Rozdzial

1501 8 |             oczach, aby się zamknęły, i przed Matką Boską zapaliła
1502 8 |               Sami rodzice z Jędrkiem i Magdą układli się pokotem
1503 8 |           coraz podnosił się ze słomy i zaglądał do alkierza, bo
1504 8 |        zdawało, że Stasiek ocknął się i poruszył. Ale Stasiek nie
1505 8 |               deski, heblował, zbijał i aż się uśmiechnął, że mu
1506 8 |            taki żal, że cisnął robotę i wybiegł na gościniec, nie
1507 8 |        zaprzągł Owczarz konie do wozu i położywszy na nim trumienkę
1508 8 |              Za wozem szli Ślimakowie i Magda, a najbliżej Jędrek,
1509 8 |           kochany brat nie ocknie się i nie odezwie? Parę razy nawet
1510 8 |               odwieźli go na cmentarz i tam z trumną postawili na
1511 8 |     grabarzowi grób mu kopał, a matka i Jędrek z jękiem żegnali
1512 8 |               po raz ostatni. Milczał i wówczas, gdy ciężkie grudy
1513 8 |             Ślimak tylko odwrócił się i zasłonił twarz sukmaną jak
1514 8 |             inni widzieli, że płacze.~I w tej chwili coś mu do serca
1515 8 |               winien; miał umrzeć, to i umarł, kiedy taka nadeszła
1516 8 |             taka nadeszła godzina..." i kocieł znowu jechał naprzód.~
1517 9 |              polu człowieka; chyba tu i owdzie po niemieckiej stronie
1518 9 |           Nasypy wzniesiono, grabarze i mularze rozbiegli się po
1519 9 |              lokomotywy zwożące szyny i podkłady. Z początku widziałeś
1520 9 |              koni toczył się na wozie i jeszcze ciągnął za sobą
1521 9 |         naładowanych drzewem, żelazem i ludźmi. Gdzie zatrzymał
1522 9 |               drzewa przybijali szyny i kocieł znowu jechał naprzód.~
1523 9 |        przypatrywał się tym praktykom i rzekł raz do Ślimaka:~-
1524 9 |               se ładunek bez koni. Bo i po co mordować bydlęta w
1525 9 |               Ludzie zdejmowali szyny i podkłady, a on stał, dymił
1526 9 |            podkłady, a on stał, dymił i zipał. Stał z godzinę i
1527 9 |               i zipał. Stał z godzinę i Owczarz patrzył z godzinę,
1528 9 |          kocieł gwizdnął przeraźliwie i ruszył się w tył razem z
1529 9 |              samo chodzi, ale się też i wlecze jak stara Sobieska -
1530 9 |               sercu jednak czuł obawę i myślał, że takie zagraniczne
1531 9 |               wyjdą na dobre okolicy.~I chociaż źle rozumował, trafnie
1532 9 |               suszących się na płocie i zapasowych kół na dziedzińcu
1533 9 |        dziedzińcu do drobiu w szopach i koni w stajniach - wszystko
1534 9 |             twarzami wyrzucili z wozu i sami nim pojechali, chyba
1535 9 |             napadli w lesie złodzieje i wydarli mu krwawo zapracowane
1536 9 |    sprzedanych, a drób sami jedli, bo i na to nie trafiał się kupiec.
1537 9 |               handel wiejski z koleją i z miasteczkiem zagarnęli
1538 9 |           patrzyć na chłopskie ziarno i nabiał.~Siedział tedy Ślimak
1539 9 |               pod piecem, palił fajkę i myślał: czy to tak zawsze
1540 9 |               do niego po zboże, jaja i masło? czy nigdy nie skończą
1541 9 |              kilka mil w różne strony i wszystko sprzedawali. Złodzieje
1542 9 |           obiadu jedną łyżkę za wiele i spostrzegłszy się otarła
1543 9 |               przypadał łbem do ziemi i szczekał. Coraz rzadziej
1544 9 |               pokazywała mu czytanie. I chłopak bąkał, niekiedy
1545 9 |       przyniósł do chałupy elementarz i pokazał, co umie, uradowana
1546 9 |               bakałarzównej dwie kury i pół kopy jaj. Ślimak zaś
1547 9 |         jesień, Jędrek bywał co dzień i parę razy na dzień w kolonii
1548 9 |               razy na dzień w kolonii i albo uczył się, albo choć
1549 9 |               patrzył na bakałarzównę i przysłuchiwał się jej głosowi,
1550 9 |           coraz mniej mleka w szkopku i Magda, która tknięta niedobrym
1551 9 |               pieściła się z krowami, i Owczarz, bo nawet koniom
1552 9 |           nieraz wystawał przed oborą i wzdychał.~Tak dojrzewała
1553 9 |          powodu zerwał się z pościeli i usiadł na tapczanie.~- Co
1554 9 |            nam paszy całkiem zabrakło i wszystek dobytek wyzdychal...~-
1555 9 |            wyzdychal...~- W imię Ojca i Syna... Żebyś nie wymówił
1556 9 |              Maciek poszedł do obórki i po chwili wyprowadził nieszczęsną
1557 9 |               Rzeźnicy obejrzeli Łysą i poszwargotawszy między sobą
1558 9 |           machnął je kijem po łopatce i - w drogę...~Krowa poczuwszy
1559 9 |               których malował się żal i przestrach.~W izbie słychać
1560 9 |            zdawało się, że zapienione i zadyszane bydlątko szepcze
1561 9 |               mnie z tela chcą zabrać i zarżnąć!... Sześć roków
1562 9 |               Sześć roków byłam u was i coście chcieli, robiłam
1563 9 |             ostatni raz po dziedzińcu i - poszła za wrota.~Gdy była
1564 9 |            pięści żydowskie pieniądze i myślał:~"Gdzieżbym ja cię
1565 9 |         sprzedawał, nasza karmicielko i dobrodziejko, żebym się
1566 9 |       miłosierny zagniewał się na nas i po jednemu wysyła na śmierć..."~
1567 9 |             Ślimak znowu szedł za nią i wahał się w duszy: czyby
1568 9 |             nie oddać Żydom pieniędzy i nie odebrać stworzenia?
1569 9 |                Na moście chłop stanął i oparty o poręcz bezmyślnie
1570 9 |       bydlątko, a co zima przyniesie?~I znowu przemknęło mu przez
1571 9 |               mi paszy sprzedali...~- I pasza nie pomoże - mówił
1572 9 |           sprzedajcie swoje grunta, a i wam, i mnie będzie z tym
1573 9 |    sprzedajcie swoje grunta, a i wam, i mnie będzie z tym lepiej.~-
1574 9 |            założył ręce ze zdziwienia i pokiwawszy głową odparł:~-
1575 9 |              wy mi gadacie: "Sprzedaj i idź w świat!" Gdzież ja
1576 9 |           bodaj za kościół, to ślepnę i trwożę się, bo wkoło mnie
1577 9 |           inaczej niż u mnie wschodzi i zachodzi... A co ja bym
1578 9 |               czyścu bardzo dopiecze, i czy twój pacierz trafi do
1579 9 |                Co ja im odpowiem albo i Staśkowi, który bez was
1580 9 |        waszych sprzedało gospodarstwa i poszło na Wołyń, gdzie są
1581 9 |             przez upór sam nie zginął i mnie nie zgubił. Przez ciebie
1582 9 |         między nami nie wysiedzisz... I odwróciwszy się szedł ku
1583 9 |       bakałarza...~- Wielka rzecz! to i nie będzie chodził, kiedy
1584 9 |          Hamer. - Ojciec głupi, niech i syn będzie głupi.~Rozeszli
1585 9 |            wezmę pieniędzy na zasługi i na kolędę? Ino sama pomiarkuj.
1586 9 |            nawet żadnej. Wreszcie już i roboty nie ma dla ciebie,
1587 9 |        rzeźnikom oddać. Powiedz mu to i padnij do nóg, żeby ci lepszy
1588 9 |               widać skończy się u was i moje panowanie. Po krowie
1589 9 |            pracowali na trzecią krowę i własną dziewuchę, a dziś
1590 9 |           wziął? Może się to na końcu i samo odwróci. Pewnie, że
1591 9 |                  Tak medytował Ślimak i zapalił fajeczkę. Żal mu
1592 9 |                przypomniał sobie łąkę i Staśka, bał się Niemców,
1593 9 |             po niej w chacie zastygło i tylko gospodyni czasem pytała
1594 9 |               miasteczku kupić skoble i kłódki do budynków, to znowu
1595 9 |             znowu żeby wyciosać drągi i na noc wszystkie drzwi nimi
1596 9 |           zasuwać.~"Kradną innych, to i mnie mogą okraść" - myślał
1597 9 |            mnie mogą okraść" - myślał i niekiedy wyciągał rękę do
1598 9 |          złodziejstwach, brał sukmanę i otwierał skrzynię do pieniędzy,
1599 9 |               chował pieniądze na dno i zdejmował sukmanę, ażeby
1600 9 |           wreszcie - upilnuje Owczarz i Burek. Ho! ho! oni czujni!...~
1601 9 |   potwierdzenie tej opinii, Burek wył i szczekał po całych nocach,
1602 9 |               się po parę razy na noc i zarzuciwszy sukmanę na ramiona
1603 9 |             popędził w stronę wąwozów i zaczął gwałtownie ujadać.
1604 9 |          Owczarz zerwał się z barłogu i zmiarkowawszy po zajadłości
1605 9 |              Uzbroili się obaj w drąg i siekierę, i potykając się
1606 9 |               obaj w drąg i siekierę, i potykając się w błocie poszli
1607 9 |               rozległ się tętent koni i krzyki:~- Łapaj! trzymaj!....~-
1608 9 |            Bij go! - zawołał Owczarz.~I posunęli się na oślep ku
1609 9 |         Wszyscy zeszli się za stodołą i przy czerwonym blasku łuczywa
1610 9 |               spytał Ślimak.~- Zabili i ukradli, choć w izbie paliło
1611 9 |                że to wy kradniecie. - I począł się śmiać.~- Dobrze
1612 9 |               Jędrek.~- Wracaj do dom i Burka ciągnij za łeb! -
1613 9 |              Fryc Hamer uspokajał ich i nawet zwymyślał niezręcznego
1614 9 |           więc zabrali Niemcy wieprza i w ciemności, po błocie,
1615 9 |              do wózka garnuszek masła i żółtą kurę w czarne cętki,
1616 9 |        zaopatrzyć w skoble, a stajnię i oborę w zasuwy z drągów.
1617 9 |           wydać pieniądze na żelastwo i obciosać drągi. Obie czynności
1618 9 |               co nagle, to po diable, i czekając albo na lepszy
1619 9 |            wciąż medytował o zasuwach i skoblach. Palił fajkę, aż
1620 9 |           medytował, wciąż medytował. I właśnie kiedy już był w
1621 9 |               sukmanę, zwichrzony łeb i sińce pod oczyma.~Ślimak
1622 9 |           Ślimak niby niechcący z tej i owej strony obejrzał zasapanego
1623 9 |             wytrząsnął fajkę, splunął i rzekł:~- Widzi mi się, chłopak,
1624 9 |             że ci ktoś w gębę dał?... I to pewnie ze trzy razy...~-
1625 9 |         odparł zaczerwieniony chłopak i szybko dodał: - A ten ci,
1626 9 |           nasienie, wyleciał z kuchni i drę się: "Co tu podpatrujesz
1627 9 |               ale pewnie ukradniesz." I zaraz woła: " Poszedł stąd,
1628 9 |             Jędrek. - Złapałem polano i śmignąłem go leciutko w
1629 9 |               ci pokład się na ziemię i puścił farbę. Chciałem mu
1630 9 |              w garści, więcem ucik.~- I nie dognały cię?~- Oho!
1631 9 |           Chybszy on w nogach od nich i zawdy im się wymknie.~Nałożył
1632 9 |            się wymknie.~Nałożył fajkę i znowu począł rozmyślać o
1633 9 |               o złodziejach, skoblach i zasuwach.~Ale na drugi dzień
1634 9 |              Hamer, jego brat Wilhelm i parobek Herman z głową tak
1635 9 |        wyszedł. Ślimak usłyszał krzyk i wybiegł przed wrota, z pośpiechu
1636 9 |              chodzić do sądu. Przecie i Herman dał chłopcu ze dwa
1637 9 |            rozboju, chamska szyja!...~I poszli we trzech do gminy.~
1638 9 |               o złodziejach, skoblach i zasuwach, ale począł medytować:
1639 9 |             zdejmą - odparł Owczarz - i nawet nic mu wielkiego nie
1640 9 |          śtraf. Ślimak zastanowił się i rzekł po chwili:~- Jużci
1641 9 |                 Jużci prawda. Przecie i u nas ludzie bijali się,
1642 9 |             Hamerem.~- Prawda to. Ale i wachmistrz obejrzawszy się
1643 9 |     najbliższą niedzielę razem z żoną i chłopakiem poszedł do kościoła,
1644 9 |          Owczarz bawiąc się ze znajdą i doglądając garnków na kominie.~
1645 9 |            Owczarz wyjrzał przez okno i pod chałupą zobaczył obcego
1646 9 |              długi szaraczkowy kubrak i rudy kaptur na głowie, przez
1647 9 |         chałupą sanie nam się zepsuły i nawet nie mogę ich naprawić,
1648 9 |            mile. Dobrej wódki wam dam i kiełbasy, jak mnie poratujecie.
1649 9 |               zostawił znajdę w izbie i z siekierą poszedł za wędrowcem.~
1650 9 |              aż mu oczy łzami zaszły, i wziął się do naprawy sanek.
1651 9 |             Owczarzowi kawał kiełbasy i cztery obwarzanki, a jej
1652 9 |           butelki?~- W izbie może bym i znalazł - odparł Maciek
1653 9 |             zepchnął babę z siedzenia i wydobył czarną butelkę z
1654 9 |             kiep wódka!... Bo to jest i wódka w nim, jest i lekarstwo.~
1655 9 |              jest i wódka w nim, jest i lekarstwo.~Szli żwawo do
1656 9 |                łykniesz mojego trunku i jak para wyjdzie z ciebie
1657 9 |              trunek - mówi podróżny - i nie dawaj go byle komu,
1658 9 |            wszedł do izby po gwoździe i butelkę, a podróżny został
1659 9 |          rozglądając się po budynkach i oganiając się przed Burkiem,
1660 9 |          pracę dał mu wódki, kiełbasy i jeszcze obiecał cudownego
1661 9 |              z izby pękatą butelczynę i uśmiechając się podał ją
1662 9 |               lada kogo nie częstował i sam używał tylko w ważnych
1663 9 |              swoją butelkę gałgankiem i ukrył w stajni pod żłobem.
1664 9 |            zasiedzieli się w kościele i biedak nie miał nawet do
1665 9 |              snu znajdę, znowu budził i opowiadał jej to o szpitalu,
1666 9 |              Maciej tylko mrużył oczy i myślał:~"Dać spokój! przyda
1667 9 |        śpiewanie. Wybiegł przed wrota i zobaczył rodzinę Ślimaków
1668 9 |               kościoła. Byli na górze i zdawało się, że ciemne ich
1669 9 |                Jędrek z zadartą głową i założonymi w tył rękoma
1670 9 |      rozpiętej, że było widać koszulę i piersi, szła po prawej stronie
1671 9 |              strony gościńca do lewej i od lewej do prawej, śpiewając:~
1672 9 |           przyjemnie od ich wesołości i śmiał się nie z tego, że
1673 9 |              zrobią!... Dobiegł pędem i ciężko oparł się Owczarzowi
1674 9 |              postawił aż kwartę wódki i przysięgał na szczęśliwe
1675 9 |              on pisał przy kancelarii i sam nieraz za różne szprynce
1676 9 |             weszli wszyscy do chałupy i zasiedli do jadła. Ale im
1677 9 |            sukmanę, oparzył ojcu nogę i w końcu - poszedł spać.
1678 9 |         omieszkali naśladować rodzice i wnet cala rodzina Ślimaków
1679 9 |               mając do kogo przemówić i - znowu przypomniała mu
1680 9 |           kaganka. Chrapanie Ślimaków i jego usposobiło do snu,
1681 9 |            Nie ma co - mruknął - trza i mnie iść spać... Owinął
1682 9 |                Owinął w kożuch znajdę i poszedł do stajni. Tu legł
1683 9 |           naczynia skoczyła mu do ust i Maciek nawet nie myśląc,
1684 9 |      uzdrawiającego specjału.~Połknął i skrzywił się w ciemności,
1685 9 |          łakomić!" - pomyślał Owczarz i zatkawszy butelkę wsunął
1686 9 |          przyszłość wstrzemięźliwszym i bez potrzeby nie pić trunku,
1687 9 |               smakiem.~Zmówił pacierz i zrobiło mu się cieplej i
1688 9 |              i zrobiło mu się cieplej i spokojniej. Przypomniał
1689 9 |            powrót Ślimaków z kościoła i - dziwna rzecz - stanęli
1690 9 |               spać, ale gdzieś bardzo i bardzo daleko, a została
1691 9 |             korali, odchyloną koszulę i białą pierś.~Owczarz zamknął
1692 9 |               Owczarz zamknął powieki i jeszcze przycisnął je palcami,
1693 9 |            próżno. Kobieta wciąż stoi i patrzy na niego tak, że
1694 9 |          czuje, że ktoś jest przy nim i szepce: "Posuń się..." Posunął
1695 9 |             głos cichy a niecierpliwy i jednocześnie ciepła ręka
1696 9 |          pióro, jak dym. Otwiera oczy i widzi nad śnieżystym wzgórzem
1697 9 |             ma się poruszać, kiedy mu i tak dobrze? Czy jest na
1698 9 |            Ach... ach... ciężko dyszy i zasypia, zasypia, zasypia...~
1699 9 |        później zaczął szarpać za ręce i targać za włosy wołając:~-
1700 9 |             Wówczas uderzenia w głowę i szarpania powtórzyły się
1701 9 |                   Maciek podniósł się i usiadł. Ale że raził go
1702 9 |               więc znowu zamknął oczy i oparł brodę na rękach, siedząc.
1703 9 |         siedząc. Począł zbierać myśli i w pierwszej chwili zdawało
1704 9 |          uderzony pięścią w twarz raz i drugi. Z trudnością odchylił
1705 9 |           trudnością odchylił powieki i przekonał się, że bije go -
1706 9 |            swego barłogu na powietrze i jeszcze raz powtórzył: -
1707 9 |           wymioty. Nieco oprzytomniał i spojrzał w głąb stajni.
1708 9 |            chcąc obudzić leniwe myśli i znowu spojrzał. Stajnia
1709 9 |              stało, bom jest chory...~I zatoczył się, aż musiał
1710 9 |          kradł, musiał bramę otworzyć i przez ciebie stworzenia
1711 9 |           Owczarz bijąc się w piersi. I rozpłakał się.~W tej chwili
1712 9 |               stodół nadbiegli Jędrek i Ślimakowa.~- Tatulu! - wołał
1713 9 |              na progu stajni.~- A dyć i temu coś się stało - odparł
1714 9 |                Ledwiem go dobudził... I jeszcze dostał choroby...~-
1715 9 |              pięścią. - Spal w stajni i dał konie ukraść... Bodaj
1716 9 |            usta blade jak nieboszczyk i zapadnięte oczy.~- Może
1717 9 |               zapadnięte oczy.~- Może i jego otruli? - szepnęła
1718 9 |              podczas ich nieobecności i czy go nie częstował?~Powoli
1719 9 |              go nie częstował?~Powoli i z trudnością, nic jednak
1720 9 |               zakonników z Radecznicy i zakończył szlochając:~-
1721 9 |             od niego trunek - wołał - i piłeś go?... I nie przyszło
1722 9 |                wołał - i piłeś go?... I nie przyszło ci do myśli
1723 9 |                Takiś sam złodziej jak i tamci, nawet gorszy, boś
1724 9 |           Owczarz. Zsunął się z progu i upadł do nóg Ślimakowi.~-
1725 9 |              Mam kożuszynę, sukmaninę i skrzynkę... Zabierzcie to,
1726 9 |          gniewnie. - Skrzynkę mi daje i swoje zasługi, a konie były
1727 9 |            trząsł się, ściskał pięści i wołał:~- Co ja się wreszcie
1728 9 |               jeszcze chwycę siekierę i łeb ci rozwalę... A i tego
1729 9 |        siekierę i łeb ci rozwalę... A i tego szczeniaka zabierz,
1730 9 |               szukał - zawołał Maciek i drżącymi rękoma począł wciągać
1731 9 |          pozbawiasz! - mruknął Ślimak i odwrócił się idąc do chaty~-
1732 9 |             ocierając oczy fartuchem.~I wszyscy troje poszli do
1733 9 |               Sam przepasał się pasem i wyszukał na dziedzińcu grubego
1734 9 |                Głowa go bardzo bolała i czuł taki brak sił, jak
1735 9 |             chorobie. Ale mógł myśleć i wyrozumieć położenie. Nie
1736 9 |               na Ślimaka, że go pobił i wygnał z domu, bo jużci
1737 9 |               o przyszłość dla siebie i sieroty, bo świat wielki,
1738 9 |               Owczarza - przyjaciółmi i braćmi. Kto za nim tęsknił
1739 9 |       wychodzącego, jeżeli nie Wojtek i Kasztan? Tyle lat byli razem,
1740 9 |         rozweselali się w samotności, i oto dziś - już nie ma tych
1741 9 |    Zmiarkowały nieboraki, co im jest, i wzywają parobka na pomoc. "
1742 9 |               jedną rękę, kij w drugą i poszedł kulejąc za stodoły.
1743 9 |             wsiedli na nich złodzieje i pojechali stępa. Jacy pewni
1744 9 |             znajdzie was, choć kulawy i osłabiony, bo w nim już
1745 9 |          wylecieli do nieba, on trafi i do nieba i poty będzie milcząc
1746 9 |            nieba, on trafi i do nieba i poty będzie milcząc stał
1747 9 |               rozbiegną się po niebie i konie mu wydadzą.~Ślady
1748 9 |           Maciek widział je doskonale i czytał z nich całą historię
1749 9 |            złodziej zsiadł z Kasztana i poprawił na nim uzdę. Panowie
1750 9 |           dadzą, bo już był głodny, a i sierota popłakiwała na ręku.~
1751 9 |           rękę o stół, drugą na oknie i słuchał kobiecego ujadania
1752 9 |             Grochowski przeciągał się i ziewał albo zaciśniętą pięścią
1753 9 |            Ślimakowi skradziono konie i że on, Maciek Owczarz, idąc
1754 9 |               poczęstował go wędzonką i wódką. Gotów był nawet pisać
1755 9 |              izbie urzędowych statków i papieru.~Swoją drogą wziął
1756 9 |         najpierwej wszystkich odkryć. I konie się znajdą, niech
1757 9 |              Owczarz objął go za nogi i rzekł:~- Wszystko zrobię,
1758 9 |               złodziejskie nieduże.~- I odbierzemy konie?... - spytał
1759 9 |            dziewczynę w kawał sukmany i w płachtę, posadził ją na
1760 9 |               ręce, kij wziął w prawą i poszedł.~Wróciwszy do gościńca
1761 9 |              odnalazł ślady Kasztanka i po godzinnym chodzeniu zmiarkował,
1762 9 |               wciąż, patrzył pod nogi i nawet nie zważał, że robi
1763 9 |            śnieg sypie coraz częściej i gęstszy.~Bardzo zmęczony
1764 9 |             głowie), że porzucił ślad i zebrawszy resztę sił począł
1765 9 |         krzakami, padał, podnosił się i szedł, wciąż szedł za głosem.~
1766 9 |           jarami, po kolana w śniegu, i że zapadła noc.~Z wielkim
1767 9 |        wzgórze, aby rozpoznać okolicę i nie zbłądzić. Ale zobaczył
1768 9 |              zobaczył tylko śnieg, tu i owdzie popstrzony krzakami.
1769 9 |               śnieg za nim, przed nim i pod nim - a wokoło ciemność.
1770 9 |            zorze. Nic, tylko ciemność i śnieg poplamiony czarnymi
1771 9 |          postąpił parę kroków naprzód i - runął z wysokości kilku
1772 9 |               Przykląkł, obmacał ręką i poznał, że to jego własne
1773 9 |        dopiruj mylna droga! - mruknął i skierował się w inny korytarz
1774 9 |            szedł przez kilka pacierzy i znalazł jakby wykopisko
1775 9 |              Obmacał ręką ścianę góry i formę jamy i pomiarkował,
1776 9 |              ścianę góry i formę jamy i pomiarkował, że jest to
1777 9 |              w górze zerwał się wiatr i naganiał chmurę sypiąc śnieg
1778 9 |               który ciął go po rękach i po twarzy jak rój komarów.~"
1779 9 |           nadeszła?..." - pomyślał. - I -ni... - szepnął - przecie
1780 9 |             która bez względu na ruch i niewygodę twardo mu na rękach
1781 9 |          twardo mu na rękach zasnęła, i począł iść wąwozem bez celu,
1782 9 |             śnieg padał coraz gęściej i ubielił Maćka od stóp do
1783 9 |          śniegu odgarnąć. Więc stanął i począł dreptać w miejscu.
1784 9 |             dreptać w miejscu. Ale że i dreptanie zmęczyło go, więc
1785 9 |               się do jakiegoś urwiska i oparł się plecami o glinianą
1786 9 |             to ino spać się nie godzi i ligać, ale siedzieć nie
1787 9 |           sierotę, która wciąż spala, i rozmyślał, że - jak chwilę
1788 9 |            odpocznie, znowu podrepcze i tak doczeka rana.~"Byle
1789 9 |               nogę, później na zdrową i dosięgły kolan.~Nie wiadomo
1790 9 |        figlarny owad sięga mu do pasa i bynajmniej nie pytał: skąd
1791 9 |               okrutnym kijem w garści i ażeby nie zaspać, nie kładzie
1792 9 |          nawet otworzyli bramę stajni i widać śnieg na dziedzińcu.
1793 9 |             Maciek tuli się do ściany i ściska swój kij... To im
1794 9 |               widać, że Maciek czuwa, i odeszli. Bogać tam odeszli!
1795 9 |             odeszli! naprawdę uciekli i pędzą, aż szumi... Owczarz
1796 9 |                 Owczarz roześmiał się i pomyślał, że już teraz może
1797 9 |           siedzeniu, wtulił się w kąt i obu rękoma przycisnął znajdę
1798 9 |         północy wiatr rozegnał chmury i na niebie ukazał się skrawek
1799 9 |            słońce wzeszło, ale Maciek i teraz nie ruszył się. Zdawało
1800 9 |           dróżnik. Spostrzegł chłopa, i zawołał; ale że Maciek milczał,
1801 9 |               dróżnik zbiegł z nasypu i zbliżył się do siedzącego.
1802 9 |          wszedł w zagłębienie wzgórza i dotknął Maćka ręką.~Twarz
1803 9 |           chłopa była twarda jak wosk i twarz dziecka była twarda
1804 9 |              że jest sam, zwrócił się i począł pędem uciekać w stronę,
1805 9 |           sprowadził sanie z sołtysem i strażnikiem i zabrano zwłoki.
1806 9 |              z sołtysem i strażnikiem i zabrano zwłoki. Ale że Maciek
1807 9 |          Maciek zmarzł, jak siedział, i nie można mu było z powodu
1808 9 |          włożono go na furę, jak był. I tak jechał, i tak zajechał
1809 9 |                jak był. I tak jechał, i tak zajechał do kancelarii
1810 9 |               opowiadał swoje krzywdy i nędzę.~Gdy żałosny kondukt
1811 9 |      kancelarią zebrała się garść bab i chłopów, paru Żydków, a
1812 9 |       oddzielnie od nich wójt, pisarz i sołtys Grochowski. Grochowski,
1813 9 |            dzieckiem, poznał Owczarza i markotny opowiedział zebranym
1814 9 |          palił sześciogroszowe cygaro i uśmiechał się. Trzymał ręce
1815 9 |            wyżej kolan, dymił cygarem i uśmiechał się. Chłopi patrzyli
1816 9 |        mlekiem, oczy jak chaber, wąsy i bródka blond jak u szlachcica.
1817 9 |               chłopów.~- Konie mu się i tak nie wrócą, a co dwie
1818 9 |       markotniej, więc odezwał się:~- I... nie tyle go ta Ślimak
1819 9 |                co nam konie kradną...~I brzydko, choć nieznacznie
1820 9 |               sam zginie.~- Przyjdzie i na nich termin -,rzekł Grochowski.~-
1821 9 |               gadajcie tak głośno, bo i was kiedy okradną - zaśmiał
1822 9 |            zaśmiał się Jasiek.~- Może i okradną, ale niech Boga
1823 9 |             Tam je naczelnik, felczer i niech se robią z nimi, co
1824 9 |              Wziął więc lejce do ręki i zaciął konie, sam obok sanek
1825 9 |              obok sanek idąc piechotą i nie bardzo oglądając się
1826 9 |             Wraz z nim poszedł sołtys i jeszcze jeden chłop, który
1827 9 |         ruszyli, wybiegł z kancelarii i dopędził ich konno.~W tym
1828 9 |            nierząd, zamiar podpalenia i po odkryciu każdego nowego
1829 9 |            szpitala znowu do aresztu, i tak przez cały rok.~W wędrówkach
1830 9 |            Następnie wpadała w apatię i większą część doby przesypiała
1831 9 |              niej tęsknota do swobody i myśl o porzuconym dziecku,
1832 9 |            Oddano ją więc do szpitala i wyleczywszy zastarzałą ranę
1833 9 |             się przed swoich dozorców i szła tęgim krokiem, jakby
1834 9 |              Wówczas zatrzymywała się i stała jak słup na gościńcu,
1835 9 |          pochodził z tej samej gminy.~I znowu poczęli rozmawiać
1836 9 |            nie było dalej jak wiorsta i spoza śnieżystego wzgórza
1837 9 |         chałup, kiedy naprzeciw Zośki i jej dozorców ukazał się
1838 9 |            sanki ze zwłokami Owczarza i dziecka. Zośka, wciąż idąc
1839 9 |               widowisko zatrzymali ją i poczęli rozmawiać z sołtysem.~-
1840 9 |                  Moja dziewucha, no - i utrupili ją... Chłopi kiwając
1841 9 |            robisz? - krzyknął dozorca i schwycił ją za sukmanę.~-
1842 9 |             sani.~Konie nagle ruszyły i Zośka upadła na śnieg; ale
1843 9 |              ale schwyciła się płozów i sanie pociągnęły ją za sobą.~-
1844 9 |       wariowałabyś! - zawołał dozorca i pobiegł za Zośką z sołtysem
1845 9 |           pobiegł za Zośką z sołtysem i swoim towarzyszem.~- Moja
1846 9 |         ruszyły. Chciała podnieść się i biec za dzieckiem, ale jeden
1847 9 |      przygasły.~W końcu uspokoiła się i wpadła w zwykłą apatię.
1848 9 |              w zwykłą apatię. Gdy zaś i szmer odjeżdżających ucichnął,
1849 9 |               podniosła się ze śniegu i obojętna, jak pierwej, tęgim
1850 10|                Wprawdzie zbił, skopał i wygnał z domu Owczarza,
1851 10|           więc wybiegł na dziedziniec i chodził po nim wzdłuż i
1852 10|               i chodził po nim wzdłuż i wszerz, blady, z zaciśniętymi
1853 10|             go w nogę, schwycił widły i bez miłosierdzia pobił obydwie
1854 10|      straciłbym ja koni... Gnij tutaj i cierp do wiosny, potępiona
1855 10|               rzekł mu na zakończenie i jeszcze raz kopnął, aż pękło
1856 10|       chłopaka, aż ten wlazł pod ławę i krwią się zalał.~Chłop mimo
1857 10|               odezwie się żona, ażeby i ją skatować. Kobieta jednak
1858 10|           żona. Ślimak zastanowił się i przepasał rzemień.~- Cóż
1859 10|           czarne kręgi stają w oczach i szumi w uszach... O!...
1860 10|            szumieć - odburknął Ślimak i wyszedł znowu na podwórek
1861 10|              kogo bić porwał siekierę i zaczął rąbać drzewo. Rąbał
1862 10|               wściekły, aż mu drzazgi i polana wylatywały nad głowę
1863 10|              podniosła się z pościeli i z niemałym trudem na nowo
1864 10|              wody z żydowskiej kwarty i jeszcześ se w drodze rozpięła
1865 10|           zrobiło, bo odegrzała obiad i dała im na kolację.~Jędrek
1866 10|        kolację.~Jędrek wyszedł z kąta i wziął do ręki łyżkę, ale
1867 10|               nie zważała na jego łzy i, potoknąwszy byle jako naczynie,
1868 10|        Zbudzony mąż okrył ją kożuchem i dreszcze powoli przeszły.
1869 10|               narzekając na ból głowy i krzyża. Mimo to krzątała
1870 10|        zmiarkował, że jest niedobrze, i zesmutniał.~Ku wieczorowi
1871 10|       zatrzeszczały na gościńcu sanie i stanęły u ich wrót. Po chwili
1872 10|              Ślimak patrząc mu w oczy i -pobladł, choć nie wiedział
1873 10|         zaciśniętą pięścią. - Owczarz i dziecko zmarźli na śmierć...~
1874 10|              się na Josela, ale opadł i oparł się o ścianę. Gorąco
1875 10|         jarach, z tamtej strony kolei i nawet niedaleko gminy. A
1876 10|           Szynkarz wzruszył ramionami i cofając się do drzwi odparł:~-
1877 10|              ale... Pan Bóg... Wy już i w Boga nie wierzycie, Ślimaku?... -
1878 10|                  spytał Żyd zza progu i od ognia na kominie błysnęły
1879 10|            potrącił się o coś w sieni i wyszedł na podwórek. Ślimak
1880 10|          usłyszał, jak siadł do sanek i krzyknął: "wio!" -na konia.
1881 10|           krzyknął: "wio!" -na konia. I jeszcze słyszał, jak sanki
1882 10|          sanki skrzypiały coraz dalej i dalej, aż do mostu.~Otrząsnął
1883 10|      Otrząsnął się, spojrzał po izbie i z drugiego kąta zobaczył
1884 10|         powtarzał w kościele co roku. I zdawało mu się, że słyszy
1885 10|             jego zmęczony ze starości i jękliwy głos wołający: "
1886 10|             wieczny, zgotowany diabłu i sługom jego..."~- Łże Żyd,
1887 10|              że go przechodzi mrowie. I powiedziawszy to, byłby
1888 10|               z dzieckiem, oboje żywi i zdrowi. Był tak pewny, iż
1889 10|             krowom rzucił garść siana i gdy zapadł mrok, spać się
1890 10|            się bezczelności szynkarza i usiłując odgadnąć: po co
1891 10|         odwiozę.~Jędrek nieco pobladł i milcząc zaczął odziewać
1892 10|            odziewać się w półkożuszek i nową sukmanę.~- Dużo mu
1893 10|              sołtys. Ślimak westchnął i począł wydobywać rubla z
1894 10|          między jary. Upił się czy co i nieborak zginął bez własne
1895 10|        głupstwo.~Jędrek już był gotów i żegnając się z rodzicami
1896 10|         oczach. Ścisnął syna za głowę i dał mu rubla na wszelki
1897 10|         przecie Jędrek jedzie do sądu i do haryśtu... -reflektował
1898 10|              reflektował ją mąż.~- To i co - odparła patrząc błędnymi
1899 10|            Ino mnie trochę głowa boli i we wnętrzu pali, i... sił
1900 10|               boli i we wnętrzu pali, i... sił jakoś nie mam...~
1901 10|     powiedziawszy odeszła do alkierza i legła na łóżku. Jędrek z
1902 10|           Owczarz z dzieckiem na ręku i uparcie patrzy mu w oczy.~
1903 10|              nawet dojrzeć niepodobna i widać tylko kraj jego sukmany,
1904 10|             kraj jego sukmany, a może i tego nie...~Myśl o Owczarzu
1905 10|              w stawach zatrzeszczało, i wziął się do mycia kuchennych
1906 10|          dawać?~Uwaga ta orzeźwiła go i zaczął kręcić się około
1907 10|              Świniom wyniósł kartofli i pomyj, dla krów zdjął paszę
1908 10|               mu się, iż odmłodniał - i nabrał otuchy. I byłoby
1909 10|         odmłodniał - i nabrał otuchy. I byłoby mu nawet całkiem
1910 10|             raźno pomimo choroby żony i wzięcia do sądu Jędrka,
1911 10|              zaczęły biegać po powale i gryźć. Im robiło się ciemniej,
1912 10|              wyraźniej słyszał drżący i płaczliwy głos wikarego,
1913 10|             wieczny, zgotowany diabłu i sługom jego..."~- Hycle
1914 10|        usiłując zapomnieć o Owczarzu. I ustawiwszy rękę naprzeciw
1915 10|         Hermana - to sześć... Owczarz i sierota - to osiem... Osiem
1916 10|               musiała, bom zbiedniał, i jeszcze mi żona choruje
1917 10|          chwycił się oburącz za włosy i zaczął drżeć jak dziecko
1918 10|         dopiero, po tym rachunku osób i stworzeń, których mu zabrakło
1919 10|        zabrakło w domu, Ślimak poznał i uląkł się niemieckiej potęgi...
1920 10|          szczęście, całą pracę życia. I żeby choć sami kradli albo
1921 10|              wydobywa się z cegielni, i suszy zioła, tak ich kolonie
1922 10|           nieszczęściem, gubiąc ludzi i stworzenia. Co wreszcie
1923 10|            się, albo nawet kradną?...~I dopiero dziś, pierwszy raz,
1924 10|               mu się tak wstrętną, że i od niej chciał się uwolnić.
1925 10|              uderzyła go cisza w domu i w szumie wiatru, ciągnącego
1926 10|          kroki. Chłop wyprostował się i czekał. "Jędrek?... - przemknęło
1927 10|           drzwi w sieni, zamknęły się i jakaś, widocznie cudza,
1928 10|            Niech będzie pochwalony...~I poczęła rozcierać zziębnięte
1929 10|         wyobrażenia Owczarza, sieroty i Zośki; patrzył na nią jak
1930 10|             pieniędzy na darmozjadów.~I zobaczywszy pełne garnki
1931 10|             tego lata - szepnął chłop i zmartwiał na myśl, że Zośka
1932 10|            Zośka zapyta go o Owczarza i córkę.~Ale ona jadła ze
1933 10|               jeść głęboko odetchnęła i uderzyła ręką w kolano tak
1934 10|               w kolano tak wesoło, że i Ślimak nabrał otuchy. Nagle
1935 10|              wie - po co tu przyszła?~I gdy tak myślał, trwożąc
1936 10|              izbę znowu zaległa cisza i chłop znowu usłyszał głos
1937 10|               jest, ani kiedy uderzy. I znowu przyszły mu do myśli
1938 10|               No, a jeżeli śmierć, to i cóż?"~Ogień dogasał, Zośka
1939 10|            dogasał, Zośka umyła miskę i w łachmanach legła spać
1940 10|             się; usiadł w nogach żony i postanowił czuwać bodaj
1941 10|            nie wiedział. Nie wiedział i o tym, że ten dziwny stan
1942 10|               przybycia cień Owczarza i sieroty blednął mu w wyobraźni.
1943 10|            przypominali mu się Niemcy i towarzysząca im siła nieszczęścia.~-
1944 10|              Konie - śtyry... Owczarz i dziecko - to sześć... Magda -
1945 10|               Jędrek - osiem... Burek i kobieta - dziesięć... Tyle
1946 10|          widać zmarniejemy wszyscy...~I tak rachując czuł, że mu
1947 10|              inny od starego: posępny i mściwy. "Co ty sobie myślisz -
1948 10|              zmarzł, bo zmarznąć może i pijak, ale żeś mnie z domu
1949 10|            sprawa nie ujdzie ci darmo i święty Boże nie pomoże..."~"
1950 10|              może prędzej się ulituje i nie będzie mnie trapił po
1951 10|           żona poruszyła się na łóżku i Ślimak ocknął się. Otworzył
1952 10|           Świta?..." - pomyślał chłop i machinalnie powstał z łóżka.
1953 10|             nie mówiłem!... - zawołał i pędem wybiegł na podwórko.
1954 10|             do alkierza, targnął żonę i zawołał:~- Wstawaj, Jagna!...
1955 10|          kożuchem.~Ślimak schwycił ją i potknąwszy się o dwa progi
1956 10|            Potem wyniósł jej odzienie i pościel, wybił drzwi do
1957 10|        pościel, wybił drzwi do komory i wyciągnął skrzynię, gdzie
1958 10|           woreczki z leguminą, stołki i naczynia kuchenne. Zmęczył
1959 10|            pokazywać się w izbach dym i ogień. Wtedy dopiero Ślimak
1960 10|             Nagle spojrzał na stodołę i - skamieniał. Z wnętrza
1961 10|               wydobywać się płomienie i lizać śnieg na dachu. Obok
1962 10|            Zośka wygrażając pięściami i krzycząc na całe gardło:~-
1963 10|             ona!...~Pobiegła ku jarom i wdrapawszy się na wzgórze,
1964 10|            przy blasku ognia tańcować i klaskać w ręce.~- Pali się!...
1965 10|              szopy, usiadł na kłodzie i zasłonił twarz rękoma. Nie
1966 10|            boskiej za śmierć Owczarza i znajdy.~- Wszyscy zmarniejemy! -
1967 10|        Ślimakowi w szopie było gorąco i śnieg zaczął tajać na podwórku,
1968 10|              Hamera doleciał go krzyk i tętent. To Niemcy biegli
1969 10|              baby, dzieci, z wiadrami i bosakami, przytoczyli nawet
1970 10|      przytoczyli nawet ręczną sikawkę i uszykowawszy się we dwie
1971 10|              rozrywać ściany budynków i zalewać pożar. Szli w ogień
1972 10|             jak na tańce, śmiejąc się i wyprzedzając; odważniejsi
1973 10|         zajęte części stodoły, a baby i dzieci znosiły wodę z rzeki,~
1974 10|           chwili.~Chłop spuścił głowę i milczał.~Pomimo silnego
1975 10|           inni otoczyli kołem Ślimaka i jego chorą żonę.~- Gdzież
1976 10|               do tej ostatniej opinii i kazał chorą przenieść w
1977 10|            wynagrodzi - odparł Ślimak i schyliwszy się objął go
1978 10|             Bredzi!... ma gorączkę...~I uścisnąwszy Ślimakowi rękę
1979 10|        przywieźli słomę, bułkę chleba i butelkę mleka, a Ślimak
1980 10|           ręce, a on chodził, oglądał i nasycał się goryczą bólu.
1981 10|              Tu pod szopą leży stołek i ława... Jakie one stare!...
1982 10|               na nich będąc dzieckiem i niekiedy wyrzynał cygankiem
1983 10|              wyrzynał cygankiem karby i krzyże... o! właśnie te
1984 10|              zamku. Chłop otworzył ją i wydobył mniejszy woreczek
1985 10|          mniejszy woreczek ze srebrem i większy z bankocetlami i
1986 10|              i większy z bankocetlami i oba ukrył w rogu stajni
1987 10|         czynność wpadł znowu w apatię i znowu tułał się po dziedzińcu.
1988 10|        dymiące belki: to jego stodoła i całoroczne zbiory! A tam
1989 10|           nawet zaczęły szarpać wrony i spod żółtych kudłów wyglądają
1990 10|          komin. "Jaka ta chałupa mała i jaki wysoki komin!..." -
1991 10|         pomyślał Ślimak.~Odwrócił się i wszedł na wzgórze, tknięty
1992 10|         jednej żywej istoty, tylko tu i owdzie spomiędzy drzew błyskały
1993 10|             do siebie.~Zmęczony umysł i podniecona fantazja sprawiały,
1994 10|          jawie. Oto znowu jest wiosna i Ślimak bronuje owies. Przed
1995 10|              poczuł swąd pogorzeliska i nagle wszystko mu obmierzło.
1996 10|          nagle wszystko mu obmierzło. I ta rzeka zamarznięta, w
1997 10|             nie przejrzy się Stasiek, i te wzgórza pokryte śniegiem,
1998 10|             wzgórza pokryte śniegiem, i ta chałupa ciasna, pusta,
1999 10|       Wszystko mu obmierzło, wszystko i - pierwszy raz w życiu zapragnął
2000 10|            tyle samo wezmę od Niemców i kupię inny grunt. Mam się