Tom, Rozdzial

   1     1, 1 |               dobrodzieju!~Przypadła mu do kolan roztrzęsioną głową,
   2     1, 1 |      brewiarz, ale oczy ześlizgiwały mu się z czerwonych liter i
   3     1, 1 |            złe słowo powiedziała, to mu się zaraz taki kołtun zbił
   4     1, 1 |          dziecko z płachty, nadziała mu czapeczkę z kutasikami,
   5     1, 1 |        pochowa i trzecią, Panie Boże mu pomóż, a niech dzieciom,
   6     1, 1 |               kiej moje mnie. Dałyby mu wycugi że na wyrobek by
   7     1, 2 |              mleko kosmykami opadały mu na czoło i kark, bo był
   8     1, 2 |             raz po raz trzy razy, aż mu łzy w oczach stanęły.~-
   9     1, 2 |              że słonina mocno raziła mu nozdrza, przysiadł się do
  10     1, 2 |             do sądu.~Ale wójt zaczął mu tłumaczyć i przekładać,
  11     1, 2 |              zamedytował głęboko, że mu to samemu do głowy nie przyszło.
  12     1, 2 |              go, rozpustnik... czego mu się zachciewa...~- A Zośka
  13     1, 2 |            żuł w sobie rozważnie, co mu raili. Nie dał poznać po
  14     1, 2 |            po sobie tam u wójtów, że mu się ta myśl strasznie udała,
  15     1, 2 |          fala mocy i pewności zalała mu serce i skrzepiła głuche
  16     1, 2 |              i odszedł śpiesznie, bo mu uderzyło do głowy, aż się
  17     1, 2 |             zaglądał w okna chat, co mu były naprzeciw. Psi nawet
  18     1, 2 |           nogi spod niej wysuwał, to mu po głowie chodziły sprawy
  19     1, 2 |         turbacje, a pomyślenia... to mu brzuch ano ciężył srodze,
  20     1, 2 |             było zwyczajnie, chciało mu się du drugiego łóżka zawołać
  21     1, 3 |         rzadkie, wyleniałe włosy, co mu się były pozwijały w kołtuny,
  22     1, 3 |         nozdrzach, aż klacz położyła mu łeb na ramieniu i pieszczotliwie
  23     1, 3 |        dostaniesz, widzisz go, owies mu pachnie, próżniakowi - mówił
  24     1, 3 |            chodził za nim i zaglądał mu w oczy.~- Zjadłbyś i ty,
  25     1, 3 |          budy, bo świnie ano leciały mu wydrzeć.~- Hale, te swynie
  26     1, 3 |           łoił go rzetelnie, wybijał mu na skórze swvoją stratę
  27     1, 3 |           posinioną i z nosa puściła mu się krew, krzyczał wniebogłosy
  28     1, 3 |              ryczał i tak pędził, aż mu reszta jaskółek wylatywała
  29     1, 3 |               nie!... - Tu przyszedł mu na myśl zięć, kowal, któren
  30     1, 3 |             sam wciąż nastawał, żeby mu sześć morgów odpisać i morgę
  31     1, 3 |           nie przepomniał. - Chciało mu się zajrzeć do komory, ale
  32     1, 3 |               bo płowe włosy spadały mu grzywą na oczy, to zaglądał
  33     1, 3 |          głupowaty uśmiech skrzywiał mu suchą, wygoloną twarz, a
  34     1, 3 |            podciągając parcianki, bo mu się był obertelek oberwał.~
  35     1, 3 |            sądu kary na niego, niech mu już tam Jezusiczek czyśćca
  36     1, 3 |        dobrze po południu, i chociaż mu Dominikowa napomykała z
  37     1, 3 |           nie mógł uwierzyć.~- Co by mu z tego przyszło?~- Tyla,
  38     1, 3 |            zasię tak prosto rzeć, co mu się Jaguś udała?...Honor
  39     1, 3 |             Juści, ino nie wiada, co mu z tego ostanie, kiej się
  40     1, 3 |        dobrodziejem koty drze.~- Aże mu się darzy, to ino bez kobietę;
  41     1, 3 |             do ojców z pyskiem, coby mu jego część dawali. Ze starszych
  42     1, 3 |          choć już widna nie była, bo mu jak żywa stała w oczach...~-
  43     1, 4 |             Spiecz se ziemniaków. Co mu się zachciewa!~- Idą już
  44     1, 4 |         niósł do domu.~Kuba zastąpił mu drogę i pokornie podjął
  45     1, 4 |          oczach i koniecznie chciało mu się zmówić pacierz, jeno
  46     1, 4 |         zaraz wyszedł z pokojów, dał mu złotówkę i rzekł:~- Bóg
  47     1, 4 |            go wołał, i tyla dobrości mu powiedział... Jezus! Aże
  48     1, 4 |           ułapiło i łzy same leciały mu z oczów, a w sercu poczuł
  49     1, 4 |          poczuł taką gorącość, jakby mu kto zarzewia nasuł za pazuchę...~-
  50     1, 4 |             koza żydowska! - szepnął mu ktoś z boku.~- La Pana Jezusa
  51     1, 4 |             jak w obraz święty, i aż mu dziwno było, że to ten sam
  52     1, 4 |              co mówił do niego i dał mu złotówkę bo teraz wyglądał
  53     1, 4 |       ognistym wozie brzasków, twarz mu pobladła, oczy ciskały błyskawice,
  54     1, 4 |             chociaż okrutnie chciało mu się wziąć całą - wzion jednako
  55     1, 4 |               kulas jeden! - rzucali mu, poszturchując nierzadko.~
  56     1, 4 |            że niech Bóg broni dostać mu się na jęzór. Boryna ino
  57     1, 4 |              nic nie wymiarkował, bo mu się nawinęły pod oczy Dominikowa
  58     1, 4 |               Spuścił oczy, bo wstyd mu się zrobiło i strach, żeby
  59     1, 4 |     jedzących, zazierał do misek, aż mu raz w raz ktoś rzucił kostkę
  60     1, 4 |           ale spać nie mógł, ciężyło mu w żywocie jedzenie, a i
  61     1, 4 |           jucha! Ale pięć rubli trza mu za taką zapłacić! - rozmyślał. -
  62     1, 4 |            grosz, jest! - Odechciało mu się spać nagle; od karczmy
  63     1, 4 |             żarło we wątpiach, ni co mu leżało na sercu niby węgiel
  64     1, 4 |           niźli człowiek drugi... Co mu tam za kłopoty! Polatuje
  65     1, 4 |        obsiewa la niego pola, że ino mu zbierać a pożywiać się...~-
  66     1, 4 |              buchnęła płaczem i jęła mu wyrzucać, że mówi do niej
  67     1, 4 |                 a ten Antek... bo to mu dogodzić można?... Czasem
  68     1, 4 |             wycug? A dyć dogadzałaby mu, że i rodzonemu nie byłoby
  69     1, 4 |         brogu i udawał, że śpi, choć mu słońce świeciło prosto w
  70     1, 4 |        gorzałce i dziwna moc rozlała mu się po kościach.~- Zasługi
  71     1, 4 |           obliczenie kredą i szepnął mu cicho do ucha:~- Zastrzeliłby
  72     1, 4 |               Jankiel znowu wyliczał mu szczegółowo....~- Owsa?...
  73     1, 4 |          stawać miał jesienią, to co mu ta po babie...~Magdusia
  74     1, 4 |              kąt, do nalepy, i cosik mu mówiła płaczącym głosem,
  75     1, 4 |            dziedzicem zdejmuje, a te mu wierzą!... Pyskacz jeden!...
  76     1, 4 |         Jakże?... dwa... - majaczyło mu się.~Jankiel przekonał go
  77     1, 4 |             strzelby, którą Żyd miał mu przywieźć z jarmarku, a
  78     1, 4 |     kalkulować, bo nijak nie chciało mu się w głowie pomieścić,
  79     1, 5 |              na samo podwórze, gdzie mu Witek skwapliwie podrzucał
  80     1, 5 |           ogień tak długo, aż Boryna mu przypomniał.~- Słyszałeś,
  81     1, 5 |             i ciemny rumieniec oblał mu twarz.~- A to i dobrodziej
  82     1, 5 |    zamroczyła gorzałka, to uwidziało mu się, że w karczmie siedzi
  83     1, 5 |           Boryna rad nierad dorzucał mu po półrublu, to po złotówce,
  84     1, 5 |             aż i stanęło, że obiecał mu na przyszły rok dołożyć
  85     1, 5 |           głos pod oborą, bo chciało mu się na jarmark.~- Czego
  86     1, 5 |     zapewniał, lecz mimo to okręciła mu czerwonym szalem szyję.~-
  87     1, 5 |                   Na księdza!~- A bo mu to źle będzie? A bo to któren
  88     1, 5 |             ręka boska broni, prawie mu iść na doktora.~- Juści,
  89     1, 5 |             sprać czym twardym, żeby mu aż żebra zapiszczały- zaraz
  90     1, 5 |  sprawiedliwość.~- Borowy? Juści, że mu się to należy, ale dworowi
  91     1, 5 |             zgodził skwapliwie, choć mu ta pieniędzy było żal, bo
  92     1, 5 |           żal, bo miarkował, że dwór mu wszystko zapłaci, i z nawiązką.~-
  93     1, 5 |       wytchnąwszy z owej lubości, co mu jak gorzałka buchnęła do
  94     1, 5 |             ciżba była, a drugie, że mu Jaguś cięgiem w myśli stała,
  95     1, 5 |          kumów abo i znajomków, żeby mu kto postawił jeszcze jaką
  96     1, 6 |            może sobie zadać, wyrwała mu niecierpliwie ogromny toboł,
  97     1, 6 |             pożenił... la siebie, bo mu markotno było samemu pod
  98     1, 6 |          zapytała miękko, zaglądając mu w oczy.~- Laboga, a dyć
  99     1, 6 |             tak sprał kołkiem, że aż mu wątpia odbił.~- O cóż, kiedy?...~-
 100     1, 6 |              drugiemu na brodę, a co mu kto da, weźmie...~- Nie
 101     1, 6 |                Tak powiedział! Niech mu Bóg da zdrowie! Dawno się
 102     1, 7 |              Parobek był starszy, bo mu już dobrze było po trzydziestce,
 103     1, 7 |            Jagustynka plotkowała, że mu to dzieuchy abo i cudze
 104     1, 7 |           robił tak sprawnie, że ino mu się robota w garściach paliła;
 105     1, 7 |            rozpożyczył... Gołąb było mu za przezwisko, choć i do
 106     1, 7 |             mroczyło na dobre i żeby mu się wyrwać.~- Przywitajże
 107     1, 7 |      wścieknę... - I tak całował, że mu dziewczyna całkiem zmiękła
 108     1, 7 |            kazał się przezywać, choć mu ta pewnie i nie Roch...
 109     1, 7 |              człowiek i dobry... ino mu tej obrączki nad głowę,
 110     1, 7 |              siebie, na plebanię, to mu rzekł:~- Z narodem mi ostać,
 111     1, 7 |               rozczerwienił się, łeb mu się rozwichrzył i pot gęsto
 112     1, 7 |       rozwichrzył i pot gęsto pokrył mu czoło; tęgo robił, ale śmiał
 113     1, 7 |              ma żadnej... Hale, dużo mu zrobią, wsadzą do kryminału,
 114     1, 7 |           zwyczajny nie był. Chciało mu się przysiąść do Jagusi,
 115     1, 7 |  markotnością i przyciągał pasa, tak mu w kiszkach burczało z głodu. ~
 116     1, 7 |         miską na kolanach i jadł, aż mu się uszy trzęsły, nie zważając
 117     1, 7 |          zawołał Boryna, przysuwając mu stołek do komina.~- Mleka
 118     1, 7 |             początku i przypatrywali mu się ; z życzliwą ciekawością,
 119     1, 7 |              czuł z utrudzenia i pić mu się okrutnie chciało, to
 120     1, 7 |              było...~Pan Jezus, choć mu piersi zapierało i ledwie
 121     1, 7 |              wiedział, że Zły chciał mu zmylić drogę, coby nie szedł
 122     1, 7 |        zębami za porteczki, to kapot Mu ozdarł i za torby chytał,
 123     1, 7 |              kiejś głodny - i rzucił mu z torby.~Ale pies się rozeźlił
 124     1, 7 |            Ino go szanujta i krzywdy mu nie czyńcie.~I odszedł Pan
 125     1, 7 |             biedota kochana.~A Jezus mu rzekł spod drzewa, które
 126     1, 7 |       poszedł na drugą stronę, gdzie mu już Hanka spanie narządziła,
 127     1, 7 |           chłop wziął kozika,~Urznął mu u dołu ~I stworzył wołu-~...
 128     1, 7 |           poczciwy; gospodyni lepiej mu pilnować, bo z trzecim chodzi
 129     1, 8 |               Juści że niemłody, ale mu nie odmówią... nie, gospodarz
 130     1, 8 |        Przypominał sobie cięgiem, co mu Jambroż prawił o przyjęciu
 131     1, 8 |       zmiłowania...~Sto razy chciało mu się bieżyć do wójta i pognać,
 132     1, 8 |            się żeni, dobrze! A to by mu dały taki wycug dzieci jak
 133     1, 8 |            jak kto nic nie ma, dobra mu i Jezusowa łaska, dobra...
 134     1, 8 |               zaczynajcie - przerwał mu Boryna, przyniósł za całą
 135     1, 8 |              i wiódł do gromady, ale mu się wymknęła i podeszła
 136     1, 8 |    posłyszeli i sama Dominikowa dała mu wódki, przegryźć i parę
 137     1, 8 |             wnet, a Jędrzych nadział mu czapkę i wyprowadził na
 138     1, 8 |        trafisz mę gdzieś... wraziłem mu bagnet w kałdun... zakręciłem,
 139     1, 8 |         struna i cofał się wolno, aż mu drewniana noga stukała. -
 140     1, 9 |         wziął, co pięścią a pazurami mu dały.~A w domu z nikim nie
 141     1, 9 |              i Antek cięgiem nasuwał mu się na oczy, ino zaraz legł
 142     1, 9 |              się z nim dzieje. Twarz mu poczerniała, że tylko oczy
 143     1, 9 |          Witek ostawał się nieco, bo mu markotno było, że to nie
 144     1, 9 |    nieruchawy jako ten głupi i serce mu się skurczyło z bolenia,
 145     1, 9 |           złapać tego dechu... i tak mu się ckno zrobiło w dołku,
 146     1, 9 |              żeby nie paść, a łzy to mu jak te paciorki suły się
 147     1, 9 |             w nim cosik i oździerało mu duszę do dna. A pomiarkować
 148     1, 9 |         Marianny i Antoniego, te, co mu pierwsze przyszły na pamięć...~
 149     1, 9 |              co przerwał, odpowiadał mu głośny pacierz, mówiony
 150     1, 9 |         liczy; gospodarz kochany, co mu ta jeszcze dusz ostało,
 151     1, 9 |            dostał we flaki... wątpia mu wypłynęły... Pan mój przecie...
 152     1, 9 |         cicho i łzy jak groch sypały mu się tak gęsto po twarzy,
 153     1, 9 |         utęsknienia, bo jak żywe tak mu to wszystko stanęło przed
 154     1, 10|           wiatr resztę słów wepchnął mu do gardła, że ksiądz się
 155     1, 10|            że ojciec rodzony, to już mu wolno wszystko, a dzieciom
 156     1, 10|              Jagny.~Jak zadra tkwiła mu ona pod sercem, jak zła
 157     1, 10|              żadnej nie ma, to łatwo mu drugich poganiać. Kobietę
 158     1, 10|            drugich poganiać. Kobietę mu wypomniał i dzieci... baczy
 159     1, 10|             on ją dobrze, baczy! Już mu dość obmierzły jej płakania
 160     1, 10|            szalony gniew, że chciało mu się chycić kogo za gardziel,
 161     1, 10|           poruszać, bo na duszę jęły mu się zwalać zmory smutku,
 162     1, 10|               twarz usmoloną tak, że mu ino oczy świeciły się jako
 163     1, 10|         Antka i uśmiech złośliwy wił mu się pod rudymi wąsami.~-
 164     1, 10|             kopania panienka z młyna mu pokazują, bo mój czasu nie
 165     1, 10|           wygra!~Zapalił fajkę i jął mu przekładać, tłumaczyć, łagodzić
 166     1, 10|         drzwiami i wyszedł...~Ulżyło mu rzetelnie; spokojniejszy
 167     1, 10|              do zgody...~Antek podał mu rękę, spojrzał podejrzliwie
 168     1, 10|         ujmował, nie jego sprawa, to mu wara!~- To samo mu rzekłem,
 169     1, 10|        sprawa, to mu wara!~- To samo mu rzekłem, bo chciał bieżyć
 170     1, 10|                Bić mnie... dałbym ja mu bitkę, jak jego pociotkowi,
 171     1, 10|      nakładać słomę do lady.~- I tom mu przypomniał... - rzucił
 172     1, 10|           sobie i la tego nie potrza mu się przeciwić. Niech się
 173     1, 10|              mało wybrał? Ady prawie mu co miesiąc posyła do wojska.
 174     1, 10|           się dobrocią, to sądy radę mu dadzą... Z Jagusią znacie
 175     1, 10|              uciekł co tchu.~- Rozum mu się psuje czy co? - myślał
 176     1, 10|             jagłę zrobili. - Dłużyło mu się w domu czekać.~Ale szedł
 177     1, 10|              siwy był całkiem, wargi mu się trzęsły i głos miał
 178     1, 10|              ptaszęcy, a w piersiach mu cięgiem rzęziało...~- Jedliście
 179     1, 10|       narzekam, ino... ino... - głos mu się załamał nagle...~- Popaślibyście
 180     1, 10|           prośbą błagalną i łzy jęły mu kapać z zapadłych, poczerwieniałych
 181     1, 10|          witać, zabrał węzełek, jaki mu Hanka narządziła po kryjomu,
 182     1, 10|          wywodził swoje żale, w czym mu już i przywtarzała, ale
 183     1, 10|            izby na powietrze, ckniło mu się w chałupie i niepokój
 184     1, 10|        Jagusie przypomniał sobie, co mu kowal wczoraj powiedział... -
 185     1, 10|             od podwórza, Witek nosił mu ściółkę z kupy, a on ubijał
 186     1, 10|             i zakładał żerdkami, ale mu ręce drżały i raz w raz
 187     1, 10|              pokurczonych i obsiadły mu serce, czepiały się myśli,
 188     1, 10|              oczami... aż pot pokrył mu czoło, oczy rozbłysły i
 189     1, 10|             złość zawzięta skapywała mu z serca niby te lody ze
 190     1, 10|             A bo to raz przychodziły mu szalone myśli i postanowienia,
 191     1, 10|     zakatrupię !~A bo to raz chciało mu się ojcu do oczów stanąć
 192     1, 10|            moja! Ale strach podnosił mu włosy na głowie, co powie
 193     1, 10|             bał się myśleć o tym, bo mu serce zamierało ze zgrozy
 194     1, 10|              zły był, ognie chodziły mu po twarzy i włosy mu cięgiem
 195     1, 10|        chodziły mu po twarzy i włosy mu cięgiem spadały na oczy,
 196     1, 10|            nieprzytomnie i gadał, co mu ślina na język przyniesła,
 197     1, 10|            uspokoić się nie mógł, bo mu cięgiem wracało przypomnienie
 198     1, 10|                Ale wnet przychodziło mu do głowy i to, co nieraz
 199     1, 10|            nie zwracał uwagi! Gorąco mu się robiło i dziwnie duszno,
 200     1, 10|             w głos, ale coraz więcej mu się przypominało gadań ludzkich. -
 201     1, 10|         Antkowi głowę opatrzył; gęba mu spuchła kiej garnek - dodał
 202     1, 10|           naprawdę, nie powiadał, co mu jest, choć go się Boryna
 203     1, 10|  przychodziły do wyrka i obwąchiwały mu twarz, i lizały, a Witek
 204     1, 10|               a Witek coraz to nosił mu wodę wiaderkiem i ukradkiem
 205     1, 10|           blady jak ten papier, oczy mu gorzały zaciętością i zęby
 206     1, 11|             co za każdym idzie, byle mu ino chleba podrzucił! Dobrze
 207     1, 11|          podrzucił! Dobrze widzę, że mu się krzywda dzieje...~-
 208     1, 11|              dzieje...~- To może byś mu i zapis oddała... co?...~
 209     1, 11|             korali , wszystkie jakie mu zostały po nieboszczkach...
 210     1, 11|        chleba po grdykę... zachciało mu się bułek, a ma kij i torbę
 211     1, 11|         przynaglał chłopak.~- Gorzej mu to?~- A juści, tak stęka
 212     1, 11|            najczęściej z kowalem, bo mu się wciąż na oczy nawijał.~
 213     1, 11|           bokach drogi rozglądał, bo mu się zdało, że Antka w ciżbie
 214     1, 11|            ale rychło zmiękła i jęła mu przez ręce lecieć, wtedy
 215     1, 11|        młynarz nalewając. Nie w smak mu szły te rozmowy i odgrażania,
 216     1, 11|            oczami po niej wodził, bo mu się strasznie udała.~Poczerwieniała
 217     1, 11|        dobrze na trzydzieści i żenić mu się nie da, z domu nie popuści
 218     1, 11|    wypowiadał, co miał na sercu i co mu dawno ością stało w grdyce!
 219     1, 11|           jak ta kłoda na ziemię, że mu to i nogi podstawiali, a
 220     1, 11|        muzyką piosneczki śpiewał, że mu po muzycku odkrzykali, i
 221     1, 12|      odskoczył, bo pies jakiś rzucił mu się na piersi ze skowytem.~-
 222     1, 12|             weselu kiełbasę i wtykał mu do pyska, ale Łapa nie rwał
 223     1, 12|         jadła, jeno szczekał, rzucał mu się na piersi i skamlał
 224     1, 12|              śpik go morzył, zaniósł mu pełne wiadro i podstawił
 225     1, 12|            te ptaszki ustałe, tłukły mu się po piersiach i boleśnie
 226     1, 12|          wpadała z krzykiem, wtykała mu kawałek placka, nagadała,
 227     1, 12|             jak zwierz dorzynany, aż mu zatkał gębę kożuchem, ścichł,
 228     1, 12|           zemdlał z bólu. Oporządził mu nogę, obłożył jakąś maścią,
 229     1, 12|         przez te łzy i rozpacze jęły mu się wić postanowienia jakieś,
 230     1, 12|              jak przez sen majaczyło mu się granie jakieś, śpiewy,
 231     1, 12|          przepijał do każdego; kowal mu pomagał w drugiej stronie,
 232     1, 12|           gesior przeciech, to nijak mu na oczach wszystkich !~-
 233     1, 12|      poszukał trzeciej.~- O kobiecie mu się śni, a już na odwieczerzu
 234     1, 12|           już na odwieczerzu pomroka mu ślipie gasi...~- Jeszcze
 235     1, 12|         grała, wójt też basował, ile mu ino baczenie na urząd pozwalało.~
 236     1, 12|     przyjaźnie, witał nie bacząc, że mu przezwiska jak kamienie
 237     1, 12|            Przyjąć go czym, gorzałki mu dać! - wołał wójt.~- Przechodziłem
 238     1, 12|            aż się kurzy, i myślą, że mu kto wierzy...~- Jasiek,
 239     1, 12|             Jambroży, srodze zły, że mu przerwali jadło w najlepszym
 240     1, 12|           szpitala szykował, nogę by mu urznęli i wnet by wyzdrowiał!...~-
 241     1, 12|     wyzdrowiał!...~- Powiedzieliście mu o tym! Teraz rozumiem, zdaje
 242     1, 12|            było je nożem podważać by mu nieco wody wlać do gardła.~
 243     1, 12|        spokojnie i ani krzyknął, gdy mu Jambroży, nogę składał,
 244     1, 12|            modlił się tak gorąco, aż mu łzy ciekły po twarzy, a
 245     1, 12|            on czuł się teraz; dobrze mu było, spokojnie i nieboleśnie,
 246     1, 12|             podjadłby nieco, bo jeść mu się chce...~- Leż spokojnie
 247     1, 12|           całkiem odeszła.~- Księdza mu trzeba przywieźć, póki przytomny!~-
 248     1, 12|         byście posmakowali.- Wraziła mu miskę w ręce, bo ciemno
 249     1, 12|            ale nie mógł, nie chciało mu się zupełnie, rosło mu w
 250     1, 12|       chciało mu się zupełnie, rosło mu w ustach.~- Mój Jezus, tyle
 251     1, 12|               wąchał. nie mógł, ręka mu opadła bezsilnie, chował
 252     1, 12|            nie mogę.~Żałość ścisnęła mu duszę i łzy pociekły po
 253     1, 12|           nie czując jednak, że Łapa mu ją po cichu obgryzał...~
 254     2, 13|          weźmie... Juści, prawda, że mu to i nijako na wyrobek iść,
 255     2, 13|        starszego chłopaka i ocieplał mu nożęta dłonią nagrzewaną,
 256     2, 13|         Antek? Cóż miał powiedać? że mu źle? I bez tego wiadomo,
 257     2, 13|             każdym wspominkiem serce mu się kurczyło z bolenia,
 258     2, 13|           niej, nieczęsto jednak, bo mu ginęła w pamięci pod nawałą
 259     2, 13|          miał dach nad głową, więcej mu nie potrza, o dzieciskach
 260     2, 13|             strach ją obleciał.~- Co mu jest? - Zezuła trepy, bych
 261     2, 13|     czułością i niepokojem.~- Ciężej mu, bo nie taki kiej drugie,
 262     2, 13|               użalisz się, juści! Co mu ta kobieta, co żona tyla,
 263     2, 13|        radością i nadzieją; patrzyła mu w oczy jak ten pies wierny
 264     2, 13|           progiem, ino chwilami, gdy mu się przypominały udręki
 265     2, 13|    przypominały udręki dawne, mdlały mu ręce, zaprzestawał roboty,
 266     2, 13|           życiu innym. Niespodzianie mu to przyszło, samo z siebie
 267     2, 13|         nawiała ta chęć i rozżarzyła mu serce niepowstrzymanym pragnieniem
 268     2, 13|       nieobjęte ziemice... Juści, co mu tu kapieć, czego doczekiwać?
 269     2, 13|          dusza na wiór wyschła, a co mu z tego?... Ksiądz jest prawy,
 270     2, 13|            Ksiądz jest prawy, dobrze mu wyłożył, że w sądzie z ojcem
 271     2, 13|           zimno go przejęło, że zęby mu szczękały i trząsł się we
 272     2, 13|          ogniem rozbłysłe.~Przygasła mu dusza, omgliła się, jakby
 273     2, 13|          krzyczał Jankiel zabiegając mu drogę - zapłaćcie, ja wam
 274     2, 14|         złote postronkowego nie dały mu spokoju, na stole świeciły
 275     2, 14|             to się przynależą?... aż mu kulas stergł od postronka,
 276     2, 14|              dzieci, bo łzy posypały mu się z oczów.~Mróz ją obwionął
 277     2, 14|           jaką dla Antka, a we świat mu iść nie da! Teraz dopiero
 278     2, 14|          pokoju, zaraz też zapłaciła mu, co była winna za kaszę
 279     2, 14|            wziąć do roboty, zaraz by mu wywietrzały z głowy kochania.~-
 280     2, 14|            był często zaglądał, choć mu Weronka broniła, a w jakiś
 281     2, 14|             rzekł prosto.~Dziękowali mu też ze szczerą i głęboką
 282     2, 14|              swoje upominają.~- Któż mu to las wytnie, jak nie Lipczaki? -
 283     2, 14|       krzyknął.~- Nie, płaciłam, com mu była winna, a on sam powiedział,
 284     2, 14|           prosiła miętko i zarzuciła mu rękę na szyję i szukała
 285     2, 15|         poradzić poradził, niedziwna mu była obróbka drzewa, a i
 286     2, 15|              go o nic, ale dogadzała mu, jak mogła, przyciszała
 287     2, 15|         zabierał do roboty, uwarzyła mu garnuszek mleka do ziemniaków,
 288     2, 15|             stawać na robocie.~I tak mu się zaczęły dnie ciężkiej,
 289     2, 15|         Mateusz poganiał.~Ale nie to mu się mierziło, nie ciężka
 290     2, 15|           jak się człek przyłoży, to mu i w piekle niezgorzej -
 291     2, 15|           cierpła na Antku i pięście mu się zwierały, hamował się
 292     2, 15|              paląca zazdrość parzyła mu serce.~Nigdy oni nie trzymali
 293     2, 15|       wszystkim. Więc i teraz w smak mu to szło i rad gadał, że
 294     2, 15|           puszył i wynosił - wyrwało mu się jednego razu na robocie,
 295     2, 15|               Poniechajcie go, płacą mu za to, by poganiał! - Nie
 296     2, 15|            się czasem, rozciągał, aż mu stawy trzaskały, a fajki
 297     2, 15|           dwa miesiące wyrychtowałem mu dom, że na dwór patrzył,
 298     2, 15|             przygarbił teraz i fajka mu latała w zębach, a łypał
 299     2, 15|              ze złością, ale musiało mu się cosik zrobić na wnątrzu,
 300     2, 15|             robienia na mrozie twarz mu miejscami łuszczyła się
 301     2, 15|         golił do cna jak wszyscy, że mu ino te białe zęby grały
 302     2, 15|        dziedzicowym z Wólki.~- Jacek mu było, znałem go dobrze! -
 303     2, 15|        wypłacie tygodniowej postąpił mu na całe trzy złote.~Mateusz
 304     2, 15|            Hankę cieszyło, robił, bo mu się tak podobało, a gdyby
 305     2, 15|              i bezustannej pracy, aż mu z wolna przycichła dusza
 306     2, 15|             niego, jak mogła, w oczy mu cięgiem patrzyła, by odgadnąć,
 307     2, 15|             czego potrzebuje, służką mu była najwierniejszą i najpamiętliwszą,
 308     2, 15|     przywarło, przytaiło się, a ssie mu duszę, ssie...~On zaś ani
 309     2, 15|             ani słowa nie rzekł, źle mu jest czy dobrze, z roboty
 310     2, 15|           powiedział Kłębowi, któren mu wyrzucał, że nigdy do niego
 311     2, 15|        popuszczał z uwięzi - ale już mu coraz częściej mdlała dusza
 312     2, 15|             i coraz częściej chciało mu się ciepnąć wszystko zdać
 313     2, 15|           będzie czy dobra - zarówno mu było, bo życie mu mierzło
 314     2, 15|            zarówno mu było, bo życie mu mierzło i przeżerał go smutek -
 315     2, 15|            darł, i ozdzierał.~Ciężko mu było w tym jarzmie, ckno,
 316     2, 15|           każden żył po swojemu, jak mu się widziało, jak mu sposobniej
 317     2, 15|             jak mu się widziało, jak mu sposobniej było, a społecznie
 318     2, 15|         wyminąć, ale tamten zastąpił mu drogę pierwszy wyciągnął
 319     2, 15|     spotkaniu, bo do tego nie wiodło mu się jakoś dzisiaj od samego
 320     2, 15|     przypołudnia, drzewo przygnietło mu nogę, cud prawdziwy, że
 321     2, 15|             się ze wszystkimi, wciąż mu było źle, wciąż mało, krzyczał,
 322     2, 15|             dzisiaj, a o którą Hanka mu co dnia głowę suszyła, nie
 323     2, 15|              i słuchał.~-...wszystko mu wytłumaczyła - mówił Mateusz-
 324     2, 15|      drugiego przemógł, poprzetrącał mu kości, zabił nawet - rzecz
 325     2, 15|           uszy i ciepnąć do wody! Że mu ta żebra popękały od żerdek,
 326     2, 16|             czasie umarł!~- A zmarło mu się, zmarło chudziaczkowi,
 327     2, 16|              twarz zapaską, wyniesła mu za nie coś sześć jajek.~
 328     2, 16|             cna go opanowały! Dobrze mu z tym było, gospodarstwo
 329     2, 16|           chciał ją całować, wyrwała mu się ze złością i pobiegła
 330     2, 16|            na sprzeciw Maciejowi, bo mu markotno będzie...~- Nie
 331     2, 16|             się a przypochlebiał, by mu prędzej dali, a bociek,
 332     2, 16|            radosnej nocy cichej były Mu bratami. - A ta sama gwiazda,
 333     2, 16|          czytał opowieść oną, a głos mu się wzmagał i rozmadlał,
 334     2, 16|         ognistej i dufności oddawali Mu się w te służki najwierniejsze
 335     2, 16|            zielone, rozkołysane, już mu plusk szedł od rzeki, skowronki
 336     2, 16|               Ale upadł na ławę, łzy mu zalały głos, trząsł się
 337     2, 16|             się zanosił, a Józka też mu serdecznie wtórowała, i
 338     2, 16|             a przebierał całkiem, bo mu Jagna nowe przyobleczenie,
 339     2, 16|           rzuciła Jagustynka.~- Sama mu powróci, sama, bo duszy
 340     2, 16|           usiadła raptem i spojrzała mu prosto w twarz.~Tak, on
 341     2, 16|        tłukło się jako ten ptak, gdy mu dla swawoli skrzydła przybiją
 342     2, 16|           ale taka radość rozpierała mu serce, taki krzyk miał w
 343     2, 17|              zawoła na nią...a oprze mu się to wtedy, wstrzyma duszę,
 344     2, 17|             świat się poniesie, choć mu ino do cycka iść potrza! -
 345     2, 17|          rzekła cicho nie przeciwiąc mu się w niczym, choć wygadywał
 346     2, 17|           Każdy ma dosyć swojego, co mu do obcych! Jeszcze by, żebym
 347     2, 17|               lepiej?~- Mateusz? Cóż mu się to stało?...~- Nie wiecie?.. -
 348     2, 17|               Jambroży powiadają, że mu się macica przewróciła i
 349     2, 17|          radosną wzgardą przyglądała mu się teraz, bo istotnie,
 350     2, 17|            nogami, garbił się i ręce mu się trzęsły.~- Dziad ten,
 351     2, 17|           oczymgnieniu! nie oparłaby mu się, nie!...~Bróg stał niedaleczko,
 352     2, 17|       minutkę, na to jedno słowo, by mu rzec: idź, nie wyjdę, grzech...
 353     2, 17|              na śmierć chory, na nic mu i dochtory!- dodał Walenty
 354     2, 17|          ostatniego chojaka pozwolić mu ciąć... a potem dopiero
 355     2, 18|              je w pasma, a stary, że mu robota leciała z rąk z niecierpliwości,
 356     2, 18|              do młocki weźmie, pomóż mu, nie ganiaj po wsi jak ten
 357     2, 18|              kożuch, ale snadź zimno mu było, bo wstrząsał się cały,
 358     2, 18|             dziwnie i gładził tulący mu się do kolan psi łeb.~Przyszła
 359     2, 18|              gdzie, pokażę. Jambroży mu krzyż postawił, a Rocho
 360     2, 18|        wiedział. Pan Jacek przerywał mu pytaniami, przystawał aż
 361     2, 18|        chłopak nie wymiarkował, o co mu szło i dlaczego się tak
 362     2, 18|              Jambroży!~Pan Jacek dał mu dwie złotówki i kazał spiesznie
 363     2, 18|         Prawda. Cyganił o tobie, tom mu pysk stulił, a każdemu zrobię
 364     2, 18|      niejasne podejrzenie wślizgnęło mu się do serca, zazdrość kąśliwa
 365     2, 18|       rozmyślał, aż w końcu przyszło mu do głowy, że to pewnie Mateusz
 366     2, 18|             oddaje. Jambroży stawiał mu dzisiaj bańki, a teraz narządził
 367     2, 18|     zagadnęła miękko, by ino nie dać mu rozmyślać.~Ciepnął się,
 368     2, 18|            kto makiem posiał, kużden mu z oczów rad schodził, bych
 369     2, 18|                Abo i ten wójt! Bydło mu pasać, nie przewodzić starszym,
 370     2, 18|            zmusi.~- Prawda, ale żeby mu kto godny przełożył, ile
 371     2, 19|              starym uładzi, bo krzyw mu był i córki odmawiał, że
 372     2, 19|             się, że dziedzic, co ino mu było potrza ludzi do poręby,
 373     2, 19|       pomstował na dziedzica, w czym mu najgłośniej wtórował Wojtek
 374     2, 19|           się był z łóżka zwlókł, że mu się to cniło za ludźmi,
 375     2, 19|              pod światło flaszkę, by mu prawdy z oczów nie wyczytał.~
 376     2, 19|           kiecka zachrzęści, drygają mu kulasy - takiemu rychło
 377     2, 19|              Pryczkowe swaty, nasuły mu za pazuchę kamieni, to w
 378     2, 19|              co, to gęsiora wsadzili mu pod kapotę i na wagę go
 379     2, 19|      przyjacielstwo świadczyli i tak mu się umilali a zdawali we
 380     2, 19|             się ino gorzko jakoś, bo mu się wspomniało jak to jeszcze
 381     2, 19|             Balcerek.~Przytwierdzili mu gorąco wszyscy, jeden tylko
 382     2, 19|              i drugie, a Mateusz, że mu to żebra jeszcze nie popuszczały,
 383     2, 19|              harda, nieustępliwa, aż mu piersi rozpierało! A Jaguś
 384     2, 19|       wstrzymywał od całowania! Oczy mu ino latały nieprzytomnie
 385     2, 19|       przebierać do nich. Ustępowali mu z drogi, bo blady był kiej
 386     2, 19|        cofnął się bezwiednie, opadły mu ręce, strach go uderzył
 387     2, 19|       przywiedli przyjaciele, którzy mu skoczyli na ratunek, bo
 388     2, 19|              i niewiedzący, że darmo mu Żyd przypominał, iż karczmę
 389     2, 19|           trwożnie, bo wciąż huczały mu we łbie ojcowe straszne
 390     2, 19|           chodź, Hanuś! - prosił, bo mu dziwnie zmiękła dusza, a
 391     2, 20|           rzekła Dominikowa smarując mu boki gorącym olejem; nic
 392     2, 20|           prawo brać do tańca, która mu się jeno uwidzi, a że ją
 393     2, 20|      podnieść nie mógł, przychodziło mu do głowy, co to o niej powiadano
 394     2, 20|            niego i tak wzdychała, aż mu się żal robiło i serce zdziebko
 395     2, 20|           Szymon, sołtys, powiedział mu prosto w oczy, jak to u
 396     2, 20|     zagniewany, że Boryna nie chciał mu podawać do chrztu; tyle
 397     2, 20|            człowiek nie przyłoży, to mu i Pan Bóg nie dołoży! Żeby
 398     2, 20|         wojny, to niech ma taką, aże mu grdyką wylezie! Hale, pozwól
 399     2, 20|      młodziaka, bo łakomszy i trudno mu po cudzych chałupach szkodzić!
 400     2, 20|     urządzenie, że któren się da, to mu i kiwnąć palcem nie przepuszczą,
 401     2, 20|             hardy, to może robić, co mu się żywnie podoba! Nikt
 402     2, 20|              do grania przyśpiewując mu do wtóru różne piosneczki
 403     2, 20|              gdy zostali sami, kazał mu przy sobie siadać, odchrząknął,
 404     2, 20|          siadać, odchrząknął, tabaki mu podał, nos wytarł chusteczką,
 405     2, 20|            było!~- Nie było! - Twarz mu się rozjaśniła, bo księdzu
 406     2, 20|          winien, nie ona! - przerwał mu popędliwie. - Umyślnie przez
 407     2, 20|        Ksiądz się żachnął, popatrzył mu w twarz, ale spotkawszy
 408     2, 20|            Zawołali chłopaka, ksiądz mu dał złotówkę i polecił przynieść
 409     2, 20|        musiał, ale serce skwierczało mu z żalu i boleści, nawet
 410     2, 20|          oczymgnienie nie zapomniała mu tych złości i srogich słów,
 411     2, 20|            przylgnął do Jagny, że to mu i teraz dawała lepsze podwieczorki,
 412     2, 20|          roboty powracał, i wtedy to mu w uszy kładła nowiny od
 413     2, 20|             mnie wzięli, takiego bym mu na dach puścił koguta, że
 414     2, 20|              Pogódźcie się, odpuście mu co gruntu, przecież i on
 415     2, 20|              innego nie przychodziło mu jeszcze na myśl.~Kupił od
 416     2, 20|         wielce srogiego psa i zrobił mu budę pod szopą, a jątrzył
 417     2, 20|             myślunków i turbacji, że mu ino oczy gorzały kiej w
 418     2, 20|             się nie dorozumiewał, co mu ta we wątpiach siedzi a
 419     2, 20|         morgów i to nie wiadomo; czy mu Dominikowa pozwoli się żenić, .
 420     2, 20|           miał nietabelowe i do lasu mu było nic; wójt też siedział
 421     2, 20|           upłynie dość czasu... a co mu szkodzi tamtym przytwierdzać,
 422     2, 21|            przeniewierstwa nie mogła mu zapomnieć, przeboleć i darować!~
 423     2, 21|            twarzy chustę spozierając mu prosto w oczy bez dawnego
 424     2, 21|              brać na sanie, ale gdym mu rzekł żeś przodem poszła,
 425     2, 21|         zabiegać powinnaś... Byłabyś mu pod ręką w sposobną porę...
 426     2, 21|             choćby zaraz jutro, staw mu się, kiej przyzywa, bieżyj...
 427     2, 21|        starego się trzymaj... oczami mu świeć... dobrą mu bądź...
 428     2, 21|             oczami mu świeć... dobrą mu bądź... pokorne cielę dwie
 429     2, 22|              pradziada, że rachowali mu ze sto pięćdziesiąt roków
 430     2, 22|             w pośrodku i najpierwsza mu w oczy wpadła, uśmiechnęła
 431     2, 22|         kiejście ciekawe!~Przysunęli mu stołek pod lampę, rozstąpili
 432     2, 22|           próżniaka jak mało, próżno mu dogadzał, owsem pasł, a
 433     2, 22|              jednego schylił się, by mu pęta zdjąć z kulasów, trzasnął
 434     2, 22|        pognał na wolność!~Latem było mu niezgorzej, w cieniach się
 435     2, 22|               a wilki tuż za nim, że mu już niejeden dobrze boków
 436     2, 22|              boleśnie, odpowiedziały mu jakieś konie z dala, powlókł
 437     2, 22|            bronił się nawet, zarówno mu już była i śmierć, ale one
 438     2, 22|        Krakowem żył kmieć, Kazimierz mu było na imię, a na przezwisko
 439     2, 22|        młynek nad strugą.. Pan Jezus mu błogosławił, wiedło się
 440     2, 22|              wielce Jastrząb, bo żal mu było doma odbieżyć i ruszać
 441     2, 22|          gorąco przed Matką Bożą, że mu pozwolili jeszcze swojej
 442     2, 22|     przyszedł do chałupy mór i pobił mu wszystkie dzieci... pierun
 443     2, 22|           wstrzymywała, próżno u nóg mu się wlekła błagający, przeklinał
 444     2, 22|             już od tego dnia zaczęło mu się wszystko wieść, sam
 445     2, 22|        bogactwa, ni nic... Aż musiał mu Michałek jawić przed oczy,
 446     2, 22|             brał, by ją roznieść, iż mu to do orki przeszkadzała,
 447     2, 22|             on chorzał ciężko, ciało mu kawałami odpadało, kości
 448     2, 22|             prędzej skonał, dmuchali mu w one rany straszne, bych
 449     2, 22|            Sama Najświętsza zamknęła mu oczy, pobłogosławiła kobietę
 450     2, 23|             i... - szeptała rzucając mu się na szyję i obejmując
 451     2, 23|           kieby dzieciątko przywarła mu do piersi, zapatrzyła się
 452     2, 23|           już i Jagny nie było, jeno mu mignęła i przepadła w nocy,
 453     2, 24|              i tyla!~- Sprawiedliwie mu się to należy: cała wieś
 454     2, 24|            posadzą w kreminale.~- Co mu ta zrobią? widział to kto?
 455     2, 24|          jeno w końcu rzekł:~- Rozum mu odjąć musiało, jeśli się
 456     2, 24|              rzekł:~- Mocno stajecie mu naprzeciw, choć wczoraj
 457     2, 24|            rwał, rzucał, krzykał, co mu sił starczyło, że kieby
 458     2, 24|          grał na skrzypicy, od wtóru mu przebierał na fleciku Pietrek,
 459     2, 24|          wagowała się bowiem nawijać mu się przed oczy tak prędko
 460     2, 24|           wprowadził do izby, do nóg mu padła z płaczem, wzruszona
 461     2, 24|              i pochylił mocno, twarz mu jeno ostała dawna, barzej
 462     2, 24|             Mówię ci, odnieś abo sam mu odniesę i w gardziel wrażę,
 463     2, 24|      wiecznie tajonych, nie darowała mu już nic, nie przepomniała
 464     2, 24|            rozwścieklenia, zatargało mu się cosik w piersiach, przychylił
 465     2, 24|            gorzki, gryzący wstyd tak mu zalał duszę, że chwycił
 466     2, 24|              nim kompaniono, bo bakę mu świecili, jak pieski w oczy
 467     2, 24|              zguby nie szedł, próżno mu przekładał - Antek ani usłuchał,
 468     2, 24|        przede mną! - pomyślał, jakby mu kto żywego ognia nasypał
 469     2, 24| przypomnienie ojcowej twarzy stanęło mu w oczach z taką mocą, że
 470     2, 24|             szedł do wyjścia, ludzie mu się usuwali z drogi, że
 471     2, 24|       zalękły i słuchał głosu, który mu wciąż brzmiał w uszach kiej
 472     2, 24|           wprost nieludzki zaszarpał mu duszą i ozrywał ją na kawały.~
 473     2, 24|          witać ze znajomkami, któryś mu tam rękę podał, ale reszta
 474     2, 24|    niewypowiedziana ciężkość zwaliła mu się na serce, poczuł się
 475     2, 24|      spozierał na rozbłysłe okna, bo mu się wydało, że go stróżują,
 476     2, 25|             później, Jagustynka jęła mu wszystko opowiadać pilnie,
 477     2, 25|              na to nie zważał, jakby mu obcą była, a nie żoną ślubną,
 478     2, 25|          serce do niego i sztywniała mu nieraz w ramionach, jakby
 479     2, 25|       wszystko, co myślała, oddawała mu się również potężnie tym
 480     2, 25|            razu dusza jej nie padała mu do nóg z onej uciechy niepowściągliwej,
 481     2, 25|            to dobrze, czuł, to jakby mu pokrzyw nakładli za pazuchę,
 482     2, 25|        pomiarkował, bo ten głos padł mu lodem na serce, aż się zatrząsł
 483     2, 25|              niewstrzymanych, zalała mu serce.~- Cyganisz jak ten
 484     2, 25|      przecierpiał, aż w końcu brakło mu już głosu i taka go złość
 485     2, 25|             zabiegła drogę i czepiła mu się szyi, to ją oderwał
 486     2, 25|             kieby na pożar...~Próżno mu bronił Jambroży wespół z
 487     2, 25|            głośno, krzyknął:~- Płacą mu, to prawi!~- Kazaniem krzywdy
 488     2, 25|              niego, ale oczy jarzyły mu się kiej wilkowi, szedł
 489     2, 25|               Podawalim do sądu - co mu kto zrobi! Jeździlim ze
 490     2, 25|        przechwyciły pazurami, wpięły mu się w kudły, splątały i
 491     2, 25|             Borowy przemagał, ciężko mu szło, bo już był srodze
 492     2, 25|          stary był na spodzie, czapa mu zleciała, że jeno ten siwy
 493     2, 25|        strach nagły, okropny ścisnął mu tak serce, że ledwie mógł
 494     2, 25|             ledwie mógł dychać, ręce mu latały kiej w febrze, zadygotał
 495     2, 25|              charczał, krew zalewała mu twarz, głowę miał prawie
 496     2, 25|              ale już oczy zachodziły mu mgłą i kopał nogami.~- Ociec!
 497     2, 25|              i jęli śniegiem obwalać mu głowę i ratować, jak ino
 498     2, 25|               Zabili!~Aż myśleli, iż mu się z nagła w głowie popsuło.~
 499     2, 25|       odwrócił się raptem i strzelił mu prawie prosto w piersi,
 500     2, 25|        wydobywała się krew zalewając mu oczy i twarz całą, blady