Tom, Rozdzial

 4001     2, 15|              śmierci uchronić!~- Był ci i u nas Kuba, któren do boru
 4002     2, 15|              ten pomarł! - rzucił Antek i podniósł się, bo już Mateusz
 4003     2, 15|              porwała złość, -że wybiegł i zawołał:~- Nie drzyj się
 4004     2, 15|        kałdunowi - powiedział Bartek.~- I... krzyczy, by się przed
 4005     2, 15|                  do was!~- Zawrzyj pysk i weź ozór za zęby, bym ci
 4006     2, 15|            robotą Antkową pilnie baczył i stróżował go na każdym kroku,
 4007     2, 15|                na robotę, to spostrzegł i przy pierwszej wypłacie
 4008     2, 15|                  Dobryś mi ty, dobry mi i on, dobry mi każdy, któren
 4009     2, 15|             jest tyle co Bartek, a może i więcej, tom postąpił. Sprawiedliwy
 4010     2, 15|                 wszystko do stu diabłów i niech se pan sam staje do
 4011     2, 15|               tartak poprowadzi Boryna, i do tego za cztery złote
 4012     2, 15|          Mateusz, że młynarz nie ustąpi i nie da się nastraszyć, to
 4013     2, 15|               zrobił się jakby miększym i wyrozumialszym, spostrzegli
 4014     2, 15|                  a Bartek splunął na to i rzekł do drugich:~- Głupi
 4015     2, 15|                 Mateuszowi zmiękła rura i że wieś z niego przekpiwała,
 4016     2, 15|                  co ten łoński rok albo i mniej. Nie dla płacy robił,
 4017     2, 15|                w niej prosto zapamiętał i chodził jak ten koń w kieracie,
 4018     2, 15|              jak ten koń w kieracie, co i nie popędzany, a w kółko
 4019     2, 15|                 póki go nie zatrzymają.~I tak szedł dzień za dniem,
 4020     2, 15|                 samych Godów w ciężkiej i bezustannej pracy, aż mu
 4021     2, 15|                z wolna przycichła dusza i jakby skrzepła na lód, że
 4022     2, 15|               Dziwowali się temu ludzie i różnie o tym mówili. Ale
 4023     2, 15|               jako w tej wodzie bystrej i głębokiej, którą mróz w
 4024     2, 15|                 którą mróz w lody okuje i śniegi przysypią - a bełkocze
 4025     2, 15|          spodzieje, kiej pęknie powłoka i wody luną... Tak ci było
 4026     2, 15|                wody luną... Tak ci było i w nim; robił, harował, pieniądze
 4027     2, 15|              rzekł nikomu, nie wyrzekał i jakby o wszystkich krzywdach
 4028     2, 15|             radowała się tej przemianie i dziękowała za nią Bogu gorąco,
 4029     2, 15|           służką mu była najwierniejszą i najpamiętliwszą, ale i często
 4030     2, 15|   najwierniejszą i najpamiętliwszą, ale i często łapała oczami jego
 4031     2, 15|                 często opadały jej ręce i z zamarłym sercem oglądała
 4032     2, 15|        pobrzękiwały z lodowych przysłon i z ziemi przemarzłej niosły
 4033     2, 15|                snu, ciężkiego snu zimy, i co dnia przyspieszał kroku,
 4034     2, 15|               nie ujrzeli zasłuchanego, i biegł drugą stroną stawu,
 4035     2, 15|             nikogo.~Nikogo!~Dlatego też i w niedziele przesiadywał
 4036     2, 15|            szedł z nią do kościoła. Nie i nie. Bał się spotkania z
 4037     2, 15|                niezgorzej stowarzyszył, i sam czuł, że wieś wciąż
 4038     2, 15|               nim zajmuje~że go pilnują i śledzą na każdym kroku jak
 4039     2, 15|                 by do dna duszy sięgnąć i wypatroszyć ją z każdego
 4040     2, 15|       wypatroszyć ją z każdego zamysłu, i przejrzeć na wskróś. Bolały
 4041     2, 15|              nigdy do niego nie zajrzy.~I prawdę rzekł, że ledwie
 4042     2, 15|               niby w ten kantar żelazny i trzymał krzepko, nie popuszczał
 4043     2, 15|               mdlała dusza z utrudzenia i coraz częściej chciało mu
 4044     2, 15|               było, bo życie mu mierzło i przeżerał go smutek - głęboki
 4045     2, 15|            wrzepił się w serce pazurami i darł, i ozdzierał.~Ciężko
 4046     2, 15|                w serce pazurami i darł, i ozdzierał.~Ciężko mu było
 4047     2, 15|               tym jarzmie, ckno, ciasno i duszno, jak temu spętanemu
 4048     2, 15|              psu na łańcuchu, jak... że i nie wypowiedzieć!~Czuł się
 4049     2, 15|            rodne, obłamane przez wicher i na zagładę skazane , a schnące
 4050     2, 15|             odbywały się u Kłębów, choć i bez muzyki, ale zabawiali
 4051     2, 15|                 chyrlał, kwękał, aż się i przeniósł do Abramka na
 4052     2, 15|                  z czego się śmiać albo i markocić; a zaś po różnych
 4053     2, 15|          kłopotał się, kto się zabawiał i rad w kieliszki przedzwaniał
 4054     2, 15|             przyjacioły, kto się puszył i wynosił nad drugie, kto
 4055     2, 15|                 się uganiał kto chyrlał i na księżą oborę poglądał,
 4056     2, 15|            jakby poza wsią, poza ludźmi i czuł się jako ten ptak obcy,
 4057     2, 15|                 pierwszy wyciągnął rękę i rzekł miętko, jakby z żalem:~-
 4058     2, 15|            poradziłbym, pomógł, chociaż i u mnie się nie przelewa...~-
 4059     2, 15|            przelewa...~- Mogłeś przyjść i pomóc!~- Jakże... pierwszy
 4060     2, 15|                nas krzywda spotkała, to i bolenie jednakie.~- Nie
 4061     2, 15|                wiatru za nim nie złapać i szkody nie pomścić.~- Że
 4062     2, 15|              pójść, sam ksiądz namawiał i niewolił, żeby obrazy boskiej
 4063     2, 15|            prosiłem cię o wojnę, to mie i ze zgodą nie żeń, widzisz
 4064     2, 15|                  całkiem mnie poniechaj i z drogi mi schodź, bo jak
 4065     2, 15|               wiewiórczych kudłów nadrę i żeber pomacam, nie obronią
 4066     2, 15|                pomacam, nie obronią cię i strażniki,~choć z nimi trzymasz.
 4067     2, 15|       Zapamiętaj to sobie!~Odwrócił się i poszedł nie obejrzawszy
 4068     2, 15|               ścierwa, ze starym trzyma i do mnie z przyjacielstwem
 4069     2, 15|                  ale musiał but zezuwać i okładać lodem, bo napuchła
 4070     2, 15|              okładać lodem, bo napuchła i srodze bolała... A do tego
 4071     2, 15|              srodze bolała... A do tego i Mateusz dzisiaj był rozżarty
 4072     2, 15|               głowę suszyła, nie zrobił i zastawiał się brakiem czasu.~
 4073     2, 15|                Hanka chodziła strapiona i zapłakana, bo Pietruś leżał
 4074     2, 15|        Jagustynki, aby chłopca okadziła i przemierzyła, bo obsunąć
 4075     2, 15|         rozglądała się kryjomo po izbie i dziwną ochotę miała gadać,
 4076     2, 15|              wzięła się oglądać chłopca i lekować...~- Pójdę do młyna,
 4077     2, 15|                 pewniej kasza będzie! - I poszedł spiesznie, zły był,
 4078     2, 15|           spiesznie, zły był, wzburzony i tak na wnątrzu rozciepany
 4079     2, 15|              się prawie z progu izdebki i poszedł na młyn szukać Franka.~-
 4080     2, 15|          przesiadywała tu całe noce, bo i gdzież się podzieje biedota! -
 4081     2, 15|                widział Mateuszowe plecy i głowy innych, pochylonych
 4082     2, 15|            innych, pochylonych ku niemu i zasłuchanych, mógł był słyszeć
 4083     2, 15|            turkot młyna nie pozwalał, a i sam słuchać nie chciał.~
 4084     2, 15|            Uwalił się prawie na workach i jakby drzemał nieco ze znużenia.~
 4085     2, 15|                trząsł się cały, dygotał i pracował wszystkimi gankami,
 4086     2, 15|             wrzące, w śnieżyste drzazgi i waliła z rykiem do rzeki.~
 4087     2, 15|                 przy izdebce, przeszedł i biorąc już za klamkę przystanął
 4088     2, 15|                 warzy mleko, to herbatę i do pierzyny jej nosi.. -
 4089     2, 15|              nawet sam koło krów chodzi i z Jagustynką wszystko obrządza,
 4090     2, 15|             Gruchnęli śmiechem ogromnym i dowcipy jak grad się posypały.
 4091     2, 15|            dawne miejsce, padł na worki i bezmyślnie patrzył w długą,
 4092     2, 15|                 te kocie oczy zaczajone i drygały raz po raz na sznurach.
 4093     2, 15|          wysiedzieć, podniósł się znowu i cicho, na palcach podsunął
 4094     2, 15|             podsunął się pod same drzwi i słuchał.~-...wszystko mu
 4095     2, 15|                 płot pono się spieszyła i bez to - Dominikowa przytwierdziła,
 4096     2, 15|                przytrafia dzieuchom, że i ją to samo spotkało w panieństwie...
 4097     2, 15|               przydusił, aż tamten dech i głos stracił, drugą ujął
 4098     2, 15|              nogą drzwi wywalił na dwór i poniósł go prędko za tartak,
 4099     2, 15|                rzeki ogrodzonej płotem, i cisnął z całej mocy, aż
 4100     2, 15|               wodę.~Rejwach się uczynił i krzyk wielki, bo rzeka w
 4101     2, 15|                 tym miejscu bystra była i głęboka, rzucili się ludzie
 4102     2, 15|           rzucili się ludzie na ratunek i wyciągnęli go rychło, ale
 4103     2, 15|     młynarzowego domu, bo cięgiem mdlał i rzygał krwią. Po księdza
 4104     2, 15|               nim widziało, myśleli, że i ranka nie doczeka.~Antek
 4105     2, 15|              jego miejscu przed kominem i grzał sobie ręce, i pogadywał
 4106     2, 15|             kominem i grzał sobie ręce, i pogadywał z Frankiem, który
 4107     2, 15|                skoro ludzie popowracali i uspokoiło się nieco, rzekł
 4108     2, 15|                 ino będzie mnie szarpał i nastawał na mnie, każdemu
 4109     2, 15|               ten snopek słomy, ponieść i rzucić do wody! Jeszcze
 4110     2, 15|                żeby się pobili, zmagali i jeden drugiego przemógł,
 4111     2, 15|                 tego szczeniaka za uszy i ciepnąć do wody! Że mu ta
 4112     2, 15|                 nie zważał, zmełł kaszę i koło północka poszedł do
 4113     2, 15|                    szepnął nienawistnie i splunął.~W domu nic nie
 4114     2, 15|         prowadźcie robotę, cztery złote i obiad będę wam płacił.~-
 4115     2, 15|              tyle, co Mateuszowi, stanę i nie gorzej poprowadzę.~Młynarz
 4116     2, 15|               rady, zaraz go też zabrał i poszli.~Hanka nic z tego
 4117     2, 16|                 po paru dniach miętkich i wilgnych mgieł, to obwalił
 4118     2, 16|              się nawet całkiem wyłupało i świeciło na modrym, jakby
 4119     2, 16|             dzień, podnosił się jeszcze i przejmował taką skrzytwą,
 4120     2, 16|             skrzytwą, że dech zapierało i stworzenie wszelkie chodziło
 4121     2, 16|            świat się cały rozsłonecznił i stanął w takich migotliwych,
 4122     2, 16|            białe, roziskrzone, a głuche i martwe, ino czasami ptak
 4123     2, 16|               się pod zasypanymi krzami i płochliwie, czujnie ciągnęło
 4124     2, 16|                 śniegach, stawał słupka i drapał stwardniałą skorupę
 4125     2, 16|           zmartwiałych z zimna! - Pusto i głucho się czyniło na tych
 4126     2, 16|           strumienie.~Chłód przejmujący i od tych mroźnych brzasków
 4127     2, 16|         świetlisty wionął światem całym i przenikał na wskróś zlodowaciałą
 4128     2, 16|                się jękliwy głos dzwonka i skrzyp sani, ale tak słabo
 4129     2, 16|              skrzyp sani, ale tak słabo i odległe, że jeszcze nie
 4130     2, 16|              całkiem, nie rozeznał skąd i gdzie, a już przebrzmiał
 4131     2, 16|                gdzie, a już przebrzmiał i zgoła przepadło w cichościach.~
 4132     2, 16|              stawu, rojno było od ludzi i wrzaskliwie; radosny nastrój
 4133     2, 16|           śniegach, szczekały z uciechy i ganiały za wronami, tłukącymi
 4134     2, 16|                trącane w biegu drzewiny i krze sypały strugami okiści
 4135     2, 16|                gdzieś za nim, w błotach i w oparzeliskach, z oparów
 4136     2, 16|               się krzyki dzikich kaczek i całe ich stada kołowały.~
 4137     2, 16|             Maćków, u wójtów, u Kłębów, i kto ich tam zliczy a wypowie
 4138     2, 16|        posypywano izby, sienie, a nawet i śnieg przed progami świeżym
 4139     2, 16|            igliwiem, a gdzieniegdzie to i bielono poczerniałe kominy;
 4140     2, 16|                na gwałt pieczono chleby i one strucle świąteczne,
 4141     2, 16|              święto, radosny dzień cudu i zmiłowania Jezusowego nad
 4142     2, 16|                  pracowitych dniach, to i w ludziskach budziła się
 4143     2, 16|                szarzyzny, podnosiła się i szła radosna, czująca mocno
 4144     2, 16|            spotkanie narodzin Pańskich!~I u Borynów był taki sam rwetes,
 4145     2, 16|              taki sam rwetes, krętanina i przygotowania.~Stary jeszcze
 4146     2, 16|                 przyśpiewywała cichuśko i strzygła z papierów kolorowych
 4147     2, 16|                 miesiła w dzieży ciasto i przy matczynej pomocy piekła
 4148     2, 16|             żywo, bo ciasto już kipiało i trza było wyrabiać bochenki,
 4149     2, 16|             zaglądała do placka z serem i miodem, któren wygrzewał
 4150     2, 16|          wygrzewał się już pod pierzyną i czekał na piec, to latała
 4151     2, 16|          przykazane, aby pilnował ognia i dokładał polan, ale tyle
 4152     2, 16|       Dominikowa szukały go po obejściu i nawoływały, ani się odezwał
 4153     2, 16|                szczerym polu pod krzami i zakładał sidła na kuropatki,
 4154     2, 16|      przysypywał plewami dla niepoznaki i przynęty. Łapa z nim był
 4155     2, 16|                przynęty. Łapa z nim był i ten bociek, którego to był
 4156     2, 16|            żywił, sztuk różnych wyuczył i tak się z nim pokumał, że
 4157     2, 16|         siedział już od rana w kościele i tam do spółki z Jambrożym
 4158     2, 16|          Jambrożym przystrajali ołtarze i ściany jedliną, jakiej nawiózł
 4159     2, 16|               ułożyła bochenki na desce i jeszcze oklepywała i smarowała
 4160     2, 16|              desce i jeszcze oklepywała i smarowała je białkiem, by
 4161     2, 16|              Witek wraził głowę w drzwi i krzyknął:~- Kolędę niesą!~
 4162     2, 16|          schowała pod zapaskę gołe ręce i zapraszała, by siedli odpocząć,
 4163     2, 16|            dźwigał niezgorsze torbeczki i niepróżne.~- Jeszcze mamy
 4164     2, 16|                Jagnę, aż poczerwieniała i jęła spiesznie ściągać na
 4165     2, 16|              ściągać na ręce rękawy, że i on pokraśniał jak burak
 4166     2, 16|                 on pokraśniał jak burak i wziął w koszu szukać opłatków,
 4167     2, 16|                opłatków, a wyjął lepszą i grubszą paczkę, bo w złoty
 4168     2, 16|               bo w złoty pasek okręconą i poprzekładaną kolorowymi
 4169     2, 16|                 wzięła ją przez zapaskę i położyła na talerzu pod
 4170     2, 16|              garniec siemienia lnianego i sześć jajek.~- Pan Jaś dawno
 4171     2, 16|               Nocy, tak! - rzekł ciszej i spuścił oczy.~- Mój Boże,
 4172     2, 16|               ostaną, a może da Bóg, to i w naszej parafii!~- Cóż
 4173     2, 16|            chudziaczkowi, krew go uszła i nawet bez świętej spowiedzi
 4174     2, 16|                 to pod krzyżami wystaje i zmiłowania boskiego czeka!...
 4175     2, 16|                  nie widziałam sama, to i nie przysięgnę na to, ale
 4176     2, 16|               człowiekowy rozum, choćby i największy, a nie wyrozumie,
 4177     2, 16|            poczciwości to był parob, że i drugiego nie znaleźć a cichy,
 4178     2, 16|            Jagna odwróciła szybko twarz i zaczęła nakładać chleb na
 4179     2, 16|            Józka przystąpiła zapłoniona i jęła prosić, aby dał parę
 4180     2, 16|                  że dał jej kilkanaście i coś aż w piąciu kolorach.~-
 4181     2, 16|                 Jezus, a dyć to starczy i na światy, i na księżyce,
 4182     2, 16|                 to starczy i na światy, i na księżyce, i na gwiazdy! -
 4183     2, 16|               na światy, i na księżyce, i na gwiazdy! - wołała ucieszona,
 4184     2, 16|           ucieszona, poszeptały z Jagną i zesromana, przysłaniając
 4185     2, 16|              ten czas powrócił z miasta i wchodził do izby, a za nim
 4186     2, 16|              ręce. - Droga jak po szkle i sanna sielna, ale i taki
 4187     2, 16|               szkle i sanna sielna, ale i taki mróz, że trudno w saniach
 4188     2, 16|                niezgorszą wyrękę, bo to i przy organach, i w kancelarii!
 4189     2, 16|                  bo to i przy organach, i w kancelarii! Juści, staremu
 4190     2, 16|              ocieliła, to został w domu i pilnuje.~- W dobry czas,
 4191     2, 16|                 Samam nosiła, ale nawet i po palcu pić nie chciał,
 4192     2, 16|            kochania, bo choć kwardy był i nieustępliwy la wszystkich
 4193     2, 16|              patrzał, jej się radził, a i Dominikowej też, że do cna
 4194     2, 16|                  a użalić się przed kim i poradzić, że już o niczym
 4195     2, 16|                 już o niczym nie myślał i o nic nie stojał, co ino
 4196     2, 16|                nią rozmiłowanymi oczami i kieby przed weselem, słodkie
 4197     2, 16|            matkę, to na Józkę, a często i starego do niej zaganiała
 4198     2, 16|           głównie po to, by ostać samej i zamyślać się o Antku.~Jasio
 4199     2, 16|                 różne, gospodarstwo, że i kiej to miała o nim pomyśleć!
 4200     2, 16|           pomyśleć! Nie widywała go, to i na myśl nie przychodził,
 4201     2, 16|               nagła stanął przed oczami i patrzył z taką żałością,
 4202     2, 16|             musiał, że się biedzi teraz i wydziera z siebie, i w męce
 4203     2, 16|              teraz i wydziera z siebie, i w męce się pławi, bo taka
 4204     2, 16|               ino oczy poniesą, na bory i lasy.~- Co on tam, chudziak,
 4205     2, 16|         chudziak, porabia, co se myśli? I ani sposobu, by z nim pomówić,
 4206     2, 16|                nim pomówić, ani sposobu i... nie wolno! Prawda, nie
 4207     2, 16|                wciąż jej wracał na oczy i wszędzie przypominały się
 4208     2, 16|              się jego niebieskie ślepie i te brwie czarne, i te wargi
 4209     2, 16|               ślepie i te brwie czarne, i te wargi czerwone, słodkie,
 4210     2, 16|                bo ciągle stał przed nią i tęsknica rosła w niej, i
 4211     2, 16|                i tęsknica rosła w niej, i rozdzierała duszę, co ją
 4212     2, 16|           czyniącej pospiesznie światy, i buchnęła płaczem.~Uspokajała
 4213     2, 16|          pomogło, wypłakała się do woli i wnet się w niej cosik przemieniło
 4214     2, 16|                 a potem na siebie długo i ważnie spoglądali, wywiedli
 4215     2, 16|               sieni, coś tam poszeptali i wrócili rozradowani, weseli,
 4216     2, 16|         rozradowani, weseli, roześmiani i nuż ją brać w ramiona, całować,
 4217     2, 16|                   Abo to mi nowina brać i cięższą!~Nic nie rozumiała.~
 4218     2, 16|           roboty, ale cóż poradzi, trza i za to Panu Bogu podziękować... -
 4219     2, 16|              Panu Bogu podziękować... - I znowu chciał ją całować,
 4220     2, 16|               wyrwała mu się ze złością i pobiegła do matki z wymówkami,
 4221     2, 16|                 tego, co?~- Bo nie chcę i tyle!~- Przecież gdyby było
 4222     2, 16|              czego Boże broń, do zapisu i jego część by przyszła,
 4223     2, 16|                po równo z drugimi, może i na całym gruncie byś ostała...~-
 4224     2, 16|               ino jedno w głowie: grunt i grunt, a la mnie tyla stoi,
 4225     2, 16|                      Boś młódka jeszcze i głupia, a pleciesz bele
 4226     2, 16|                a wieczór ino, ino~Jakoż i prawda była, wieczór już
 4227     2, 16|             posypane - ale wieś głuchła i przycichała ; nosili jeszcze
 4228     2, 16|           gdzieniegdzie, zrywały się tu i ówdzie głosy różne, ale
 4229     2, 16|                  wraz z gaśnięciem zórz i z tą popielną sinością,
 4230     2, 16|          zamierał, przycichały obejścia i pustoszały drogi. Dalekie
 4231     2, 16|                 wieczór prędko nastawał i brał ziemię w moc swoją,
 4232     2, 16|              swoją, a mróz się podnosił i tak ściskał, że głośniej
 4233     2, 16|                grały śniegi pod trepami i szyby malowały się w rózgi
 4234     2, 16|              szyby malowały się w rózgi i kwiaty dziwne...~Wieś zginęła
 4235     2, 16|                ani ujrzał domów, płotów i sadów, jedne tylko światełka
 4236     2, 16|                  zarówno u bogacza, jak i u komornika, jak i u tej
 4237     2, 16|                  jak i u komornika, jak i u tej biedoty ostatniej,
 4238     2, 16|             ostatniej, przystrajano się i czekano z namaszczeniem,
 4239     2, 16|            bielonym, podścielano sianem i wyglądano oknami pierwszej
 4240     2, 16|            zasnuwać jakby dymami sinymi i całkiem zatapiało się w
 4241     2, 16|          Wyjrzał na to Boryna, wyjrzeli i drudzy, a na ostatku Rocho.~
 4242     2, 16|              głębin rodziła się gwiazda i zda się rosła w oczach,
 4243     2, 16|              Powtórzyli za nim pobożnie i wpili się oczami w tę światłość
 4244     2, 16|                 wiarą gorącą, dufnością i brały w siebie to światło
 4245     2, 16|                 szprychy świętego koła, i skrzyły się po śniegach,
 4246     2, 16|                skrzyły się po śniegach, i świetlistymi drzazgami rozdzierały
 4247     2, 16|                a liczne, nieprzeliczoną i nieprzejrzaną gęstwą, że
 4248     2, 16|             pokryło się rosą świetlistą i rozwijało się nad światem
 4249     2, 16|              rzekł Roch.~Weszli do domu i zaraz też obsiedli wysoką
 4250     2, 16|               zaraz też obsiedli wysoką i długą ławę.~Siadł Boryna
 4251     2, 16|                  bo trzeba było o jadle i przykładaniu pamiętać.~Uroczysta
 4252     2, 16|             izbę.~Boryna się przeżegnał i podzielił opłatek pomiędzy
 4253     2, 16|               chlebie, a pojadali wolno i godnie.~Najpierw był buraczany
 4254     2, 16|                śledzie w mące obtaczane i smażone w oleju konopnym,
 4255     2, 16|         gryczanej mąki z miodem zatarte i w makowym oleju uprużone,
 4256     2, 16|                ni strucli, że z mlekiem i masłem były, nie godziło
 4257     2, 16|             jeść dnia tego.~Jedli długo i mało kiedy jeśli tam które
 4258     2, 16|              łyżek o wręby się rozlegał i mlaskanie - tylko Boryna
 4259     2, 16|                 do okna.~- Nie puszczać i nie obzierać się, to złe,
 4260     2, 16|                się, to złe, wciśnie się i na cały rok ostanie! - wykrzyknęła
 4261     2, 16|              Dominikowa.~Opuścili łyżki i słuchali strwożeni, pukanie
 4262     2, 16|                stanęła pokornie u proga i przez łzy, co się jej jak
 4263     2, 16|                cicho:~- Dajcie kąt jaki i choćby to, co psu wyrzucicie!
 4264     2, 16|             dzieci... samą mię ostawiły i bez tej okruszyny chleba...
 4265     2, 16|              nie wrócicie już po nic...~I z wielką dobrością zrobił
 4266     2, 16|            Jagusia niczego nie żałowała i szczerym sercem zniewalała
 4267     2, 16|                siedziała cicho, skulona i zaparta w sobie, że jeno
 4268     2, 16|            ciepło, serdecznie, nabożnie i tak uroczyście, jakby między
 4269     2, 16|              wesoło trzaskał na kominie i rozświetlał całą izbę, aż
 4270     2, 16|                lśniły się szkła obrazów i czerwieniały zamarznięte
 4271     2, 16|              wzdłuż ławy, przed ogniem, i poradzali z cicha a poważnie.~
 4272     2, 16|               kawy, to słodzili ją suto i popijali z wolna...~Aż Rocho
 4273     2, 16|             książkę okręconą w różaniec i zaczął z niej czytać cichym
 4274     2, 16|                   A ta sama gwiazda, co i dzisiaj świeci, spłonęła
 4275     2, 16|              dla tej świętej Dzieciny - i drogę wskazywała trzem królom,
 4276     2, 16|               królom, co chociaż pogany i czarne jako te sagany, a
 4277     2, 16|           sagany, a serca mieli czujące i z krajów dalekich, zza mórz
 4278     2, 16|              oną, a głos mu się wzmagał i rozmadlał, i w śpiew prawie
 4279     2, 16|                się wzmagał i rozmadlał, i w śpiew prawie przechodził,
 4280     2, 16|           drżeniu dusz olśnionych cudem i w najszczerszym odczuciu
 4281     2, 16|         Dziecineczko słodka!... Myśleli i serca biły współczuciem,
 4282     2, 16|       współczuciem, a dusze się zrywały i niesły we świat jako ci
 4283     2, 16|           Dzieciątka przypadali sercami i całą mocą wiary ognistej
 4284     2, 16|                całą mocą wiary ognistej i dufności oddawali Mu się
 4285     2, 16|                miętkie dzieuszysko było i wielce czujące, zapłakała
 4286     2, 16|                szarpał Szymka za kapotę i wykrzykiwał:~- Cie!... -
 4287     2, 16|             Dziw, że to nie zamarzło!~- I że to chciał Pan Jezus tyle
 4288     2, 16|               to:~- Bo ino ofiarą swoją i cierpieniem mógł zbawić
 4289     2, 16|           całkiem zapanował nad światem i wybierał dusze la siebie.~-
 4290     2, 16|               la siebie.~- Rządzi on tu i tak niemało - szepnęła Jagustynka.~-
 4291     2, 16|           rządzi, a to są kumy złego!~- I... co tam rządzi, co panuje,
 4292     2, 16|       człowiekiem zła dola ma moc swoją i to cierpienie.~- Nie powiadajcie,
 4293     2, 16|        przeciwiła, pomilkli też wszyscy i rozważali, a Szymek powstał
 4294     2, 16|                Szymek powstał z miejsca i chyłkiem chciał się wynieść.~-
 4295     2, 16|              został, zajrzyjcie do krów i czekajcie, przyjdę po was
 4296     2, 16|               czekajcie, przyjdę po was i razem do kościoła pójdziemy. -
 4297     2, 16|                 ale się zaraz podniesła i wzięła ze stołu opłatek.~-
 4298     2, 16|          pójdziemy. W tę noc Narodzenia i każde bydlątko rozumie człowieczą
 4299     2, 16|                rozumie człowieczą mowę, i przemówić jest zdolne, że
 4300     2, 16|                równe są dzisiaj ludziom i społecznie z niemi czujące,
 4301     2, 16|        społecznie z niemi czujące, więc i opłatkiem trza się z niemi
 4302     2, 16|               leżały rzędem obok siebie i przeżuwały glamiąc powoli,
 4303     2, 16|          glamiąc powoli, ale na światło i głosy jęły postękiwać, zbierać
 4304     2, 16|               Darzyć ci się będą lepiej i nie chorować; jeno jutro
 4305     2, 16|         połamała opłatek na pięć części i przychylając się nad każdą
 4306     2, 16|        stworzenie, trawka kużda, choćby i ta najmarniejsza, kamuszek
 4307     2, 16|             Jezus kochany! Wszystko! To i ta ziemia, i te kamienie! -
 4308     2, 16|               Wszystko! To i ta ziemia, i te kamienie! - wykrzyknęła
 4309     2, 16|               Prawdę rzekłem, tak ci to i jest - wszystko ma swoją
 4310     2, 16|               na świecie, czującem jest i na swoją godzinę czeka,
 4311     2, 16|             czeka, aż Jezus się zmiłuje i rzeknie: "Wstań, duszo,
 4312     2, 16|                 zasługuj się nieba!" Bo i robaczek najmniejszy, i
 4313     2, 16|                 i robaczek najmniejszy, i ta trawka chwiejna, wszystko
 4314     2, 16|                się po swojemu zasługuje i po swojemu chwały Pańskiej
 4315     2, 16|              sobie w głowie przekładali i tak, i owak, a pojąć tego
 4316     2, 16|               głowie przekładali i tak, i owak, a pojąć tego nie mogli.
 4317     2, 16|             czyniąca, ale żeby kamienie i wszystko duszę swoją miało...
 4318     2, 16|                 mogli tego wymiarkować. I nie myśleli już nad tym
 4319     2, 16|                  U ojca razem posiedzim i społem pójdziemy na pasterkę -
 4320     2, 16|               Pietrek ostał na podwórzu i rąbał drzewo, aby nie brakło
 4321     2, 16|                 a Witek nosił naręczami i układał drwa w sieni.~-
 4322     2, 16|            zapomniał! Dogonił mnie wójt i prosił, byście, Dominikowa,
 4323     2, 16|                do niej, już tam krzyczy i wydziera się, że pewnie
 4324     2, 16|            Pogadała po cichu z kowalową i pobiegła do chorej, że to
 4325     2, 16|               znająca była na chorobach i niejednego lepiej wylekowała
 4326     2, 16|            dzisiejszy, a między drugimi i taką:~- "Dawno już temu
 4327     2, 16|                 kij niezgorszy w garści i krzepki też był, że może
 4328     2, 16|                zbóje kryły się w lasach i poczciwym ludziom drogę
 4329     2, 16|               bór był zielony, pachnący i żywymi głosami rozbrzmiały,
 4330     2, 16|                 to drzew a się kołysały i szum srogi szedł górą. Pospieszał
 4331     2, 16|            przez taki gąszcz, gdzie się i oczami nie przecisnął, a
 4332     2, 16|        przeżegnał, pacierz w głos mówił i w dyrdy pobiegł...~Już się
 4333     2, 16|                zbóje! Dwunastu ich było i wszyscy z nożami! Bronił
 4334     2, 16|       przygnietli nogami, odnieśli noże i już, już mieli go żgnąć...
 4335     2, 16|                wtem skamienieli z nagła i zostali tak z podniesionymi
 4336     2, 16|            srodzy a nie ruchający się - i wszystko się w ten mig zatrzymało
 4337     2, 16|               miejscu... Ptaki pocichły i wisiały w powietrzu... rzeki
 4338     2, 16|                zaląkł w to oczymgnienie i skamieniał!~Jak to długo
 4339     2, 16|                 w tym cudzie przestrogę i razem już poszli za tymi
 4340     2, 16|              nimi, co ino żyło na ziemi i w powietrzu."~Dziwowali
 4341     2, 16|         opowiadał, ale potem Boryna, to i kowal też opowiadali różne
 4342     2, 16|             opiekuny różne, co biednemu i uciśnionemu zmarnieć nie
 4343     2, 16|            zwierz, a to głód, a w końcu i ta kostucha dodusi - a ci
 4344     2, 16|                ci prawią o miłosierdziu i głupie żywią, i manią obietnicami,
 4345     2, 16|            miłosierdziu i głupie żywią, i manią obietnicami, że zbawienie
 4346     2, 16|              Przyjdzie, ale Antychryst, i ten sprawiedliwość wymierzy,
 4347     2, 16|           kurczątkiem.~Porwał się Rocho i zaczął wielkim głosem wołać:~-
 4348     2, 16|                potępienie się wiedziesz i wieczny ogień! - Ale upadł
 4349     2, 16|               wierzącej wykładał prawdę i na dobrą drogę wyprowadzał.~
 4350     2, 16|                dobrą drogę wyprowadzał.~I długo, długo mówił, że lepiej
 4351     2, 16|                  długo mówił, że lepiej i ksiądz na ambonie nie potrafił.~
 4352     2, 16|                  wywołał po cichu Józkę i poszli oboje do obory.~Trzymając
 4353     2, 16|            obory.~Trzymając się za ręce i dygocząc ze strachu, a żegnając
 4354     2, 16|     Podniesienia, ale dufność serdeczna i wiara w nich była, bo Witek
 4355     2, 16|          nachylił się aż do samego ucha i szepnął drżąco:~- Siwula,
 4356     2, 16|               Przyklęknęli przy drugiej i znowu Witek zapytał, ale
 4357     2, 16|          gospodarzowi postroneczki... a i ten rzemień stary... a i
 4358     2, 16|                i ten rzemień stary... a i te... - nie mógł mówić więcej,
 4359     2, 16|            więcej, płacz go chycił, żal i to poczucie winy, że aż
 4360     2, 16|                mu serdecznie wtórowała, i tak płakali społem, nie
 4361     2, 16|             drugiej zaś stronie mył się i pucował do czysta Pietrek
 4362     2, 16|               pozbył się bowiem szynela i tych sołdackich ubierów,
 4363     2, 16|             burkiem przezywali, tom się i przeodział! - wybełkotał.~-
 4364     2, 16|             mowy swojej nie słyszał, to i nie dziwota!...~Umilkli
 4365     2, 16|               Sygnaturka wciąż dzwoniła i jako ten ptaszek świergotała
 4366     2, 16|            drzwiami lunął potok światła i zamigotał jak błyskawica,
 4367     2, 16|               rozgorzałe okna kościelne i główne drzwi na rozcież
 4368     2, 16|              naród zaś płynął przez nie i płynął jak woda, z wolna
 4369     2, 16|           wnętrze, przystrojone w jodły i świerki, że jakby gęsty
 4370     2, 16|              ołtarze, z ław się wynosił i prawie sięgał czubami sklepień,
 4371     2, 16|          czubami sklepień, a chwiał się i kołysał pod naporem tej
 4372     2, 16|                 naporem tej żywej fali, i przysłaniał mgłą, parami
 4373     2, 16|                wciąż jeszcze nadchodził i płynął bez końca...~Nadeszli
 4374     2, 16|               szli ramię w ramię, ostro i ciężko, bo chłopy były ogromne,
 4375     2, 16|           jednej, w podwójnych zapasach i w czepcach pookręcanych
 4376     2, 16|           kapaniną, po dwóch, po trzech i ci z Modlicy, cherlaki i
 4377     2, 16|                i ci z Modlicy, cherlaki i mizerota sama; w łatanych
 4378     2, 16|                 torfowym od nich wiało.~I z Woli nadchodził naród,
 4379     2, 16|             sznurami czarnymi przybrane i pasami czerwonymi okręceni.~
 4380     2, 16|        czerwonymi okręceni.~Nadciągnęła i szlachta rzepecka, co to
 4381     2, 16|           milczkiem, spode łba patrzący i z góry, a kobiety swoje,
 4382     2, 16|                 dwórki jakie wystrojone i wielce urodne, białe na
 4383     2, 16|         świergotliwe, wiedli w pośrodku i mocno uważali.~A zaraz po
 4384     2, 16|              sosnowy wyrośnięci, śmigli i mocni; a postrojeni aż oczy
 4385     2, 16|                 wstęgi u koszul zielone i portki żołtopasiaste , a
 4386     2, 16|           paradą, a puszył się, wynosił i po ławkach przed: wielkim
 4387     2, 16|              wielkim ołtarzem zasiadał, i pierwszeństwo brał przed
 4388     2, 16|           białych, wiązanych pod brodę, i w katanach z cienkiego sukna...
 4389     2, 16|                że kto by tam zapamiętał i wyliczył!...~A między tym
 4390     2, 16|                 zwartym, kolebiącym się i szumiącym jak bór, gęsto
 4391     2, 16|                bieliły kapoty Lipczaków i czerwieniały chusty kobiet.~
 4392     2, 16|                 się zakołysał, pochylił i na kolana padł przed majestatem
 4393     2, 16|               przed majestatem Pańskim.~I już cicho było, nikt nie
 4394     2, 16|               każdy wpatrzony w księdza i w tę świeczkę, co płonęła
 4395     2, 16|              pobożnej, bił się w piersi i modlił żarliwie.~Potem zaś,
 4396     2, 16|                  ksiądz wlazł na ambonę i prawił długo, nauczał o
 4397     2, 16|               gromił, rękami wytrząchał i grzmiał tym słowem palącym,-
 4398     2, 16|                 to szło prosto do serca i do rozumu, juści, że tym
 4399     2, 16|               się, huknęły znowu organy i ksiądz zaśpiewał:~W żłobie
 4400     2, 16|                 wraz też pochwycił nutę i pełnymi piersiami, a z mocą
 4401     2, 16|           małemu !~Zatrzęsły się drzewa i zadygotały światła od tej
 4402     2, 16|              serdecznej wichury głosów.~I już, tak się zwarli duszami,
 4403     2, 16|               się zwarli duszami, wiarą i głosami, że jakby jeden
 4404     2, 16|                jakby jeden głos śpiewał i bił pieśnią ogromną, ze
 4405     2, 16|            nóżeczki Dzieciątka.~Gdy już i drugą mszę wysłuchali, organista
 4406     2, 16|       przedeptywali, odwracali do chóru i wesoło pokrzykiwali kolędy
 4407     2, 16|           drugimi, przyszedł był z żoną i ze Stachami, puścił ich
 4408     2, 16|         przedzie.~Usunął się pod świerk i już z niej oka nie spuścił,
 4409     2, 16|                  nawet nie myśląc o tym i nie wiedząc, cisnął się
 4410     2, 16|              mszy przyklękali, uklęknął i tak się przychylił, że głową
 4411     2, 16|              rozkrążał tak mdłe światło i gałęzie świerków tak przysłaniały,
 4412     2, 16|             Podniesienia, gdy uklęknęła i bijąc się w piersi pochyliła
 4413     2, 16|                więcej... Przywarła oczy i długo, długo klęczała pochylona,
 4414     2, 16|         wzruszenia... aż usiadła raptem i spojrzała mu prosto w twarz.~
 4415     2, 16|                jego wielkie, napastliwe i harde oczy tak się słodko
 4416     2, 16|           ścisnęła się jej dusza trwogą i współczuciem, a łzy same
 4417     2, 16|            oczów.~Siedziała sztywno jak i drugie kobiety, w książkę
 4418     2, 16|           klęczał, słyszała jego krótki i gorący oddech i czuła tę
 4419     2, 16|             jego krótki i gorący oddech i czuła tę moc słodką, tę
 4420     2, 16|                krępowała niby powrozami i przejmowała strachem a słodkością,
 4421     2, 16|          słyszeli nic, nie widzieli nic i nie czuli nic prócz siebie.~
 4422     2, 16|      przypomnienia, obietnice, zaklęcia i pożądania paliły się w nich
 4423     2, 16|               ją przytomność odchodziła i rumieńce oblewały, a podczas
 4424     2, 16|                  Jaguś!~Wstrząsnęła się i omal nie padła ze wzruszenia,
 4425     2, 16|                tym ostrzem przesłodkim, i radością.~- Wyjdź którego
 4426     2, 16|            wyjdź... - szeptał namiętnie i tak blisko, tak blisko,
 4427     2, 16|                w gardle, serce dygotało i tak biło, że chyba słyszeć
 4428     2, 16|                ona opamiętała się nieco i usiadła rozglądając się
 4429     2, 16|             rozglądając się po ludziach i po kościele... Ale Antka
 4430     2, 16|                 odsunął się nieznacznie i z wolna wycofał aż na cmentarz.~
 4431     2, 16|              pod dzwonnicą, rzeźwił się i nabierał powietrza, przytomniał...
 4432     2, 16|                 bił z drzwi kościelnych i szedł na świat, ni jakichś
 4433     2, 16|           wiedział, nabrał garść śniegu i połykał chciwie, a potem
 4434     2, 16|            skoczył przez mur na drogę - i poniósł się jak wicher na
 4435     2, 17|           świtaniu powrócili z kościoła i ledwie w pacierz potem już
 4436     2, 17|                 próżno oczy przywierała i nawet pierzyną zasłaniała
 4437     2, 17|                zmora zwaliła się na nią i na piersi padła takim ciężarem,
 4438     2, 17|        wspominek, jak gdyby z kądzieli, i omotuje sobą świat cały,
 4439     2, 17|          sczezło z jej pamięci wszystko i jako ten ptak niesła się
 4440     2, 17|             klęczał obok... mówił wciąż i parzył ją oczami, parzył
 4441     2, 17|                  przejmował słodką męką i strachem zarazem... to śpiew
 4442     2, 17|                śpiew jakiś się rozlegał i organy huczały tak przenikliwie,
 4443     2, 17|                księdza się jej widziała i wyciągnięte nad narodem
 4444     2, 17|                   aż gorąc ją przenikał i taka lubość; że się prężyła
 4445     2, 17|             Wyjdź!..." aż się podnosiła i jakby szła w sobie, szła:..
 4446     2, 17|          przerażenie wiało z ciemności.~I tak wciąż w kółko, to jedno,
 4447     2, 17|                dusić albo zły nagabywał i do grzechu sposobił.~O dużym
 4448     2, 17|                blada była, roztrzęsiona i strasznie smutna.~Mróz był
 4449     2, 17|            stawały w śnieżnej kurzawie, i po drogach prześwistywał,
 4450     2, 17|               było, mimo ciągłego gwaru i Józinych śpiewek, dzwoniących
 4451     2, 17|               strachem patrzała na nich i jakby wśród zbójów się czuła.~
 4452     2, 17|                w sercu...~- Gniew boski i potępienie wieczne na takie!"-
 4453     2, 17|               wieczne na takie!"- twarz i wyciągnięte, grożące ręce
 4454     2, 17|                 krzepiąc się tym słowem i odżegnując od zła, ale dusza
 4455     2, 17|              dusza jej krzyczała w żalu i męce bo rwała się do niego,
 4456     2, 17|          jeszcze, że zmogła się w sobie i usiłowała zapomnieć o nim,
 4457     2, 17|                 gdzie przyczajony czeka i zawoła na nią...a oprze
 4458     2, 17|            stary chodził za nią cięgiem i niczego się tknąć nie pozwalał.~-
 4459     2, 17|           czasem nie stało co złego.~To i nie robiła, a ino tłukła
 4460     2, 17|           większa ckność ją przejmowała i rozdrażnienie zarazem, bo
 4461     2, 17|            mężowe oczy, gniewała radość i gwar całego domu, gniewał
 4462     2, 17|            stawem poleciała, na przełaj i jeszcze się trwożnie rozglądała,
 4463     2, 17|             było, rankiem pono zajrzała i powróciła do wójtowej, Jędrzych
 4464     2, 17|           śmieciach, poweselała całkiem i bezwiednie prawie zaczęła
 4465     2, 17|             uprzątnęła, co było potrza, i wesoło pogadywała z chłopakami,
 4466     2, 17|             kapotę, wyszedł był na izbę i przyczesywał się przed lusterkiem.~-
 4467     2, 17|                będę, swój rozum też mam i swoją wolę... i co mi się
 4468     2, 17|                 też mam i swoją wolę... i co mi się jeno uwidzi -
 4469     2, 17|                 choć wygadywał na matkę i wygrażał się srodze, nawet
 4470     2, 17|                 z płaczem się podniosła i wolno a ciężko poszła.~A
 4471     2, 17|              domu gwarniej jeszcze było i weselej niźli przódzi. Nastka
 4472     2, 17|           Nastka Gołębianka przyleciała i gziły się z Józką, aż na
 4473     2, 17|              piasek, trzymałam na piecu i zakwitła! Zaglądałam wczoraj,
 4474     2, 17|             Trześnia, kwiatuszki różowe i pachnące! - szepnął Witek
 4475     2, 17|              trześnia!~Obstąpili dokoła i z dziwną radością a podziwem
 4476     2, 17|               siebie, wrzaskliwa, harda i bacząca, aby ino dogryźć
 4477     2, 17|           jeszcze rzemień potrzebny abo i co twardsze! - rzekła zaraz
 4478     2, 17|              zakwitła!... - wrzeszczała i aż na płacz się jej zbierało,
 4479     2, 17|                czas ganiać za parobkami i wystawać na przełazach;
 4480     2, 17|                  Jambroży szedł dzwonić i nastąpił na nią...~- Mój
 4481     2, 17|         nastąpił na nią...~- Mój Jezus! I nie przemarzła!~- Bogać
 4482     2, 17|            zipie. Wzięli ją na plebanię i cucą jeszcze... a lepiej,
 4483     2, 17|                ją czeka: cierpienie ano i harowanie!~- Powiadał Mateusz,
 4484     2, 17|           przychodziła cięgiem do młyna i tam przesiadywała, ale potem
 4485     2, 17|               ale potem Franek ją sprał i wygonił, pono z młynarzowego
 4486     2, 17|                 zrobić, w ramki oprawić i na ścianie powiesić! Chłop
 4487     2, 17|             powiesić! Chłop on jest jak i drugie, przysięgał, jak
 4488     2, 17|               Zaperzyła się o to Nastka i jęła przegadywać, ale wszedł
 4489     2, 17|                trze ją jeszcze śniegiem i poi, ale pono lekować się
 4490     2, 17|             gdzie urwią, wycyganią albo i ukradną, to za co będą ją
 4491     2, 17|             zwoził; jeść dawał, lekował i może jeszcze dochtorów płacił!
 4492     2, 17|                płotem.~- Takie już jest i będzie urządzenie na świecie,
 4493     2, 17|               Boryna się zniecierpliwił i nie chciał o tym mówić więcej:~-
 4494     2, 17|               ludzkiego skrzybotu, temu i płakania są zbędne! Komu
 4495     2, 17|                wziął, wyniósł z młynicy i tak ciepnął o płot, że cztery
 4496     2, 17|             żerdki pękły, wpadł do wody i ledwie się nie utopił. Choruje
 4497     2, 17|               mu się macica przewróciła i cztery żebra pękły! A tak
 4498     2, 17|             przysiadła znowu na skrzyni i jęła przyciskać łypiące
 4499     2, 17|              musiał, bo się namarszczył i jął drewka rzucać do komina.~-
 4500     2, 17|             komorze, Antek to posłyszał i pobił go! Jak te psy o sukę ,.