa zagniewanego
 6427     2, 25|                ma kto na świat wypuścić i poszczuć na nieprzyjacioły...
 6428     2, 25|                nieprzyjacioły... To się i tumult srogi uczynił, krzyki
 6429     2, 25|            tumult srogi uczynił, krzyki i sprzeciwy, bo się naród
 6430     2, 25|         sprzeciwy, bo się naród ozeźlił i krzywdą swoją ostargał na
 6431     2, 25|                mocą wszystkich przeparł i do pomsty powiódł...~Kupami
 6432     2, 25|           któren wrzeszczał najgłośniej i pomstował, zaś wskroś gąszczu
 6433     2, 25|               widział, Kłębiak!~- Wytną i resztę, wytną, nie będą
 6434     2, 25|           Zakatrupić! - wrzasnęli naraz i znowuj pięście się podniosły
 6435     2, 25|          groźnie, krzyk buchnął ogromny i tłum cały zawrzał nienawiścią
 6436     2, 25|                 te ściany ściskają wieś i duszą, chcesz krowę popaść
 6437     2, 25|              siedź, łajnem się ogrzewaj i zmiłowania Pańskiego czekaj!~-
 6438     2, 25|                 różne strony, pomstując i pograżając srogo, a że radzili
 6439     2, 25|              srogo, a że radzili głośno i z gorącością niemałą, to
 6440     2, 25|                krzykali na Żyda o chleb i śledzie.~Ale gdy sobie podjedli
 6441     2, 25|          przestygli mocno z zawziętości i zaczęli się z wolna rozchodzić
 6442     2, 25|              Mateusz zaś wraz z Kobusem i Antkiem, któren już cały
 6443     2, 25|                czas na boku się trzymał i cosik swojego kalkulował,
 6444     2, 25|             kalkulował, poszli do Kłęba i zastawszy jeszcze gospodarzy,
 6445     2, 25|              nimi uradzili coś na jutro i cicho rozeszli się po chałupach.~
 6446     2, 25|           nieprzyjacioły, a potem długo i trwożnie szemrały. Przymrozek
 6447     2, 25|                 się skryły, pociemniało i zrobiło się na świecie posępnie,
 6448     2, 25|               śpiku, ale sen był ciężki i gorączkowy, bo raz w raz
 6449     2, 25|                budził się cały w potach i takim strachu dziwnym, że
 6450     2, 25|                 przerażających przeczuć i obaw.~Noc się wlekła długo
 6451     2, 25|              obaw.~Noc się wlekła długo i ciężko, oprzędzając dusze
 6452     2, 25|                dusze trwogą, niepokojem i strasznymi snami, pełnymi
 6453     2, 25|           strasznymi snami, pełnymi mar i widzeń gorączkowych.~A skoro
 6454     2, 25|                że chyla tyla rozedniało i jaki taki oczy ozwarł i
 6455     2, 25|                 i jaki taki oczy ozwarł i ciężką, senną jeszcze głowę
 6456     2, 25|              Antek pobiegł na dzwonnicę i zaczął bić w dzwon kieby
 6457     2, 25|             sklął ich, chciał nawet bić i swoje robił z całej mocy.~
 6458     2, 25|              ubrani pytać, co się stało i ostawali już przed chałupami
 6459     2, 25|          zasłuchani, bo dzwon wciąż bił i huczał ponurym, wielkim
 6460     2, 25|                 przetrwożony żegnał się i skrzepiał w sobie, boć już
 6461     2, 25|              skrzepiał w sobie, boć już i Mateusz, Kobus a drugi biegali
 6462     2, 25|                 łomocząc kijami w płoty i krzycząc:~- Na las! Na las!
 6463     2, 25|              Pod karczmę! Na las!...~To i na łeb i szyję przyodziewali
 6464     2, 25|                  Na las!...~To i na łeb i szyję przyodziewali się,
 6465     2, 25|              dopinał, a pacierz kończył i w dyrdy bieżał pod karczmę,
 6466     2, 25|               tym trzęsło się powietrze i huczała wieś cała.~Dzień
 6467     2, 25|                  jasny, omglony jeszcze i mroźny, drzewa stojały w
 6468     2, 25|            zawziętość przejmowała serca i jakaś sroga, pewna siebie,
 6469     2, 25|      nieustępliwa moc zakamieniła dusze i oblekała je w taką surową
 6470     2, 25|            popadło, obzierał się naokół i czekał cierpliwie na starszyznę,
 6471     2, 25|             kiej ten bór zbity w gęstwę i zasłuchany w głosy, jakie
 6472     2, 25|               głosy, jakie z niego idą, i w te bełkoty strug, co gdziesik
 6473     2, 25|             twarz poczerwieniała barzej i znowu nieruchomieli, że
 6474     2, 25|                przeciskał wskroś gęstwy i zaczął naród odwodzić, straszyć,
 6475     2, 25|             cała wieś pójdzie w kajdany i zmarnieje, a za nim młynarz
 6476     2, 25|              obaj dworowi się wysługują i swój mają interes w przeszkadzaniu.~
 6477     2, 25|               interes w przeszkadzaniu.~I Rocho przyszedł, i ze łzami
 6478     2, 25|      przeszkadzaniu.~I Rocho przyszedł, i ze łzami przekładał podobnie -
 6479     2, 25|                 nie pomogło.~Aż w końcu i ksiądz przyleciał i jął
 6480     2, 25|               końcu i ksiądz przyleciał i jął swoje prawić - nie usłuchali,
 6481     2, 25|        urągliwie.~A tak patrzyli ponuro i zawzięcie, że ksiądz się
 6482     2, 25|          skończył, bo przyszedł Boryna, i cały naród do niego się
 6483     2, 25|            Maciej blady był kiej ściana i surowy, że aż mróz szedł
 6484     2, 25|         znajomków pozdrawiał skinieniem i oczami po ludziach wodził,
 6485     2, 25|            pochylił się, wyciągnął ręce~i jął wielkim głosem wołać:~-
 6486     2, 25|             dwór cięgiem na nas nastaje i do zaguby wiedzie!... Bo
 6487     2, 25|                do zaguby wiedzie!... Bo i nie spamiętać mi tych krzywd,
 6488     2, 25|           pięści zamigotało w powietrzu i sto gardzieli zaryczało,
 6489     2, 25|                 Nasz bór, a tnie go! To i cóż my, sieroty, poczniemy,
 6490     2, 25|                bronić, gromadą całą iść i boru rąbać nie pozwolić!
 6491     2, 25|              nie bójta, nasze prawo, to i nasza wola i sprawiedliwość
 6492     2, 25|            nasze prawo, to i nasza wola i sprawiedliwość nasza, a
 6493     2, 25|             tłum się zakołysał, rozpękł i z krzykiem każden w dyrdy
 6494     2, 25|          saniach wraz z Płoszką, Kłębem i co pierwszymi.~Ustawiali
 6495     2, 25|             cała na piechty się wybrała i zwarła się w gęstwę kieby
 6496     2, 25|              zardzewiałe, to cepy, a tu i owdzie kiej błyskawica zamigotała
 6497     2, 25|               nie było śmiechów, żartów i wesela. Stali w cichości,
 6498     2, 25|           saniach, ogarnął naród oczami i krzyknął żegnając się:~-
 6499     2, 25|             żegnając się:~- W imię Ojca i Syna, i Ducha świętego!
 6500     2, 25|              się:~- W imię Ojca i Syna, i Ducha świętego! Amen, w