Tom, Rozdzial

 2501     2, 15|              u niej w komorze? raz mi się to żaliła na niego?~- Łżesz
 2502     2, 15|            przestępując próg.~Mateusz się porwał w ten mig do niego,
 2503     2, 15|          ciężki padł we wodę.~Rejwach się uczynił i krzyk wielki,
 2504     2, 15|               była i głęboka, rzucili się ludzie na ratunek i wyciągnęli
 2505     2, 15|              był nieprzytomny, ledwie się go docucili. Przyleciał
 2506     2, 15|             pacierzy Jambroża, naszło się ludzi ze wsi, aż go przenieśli
 2507     2, 15|            księdza nawet posłali, tak się źle z nim widziało, myśleli,
 2508     2, 15|           pogadywał z Frankiem, który się znalazł - a skoro ludzie
 2509     2, 15|               popowracali i uspokoiło się nieco, rzekł tak głośno,
 2510     2, 15|             albo jeszcze lepiej!~Nikt się nie odezwał, patrzeli na
 2511     2, 15|               słyszał!... No, bo żeby się pobili, zmagali i jeden
 2512     2, 15|              żerdek, nic to, wylekuje się, ale taki wstyd, taki wstyd,
 2513     2, 15|             poszedł do domu; świeciło się jeszcze u młynarza w tej
 2514     2, 15|              Mateusza.~- Nie będziesz się, ścierwo, przechwalał więcej,
 2515     2, 15|            gorzej poprowadzę.~Młynarz się wściekał, targował, ale
 2516     2, 16|         puchem co najbielszym; słońce się nawet całkiem wyłupało i
 2517     2, 16|               brał na dzień, podnosił się jeszcze i przejmował taką
 2518     2, 16|              kłębach mgieł, ale świat się cały rozsłonecznił i stanął
 2519     2, 16|           stadko kuropatw skrzykiwało się pod zasypanymi krzami i
 2520     2, 16|        stwardniałą skorupę dobierając się do zboża, ale spłoszony
 2521     2, 16|               zimna! - Pusto i głucho się czyniło na tych nie objętych
 2522     2, 16|            zgubionych w zapach, tłukł się jękliwy głos dzwonka i skrzyp
 2523     2, 16|             ludzi, nawet w bydlątkach się odzywał; krzyki dźwięczały
 2524     2, 16|              psy jak oszalałe tarzały się po śniegach, szczekały z
 2525     2, 16|         ganiały za wronami, tłukącymi się około domów, po stajniach
 2526     2, 16|          rżały konie, z obór wyrywaly się przeciągłe, tęskne ryki,
 2527     2, 16|           gęgliwych głosów gęsich, co się trzepały po przyręblach,
 2528     2, 16|          sadów raz po raz czerwieniły się wełniaki kobiet, przebiegających
 2529     2, 16|     oparzeliskach, z oparów kurzących się mgłami wydzierały się krzyki
 2530     2, 16|       kurzących się mgłami wydzierały się krzyki dzikich kaczek i
 2531     2, 16|             to i w ludziskach budziła się dusza z zimowego odrętwienia,
 2532     2, 16|       zimowego odrętwienia, otrząsała się z szarzyzny, podnosiła się
 2533     2, 16|            się z szarzyzny, podnosiła się i szła radosna, czująca
 2534     2, 16|         miejsce.~A w chałupie uwijano się żwawo, Józka przyśpiewywała
 2535     2, 16|             obrazów nalepić, to widzą się kieby pomalowane w żywe
 2536     2, 16|            tak długachne, że widziały się jako te lechy w sadzie,
 2537     2, 16|             pytlowej mąki - a zwijała się żywo, bo ciasto już kipiało
 2538     2, 16|              miodem, któren wygrzewał się już pod pierzyną i czekał
 2539     2, 16|          szabaśnika, w którym buzował się tęgi ogień.~Witek miał przykazane,
 2540     2, 16|              przy śniadaniu, bo zaraz się gdziesik zapodział. Próżno
 2541     2, 16|            obejściu i nawoływały, ani się odezwał jucha;~siedział
 2542     2, 16|           sztuk różnych wyuczył i tak się z nim pokumał, że niech
 2543     2, 16|          zgodzie, bo razem wyprawiali się na szczury w stajni.~Rocho
 2544     2, 16|              Pochwalonym.~Zafrasowała się wielce, że to w izbie rozgardiasz
 2545     2, 16|              niewiele!... - wzbraniał się.~- Niech pan Jasio choć
 2546     2, 16|                  Niech pan Jasio choć się ogrzeje, zamróz taki!~-
 2547     2, 16|     proponowała Dominikowa. Wymawiali się, ale przysiedli pod oknem
 2548     2, 16|             na skrzyni, Jasio zaś tak się wpatrzył w Jagnę, aż poczerwieniała
 2549     2, 16|            dni temu.~- Pewnikiem ckni się im w tych szkołach? - zapytała
 2550     2, 16|             Boże, to dopiero pociecha się ojcom ściele! To dopiero
 2551     2, 16|           czasie umarł!~- A zmarło mu się, zmarło chudziaczkowi, krew
 2552     2, 16|            pokutuje, że widzieli, jak się cosik nocami po drogach
 2553     2, 16|          ruszył, a z biednym to gotów się był kapotą ostatnią podzielić.~-
 2554     2, 16|             ostatnią podzielić.~- Tak się zmienia ciągle w Lipcach,
 2555     2, 16|                że co przyjadę, poznać się nie mogę. Byłem dzisiaj
 2556     2, 16|              aż skrzypi, a on sam tak się zmienił, tak wychudł, że
 2557     2, 16|               go poznał!~Nie odezwały się na to ani słowem, jeno Jagna
 2558     2, 16|            były z łońskiego roku, ale się we wesele do cna pomarnowały.~
 2559     2, 16|             do izby, a za nim wciskał się Łapa z boćkiem, bo Witek
 2560     2, 16|               z boćkiem, bo Witek też się zjawił równo z gospodarzem.~-
 2561     2, 16|          Zawierajcie prędko drzwi, bo się ciasto oziębi - krzyczała
 2562     2, 16|                 Jak kobiety zabierają się do porządków, to chłopom
 2563     2, 16|               na nas zakalca! - śmiał się Boryna rozgrzewając skostniałe
 2564     2, 16|             dlatego, a tylko że krowa się dzisiaj ocieliła, to został
 2565     2, 16|           baraszkuje ino, a do klaczy się tak wydziera, że przeprowadziłam
 2566     2, 16|              Jasio jeszcze z opłotków się odwracał za Jagną, bo też
 2567     2, 16|             co ino zechciała, słuchał się jej ze wszystkim, jej oczami
 2568     2, 16|               jej oczami patrzał, jej się radził, a i Dominikowej
 2569     2, 16|           wygodę swoją miał, a użalić się przed kim i poradzić, że
 2570     2, 16|             Nawet teraz oto wygrzewał się przed kominem, a cięgiem
 2571     2, 16|            jeno o tym myślał, czym by się jej jeszcze więcej przypodchlebić.~
 2572     2, 16|            jak ten luty wicher nosiła się po izbie - robotę spychała
 2573     2, 16|             by ostać samej i zamyślać się o Antku.~Jasio go jej przypomniał,
 2574     2, 16|    przychodził, a ludzie też wagowali się mówić o nim przed nią...
 2575     2, 16|        żałością, z takim wyrzutem, aż się jej dusza zatrzęsła ze zgryzoty...~-
 2576     2, 16|              myślała żałośnie broniąc się przed wspominkami... ale
 2577     2, 16|            ale dziwno jej było, czemu się tak mocno przypomniał, czemuż
 2578     2, 16|            Zadać jej cosik musiał, że się biedzi teraz i wydziera
 2579     2, 16|           wydziera z siebie, i w męce się pławi, bo taka tęskność
 2580     2, 16|             Pobiegła do domu, zwijała się, jak mogła, ale myśli o
 2581     2, 16|               i wszędzie przypominały się jego niebieskie ślepie i
 2582     2, 16|             Próżno zapamiętale wzięła się do roboty, paliło się jej
 2583     2, 16|          wzięła się do roboty, paliło się jej w rękach, uprzątała
 2584     2, 16|                uprzątała izbę, wzięła się pod wieczór do obrządku
 2585     2, 16|            nic nie pomogło, wypłakała się do woli i wnet się w niej
 2586     2, 16|          wypłakała się do woli i wnet się w niej cosik przemieniło
 2587     2, 16|               przemieniło z nagła, bo się podniosła ze skrzyni prawie
 2588     2, 16|           ważnie spoglądali, wywiedli się do sieni, coś tam poszeptali
 2589     2, 16|                  Wam z matką we łbach się poprzewracało, nieprawda,
 2590     2, 16|                   Oboje z matką znamy się na tym, już ja ci mówię,
 2591     2, 16|         chciał ją całować, wyrwała mu się ze złością i pobiegła do
 2592     2, 16|         stanowczo.~- Nieprawda, zdaje się wam ino! - zaprzeczała gorączkowo.~-
 2593     2, 16|                a niechta!~- Czemuż to się tak wyrzekasz tego, co?~-
 2594     2, 16|           gruntu to jak bez nóg, tula się ino, tula, a do nikąd nie
 2595     2, 16|          spokojnie chleb wysadzić, bo się na węgiel spiecze; zajmij
 2596     2, 16|             na węgiel spiecze; zajmij się lepiej robotą, śledzie ano
 2597     2, 16|              czerwone zorze rozlewały się po niebie krwawymi zatokami,
 2598     2, 16|            zatokami, że śniegi gorzeć się zdawały, jakby zarzewiem
 2599     2, 16|           stawu, rąbali drwa, to ktoś się spieszył saniami, aż koniom
 2600     2, 16|        wrótnie gdzieniegdzie, zrywały się tu i ówdzie głosy różne,
 2601     2, 16|               popielną sinością, jaka się sypała na świat ruch zamierał,
 2602     2, 16|            ziemię w moc swoją, a mróz się podnosił i tak ściskał,
 2603     2, 16|              trepami i szyby malowały się w rózgi i kwiaty dziwne...~
 2604     2, 16|            śnieżystych mrokach, jakby się rozlała, że ani ujrzał domów,
 2605     2, 16|               niźli zwykle, bo wszędy się szykowano do wigilijnej
 2606     2, 16|               ostatniej, przystrajano się i czekano z namaszczeniem,
 2607     2, 16|               bo skoro ostatnie zorze się dopalały, niebo zaczęło
 2608     2, 16|               dopalały, niebo zaczęło się zasnuwać jakby dymami sinymi
 2609     2, 16|            sinymi i całkiem zatapiało się w burościach.~Józka z Witkiem
 2610     2, 16|               tuż nad wschodem, jakby się rozdarły bure opony, a z
 2611     2, 16|            granatowych głębin rodziła się gwiazda i zda się rosła
 2612     2, 16|             rodziła się gwiazda i zda się rosła w oczach, leciała,
 2613     2, 16|            pryskała światłem, jarzyła się coraz bystrzej, a coraz
 2614     2, 16|           przy której blasku Pan nasz się narodził, niech będzie święte
 2615     2, 16|               za nim pobożnie i wpili się oczami w tę światłość daleką,
 2616     2, 16|           gwiazda olbrzymiała, niosła się już niby kula ognista, błękitne
 2617     2, 16|              świętego koła, i skrzyły się po śniegach, i świetlistymi
 2618     2, 16|              służki wierne, wychylały się z nieba inne, a liczne,
 2619     2, 16|              gęstwą, że niebo pokryło się rosą świetlistą i rozwijało
 2620     2, 16|           rosą świetlistą i rozwijało się nad światem modrą płachtą,
 2621     2, 16|        wieczerzać, kiedy słowo ciałem się stało!- rzekł Roch.~Weszli
 2622     2, 16|               Dominikowa z synami, bo się dołożyła, aby razem wieczerzać,
 2623     2, 16|          cichość zaległa izbę.~Boryna się przeżegnał i podzielił opłatek
 2624     2, 16|              chleb Pański.~- Chrystus się w onej godzinie narodził,
 2625     2, 16|               każde stworzenie krzepi się tym chlebem świętym! - powiedział
 2626     2, 16|              masłem były, nie godziło się jeść dnia tego.~Jedli długo
 2627     2, 16|            ino skrzybot łyżek o wręby się rozlegał i mlaskanie - tylko
 2628     2, 16|          tylko Boryna raz po raz rwał się pomagać Jagusi a wyręczać,
 2629     2, 16|              skarciła~- Siedźcie, nic się jej nie stanie, daleko jeszcze
 2630     2, 16|          święta na swojem, to niechaj się wkłada !...~Ale Łapa skomlał
 2631     2, 16|             trykał łbem o zady, łasił się a przypochlebiał, by mu
 2632     2, 16|               ścianę, to klekotał, aż się kury odzywały na grzędach.~
 2633     2, 16|               puszczać i nie obzierać się, to złe, wciśnie się i na
 2634     2, 16|         obzierać się, to złe, wciśnie się i na cały rok ostanie! -
 2635     2, 16|              strwożeni, pukanie znowu się ponowiło.~- Kubowa dusza! -
 2636     2, 16|           ostawać bez dachu - odezwał się Roch podnosząc się drzwi
 2637     2, 16|            odezwał się Roch podnosząc się drzwi otwierać.~Jagustynka
 2638     2, 16|               u proga i przez łzy, co się jej jak groch sypały, prosiła
 2639     2, 16|             psu wyrzucicie! Zmiłujcie się nad sierotą... Czekałam,
 2640     2, 16|           wbiją gwoździe ostatnie, by się upewnić, że nie wrócicie
 2641     2, 16|             ją męka ozdzierała.~Cicho się w izbie stało, ciepło, serdecznie,
 2642     2, 16|      rozświetlał całą izbę, aż lśniły się szkła obrazów i czerwieniały
 2643     2, 16|     wzruszonym głosem:~-Jako to stała się nam nowina, Panna porodziła
 2644     2, 16|              podłym mieście, narodził się Pan w ubóstwie; na sianie,
 2645     2, 16|               opowieść oną, a głos mu się wzmagał i rozmadlał, i w
 2646     2, 16|         stajence ci to lichej urodzić się przyszło, tam w tych krajach
 2647     2, 16|            biły współczuciem, a dusze się zrywały i niesły we świat
 2648     2, 16|       ognistej i dufności oddawali Mu się w te służki najwierniejsze
 2649     2, 16|            gębą wpodle słuchał, a tak się wielce dziwował słyszanemu,
 2650     2, 16|            Postrofował ja surowo, ale się już nie przeciwiła, pomilkli
 2651     2, 16|             miejsca i chyłkiem chciał się wynieść.~- Gdzie ci tak
 2652     2, 16|         wyganiała ich też więcej, ale się zaraz podniesła i wzięła
 2653     2, 16|                że to między niemi Pan się narodził. Kto ino bezgrzeszny
 2654     2, 16|        czujące, więc i opłatkiem trza się z niemi podzielić...~Ruszyli
 2655     2, 16|              jęły postękiwać, zbierać się ciężko do powstawania a
 2656     2, 16|           między wszystkie. Darzyć ci się będą lepiej i nie chorować;
 2657     2, 16|            pięć części i przychylając się nad każdą krową, czyniła
 2658     2, 16|           czuje, wszystko wie, że Pan się narodził.~- Jezus kochany!
 2659     2, 16|               godzinę czeka, aż Jezus się zmiłuje i rzeknie: "Wstań,
 2660     2, 16|          Wstań, duszo, ożyj, zasługuj się nieba!" Bo i robaczek najmniejszy,
 2661     2, 16|             trawka chwiejna, wszystko się po swojemu zasługuje i po
 2662     2, 16|           jedną na rok cały, wszystko się podnosi, przecyka, nasłuchuje,
 2663     2, 16|           rzekł, prosto do serca, ale się to Borynie ni Dominikowej
 2664     2, 16|           srogo spojrzała na ojca, bo się jej Antkowie przypomnieli,
 2665     2, 16|       Antkowie przypomnieli, ale bała się rzec tym.~Obsiedli znowu
 2666     2, 16|            już tam krzyczy i wydziera się, że pewnie tej nocy zlegnie...~-
 2667     2, 16|             we wsi najmocniejszy, ale się spieszył, aby przed nocą
 2668     2, 16|                aby przed nocą do domu się dostać, bo podówczas zbóje
 2669     2, 16|              bo podówczas zbóje kryły się w lasach i poczciwym ludziom
 2670     2, 16|           wiater był duży, to drzew a się kołysały i szum srogi szedł
 2671     2, 16|             jak ino mógł, a rozglądał się strachliwie dookoła, ale
 2672     2, 16|              przez taki gąszcz, gdzie się i oczami nie przecisnął,
 2673     2, 16|     najczęściej zbóje następowali, to się przeżegnał, pacierz w głos
 2674     2, 16|              i w dyrdy pobiegł...~Już się szczęśliwie wydostał z wysokiego
 2675     2, 16|         karłowatą sośniną a jałowcami się przebierał, już nawet widział
 2676     2, 16|              wszyscy z nożami! Bronił się, ale wnet przemogli, a że
 2677     2, 16|                srodzy a nie ruchający się - i wszystko się w ten mig
 2678     2, 16|            ruchający się - i wszystko się w ten mig zatrzymało w miejscu...
 2679     2, 16|            podniesionym batem - świat się cały zaląkł w to oczymgnienie
 2680     2, 16|              nie wiadomo - aż rozległ się nad ziemią anielski śpiew:~
 2681     2, 16|            ziemią anielski śpiew:~Bóg się rodzi, moc truchleje!~Ruszyło
 2682     2, 16|                moc truchleje!~Ruszyło się zaraz wszystko, ale zbóje
 2683     2, 16|             do stajenki onej pokłonić się Narodzonemu! Wraz z nimi,
 2684     2, 16|               w powietrzu."~Dziwowali się wielce temu, co Rocho opowiadał,
 2685     2, 16|              jest z tego, że wam czas się nie dłuży! Hale, prawda
 2686     2, 16|          sprawiedliwość wymierzy, ten się zmiłuje, jak ten jastrząb
 2687     2, 16|               nad kurczątkiem.~Porwał się Rocho i zaczął wielkim głosem
 2688     2, 16|         diabelskich, bo na potępienie się wiedziesz i wieczny ogień! -
 2689     2, 16|            łzy mu zalały głos, trząsł się cały ze zgrozy świętej,
 2690     2, 16|             oboje do obory.~Trzymając się za ręce i dygocząc ze strachu,
 2691     2, 16|       dygocząc ze strachu, a żegnając się raz po raz, wsunęli się
 2692     2, 16|               się raz po raz, wsunęli się do obory pomiędzy krowy.~
 2693     2, 16|              tchu im brakowało, dusze się trzęsły, łzy nabiegały do
 2694     2, 16|               była, bo Witek nachylił się aż do samego ucha i szepnął
 2695     2, 16|           pomlaskując ozorem.~- Cosik się jej stało, że nie odpowiada,
 2696     2, 16|               to poczucie winy, że aż się zanosił, a Józka też mu
 2697     2, 16|             płakali społem, nie mogąc się utulić, aż wypowiedzieli
 2698     2, 16|               drugiej zaś stronie mył się i pucował do czysta Pietrek
 2699     2, 16|          wszedł potem do izby; pozbył się bowiem szynela i tych sołdackich
 2700     2, 16|      zwyczajnie po chłopsku.~- Śmieli się ze mnie, burkiem przezywali,
 2701     2, 16|               burkiem przezywali, tom się i przeodział! - wybełkotał.~-
 2702     2, 16|           głos sygnaturki przedzierał się do izby.~- Sygnują na pasterkę,
 2703     2, 16|             Sygnują na pasterkę, trza się nam zbierać! ~Jakoż w pacierz
 2704     2, 16|               okna, czasem głos jakiś się podniósł w mrokach, kaszel,
 2705     2, 16|         nogami, to słowo Boże, którym się pozdrawiali, a coraz gęściej
 2706     2, 16|             że ino tupot nóg rozlegał się w suchym powietrzu.~Kto
 2707     2, 16|              wyrósł w kościele, tulił się do białych ścian, obrastał
 2708     2, 16|               obrastał ołtarze, z ław się wynosił i prawie sięgał
 2709     2, 16|            czubami sklepień, a chwiał się i kołysał pod naporem tej
 2710     2, 16|       przekpiewy że samymi piskorzami się żywią, bo to na niskich
 2711     2, 16|            nadchodził naród, a wiedli się całymi familiami, jak te
 2712     2, 16|               ino a płachta", albo że się ich piąciu krowiego ogona
 2713     2, 16|              żołtopasiaste , a pchali się środkiem nieustępliwie,
 2714     2, 16|             szedł, z paradą, a puszył się, wynosił i po ławkach przed:
 2715     2, 16|          gąszczem zwartym, kolebiącym się i szumiącym jak bór, gęsto
 2716     2, 16|              szumiącym jak bór, gęsto się bieliły kapoty Lipczaków
 2717     2, 16|               organy zagrały, a naród się zakołysał, pochylił i na
 2718     2, 16|            nikt nie śpiewał, a modlił się każdy wpatrzony w księdza
 2719     2, 16|            przez kości, czasem ksiądz się odwrócił, rozkładał ręce,
 2720     2, 16|            wzdychał głęboko, pochylał się w skrusze pobożnej, bił
 2721     2, 16|               w skrusze pobożnej, bił się w piersi i modlił żarliwie.~
 2722     2, 16|              żarliwie.~Potem zaś, gdy się msza skończyła, ksiądz wlazł
 2723     2, 16|            taki westchnął ciężko, kto się bił w piersi, kto się w
 2724     2, 16|             kto się bił w piersi, kto się w sumieniu z win kajał,
 2725     2, 16|             sumieniu z win kajał, kto się zamedytował, któren znów
 2726     2, 16|              skruszał nieco modleniem się, huknęły znowu organy i
 2727     2, 16|             leży, któż pobieży.~Naród się zakołysał, powstał z klęczek,
 2728     2, 16|          Kolędować małemu !~Zatrzęsły się drzewa i zadygotały światła
 2729     2, 16|            wichury głosów.~I już, tak się zwarli duszami, wiarą i
 2730     2, 16|             że ustoić było trudno, to się kręcili, przedeptywali,
 2731     2, 16|               przed ołtarzem, właśnie się był rozglądał, gdzie by
 2732     2, 16|              całym domem, przepychali się środkiem, a Jagna szła na
 2733     2, 16|              szła na przedzie.~Usunął się pod świerk i już z niej
 2734     2, 16|             tym i nie wiedząc, cisnął się przez gęstwę uparcie, aż
 2735     2, 16|             gęstwę uparcie, aż dostał się obok niej, a gdy podczas
 2736     2, 16|           przyklękali, uklęknął i tak się przychylił, że głową dotykał
 2737     2, 16|          stoczek, przy którym modliła się na książce, rozkrążał tak
 2738     2, 16|   Podniesienia, gdy uklęknęła i bijąc się w piersi pochyliła głowę -
 2739     2, 16|     skamieniała z radości, nie śmiała się ruszyć, nie śmiała spojrzeć
 2740     2, 16|        spojrzeć po raz drugi, bo snem się jej wydało to widzenie,
 2741     2, 16|           napastliwe i harde oczy tak się słodko patrzyły, a tak żałości
 2742     2, 16|               były pełne, że ścisnęła się jej dusza trwogą i współczuciem,
 2743     2, 16|             przysłoniły, że zatraciła się całkiem, przepadła zgoła -
 2744     2, 16|              tak potężnym, że trzęsła się w niej każda kosteczka,
 2745     2, 16|             kosteczka, a serce tłukło się jako ten ptak, gdy mu dla
 2746     2, 16|           przybiją do ściany!...~Msza się odprawiła, kazanie było,
 2747     2, 16|          naród śpiewał społem, modlił się, wzdychał, płakał - a oni
 2748     2, 16|           zaklęcia i pożądania paliły się w nich na przemian, szły
 2749     2, 16|              im oczy.~Antek przysunął się jeszcze bliżej, wsparł się
 2750     2, 16|            się jeszcze bliżej, wsparł się ramieniem w jej biedro,
 2751     2, 16|             Jaguś! Jaguś!~Wstrząsnęła się i omal nie padła ze wzruszenia,
 2752     2, 16|      wieczorze czekał będę... nie bój się... pomówić mi z tobą pilno...
 2753     2, 16|          musieli dokoła - ale uniosła się nieco, jakby już iść chciała
 2754     2, 16|              kolędę, kościół zatrząsł się od śpiewów, że ona opamiętała
 2755     2, 16|            śpiewów, że ona opamiętała się nieco i usiadła rozglądając
 2756     2, 16|           nieco i usiadła rozglądając się po ludziach i po kościele...
 2757     2, 16|           Antka już nie było, odsunął się nieznacznie i z wolna wycofał
 2758     2, 16|         mrozie pod dzwonnicą, rzeźwił się i nabierał powietrza, przytomniał...
 2759     2, 16|      skamlących głosów, rozlegających się w dzwonnicy... Nic, o niczym
 2760     2, 16|              mur na drogę - i poniósł się jak wicher na pola.~
 2761     2, 17|              już cały dom chrapał, aż się rozlegało, tylko jedna Jagusia,
 2762     2, 17|        utrudzona, nie zasnęła; próżno się wciskała w poduszki, próżno
 2763     2, 17|              jeno jakby zmora zwaliła się na nią i na piersi padła
 2764     2, 17|      odetchnąć mogła, ni krzyknąć, ni się porwać z łóżka; leżała nieruchoma,
 2765     2, 17|           rozeznaje, a ino sama dusza się wyprzędza ze wspominek,
 2766     2, 17|            różne patrzy, nad ziemiami się nosi, w słońce się ubiera -
 2767     2, 17|           ziemiami się nosi, w słońce się ubiera - a tyla sama jest,
 2768     2, 17|       wszystko i jako ten ptak niesła się duszą po cudeńkach - po
 2769     2, 17|               żywiących... w kościele się być czuła...Antek klęczał
 2770     2, 17|             zarazem... to śpiew jakiś się rozlegał i organy huczały
 2771     2, 17|         czerwona groźna twarz księdza się jej widziała i wyciągnięte
 2772     2, 17|            przychodziły... spotykania się z nim... całunki... uściski...
 2773     2, 17|           przenikał i taka lubość; że się prężyła cisnąc mocno do
 2774     2, 17|       słyszała: "Wyjdź! Wyjdź!..." aż się podnosiła i jakby szła w
 2775     2, 17|               przychodziło na nią, że się opamiętać ni wyrwać spod
 2776     2, 17|              dużym już dniu podniesła się z pościeli, ale czuła się
 2777     2, 17|             się z pościeli, ale czuła się jak z krzyża zdjęta, wszystkie
 2778     2, 17|           radością, pełno ludzi snuło się po drogach, często saniami
 2779     2, 17|             poredzając, to odwiedzali się po sąsiedzku,~a dzieci całym
 2780     2, 17|             aż na wieś całą roznosiły się wrzaski.~Ale Jagusi nie
 2781     2, 17|         dzwoniących po chałupie, obcą się czuła w pośrodku swoich,
 2782     2, 17|             nich i jakby wśród zbójów się czuła.~A często, nie mogąc
 2783     2, 17|            czuła.~A często, nie mogąc się oprzeć, zasłuchiwała się
 2784     2, 17|              się oprzeć, zasłuchiwała się w tych gorących szeptach
 2785     2, 17|          widziała przed sobą.~Zalękła się srodze, struchlała w głębokim
 2786     2, 17|     śmiertelny! - powtarzała krzepiąc się tym słowem i odżegnując
 2787     2, 17|      krzyczała w żalu i męce bo rwała się do niego, rwała całą mocą,
 2788     2, 17|               przywalone zwałami rwie się o wiośnie do słońca, jak
 2789     2, 17|         słońca, jak ta ziemia prężąca się pod pierwszym tchnieniem
 2790     2, 17|          przeważył jeszcze, że zmogła się w sobie i usiłowała zapomnieć
 2791     2, 17|            wychodziła z chałupy, bała się wychylić w opłotki; bo;
 2792     2, 17|            zawoła na nią...a oprze mu się to wtedy, wstrzyma duszę,
 2793     2, 17|             za tym głosem? !...~Ostro się wzięła do gospodarstwa,
 2794     2, 17|              za nią cięgiem i niczego się tknąć nie pozwalał.~- Odpocznij,
 2795     2, 17|                Odpocznij, nie narywaj się, by ci się przed czasem
 2796     2, 17|                nie narywaj się, by ci się przed czasem nie stało co
 2797     2, 17|              nie robiła, a ino tłukła się po izbach bez celu, wyglądała
 2798     2, 17|       poleciała, na przełaj i jeszcze się trwożnie rozglądała, czy
 2799     2, 17|          drogę, bo Szymek przystrajał się w komorze.~Odmieniło się
 2800     2, 17|              się w komorze.~Odmieniło się w niej, opadły wszystkie
 2801     2, 17|          zgryzoty, skoro jeno poczuła się po dawnemu w swojej izbie,
 2802     2, 17|             bezwiednie prawie zaczęła się krzątać, zajrzała do krów,
 2803     2, 17|            był na izbę i przyczesywał się przed lusterkiem.~- Kędy
 2804     2, 17|              przed lusterkiem.~- Kędy się to szykujesz?~- A na wieś,
 2805     2, 17|             wieś, u Płoszków zbierają się chłopaki.~- Da ci to matka
 2806     2, 17|             to matka iść, co?~- Pytał się cięgiem o przyzwoleństwo
 2807     2, 17|               i swoją wolę... i co mi się jeno uwidzi - zrobię!...~-
 2808     2, 17|               ten cielak w cały świat się poniesie, choć mu ino do
 2809     2, 17|               cicho nie przeciwiąc mu się w niczym, choć wygadywał
 2810     2, 17|         wygadywał na matkę i wygrażał się srodze, nawet mało wiele
 2811     2, 17|             stąd, że prawie z płaczem się podniosła i wolno a ciężko
 2812     2, 17|        Gołębianka przyleciała i gziły się z Józką, aż na drodze było
 2813     2, 17|             wrzeszczała i aż na płacz się jej zbierało, że nie przytwierdzają.~-
 2814     2, 17|               na nikogo, a uśmiechała się ku Nastce - cicho no, Józia.
 2815     2, 17|        ścierwy nie ludzie!~- A po cóż się zadawała z Frankiem! - wykrzyknęła
 2816     2, 17|        zapowiedzi poniesie!~Zaperzyła się o to Nastka i jęła przegadywać,
 2817     2, 17|          Magdzie! Już żywie, domacali się w niej ducha, Jambroży powiada,
 2818     2, 17|               i poi, ale pono lekować się będzie musiała długo.~-
 2819     2, 17|              musiała długo.~- A gdzie się to podzieje biedota, gdzie?~-
 2820     2, 17|               z morga płacili.~Boryna się zniecierpliwił i nie chciał
 2821     2, 17|                Komu jest dobrze, temu się widzi, że wszystko się dzieje
 2822     2, 17|           temu się widzi, że wszystko się dzieje na świecie, jak przynależy,
 2823     2, 17|       przykazał!~Ale już na to Boryna się nie odezwał, wiec Jagustynka
 2824     2, 17|              wiec Jagustynka zwróciła się do Nastki:~- Jakże tam Mateuszowe
 2825     2, 17|             lepiej?~- Mateusz? Cóż mu się to stało?...~- Nie wiecie?.. -
 2826     2, 17|          jeszcze, we wtorek, widzi mi się, wasz Antek go pobił; za
 2827     2, 17|                wpadł do wody i ledwie się nie utopił. Choruje teraz,
 2828     2, 17|            teraz, krwią pluje, ruchać się nie może. Jambroży powiadają,
 2829     2, 17|             Jambroży powiadają, że mu się macica przewróciła i cztery
 2830     2, 17|        cięgiem, tak stęka!~Rozpłakała się.~Jagna porwała się na pierwsze
 2831     2, 17|         Rozpłakała się.~Jagna porwała się na pierwsze słowa, jakby
 2832     2, 17|               na zbója, nie ukrzywdzą się zanadto! - mruknął stary,
 2833     2, 17|                ale zły być musiał, bo się namarszczył i jął drewka
 2834     2, 17|              rzucać do komina.~- O co się pobili? - spytała później
 2835     2, 17|            prawdę.~- Rzekłam! Mateusz się chwalił we młynie przed
 2836     2, 17|               Jak te psy o sukę ,.tak się o ciebie zagryzają.~- Nie
 2837     2, 17|          słuchać nieletko.~- Rozpytaj się na wsi, kiej mnie nie wierzysz,
 2838     2, 17|               ciebie, co? - skrzywiła się złośliwie.~- A wy jak ten
 2839     2, 17|      podpowiadacie swoje, a cieszycie się z cudzej biedy.~Jaguś srodze
 2840     2, 17|            cudzej biedy.~Jaguś srodze się rozeźliła, może pierwszy
 2841     2, 17|              nie dał. Ale mimo to tak się ciskała po domu, tak o byle
 2842     2, 17|        krzyczała na Józkę i Witka, aż się stary zaniepokoił, przysiadł
 2843     2, 17|               A cóż by, nic. Odsuńcie się, przy ludziach będą się
 2844     2, 17|               się, przy ludziach będą się umilali!~Odsunęła go szorstko.~-
 2845     2, 17|         starość, pierwszy raz obudził się w niej wstręt do niego i
 2846     2, 17|        radosną wzgardą przyglądała mu się teraz, bo istotnie, w ostatnich
 2847     2, 17|           ostatnich czasach postarzał się mocno, powłóczył nogami,
 2848     2, 17|              powłóczył nogami, garbił się i ręce mu się trzęsły.~-
 2849     2, 17|          nogami, garbił się i ręce mu się trzęsły.~- Dziad ten, niezguła!~
 2850     2, 17|             ten, niezguła!~Otrząsnęła się z obrzydzenia i tym usilniej
 2851     2, 17|       usilniej myślała o Antku, i już się nie broniła przed wspominkami,
 2852     2, 17|             słodkich szeptów!~A dzień się dłużył ogromnie, nie do
 2853     2, 17|             na pola... albo wspierała się o chruściany płot, dzielący
 2854     2, 17|             głęboka radość, że za nią się ujął i skrzywdzić nie dał!~-
 2855     2, 17|           myślała z tkliwością. Gdyby się zjawił teraz, w tym oczymgnieniu!
 2856     2, 17|         oczymgnieniu! nie oparłaby mu się, nie!...~Bróg stał niedaleczko,
 2857     2, 17|               całymi bandami chroniły się do wielkiej dziury, jaka
 2858     2, 17|         sianie; parobkowi nie chciało się włazić i z wierzchu zrucać,
 2859     2, 17|         wyskubał, że parę ludzi mogło się w niej pomieścić.~- Wyjdź!
 2860     2, 17|           dzwonić na nieszpory, a jej się zachciało samej iść do kościoła,
 2861     2, 17|          kościele, ale za to spotkała się zaraz przy wejściu w kruchcie
 2862     2, 17|             mizerota, no, no! - snuło się jej po głowie, ale rychło
 2863     2, 17|            tak cicho a uroczyście, że się zatopiła całkiem w muzyce.
 2864     2, 17|                przenigdy; nie modliła się nawet, książka leżała nie
 2865     2, 17|               ledwie widnych i niesła się duszą w zaświaty, w te cudności
 2866     2, 17|             baczyła, gdzie jest, jeno się jej widziało, że święci
 2867     2, 17|          błogosławiące ręce wyciągają się nad nią i dalej idą, nad
 2868     2, 17|            idą, nad całym narodem, aż się przychylił jako ten łan,
 2869     2, 17|            wypowiedzieć!~Ocknęła, gdy się nieszpory skończyły i umilkły
 2870     2, 17|          sennego rozmarzenia, z żalem się podniosła i wychodziła z
 2871     2, 17|             ale przed kościołem znowu się spotkała z Hanką, która
 2872     2, 17|             migotał za szybami i snuł się nieskończonym, kłaczastym
 2873     2, 17|             odwiedziny, a głównie, by się z Nastką spotkać, siedzieli
 2874     2, 17|               Przestań, Pietrek, a to się aż na płacz zbiera z tej
 2875     2, 17|      najlepiej przy graniu - zaśmiała się Jagustynka.~Ale skrzypki
 2876     2, 17|               po czasie jakimś ozwały się cichutką, ledwie słyszaną
 2877     2, 17|       słyszaną nutą za stajni, bo tam się przeniósł Pietrek i długo
 2878     2, 17|             długo w noc grał. Kolacja się też dogotowywała, gdy powrócił
 2879     2, 17|      Dominikowa przepędza ludzi, tyla się naszło. Trzeba by ci, Jaguś,
 2880     2, 17|       zniechęcona nagle, a on i na to się zgodził i nie nastawał,
 2881     2, 17|             gdzież to twój?~- Zepsuła się młockarnia we Woli, to go
 2882     2, 17|            tego wyjdzie...~Ale na tym się skończyło, bo nikomu nie
 2883     2, 17|                bo nikomu nie chciało, się wieść głupiej rozmowy la
 2884     2, 17|              która gorączkowo uwijała się po izbie, zapraszała do
 2885     2, 17|        śmiechem, to znowu przysiadała się do dziewczyn i rajcowała
 2886     2, 17|             niepokojów. Wieczór wlókł się wolno, ociężale, sennie,
 2887     2, 17|               w niej rosła i wzmagała się nieustępliwie chęć wybieżenia
 2888     2, 17|             do brogu... Ale nie mogła się zdecydować, bała się, że
 2889     2, 17|            mogła się zdecydować, bała się, że spostrzegą... bała się
 2890     2, 17|            się, że spostrzegą... bała się grzechu... powstrzymywała
 2891     2, 17|             grzechu... powstrzymywała się całą mocą i dygotała z męki,
 2892     2, 17|               pies na łańcuchu, rwało się serce... nie, nie mogła,
 2893     2, 17|              nie wyjdę, grzech... Już się za zapaską oglądała, już
 2894     2, 17|       przytrzymało na miejscu... bała się... i Jagustynki oczy chodziły
 2895     2, 17|          wyjdę dzisiaj, nie...~Zmogła się wreszcie, ale czuła się
 2896     2, 17|               się wreszcie, ale czuła się tak zmordowaną, że ani wiedziała,
 2897     2, 17|      zmordowaną, że ani wiedziała, co się dzieje dokoła. Przecknęła
 2898     2, 17|            Pewnie Antek, nie doczekał się i... - porwała się zestraszona.~
 2899     2, 17|           doczekał się i... - porwała się zestraszona.~Ale to stary
 2900     2, 17|           wchodzili wolno, otrzepując się i obijając o próg buty ze
 2901     2, 17|             Józek Wachnik...~Dziwował się tej procesji Boryna, ale
 2902     2, 17|          tabaką częstował...~Usadzili się rzędem, tabakę ochotnie
 2903     2, 17|             krzepka, jenszy rozglądał się po izbie, któren znów to
 2904     2, 17|               czym przyszli...~Boryna się kręcił na ławie, w oczy
 2905     2, 17|              stron zabiegał.~Nie dali się jednak wywieść; siedzieli
 2906     2, 17|          nieprzystępni a mądrale , to się strzegli wymówić przed czasem
 2907     2, 17|          marudzić i zwlekać; przyślim się dowiedzieć, czy trzymacie
 2908     2, 17|             przewodzicie....~- Kużden się na was ogląda.~- Ile że
 2909     2, 17|          wybierze.~- Nie trza dać, by się znarowił!~- Rzekliście mądre
 2910     2, 17|                jutro po kościele mają się gospodarze zebrać u mnie,
 2911     2, 17|            Woli, prawdę mówię, dzielą się tam gospodarką krewniaki,
 2912     2, 17|         swarzą i procesują, obiecałem się rozsądzić, by się sierotom
 2913     2, 17|           obiecałem się rozsądzić, by się sierotom krzywda nie stała,
 2914     2, 17|               przytwierdzał i zgadzał się na wszystko, co mówili,
 2915     2, 17|               nie pójdą z wami! Niech się dwór dowie, że nie nastaje
 2916     2, 17|          zapłaci~za krowę... i będzie się chciał godzić z osobna..:
 2917     2, 17|               tu domu, Jaguś, a jakby się kto dowiadywał, rozgłaszaj,
 2918     2, 17|               i później.~Przyodziewał się świątecznie, a ona znosiła
 2919     2, 17|               konie zakładał, trzęsła się cała. Nie mogła ustać na
 2920     2, 17|           bróg... Wyjdzie! Hej! Rwała się już jej dusza do wylotu,
 2921     2, 17|               dusza do wylotu, śmiały się oczy, wyciągały ręce, prężyła
 2922     2, 17|               patrzyła za Boryną, gdy się okręcił w pas, nadział czapę
 2923     2, 17|           chałupie ostanie? - zdziwił się mocno.~- Weźcie mnie, święty
 2924     2, 17|               ma, weźcie mnie, tak mi się markoci, weźcie! - prosiła
 2925     2, 17|        prosiła tak gorąco, że chociaż się dziwował, ale się nie oparł
 2926     2, 17|             chociaż się dziwował, ale się nie oparł przyzwolił.~W
 2927     2, 18|           kroki nic nie rozezna przed się.~- Matka w chałupie?~- A
 2928     2, 18|           opowiadała Jagna otrzepując się ze śniegu.~- Cóż tam na
 2929     2, 18|             wiejbie, a dziedzicowi by się tam chciało...~- Kogo mus
 2930     2, 18|             komu mus... - uśmiechnęła się wątpiąco.~- Sam się obiecał,
 2931     2, 18|       uśmiechnęła się wątpiąco.~- Sam się obiecał, nikto go nie prosił -
 2932     2, 18|            widać nie było.~- Widzi mi się, że śnieg już nie sypie -
 2933     2, 18|               rozgrzała ręce i wzięła się do motania nici z wrzecion
 2934     2, 18|               nie usiedzi.~- A bo jej się cni, powiada.~- Ale, zabawy
 2935     2, 18|        szukała.~- Tak powiada, by ino się od roboty wykręcić.~- Nie
 2936     2, 18|          wichura ino wyła, przewalała się po świecie, biła niby barami
 2937     2, 18|            Bieżyj w ten mig i dowiedz się, gdzie stanął!~- Pójdziecie
 2938     2, 18|              zawołają mnie, napraszał się nie będę, ale beze mnie
 2939     2, 18|              rzucił wszystko i zaczął się przybierać do wyjścia, nim
 2940     2, 18|             stoją w podwórzu.~- Cóżeś się tak utytłał?~- A bo mię
 2941     2, 18|            zaspę...~- Pewnie, dobrześ się musiał z chłopakami za łapy
 2942     2, 18|          Drzyj obleczenie, drzyj, jak się, jucho, rzemieniem pogrzeję,
 2943     2, 18|                    Puść komin, w nocy się dość wygrzejesz, powiedz
 2944     2, 18|              powiedz Pietrkowi, niech się do młocki weźmie, pomóż
 2945     2, 18|              widział na wsi, zakręcił się po izbie, gwizdnął na Łapę,
 2946     2, 18|              na Łapę, ale pies zwinął się w kłębek i ani chciał słuchać,
 2947     2, 18|        Głupiaś, nie powiadaj, na czym się nie rozumiesz...~Zamilkła
 2948     2, 18|       łagodnymi słowy, aż w końcu sam się zeźlił, nadział czapę i
 2949     2, 18|        narządziła kądziel, przysiadła się pod okno i przędła spoglądając
 2950     2, 18|             czasu w śnieżycę, srożącą się za oknem.~Wiatr huczał przeraźliwie,
 2951     2, 18|     wielgachne, rozstrzępione taczały się po świecie i raz po raz
 2952     2, 18|       poustawiane w szafce i kolebały się u pułapu opłatkowe światy.
 2953     2, 18|         legowiska, a Jagna przyokryła się w zapaskę.~Witek wsunął
 2954     2, 18|               w zapaskę.~Witek wsunął się cicho i rzekł nieśmiało:~-
 2955     2, 18|         brzękadła na pasach to łyśnią się od złota kiej te obrazy
 2956     2, 18|          rwały, co? gospodyni...~Pies się zerwał nagle, nastroszył
 2957     2, 18|             czapkę o buty i rozglądał się po izbie.~- Pozwólcie się
 2958     2, 18|             się po izbie.~- Pozwólcie się ogrzać i wytchnąć nieco! -
 2959     2, 18|           siadł przed kominem, ogrzał się nieco i zapalił fajkę.~-
 2960     2, 18|        przytwierdziła ze strachem, bo się jej uwidziało, że to jakiś
 2961     2, 18|           zimno mu było, bo wstrząsał się cały, zacierał ręce i coraz
 2962     2, 18|              i coraz bliżej przysuwał się do ognia.~- Ciężka zima
 2963     2, 18|             Rozmyślała porozumiewając się oczami z Witkiem, któren
 2964     2, 18|        rozglądał nieznajomego i mocno się dziwował, że ten cmoknął
 2965     2, 18|          szepnął mimo woli.~- Nie bój się, mnie psy nie gryzą - uśmiechnął
 2966     2, 18|            psy nie gryzą - uśmiechnął się dziwnie i gładził tulący
 2967     2, 18|           dziwnie i gładził tulący mu się do kolan psi łeb.~Przyszła
 2968     2, 18|              to któryś z sąsiadów, bo się już było rozniesło w sąsiedztwie,
 2969     2, 18|          siedzi u Borynów.~A on wciąż się nagrzewał nie bacząc na
 2970     2, 18|           szepty i uwagi, dopiero gdy się woda zagotowała, wydobył
 2971     2, 18|        chodził po izbie, a przyglądał się obrazom, sprzętom, to stawał
 2972     2, 18|              że ludziom miętko robiło się w dołku.~- Kto to lepił? -
 2973     2, 18|               rzekł ani słowa.~Ludzie się porozchodzili, bo wieczór
 2974     2, 18|           wieczór nadchodził i zamieć się uciszała, że ino czasami
 2975     2, 18|       uciszała, że ino czasami zrywał się jeszcze ostry wicher, zakręcał,
 2976     2, 18|              coraz rzadziej i słabiej się trzepotał, niby ten ptak
 2977     2, 18|            odstawiła kądziel i wzięła się do wieczorowych obrządków.~-
 2978     2, 18|           Kuba! Juści, że służył, ale się pomarło chudziakowi jeszcze
 2979     2, 18|                Sochy, dopiero dzisiaj się dowiedziałem, że służył
 2980     2, 18|             zdążyć.~Nieznajomy odział się w kożuch i przez długą chwilę
 2981     2, 18|             środku izby, gdzieś przed się zapatrzony. Stary już był,
 2982     2, 18|          cięgiem ją zapalał. Poruszył się wreszcie i chciał jakieś
 2983     2, 18|          pocałować w rękę, ale wyrwał się i żwawo ruszył z chałupy.~
 2984     2, 18|             chałupy.~Na ziemię, sypał się pierwszy, ledwie dojrzany
 2985     2, 18|              że domy i sady wychyliły się na jaśnię i stały widne
 2986     2, 18|     przecknęła z odrętwienia, zaroiły się drogi, zawrzały głosami
 2987     2, 18|          opłotki, gdzieniegdzie brali się do odwalania śniegów sprzed
 2988     2, 18|             cepów donośniej rozlegało się po drogach, gdzieniegdzie
 2989     2, 18|           drogę, nawet wrony pokazały się w obejściach, co było niechybnym
 2990     2, 18|          odmianę.~Pan Jacek rozglądał się ciekawie dokoła, czasem
 2991     2, 18|             Przed kościołem piętrzyły się tak srogie zaspy, że całkiem
 2992     2, 18|               hurma chłopaków ganiała się z wrzaskiem i biła śniegiem,
 2993     2, 18|           ratunek, ale i jemu dostało się niezgorzej pecynami, że
 2994     2, 18|        niezgorzej pecynami, że ledwie się wygramolił, coś niecoś oddał
 2995     2, 18|              Jacek nie czekał.~Ledwie się przekopali na cmentarz,
 2996     2, 18|             ramiona krzyżów czerniały się nad groblami i garbami śniegów;
 2997     2, 18|              ino drzewa nagie targały się w niej i majaczyły pniami.
 2998     2, 18|           przepadali całkiem, ale gdy się przyciszyło, coraz bliżej
 2999     2, 18|          wyrobki chodzą abo do służby się godzą.~- I często po drzewo
 3000     2, 18|                Juści, że Witek prosić się nie dał i opowiedział, co