Rozdzial

1001 7 |                  głosem chłopiec trzęsąc się i płacząc. Wtem pobladł,
1002 7 |                 kościele płacze i śmieje się podczas każdej procesji.
1003 7 |                taborem, Stasiek uspokoił się i zasnął.~Jędrek przebywając
1004 7 |                 przebywając rzekę skąpał się w wodzie do pasa, przemoczył
1005 7 |               rękawy od koszuli, unurzał się w nadbrzeżnym piasku, lecz
1006 7 |               pewna różnica w zachowaniu się Niemców. Śpiewało i chodziło
1007 7 |          chodziło wzdłuż pola, potykając się na nierównym gruncie, kilku
1008 7 |             gromadami na wzgórzu śmiejąc się głośno, popychając się i
1009 7 |           śmiejąc się głośno, popychając się i paląc fajki. Raz nawet
1010 7 |              nawet z ich winy zatrzymała się procesja. Gdy bowiem Wilhelm
1011 7 |                   hura!". Stary Hamer aż się obejrzał, a chorowity bakałarz
1012 7 |                  wolna procesja zbliżyła się do Jędrka o tyle, że już
1013 7 |              postać obrazów i zdawało mu się, że nad kępą młodej trawy
1014 7 |               płaczącą wierzbę.~Wpatrzył się lepiej w gromadę i poznał,
1015 7 |                melodia najlepiej godziła się z pieśnią Niemców.~Jak długo
1016 7 |             stracił przytomność i taczal się między Niemcami niby zabłocona
1017 7 |               córki bakałarza i -ocknęła się w nim dzika energia. Kopnął
1018 7 |                  gdy wkoło niego zrobiło się trochę miejsca, stanął z
1019 7 |            pięściami upatrując, gdzie by się rzucić dla utorowania sobie
1020 7 |              krzyk. Jedni hucznie śmieli się z chłopaka popijając piwo,
1021 7 |                 Hamer, przypatrzywszy mu się lepiej, zapytał:~- No, ale
1022 7 |                   odparł Jędrek, któremu się już na płacz zbierało.~Niemcy
1023 7 |                   Przyleciałem popatrzyć się na wasze nabożeństwo, ale
1024 7 |              Nagle umilkł i zaczerwienił się widząc utkwione w siebie
1025 7 |               szklankę piwa i zbliżywszy się podała ją chłopcu.~- Przemokłeś -
1026 7 |              Przemokłeś - rzekła - napij się.~- Nie chcę!... - odparł
1027 7 |                    odparł Jędrek i znowu się zawstydził. Zdawało mu się,
1028 7 |               się zawstydził. Zdawało mu się, że tak pięknej pani nie
1029 7 |                 przez wodę.~- Więc napij się - nalegała podając mu szklankę
1030 7 |           szklankę z piwem.~- Kiej upiję się... - odparł chłopak.~Wreszcie
1031 7 |                 śniadą twarz i znowu tak się zaczerwienił, że dziewczynie
1032 7 |            ustach.~W tej chwili odezwały się skrzypce i basetla. Do córki
1033 7 |                  córki bakałarza zbliżył się w ciężkich podskokach Wilhelm
1034 7 |                  oczyma.~Chłopcu zrobiło się coś dziwnego. Straszny gniew
1035 7 |                  do głowy. Chciał rzucić się na Wilhelma Hamera i poszarpać
1036 7 |               znowu myślał, że rozpłacze się na cały głos. Nagle odwrócił
1037 7 |                cały głos. Nagle odwrócił się, ażeby odejść.~- Idziesz? -
1038 7 |              bakałarz.~- Jużci.~- Pokłoń się ode mnie ojcu.~- A ode mnie
1039 7 |                   dziedzic!... - zaśmiał się Hamer. - My tu dziedzice,
1040 7 |                Jędrek odszedł. Zbliżając się do drogi zobaczył chłopa,
1041 7 |                za krzakiem, przypatrywał się zabawie Niemców. Był to
1042 7 |                ino diabeł, kiej bratacie się z Niemcami.~- Bo kto się
1043 7 |                 się z Niemcami.~- Bo kto się z nimi brata? - odparł zdziwiony
1044 7 |                  Jędrek.~Chłopu iskrzyły się oczy i drżała sucha skóra
1045 7 |                skóra na twarzy.~- Nie wy się bratacie? - mówił wytrząsając
1046 7 |              twój ojciec i matka modlili się na górze za jedno ze Szwabami?
1047 7 |             jedno ze Szwabami? Do diabła się modlili... Już was Bóg skarał,
1048 7 |                  psie wiary!...~Odwrócił się i poszedł do wsi przeklinając
1049 7 |                 Ślimaków. Jędrek zawlókł się do domu, zdziwiony i smutny.
1050 7 |             czapce jak bydle, kiej modlą się, choć i Szwaby?~- Zawdy
1051 7 |                skończył. Jędrek pokręcił się po chałupie, lecz że było
1052 7 |                  mu ciasno; więc wymknął się między jary. Chodził tam
1053 7 |                  drogi. Czasem wdrapywał się na wzgórza, skąd było widać
1054 7 |                  wąwozy albo przedzierał się przez cierniste krzaki.~
1055 8 |                  jeszcze Ślimak nie czul się tak zadowolonym jak tej
1056 8 |                  do skrzyni, i napatrzył się nowych rzeczy.~Dawniej dzień
1057 8 |                   Dawniej dzień wlókł mu się ciężko. Ledwie zmęczony
1058 8 |              zmęczony pracą chłop rzucił się na pościel i zasnął twardo
1059 8 |           zdziwiony - przecie dopiero co się układłem." Mimo to zbierał
1060 8 |            których każda osobno trzymała się pościeli, na miły Bóg nie
1061 8 |       trzeszczało, i rad nierad podnosił się.~Było mu tak ciężko, że
1062 8 |               pili: "Wstawajże... umyjże się!... ogarnij się... bo spóźnisz
1063 8 |                   umyjże się!... ogarnij się... bo spóźnisz się i wytrącą
1064 8 |               ogarnij się... bo spóźnisz się i wytrącą ci z zapłaty..."~
1065 8 |                zapłaty..."~Więc ogarniał się, wyprowadzał ze stajenki
1066 8 |                 jak on zmęczone, i wlókł się na robotę do dworu albo
1067 8 |              zostanę w domu!..." Ale bał się żony, wreszcie i żal mu
1068 8 |                   dzisiaj Ślimak wysypia się, ile chce. Czasem żona z
1069 8 |             Żydki z miasteczka rozsypały się wzdłuż budującej się kolei,
1070 8 |           rozsypały się wzdłuż budującej się kolei, a do dworu także
1071 8 |             roboty. Palił fajkę, wałęsał się między budynkami albo oglądał
1072 8 |                 wejść na wzgórze, ukłaść się pod sosną i patrzyć na wyrastające
1073 8 |                  Do końca maja Hamer już się całkowicie pobudował, a
1074 8 |                  szopach dachy pochylają się w cztery strony, u Niemców
1075 8 |                gospodarskim przypatrywał się Ślimak spod swojej sosny,
1076 8 |                  że kiedyś i on zabuduje się w podobny sposób, tylko
1077 8 |               Chciał gdzieś iść i zabrać się do jakiejkolwiek roboty,
1078 8 |                że nie da sobie rady, jak się wezmą do niego Niemcy, którzy
1079 8 |        rozpierzchnięte myśli i uspokajał się. Patrzy przecie na Niemców
1080 8 |                 nie zbytkują, tylko uczą się w domu Hamera, gdzie osiadł
1081 8 |                wianek grzybów - i ten im się przydał, i za niego zapłacili.~
1082 8 |            trzeba było dobrze namordować się cały rok.~Wprawdzie żona
1083 8 |                 nas nie kupią.~- Zobaczy się, jak będzie - odpowiadał
1084 8 |              budują, byle tylko zbliżyli się w tę stronę. Robił nawet
1085 8 |              Niemcy już mniej wypytywali się o masło, kazał je żonie
1086 8 |               składać i solić.~- Nie bój się - mówił - wszystko rozkupią
1087 8 |                niego drwiąco i uśmiechał się'.~"Zły na mnie, kondel! -
1088 8 |                     myślał Ślimak. - Boi się, że mu uszczypnę zarobku."~
1089 8 |                   ale z Niemcami umiecie się nawet modlić. Zobaczymy,
1090 8 |                znowu krąg sadła.~Włócząc się tak po okolicy (bo w swojej
1091 8 |                chłopów i gospodyń, czemu się tak drożą? -odpowiadali:~-
1092 8 |                  i płaci bez targu. A co się dla nich miele mąki we młynie!...
1093 8 |              operacje Ślimaka i bratanie się z Niemcami ogromnie nie
1094 8 |           Niemcami ogromnie nie podobały się chłopom z jego wsi. Nawet
1095 8 |                  to gadają u nas, żeście się całkiem wykrzcili na Szwaba...
1096 8 |                   że Ślimak nie modliłby się tak gorąco, gdyby na nim
1097 8 |               śledzić okolicę. Przekonał się, że istotnie z każdej kolonii
1098 8 |                 ku wieczorowi powiększył się, na drugi dzień wyglądał
1099 8 |         stopniowo rósł, a w końcu zrobił się jakby żółty pasek, zbliżający
1100 8 |                  żółty pasek, zbliżający się do Białki. Jednocześnie
1101 8 |                  Jednocześnie dowiedział się od Jędrka, że wracające
1102 8 |                 i gliną.~- A nie pytałeś się, gdzie oni jeżdżą? - spytał
1103 8 |                  bywają. To pewnie kolej się już buduje, ani wątpić.~-
1104 8 |                   którzy chcieli wynająć się do ręcznej roboty, ale tylko
1105 8 |                gliny, na których uwijała się ze setka ludzi nietutejszych.
1106 8 |                  Ślimaka.~- Przyjechałem się zapytać - odparł zakłopotany
1107 8 |             czapkę w ręku - przyjechałem się zapytać, może panowie potrzebują
1108 8 |                Nagle Ślimak kłaniając mu się do ziemi zapytał znowu:~-
1109 8 |               zapytał znowu:~- Dopraszam się też łaski, a furmanką bym
1110 8 |              zarobił?...~Żydkowi podobał się ten objaw pokory.~- Jedź,
1111 8 |                 cię wezmą.~Chłop ukłonił się jeszcze niżej, siadł na
1112 8 |                 drogi przez wąwozy dobił się do innego miejsca plantu,
1113 8 |                go i oni, bo wnet znalazł się przy nim i Fryc Hamer. Wyglądał
1114 8 |                  jakby dozorca.~- Skądeś się tu wziął? - zapytał gniewnie.~-
1115 8 |             zapytał gniewnie.~- Chciałem się i ja wynająć do roboty.
1116 8 |             Widząc zaś, że Ślimak ogląda się i czeka, poszedł do pisarza
1117 8 |             prędzej odjechał. Zdawało mu się, że obraził jakąś wysoką
1118 8 |                 robotę, do której wzięli się Niemcy?..."~Z godzinę błądził
1119 8 |             jarach, nim w końcu wydostał się na otwarte pole. Spojrzał
1120 8 |                  chłopy do roboty i nikt się na nich nie gniewał?" -
1121 8 |            prędko, że mu nawet rozejrzeć się nie dali?~Później przypomniał
1122 8 |                 pisarzem i zrozumiał, co się dzieje. Oto wygnali go za
1123 8 |              ażeby Ślimak nie dowiedział się o korzystnej robocie.~-
1124 8 |            wstręt do Niemców. Nie dziwił się, że są chciwi na zarobek,
1125 8 |                 dostał. Następnie wybrał się do kolonii Hamera.~Zbliżając
1126 8 |                kolonii Hamera.~Zbliżając się do nowego folwarczku dojrzał
1127 8 |              zaognionych twarzy domyślił się Ślimak, że rozmawiają o
1128 8 |             bardzo żwawo, a kto wie, czy się nie kłócą.~Hamer także poznał
1129 8 |                  nim spotkania: odwrócił się bowiem tyłem do drogi i
1130 8 |              wracać z niczym. Więc wahał się. Co trochę postąpił naprzód,
1131 8 |             postąpił naprzód, to opierał się o plot i niby patrzył, co
1132 8 |               ten sposób z wolna zbliżył się do domu Hamera, ale już
1133 8 |                  było otwarte i rozlegał się szmer podobny do brzęczenia
1134 8 |                Pośrodku izby przechadzał się chorowity bakałarz z linią
1135 8 |             mocniej, a na środku ukazała się córka bakałarza z książką,
1136 8 |              stąpanie i kaszel. Odwrócił się: za nim stał bakałarz.~-
1137 8 |          Przyszliście zobaczyć, jak uczą się nasze dzieci? - rzekł bakałarz
1138 8 |               Treskow i Fabrycjusz kłócą się z Hamerem, że ich odsunął
1139 8 |             pieniądze za grunta.~- Niech się ta swarzą między sobą i
1140 8 |                 za dwa tygodnie ożeniłby się z córką młynarza Knapa z
1141 8 |               mając nawet ochoty widzieć się z Hamerem. Dopiero dziś
1142 8 |                  mówiło mu; że zaczynają się dla niego ciężkie czasy.~
1143 8 |                 cosik koło rzyki zebrała się kupa ludu.~Ślimak zerwał
1144 8 |                 kupa ludu.~Ślimak zerwał się, przyodział i pędem pobiegł
1145 8 |                   Z kwadrans przedzierał się przez krzaki porastające
1146 8 |              wywozy i góry, nim wydostał się na równinę. Tu, nad Białka,
1147 8 |               wsi. Między nimi znajdował się Wiśniewski.~Ślimak przypadł
1148 8 |                  przypadł do niego.~- Co się tu dzieje? - spytał.~- Mają
1149 8 |                   odparł Fryc odwracając się do niego tyłem.~W pobliżu
1150 8 |                starszego. Ślimak zbliżył się do niego i zdjąwszy czapkę
1151 8 |              panie, żeby Niemcy bogaciły się przy kolei, a ja nawet grosza
1152 8 |                Taki Niemiec, który liczy się na siedem włók ziemi, jeszcze
1153 8 |               włók ziemi, jeszcze łakomi się na zarobek. A ja, choć mam
1154 8 |              musimy zmarnieć, dlatego że się Niemce na nas zawzięły?
1155 8 |             tchem Ślimak coraz kłaniając się do ziemi. Starszy pan z
1156 8 |                   o co chodzi, i zwrócił się do Fryca Hamera z pytaniem:~-
1157 8 |              Ślimak wskazał dym unoszący się za jarami mówiąc, że tam
1158 8 |               gorzej, bo Fryc rozgniewał się na was.~- Pan Bóg mocniejszy
1159 8 |               odparł chłop.~-. Namyślcie się - mówił Hamer. - Zapłacę
1160 8 |                 tam tak dobrze.~Rozeszli się, obaj gniewni. Kiedy Ślimak
1161 8 |                  który smutnie uśmiechał się i kiwał głową.~Każdy z nich
1162 8 |                głową.~Każdy z nich lękał się drugiego i myślał: co też
1163 8 |                   co też on knuje i o co się tak zawziął?~Nasyp kolejowy
1164 8 |                 rosnął i z wolna posuwał się od zachodu na wschód. Za
1165 8 |              wschód. Za kilka lat toczyć się będą po nim co dzień setki
1166 8 |                 co wszystko razem nazywa się cywilizacją. Ale Ślimak
1167 8 |               pięknych dzieł wydawało mu się czymś złowrogim.~Gdy wszedł
1168 8 |               swoje wzgórze przypatrywać się robotom, widok kolejowego
1169 8 |        posępniejsze myśli. To zdawało mu się, że wał piaszczysty jest
1170 8 |                  między wałami wypełniły się: groby znikły i zostało
1171 8 |               Owczarz także przypatrywał się dziwowisku, które i jemu
1172 8 |        dziwowisku, które i jemu wydawało się buntem przeciw porządkowi
1173 8 |                  przybierze, nie zmieści się w tym otwarciu, co go dla
1174 8 |             strony wału woda może rozlać się na pola, ale nam nic nie
1175 8 |           budowali nasypy, jakby lękając się, że w razie przyboru rzeka
1176 8 |                razie wypadku. Zdawało mu się nawet, że już dzisiaj, kiedy
1177 8 |            wolnego czasu, można by wziąć się do stawiania płotów, ale -
1178 8 |                dnia na dzień i skończyło się, jak zwykle, na zamiarach.~
1179 8 |          dochodzi zboże, a ludzie gotują się do żniwa. Ślimak zebrał
1180 8 |               Lato tegoroczne odznaczyło się wielkimi upałami; pszczoły
1181 8 |                  upałami; pszczoły roiły się, zboża żółkły, wody Białki
1182 8 |              żółkły, wody Białki toczyły się płycie, niż zwykle, a przy
1183 8 |           Doświadczeni gospodarze lękali się albo długich deszczów na
1184 8 |            chciały żreć i zmęczone kryły się między budynkami szukając
1185 8 |            szukając cienia. Wiatr zrywał się, to słabnął; raz był suchy
1186 8 |               wyższych warstwach zdawały się płynąć ku zachodowi, w niższych
1187 8 |               kolejowego nasypu, zasnuła się ciężkimi chmurami, które
1188 8 |                 zupełnie czarny. Zdawało się, że w górze palą się sadze,
1189 8 |             Zdawało się, że w górze palą się sadze, które w olbrzymich
1190 8 |               olbrzymich kłębach rozlały się nad ziemią i szukają miejsca,
1191 8 |          Chwilami masa chmur rozdzierała się na pojedyncze kłęby, a wtedy
1192 8 |                  Chwilami chmura zniżała się do ziemi, a wówczas tonęły
1193 8 |               uciekających obłoków darły się strzępy i jak poszarpany
1194 8 |                 za wsią kościelną ukazał się rudy obłok, szybko lecąc
1195 8 |              gościńców i ścieżek zerwały się gęste tumany kurzawy, a
1196 8 |            tumany kurzawy, a rozwalające się po niebie chmury zaczęły
1197 8 |          zgoniono bydło, kobiety cofnęły się z ogrodów pod strzechy;
1198 8 |             zastępy chmur, które tłocząc się już na większej części nieba,
1199 8 |               zaćmiewały słońce. Zdawało się, że wobec czarnych kłębów,
1200 8 |             burzę jak kuropatwa ważącego się nad polem jastrzębia. Krzaki
1201 8 |                zaniepokojony kurz zrywał się z gościńca i krył między
1202 8 |              Młode kłosy szemrząc tuliły się do siebie, woda w rzece
1203 8 |          elektrycznością tumanów, wykluł się. jakiś ciemny zarodek siły
1204 8 |             twórczej, która rozejrzawszy się po ziemi zapragnęła naśladować
1205 8 |                skrzydło, a lew rozpłynął się w niekształtną ćmę.~Wtedy
1206 8 |                   ani nawet siły oparcia się nędznym podmuchom, że cała
1207 8 |              czarne stado wron, rozległy się złowrogie podmuchy. To władczyni
1208 8 |                  odpowiedzi coś rozdarło się od nieba do ziemi i w rzekę
1209 8 |                 posłuszne tumany rzucają się na góry i na pola: "Ha...
1210 8 |         puszczone ze smyczy wyją, tłoczą się, depczą; jedna kropla popędza
1211 8 |            kropla popędza drugą, ścigają się, wyprzedzają, nareszcie -
1212 8 |           wyprzedzają, nareszcie - łączą się w strumienie płynące od
1213 8 |            zgasło, a deszcz i grad zlały się w niszczącą masę, której
1214 8 |                  strony nasypu utworzyło się jezioro.~Po chwili wzmogła
1215 8 |               jezioro.~Po chwili wzmogła się ciemność; z rozmaitych punktów
1216 8 |            błyskawice, ulewa spotęgowała się, piorun uderzył w gościniec.
1217 8 |            podczas burzy wszyscy zebrali się w pierwszej izbie. Owczarz
1218 8 |                    Ino cię zmyje, a zara się rozweselisz...~- Niechaj
1219 8 |                     Niechaj go - odezwał się ojciec - bo on markotny.~-
1220 8 |            uderzył piorun.~- Słowo stało się ciałem... - szeptała kobieta.
1221 8 |               kobieta. Magda przeżegnała się. Owczarz przetarł oczy,
1222 8 |                  uśmiechem przysłuchiwał się łoskotowi gromu. Nagle zawołał:~-
1223 8 |            Folguje se Pan Jezus, nie bój się...~- Cicho, głupi - oburzyła
1224 8 |                  Cicho, głupi - oburzyła się matka - bo jeszcze w ciebie
1225 8 |                 Ten hycel Jędrek niczego się nie boi - mówiła udobruchana
1226 8 |                 czasu do czasu oganiając się machinalnie przed muchami.
1227 8 |             przerwy, błyskawice zapalały się we wszystkich punktach nieba.~
1228 8 |               drugi spal, a trzeci bawił się nawałnicą, był przecie taki,
1229 8 |       nadciągającą ulewę i od rana tułał się po domu niespokojny. On
1230 8 |                 jakieś narady i domyślał się złych zamiarów. On czuł
1231 8 |                uderzenie piorunu zdawało się, że trafia go w głowę i
1232 8 |                 serce.~Stasiek nie lękał się burzy, tylko od niej cierpiał,
1233 8 |                 cierpiąc rozmyślał: skąd się biorą i dlaczego tak straszne
1234 8 |                   ale wówczas zdawało mu się, że widzi błyskawice wewnątrz
1235 8 |                  do sieni, albo pokładał się na ławie. Było mu źle, wszędzie
1236 8 |            Zbolały i udręczony przytulił się do matki, lecz matka, rozgniewana,
1237 8 |                mi ta spokój! Akurat będę się z tobą bawić, kiedy obiad
1238 8 |             wszedł do alkierza i położył się na kufrze, ale piekła go
1239 8 |                   wrócił do izby i oparł się na kolanach ojca.~- Tatulu -
1240 8 |               tej chwili ojciec poprawił się na ławie, więc i on odsunął
1241 8 |         dostrzegł Burka pod ławą; wsunął się tam i choć pies był przemokły,
1242 8 |                  chłopak?... A dyć odsuń się od psa, bo cię jeszcze piorun
1243 8 |             swoim niepokojem. Zachowanie się jego zastanowiło w końcu
1244 8 |                 zamiast jeść - rozpłakał się.~- Lo Boga świętego, Stasiek,
1245 8 |                  krzyknęła matka. -Boisz się czy co?...~- Ni.~- To czegoś
1246 8 |                  rzekł:~- No, nie frasuj się, nie frasuj... Choćby -się
1247 8 |               się, nie frasuj... Choćby -się Panu Bogu spodobało zniszczyć
1248 8 |                nie pomrzemy.~A zwracając się do żony dodał:~- Widzisz,
1249 8 |              najlepszy rozum, bo frasuje się gospodarstwem.~Burza stopniowo
1250 8 |             prędko zdjął buty i podniósł się z ławy.~- Gdzie ty idziesz? -
1251 8 |              Zara trza wylać, bo dobytek się pochoruje.~- A siano?~-
1252 8 |            drugiej stronie rzeki zebrała się gromada Niemców. Dostrzegli
1253 8 |              brodząc, ostrożnie zbliżali się do głównego prądu.~W miarę
1254 8 |                  burzy Stasiek uspokajał się. Nie łupało go w głowie,
1255 8 |              Jeszcze niekiedy zdawało mu się, że grzmi; wytężał słuch...
1256 8 |            zamiast wybierać wodę, droczy się z Magdą.~- Ej, Jędrek, ustatkuj
1257 8 |                     Ej, Jędrek, ustatkuj się! - woła matka - bo jak złapię
1258 8 |            siniaków...~Ale Jędrek śmieje się jeszcze lepiej, a i w głosie
1259 8 |               głosie matki czuć, ze choć się gniewa, jest wesoła.~W serce
1260 8 |          odpowiedzi zza chałupy pokazało się słońce. Na krzakach, na
1261 8 |               czarnych kałużach odbijało się pogodne niebo.~Staśka opanowała
1262 8 |              największej wodzie, ciesząc się, że mu spod nóg wytryskują
1263 8 |                zawołał na brata.~- Ostań się tu, dopóki wody nie wylejesz! -
1264 8 |                płynące drzewo. Gdy udało się im upolować większą sztukę,
1265 8 |                  większą sztukę, śmiejąc się krzyczeli: "hura!" A gdy
1266 8 |                  blaskami słońca zdawało się, że marzy. Zapomniał, gdzie
1267 8 |              ludzkich głosów. Zdawało mu się, że zza pagórka i zza rzeki
1268 8 |             umilkł, a po chwili rozległy się krzyki:~- Bywaj!... Bywaj!...~
1269 8 |                  w rękach przysłuchiwali się pieśni Niemców. Nagła cisza
1270 8 |                kładąc szuflę - czego oni się drą!...~- I... tak im coś
1271 8 |                   a za nim kulejąc wlókł się Owczarz. Właśnie wstępował
1272 8 |                  go Jędrek pytając:~- Co się tam wyrabia?... Gdzie Stasiek?...~
1273 8 |                 na zboczu pagórka ukazał się Ślimak trzymający w objęciach
1274 8 |              rozwarte. Jędrek poślizgnąć się na błotnistym wzgórzu zabiegł
1275 8 |               swoim ramieniu i potykając się szedł do chaty.~Przed sienią
1276 8 |         przysłoniła oczy i przypatrywała się idącym.~- No, a coście tam
1277 8 |                 oprzytomnij... rozejrzyj się... nic ci nie zrobię...
1278 8 |                  rękach.~Kobieta cofnęła się.~- Co jemu jest?.. - pytała
1279 8 |                  jęknęła matka chwytając się za głowę. -Więc co go trzymasz,
1280 8 |                   Ale parobek nie ruszył się. Więc sama schwyciła chłopca
1281 8 |           wyjątkiem Magdy, która kręciła się nieprzytomna po dziedzińcu
1282 8 |             Padła na przyzbę i zwinąwszy się tak, że głową dotknęła kolan
1283 8 |                  dotknęła kolan zaniosła się od spazmatycznego płaczu
1284 8 |         zaturkotał wóz. Krótko zatrzymał się przed wrotami i pojechał
1285 8 |                 dalej. Za chatą rozległo się ciężkie stąpanie i kaszel:
1286 8 |            Ślimaka. A nie mogąc doczekać się odpowiedzi wszedł do izby.~-
1287 8 |                 mu lepiej, a chłopak jak się nie ruchał, tak i nie rucha.
1288 8 |                matce. Posłuszna, cofnęła się na środek izby i z otwartymi
1289 8 |                  okienko; ale wnet cofał się nie mogąc patrzeć na blade
1290 8 |              oddech. Ślimak przypatrywał się zza okna, osłupiały Jędrek
1291 8 |            zerwała chustkę i schwyciwszy się rękoma za włosy poczęła
1292 8 |                 wydała!... A po cóżeś ty się urodził?... Dziecko jak
1293 8 |            chorób wytrzymał i patrzajcie się... utonął!... Dopiero co
1294 8 |              żadnego ratunku!...~Osunęła się po ścianie na kolana i klęcząc
1295 8 |                 słuchał, czy nie odezwie się serce. Ale chłopak nie dał
1296 8 |              dziecka płachtą, przeżegnał się, wyszeptał pacierz i - opuscił
1297 8 |            opuscił chatę. Za nim wysunął się milczący Owczarz.~Na podwórzu
1298 8 |                 brakło.~- Nie gniewajcie się, panie - rzekł. - Wy dobry
1299 8 |                      Czy nie odżegnywamy się szatana i spraw jego jak
1300 8 |                 cóż on utonął?...~- Mógł się pośliznąć. Czy ja wiem?~-
1301 8 |                  od zimy chory - odezwał się parobek.~- Hę? - spytał
1302 8 |                bywało, ze sto kroków, to się męczył i zara gadał: "Maćku,
1303 8 |                wleciał na górę i zmęczył się...~- Niceś o tym nie mówił? -
1304 8 |                  na mnie wsiadła: "Co ty się znasz?... Całe życie chodziłeś
1305 8 |             wywołał z izby żonę. Ukazała się po chwili na progu.~- Czego? -
1306 8 |          chorował? Nie mógł latać, a jak się zmęczył, to go dusiło i
1307 8 |                   Jużci nie wywinąłby on się od śmierci - rzekła szlochając -
1308 8 |                izbie jak nieswój i tulił się do wszystkich... O, żeby
1309 8 |                 Szłabym za nim, gdzie by się ino ruszył...~- I w chacie
1310 8 |                 niego taki czas -odezwał się bakałarz.~- Prawda - westchnął
1311 8 |                Nawet źwirzowi nie stanie się nic bez woli boskiej - mówił
1312 8 |                  on uchodzi zdrów, kiedy się tak Bogu podoba - Ale niech
1313 8 |                    Albo i mnie - odezwał się Owczarz. - I wóz drzewa
1314 8 |                 Jak zaś nadyndzie, żebym się schował pod wielki ołtarz -
1315 8 |                  nobogatszy mocarz, żeby się zamknął w murowanym pałacu
1316 8 |            westchnął - i mówiłem: już ty się, niebożę, nie uchowasz'....
1317 8 |                dotknął strawy, rozpłakał się i uciekł między góry, a
1318 8 |               dwa trojaki na oczach, aby się zamknęły, i przed Matką
1319 8 |                 Jędrkiem i Magdą układli się pokotem na klepisku w izbie,
1320 8 |                  a Jędrek coraz podnosił się ze słomy i zaglądał do alkierza,
1321 8 |              zaglądał do alkierza, bo mu się zdawało, że Stasiek ocknął
1322 8 |               zdawało, że Stasiek ocknął się i poruszył. Ale Stasiek
1323 8 |                   Ale Stasiek nie ruszał się.~Skoro świt wziął się Ślimak
1324 8 |             ruszał się.~Skoro świt wziął się Ślimak do robienia trumienki.
1325 8 |             deski, heblował, zbijał i aż się uśmiechnął, że mu tak raźno
1326 8 |             przytrzymując trumienkę, aby się nie chwiała, nasłuchiwał:
1327 8 |                  kochany brat nie ocknie się i nie odezwie? Parę razy
1328 8 |             grudy ziemi poczęły walić mu się na trumnę.~Nawet Owczarz
1329 8 |              trumnę.~Nawet Owczarz zalał się łzami. Ślimak tylko odwrócił
1330 8 |             łzami. Ślimak tylko odwrócił się i zasłonił twarz sukmaną
1331 9 |         ścierniska, w jarach czerwieniły się krzaki, bociany ze stodół
1332 9 |               Nawet przy kolei skończyły się wielkie roboty. Nasypy wzniesiono,
1333 9 |             grabarze i mularze rozbiegli się po świecie, a zamiast nich
1334 9 |                 a zamiast nich ukazywały się lokomotywy zwożące szyny
1335 9 |               Kocieł sam bez koni toczył się na wozie i jeszcze ciągnął
1336 9 |                  ludźmi. Gdzie zatrzymał się, tam ludzie zeskakiwali
1337 9 |            Owczarz co dzień przypatrywał się tym praktykom i rzekł raz
1338 9 |           gwizdnął przeraźliwie i ruszył się w tył razem z wozami bez
1339 9 |                  że ono samo chodzi, ale się też i wlecze jak stara Sobieska -
1340 9 |               stara Sobieska - pocieszał się Owczarz. W sercu jednak
1341 9 |              wróżył, bo wraz z ukazaniem się pierwszej lokomotywy zaczęły
1342 9 |             pierwszej lokomotywy zaczęły się w okolicy nie znane dawniej
1343 9 |          kradzieże.~Od garnków suszących się na płocie i zapasowych kół
1344 9 |                   Paszy dla bydła trudno się było dokupić; za to o zboże
1345 9 |              dokupić; za to o zboże nikt się u niego nie pytał, parę
1346 9 |                parę fasek masła starzało się w lochu nie sprzedanych,
1347 9 |                   bo i na to nie trafiał się kupiec. Cały handel wiejski
1348 9 |             masło? czy nigdy nie skończą się złodziejstwa? A tymczasem,
1349 9 |                  kradli, gdzie tylko kto się nie upilnował albo przy
1350 9 |              Ślimakowa.~- Iii... Jakosik się to wyrówna - odpowiadał
1351 9 |                 za wiele i spostrzegłszy się otarła oczy fartuchem. To
1352 9 |                 rzadziej jednak trafiały się te wypadki.~Jędrek najmocniej
1353 9 |                 nie było roboty, wałęsał się po polach. Wałęsając się
1354 9 |                 się po polach. Wałęsając się zachodził czasem na kolonię,
1355 9 |            chłopak bąkał, niekiedy myląc się naumyślnie, aby go poprawiała,
1356 9 |               liter, aby ona pochyliwszy się nad książką dotknęła go
1357 9 |                jak Jędrek zacznie modlić się z książki, a doda dziesięć,
1358 9 |          dziesięć, jeżeli chłopak nauczy się pisania. Dzięki temu, gdy
1359 9 |             dzień w kolonii i albo uczył się, albo choć przez okna patrzył
1360 9 |             bakałarzównę i przysłuchiwał się jej głosowi, co trochę gniewało
1361 9 |           przeczuciem, co dzień pieściła się z krowami, i Owczarz, bo
1362 9 |            Jednej nocy bez powodu zerwał się z pościeli i usiadł na tapczanie.~-
1363 9 |                  żona.~- Oj!... Śniło mi się, że nam paszy całkiem zabrakło
1364 9 |               milczał, aż musiał odezwać się Owczarz:~- Już jak sprzedać,
1365 9 |               nieszczęsną krowę. Zdawała się być zdziwiona, że ją wyciągnęli
1366 9 |         krzyczeli wniebogłosy, zaklinali się, szarpali krowę na wszystkie
1367 9 |            strony, a w końcu pokłóciwszy się między sobą dali osiemnaście
1368 9 |                pobladł, a w końcu oparła się wszystkimi nogami o ziemię
1369 9 |                oczyma, w których malował się żal i przestrach.~W izbie
1370 9 |         dziedziniec, a Ślimakowi zdawało się, że zapienione i zadyszane
1371 9 |                 sprawiedliwie. Ujmijcież się teraz za mną w takim nieszczęściu!...
1372 9 |               jej nie uratuje, obejrzała się ostatni raz po dziedzińcu
1373 9 |               stronę miasteczka, wywlókł się za nią Ślimak. Szedł z daleka,
1374 9 |        karmicielko i dobrodziejko, żebym się nie bał o nieszczęście dla
1375 9 |                 Bóg miłosierny zagniewał się na nas i po jednemu wysyła
1376 9 |                nie dowierzając, oglądała się za siebie, na dom. Wtedy
1377 9 |               znowu szedł za nią i wahał się w duszy: czyby nie oddać
1378 9 |              patrzył w wodę. Ot, zepsuło się coś w zagrodzie!... Roboty
1379 9 |                czy co?... Mnie na smutek się zbiera, że z waszej łaski
1380 9 |             trupem padł u progu, żeby mi się przyszło wyprowadzać z chałupy,
1381 9 |                 was, Niemcy, wyprowadzić się z miejsca to nic, bo wy
1382 9 |              kościół, to ślepnę i trwożę się, bo wkoło mnie wszystko
1383 9 |                 co z chłopakiem, żeby mi się przyszło stąd ruszyć? A
1384 9 |                 do naszych grobów, kiedy się wyprowadzasz gdzieści na
1385 9 |              zgubił. Przez ciebie syn mi się marnuje, pieniędzy nie mam
1386 9 |              Verfluchter!...~- Gniwajcie się, nie gniwajcie się, a ja
1387 9 |             Gniwajcie się, nie gniwajcie się, a ja gruntu nie sprzedam.~-
1388 9 |              wysiedzisz... I odwróciwszy się szedł ku domowi.~- A chłopak
1389 9 |                  A chłopak twój niech mi się nie włóczy na kolonię -
1390 9 |                  mu powietrza - irytował się Hamer. - Ojciec głupi, niech
1391 9 |               syn będzie głupi.~Rozeszli się. Chłop był taki zły, że
1392 9 |               sobie. Lecz zorientowawszy się, że bydlątko nie winno jego
1393 9 |                 Nowym Roku patrzyłaby ci się większa zapłata, a u nas
1394 9 |                 jaka u nas bieda: że nic się nie sprzedaje, że nie ma
1395 9 |                 Niezadługo widać skończy się u was i moje panowanie.
1396 9 |                  że tak prędko rozprzęga się ich gospodarstwo. Całe lata
1397 9 |                obie wygnać z domu.~"Albo się wezmę do stolarki, albo
1398 9 |                   albo jegomości zapytam się: co robić? albo już nie
1399 9 |                   Skąd by ją wziął? Może się to na końcu i samo odwróci.
1400 9 |                 samo odwróci. Pewnie, że się samo odwróci. Pan Bóg miłosierny
1401 9 |                bić, bije, choćbyś prosił się, krzyczał, dopóki ręki se
1402 9 |                 sobie łąkę i Staśka, bał się Niemców, ale - cóż miał
1403 9 |                Czekać cierpliwie, dopóki się samo nie odwróci.~Więc czekał.~
1404 9 |                 przy tym kominie kręciła się jakaś Magda, że w obórce
1405 9 |              Tymczasem w okolicy mnożyły się kradzieże, a Ślimak co dzień
1406 9 |              zasuwę. Wnet jednak okazało się, że albo siekiera leży za
1407 9 |                Innym razem, nasłuchawszy się o złodziejstwach, brał sukmanę
1408 9 |                 nocach, a Owczarz zrywał się po parę razy na noc i zarzuciwszy
1409 9 |           sukmanę na ramiona przechodził się po dziedzińcu.~Jednej bardzo
1410 9 |        gwałtownie ujadać. Owczarz zerwał się z barłogu i zmiarkowawszy
1411 9 |                zbudził Ślimaka. Uzbroili się obaj w drąg i siekierę,
1412 9 |                  i siekierę, i potykając się w błocie poszli za psem,
1413 9 |            Maciek. Jednocześnie rozległo się stąpanie, jakby dwu ludzi
1414 9 |                  gwałtowniej.~- Weźmiemy się do nich - spytał Maciek
1415 9 |           światło, a na gościńcu rozległ się tętent koni i krzyki:~-
1416 9 |            Owczarz, a Ślimak, wysunąwszy się za stodołę, odezwał się: ~-
1417 9 |                  się za stodołę, odezwał się: ~- Hej, wy! coście ta za
1418 9 |              szwabski stróżu!... dowiesz się, co za jedni...~- Huzia
1419 9 |              zawołał Owczarz.~I posunęli się na oślep ku jarom. Ale złodzieje
1420 9 |                 łuczywem. Wszyscy zeszli się za stodołą i przy czerwonym
1421 9 |             ukradli, choć w izbie paliło się światło.~- Śmiałe bestie! -
1422 9 |                     My myśleli - odezwał się z konia parobek Hamerów -
1423 9 |                wy kradniecie. - I począł się śmiać.~- Dobrze nam dziękujeta
1424 9 |           kierunkach, spotnial, zabłocił się, ale - nikogo nie znalazł.
1425 9 |                  Tymczasem zima ustaliła się. Na wzgórzach wyrósł kożuch
1426 9 |            krzemień, gościńce wygładziły się, gałęzie drzew okrył Pan
1427 9 |              splunął i rzekł:~- Widzi mi się, chłopak, że ci ktoś w gębę
1428 9 |                  Ojciec zaś nie śpieszył się z badaniem, bo właśnie zapchany
1429 9 |                  wyleciał z kuchni i drę się: "Co tu podpatrujesz dom,
1430 9 |                  miał zrobić? - obruszył się Jędrek. - Złapałem polano
1431 9 |                ten podlec zara ci pokład się na ziemię i puścił farbę.
1432 9 |                tym chłopakiem - odezwała się matka wysłuchawszy historii. -
1433 9 |                nogach od nich i zawdy im się wymknie.~Nałożył fajkę i
1434 9 |                bakałarzówny zachciało mu się umizgać!... Będzie się umizgał
1435 9 |                mu się umizgać!... Będzie się umizgał za kratą!... - bełkotał
1436 9 |               przewiązaną.~Ślimak trochę się zafrasował.~- Wstydzilibyśta
1437 9 |             zafrasował.~- Wstydzilibyśta się - rzekł - za takie głupstwo
1438 9 |             posiedzi w kryminale, oduczy się rozboju, chamska szyja!...~
1439 9 |                 śtraf. Ślimak zastanowił się i rzekł po chwili:~- Jużci
1440 9 |            Przecie i u nas ludzie bijali się, a żaden nie poszedł do
1441 9 |           poszedł do kryminału. Ino boję się, że Niemiec może kosztowniejszy
1442 9 |                 i wachmistrz obejrzawszy się powie wam we śtyry oczy,
1443 9 |               domu został Owczarz bawiąc się ze znajdą i doglądając garnków
1444 9 |              Burek. Pies szczekał, jakby się kto z nim drażnił. Owczarz
1445 9 |                  A czego to?~- Zmiłujcie się, gospodarzu - odparł obcy -
1446 9 |                  waszą chałupą sanie nam się zepsuły i nawet nie mogę
1447 9 |           ukradli.~Owczarz przyglądał mu się z niedowierzaniem.~- Z dalekaśta? -
1448 9 |             głową parę razy, przeciągnął się, ale w końcu, chcąc poratować
1449 9 |              dyszlu, a na saniach kuliła się baba, jeszcze lepiej opatulona
1450 9 |             flaszki.~Parobek, wymówiwszy się dla ceremonii, pociągnął
1451 9 |               oczy łzami zaszły, i wziął się do naprawy sanek. Niewiele
1452 9 |                obwarzanki, a jej mąż tak się rozczulił, że zawołał:~-
1453 9 |               bretnali, na wypadek gdyby się jeszcze raz sanie zepsuty,
1454 9 |                dziad nieboszczyk nauczył się robić go od zakonników w
1455 9 |         dziedzińcu, niedbale rozglądając się po budynkach i oganiając
1456 9 |                 po budynkach i oganiając się przed Burkiem, który wściekle
1457 9 |                 butelczynę i uśmiechając się podał ją podróżnemu; ten
1458 9 |            wypadkach.~Wreszcie pożegnali się. Obcy pobiegł do sanek,
1459 9 |      nieszczęście Ślimakowie zasiedzieli się w kościele i biedak nie
1460 9 |             otworzyć. Zjadł obiad bawiąc się przy nim dłużej niż zwykle,
1461 9 |            garnków na kominie, zieleniła się na ścianie, błyszczała pod
1462 9 |              myślał:~"Dać spokój! przyda się ono na gorsze czasy."~Krótko
1463 9 |                  Byli na górze i zdawało się, że ciemne ich sylwetki
1464 9 |              zawołom, ~Jak zawołom: "Dyć się wynoś!..." ~Aż usłyszy sam
1465 9 |             zawołasz, nie zawołasz, ~Jak się uprę, nie wydołasz.~Aż parobkowi
1466 9 |           wydołasz.~Aż parobkowi zrobiło się przyjemnie od ich wesołości
1467 9 |                 od ich wesołości i śmiał się nie z tego, że za dużo wypili,
1468 9 |             Dobiegł pędem i ciężko oparł się Owczarzowi na szyi.~- Wiesz,
1469 9 |          chłopaka uwolni... A Jasiek zna się, bo on pisał przy kancelarii
1470 9 |              bywał pod sądem. Ho! ho! on się zna...~- Jakby mnie, pary,
1471 9 |               zgromiła go matka - bo jak się kiedy naprawdę spalą, na
1472 9 |                zasiedli do jadła. Ale im się nie wiodło. Gospodyni podając
1473 9 |                    znowu przypomniała mu się pękata flaszka pod żłobem.
1474 9 |            usposobiło do snu, a unoszący się w izbie zapach wódki napełniał
1475 9 |               tęsknotą. Daremnie opędzał się przykrym myślom, które jak
1476 9 |                  Nareszcie, przewracając się z boku na bok, mimo woli
1477 9 |             coraz natarczywiej pchała mu się do ręki. Chciał mocniej
1478 9 |                 aby w mroku zobaczyć, co się z nią dzieje - szyjka dziwnego
1479 9 |             specjału.~Połknął i skrzywił się w ciemności, bo trunek był
1480 9 |             Zwyczajnie, lekarstwo.~"Było się też na co łakomić!" - pomyślał
1481 9 |              trunku, który nie odznaczał się dobrym smakiem.~Zmówił pacierz
1482 9 |              Zmówił pacierz i zrobiło mu się cieplej i spokojniej. Przypomniał
1483 9 |               oczyma. Wnet Jędrek gdzieś się podział (Owczarz nie był
1484 9 |              Ślimakową, która uśmiechała się do niego w dziwny sposób.
1485 9 |               czuje war gorący. Odwrócił się do ściany, wtem (o straszna
1486 9 |                przy nim i szepce: "Posuń się..." Posunął się tak, że
1487 9 |                    Posuń się..." Posunął się tak, że już nie ma miejsca,
1488 9 |                   który mówi: "No, posuń się..." "Gdzież ja się posunę,
1489 9 |                 posuń się..." "Gdzież ja się posunę, kiej tu ściana?" -
1490 9 |                  pyta Maciek... "Posuńże się" - szepce głos cichy a niecierpliwy
1491 9 |                  Teraz Owczarzowi wydaje się, że jego barłóg poczyna
1492 9 |                   że jego barłóg poczyna się z nim zapadać. Leci... leci...
1493 9 |                   on nie spada, on unosi się w powietrzu, lekki jak pióro,
1494 9 |               otoczyła go ciemność. Chce się poruszyć, lecz nie może.
1495 9 |                   Wreszcie - po co on ma się poruszać, kiedy mu i tak
1496 9 |               Owczarz nigdy nie chciałby się z niego obudzić. Ach...
1497 9 |             wstać, lecz tylko przewrócił się na drugi bok. Wówczas uderzenia
1498 9 |             głowę i szarpania powtórzyły się jeszcze gwałtowniej, a jakiś
1499 9 |                przytłumiony (tak zdawało się parobkowi) wciąż wołał:~-
1500 9 |               nosiła!... Maciek podniósł się i usiadł. Ale że raził go