Rozdzial

1501 9 |              pierwszej chwili zdawało mu się, że zagorzał.~Teraz został
1502 9 |             odchylił powieki i przekonał się, że bije go - Ślimak. Chłop
1503 9 |                  głąb stajni. Zdawało mu się, że w niej czegoś brak.
1504 9 |              przez całą noc nie ruszyłem się z tela... Chyba cosik mi
1505 9 |                 z tela... Chyba cosik mi się stało, bom jest chory...~
1506 9 |                 jest chory...~I zatoczył się, aż musiał uchwycić ręką
1507 9 |            skarze! - mówił Owczarz bijąc się w piersi. I rozpłakał się.~
1508 9 |                się w piersi. I rozpłakał się.~W tej chwili zza stodół
1509 9 |               stajni.~- A dyć i temu coś się stało - odparł Ślimak -
1510 9 |                zdechnie!~Jędrek obejrzał się za kamieniem chcąc rzucić
1511 9 |                  rodzice. Przypatrzywszy się lepiej parobkowi, dostrzegli
1512 9 |                 Ślimak, zamiast ulitować się, znowu wpadł w gniew.~-
1513 9 |               czym ja pijany, ale kiedym się upił, jeszcze lepiej pilnować...
1514 9 |                   jęknął Owczarz. Zsunął się z progu i upadł do nóg Ślimakowi.~-
1515 9 |              jego wzrastał. Chłop trząsł się, ściskał pięści i wołał:~-
1516 9 |                  pięści i wołał:~- Co ja się wreszcie mam frasować! Zgubiłeś
1517 9 |                  ale bez koni na oczy mi się nie pokazuj, bo moja śmierć
1518 9 |                 masz wracać bez koni, to się lepiej powieś, byłeś mi
1519 9 |                mruknął Ślimak i odwrócił się idąc do chaty~- A skrzynkę
1520 9 |                 rzekł Jędrek.~- Wypłacił się nam za nasze dobre serce! -
1521 9 |               został sam, powoli gotując się do drogi. Ubrał znajdę w
1522 9 |                 w płachtę. Sam przepasał się pasem i wyszukał na dziedzińcu
1523 9 |        wyrozumieć położenie. Nie gniewał się na Ślimaka, że go pobił
1524 9 |          gospodarz miał rację; nie lękał się, że od tej chwili nie ma
1525 9 |                  go nigdy. Nie troszczył się o przyszłość dla siebie
1526 9 |              pomagali sobie, rozweselali się w samotności, i oto dziś -
1527 9 |                 na to...~Maćkowi zdawało się, że słyszy ich rżenie. Zmiarkowały
1528 9 |                 za stodoły. Nie obejrzał się na chatę; napatrzy się,
1529 9 |          obejrzał się na chatę; napatrzy się, kiedy powróci z końmi.~
1530 9 |          osłabiony, bo w nim już ocknęła się chłopska zawziętość. Żebyście
1531 9 |                 świata; żebyście wkopali się w ziemię, on rękami wykopie
1532 9 |                pokorą będzie naprzykrzać się świętym, aż rozbiegną się
1533 9 |                się świętym, aż rozbiegną się po niebie i konie mu wydadzą.~
1534 9 |             wędrówki. Tu Kasztan potknął się, tu spłoszony Wojtek zeskoczył
1535 9 |               szlachcic nie powstydziłby się jechać w takich na polowanie...~
1536 9 |                  odciskami kopyt znalazł się Maciek niedaleko wsi, gdzie
1537 9 |           kominie. Grochowski przeciągał się i ziewał albo zaciśniętą
1538 9 |              albo zaciśniętą pięścią bił się w łeb krzywiąc się tak brzydko,
1539 9 |           pięścią bił się w łeb krzywiąc się tak brzydko, jakby mu owo
1540 9 |                godzinę szeptali. Okazało się, że Grochowski od dawna
1541 9 |               wszystkich odkryć. I konie się znajdą, niech cię o to głowa
1542 9 |               kiedy Maciek począł żegnać się odchodząc. Grochowski napomknął,
1543 9 |                 izbie, ale żona jego tak się obruszyła, iż umilknął.
1544 9 |           bałamutnie. Z początku oddalał się od gościńca, potem zbliżył
1545 9 |                  gościńca, potem zbliżył się do niego, znowu oddalał,
1546 9 |              szukał tym pilniej, lękając się, aby nie zatarło śladów.
1547 9 |                nawet nie zważał, że robi się ciemno, a śnieg sypie coraz
1548 9 |                 na krótko, bo zdawało mu się, że słyszy rżenie Kasztanka.
1549 9 |            Kasztanka. Raz nawet odezwało się coś tak głośno (może w jego
1550 9 |           wyraźniej rżało; więc wdzierał się na wzgórza, zsuwał z drugiej
1551 9 |                  drugiej strony, mocował się z zatrzymującymi go krzakami,
1552 9 |                krzakami, padał, podnosił się i szedł, wciąż szedł za
1553 9 |                 Z wielkim trudem wdrapał się na wzgórze, aby rozpoznać
1554 9 |                  wzgórza. Tu - wydało mu się zbyt spadzisto, tam było
1555 9 |                  po pas; inaczej zabiłby się razem z dzieckiem.~Przestraszona
1556 9 |             droga! - mruknął i skierował się w inny korytarz wąwozów.
1557 9 |              Wytężył ucho, bo zdawało mu się, że słyszy szmer. To krzaki
1558 9 |                głową. Tam w górze zerwał się wiatr i naganiał chmurę
1559 9 |       wierzchołkach wzgórz chłop cieszył się, że go zawiejka nie spotkała
1560 9 |                zmęczyło go, więc zbliżył się do jakiegoś urwiska i oparł
1561 9 |                 jakiegoś urwiska i oparł się plecami o glinianą ścianę.~
1562 9 |              ścianę.~Punkt ten zdawał mu się wybornym. Był trochę wzniesiony
1563 9 |               zalet tego miejsca, gdy mu się raz nogi obsunęły, poczuł
1564 9 |                    na mrozie to ino spać się nie godzi i ligać, ale siedzieć
1565 9 |                dosięgał, a nawet zdawało się, że jest trochę cieplej
1566 9 |                przyjemność. Aż uśmiechał się czując, że figlarny owad
1567 9 |               bynajmniej nie pytał: skąd się mrówki wzięły? Wiedział
1568 9 |                  nie zaspać, nie kładzie się, lecz siedzi na pieńku.~
1569 9 |                  dziedzińcu. Maciek tuli się do ściany i ściska swój
1570 9 |               szumi... Owczarz roześmiał się i pomyślał, że już teraz
1571 9 |            zdrzemnąć spokojnie. Poprawił się na siedzeniu, wtulił się
1572 9 |                 się na siedzeniu, wtulił się w kąt i obu rękoma przycisnął
1573 9 |              znużony. Potem zaraz obudzi się, bo ma coś robić; ale co?...~"
1574 9 |                chmury i na niebie ukazał się skrawek księżyca. Mdły jego
1575 9 |                   ale chłop - nie ruszył się. Wkrótce księżyc schował
1576 9 |                  Wkrótce księżyc schował się za wzgórza, nadciągnęły
1577 9 |             śniegiem, ale Maciek jeszcze się nie ruszył. Siedział we
1578 9 |                Maciek i teraz nie ruszył się. Zdawało się, że zdziwiony
1579 9 |                  nie ruszył się. Zdawało się, że zdziwiony patrzy na
1580 9 |                  na plancie kolei ukazał się dróżnik. Spostrzegł chłopa,
1581 9 |                zbiegł z nasypu i zbliżył się do siedzącego. Obszedł go
1582 9 |                 Hej! hej! ociec, czyście się upili?..." -a nareszcie,
1583 9 |                na ustach dziecka szkliła się zamarznięta ślina.~Dróżnikowi
1584 9 |             widząc, że jest sam, zwrócił się i począł pędem uciekać w
1585 9 |                 widniały wesoło ścielące się po niebie dymy tej wsi,
1586 9 |                 przed kancelarią zebrała się garść bab i chłopów, paru
1587 9 |                   który od razu domyślił się, kto to zmarzł z dzieckiem,
1588 9 |                 Słuchając ludzie żegnali się, baby jęczały, nawet Żydki
1589 9 |       sześciogroszowe cygaro i uśmiechał się. Trzymał ręce w kieszeniach
1590 9 |                dymił cygarem i uśmiechał się. Chłopi patrzyli na niego
1591 9 |        nieboraków na taki ziąb - odezwał się wójt, uważnie obejrzawszy
1592 9 |            zaszemrały baby.~- No, zeźlił się, bo mu konie ukradli - wtrącił
1593 9 |              jeden z chłopów.~- Konie mu się i tak nie wrócą, a co dwie
1594 9 |                 z bab.~- Od Niemców tego się nauczył! - dodała druga.~-
1595 9 |                 markotniej, więc odezwał się:~- I... nie tyle go ta Ślimak
1596 9 |                  wygnał, ile on sam rwał się, żeby wytropić złodziejów,
1597 9 |                  Tak będzie z każdym, co się nadto za koniarzami ugania.
1598 9 |                   że przyjdzie - upierał się Grochowski.~- Nie gadajcie
1599 9 |                  kiedy okradną - zaśmiał się Jasiek.~- Może i okradną,
1600 9 |            nieboszczyków, a wójt krzywił się, jakby pieprz gryzł. Wreszcie
1601 9 |                  gryzł. Wreszcie odezwał się wskazując na sanie:~- Trza
1602 9 |                   Jedź, stójka - zwrócił się do właściciela sani - a
1603 9 |                 Pierwszy raz zdarzyło mi się, żeby w gminie tak zamarzli...~
1604 9 |                Właściciel sani poskrobał się w głowę, ale musiał słuchać -
1605 9 |          piechotą i nie bardzo oglądając się na swoich pasażerów. Wraz
1606 9 |            opiece Owczarza Zośka dostała się do więzienia. Za co? - jej
1607 9 |        wędrówkach tych Zośka zachowywała się całkiem obojętnie. Tylko
1608 9 |                pierwszych dni troszczyła się: czy dostanie robotę? Następnie
1609 9 |                  jedno.~Niekiedy budziła się w niej tęsknota do swobody
1610 9 |               tydzień, drugi raz chciała się obwiesić na chustce, a za
1611 9 |              podkasała sukmanę, wysunęła się przed swoich dozorców i
1612 9 |            lecisz?" Wówczas zatrzymywała się i stała jak słup na gościńcu,
1613 9 |              Zośki i jej dozorców ukazał się konny strażnik, a za nim
1614 9 |                sołtys. - Zośka! -zwrócił się do konwojowanej - a dyć
1615 9 |              Owczarzem!~Zośka zbliżywszy się do sani poczęła zrazu obojętnie
1616 9 |             zrazu obojętnie przypatrywać się zwłokom. Powoli jednak spojrzenie
1617 9 |                 dziewucha!.... Patrzajta się!... Moja dziewucha, no -
1618 9 |           kiwając głowami przysłuchiwali się gadaniu Zośki. Wreszcie
1619 9 |                  Zośki. Wreszcie odezwał się sołtys:~- Trza nam w drogę,
1620 9 |         dziewucha! - zawołała Zośka rwąc się na sanki.~- Co z tego, że
1621 9 |                 krzyczeć Zośka trzymając się oburącz sani.~Konie nagle
1622 9 |                  na śnieg; ale schwyciła się płozów i sanie pociągnęły
1623 9 |                ruszyły. Chciała podnieść się i biec za dzieckiem, ale
1624 9 |                krzyczała Zośka wyrywając się dozorcom.~W miarę jednak
1625 9 |                 W miarę jednak oddalania się sani głos jej cichnął, sina
1626 9 |             przygasły.~W końcu uspokoiła się i wpadła w zwykłą apatię.
1627 9 |       odjeżdżających ucichnął, podniosła się ze śniegu i obojętna, jak
1628 9 |               obaj umilkli przysłuchując się skrzypiącemu pod nogami
1629 10|                 Wróciwszy do izby ciskał się tak, że pieniek obalił.
1630 10|               ten wlazł pod ławę i krwią się zalał.~Chłop mimo to jeszcze
1631 10|                 czekając, rychło odezwie się żona, ażeby i ją skatować.
1632 10|             milczała, niekiedy chwytając się ręką za okap komina, jakby
1633 10|               jakby jej sił brakło.~- Co się taczasz?... - mruknął chłop. -
1634 10|                  żona. Ślimak zastanowił się i przepasał rzemień.~- Cóż
1635 10|                  że kobieta ani odezwała się za ciężko pobitym Jędrkiem.
1636 10|                jedząc obiadu.~Zdawało mu się, że tu, u jego nóg, leżą
1637 10|               konie ukradli; więc rzucał się jak wściekły, aż mu drzazgi
1638 10|          wylatywały nad głowę rozsypując się po dziedzińcu.~Nareszcie
1639 10|             powtórzyła. Ciężko podniosła się z pościeli i z niemałym
1640 10|             Ślimak, z uwagą przypatrując się żonie.~- Zgrzałaś się wczoraj
1641 10|       przypatrując się żonie.~- Zgrzałaś się wczoraj w karczmie, potem
1642 10|       opryskliwie. Może nawet lepiej jej się zrobiło, bo odegrzała obiad
1643 10|             płakał, że Ślimakowi zrobiło się przykro. Matka jednak nie
1644 10|                 krzyża. Mimo to krzątała się, ale Ślimak po oczach jej
1645 10|                  chwila milczenia.~- Nic się nie pytacie?... - odezwał
1646 10|                nie pytacie?... - odezwał się Żyd.~- Co ja się mam pytać?... -
1647 10|                 odezwał się Żyd.~- Co ja się mam pytać?... - odparł Ślimak
1648 10|                  Na drugi raz nie będzie się bił. W izbie znowu zaległo
1649 10|                na niego czując, że budzi się w nim niepokój. Nareszcie
1650 10|         Nareszcie zebrawszy siły zapytał się szorstko:~- Macie jeszcze
1651 10|                  śmierć...~Ślimak uniósł się na ławie, jakby chcąc rzucić
1652 10|                ławie, jakby chcąc rzucić się na Josela, ale opadł i oparł
1653 10|                Josela, ale opadł i oparł się o ścianę. Gorąco go oblało,
1654 10|                 go oblało, potem nogi mu się zatrzęsły, a potem było
1655 10|              wypędzili...~Chłop podniósł się gniewny.~- Uu!... już tak
1656 10|               tak szczekacie, Joselu, że się kurzy za wami... Zmarzł!...
1657 10|             wzruszył ramionami i cofając się do drzwi odparł:~- Wierzcie,
1658 10|             Zamknął drzwi izby, potrącił się o coś w sieni i wyszedł
1659 10|                   aż do mostu.~Otrząsnął się, spojrzał po izbie i z drugiego
1660 10|           kościele co roku. I zdawało mu się, że słyszy jego zmęczony
1661 10|             klamkę drzwi, nagle - cofnął się. Bał się wyjrzeć na podwórko...~
1662 10|                  nagle - cofnął się. Bał się wyjrzeć na podwórko...~Powoli
1663 10|                  i gdy zapadł mrok, spać się położył. Żonę znowu porwały
1664 10|             miarą nie mogło pomieścić mu się w głowie, żeby Owczarz z
1665 10|            opowiadał o tym żonie dziwiąc się bezczelności szynkarza i
1666 10|                  milcząc zaczął odziewać się w półkożuszek i nową sukmanę.~-
1667 10|                    Ale, ale... - odezwał się. - A słyszeliśta, sołtysie,
1668 10|               gościńca między jary. Upił się czy co i nieborak zginął
1669 10|                 już był gotów i żegnając się z rodzicami kolejno obejmował
1670 10|                  Ślimakowi łzy zakręciły się w oczach. Ścisnął syna za
1671 10|                  opiece boskiej. Zdziwił się jednak bez miary widząc,
1672 10|                 mu na piersi. Zdawało mu się, że drzemie, to znowu, że
1673 10|                  oczy.~Ślimak wstrząsnął się. Nie, na tym polu nie ma
1674 10|               dokuczliwą. Chłop podniósł się z ławy, przeciągnął, aż
1675 10|           stawach zatrzeszczało, i wziął się do mycia kuchennych statków.~-
1676 10|              padnie na człowieka, a musi się nie dawać?~Uwaga ta orzeźwiła
1677 10|             orzeźwiła go i zaczął kręcić się około domu. Świniom wyniósł
1678 10|                 podobnego, że zdawało mu się, iż odmłodniał - i nabrał
1679 10|          zapadającego mroku Ślimak robił się posępniejszy.~Najbardziej
1680 10|                powale i gryźć. Im robiło się ciemniej, tym chłop widział
1681 10|             zaczął rachunek:~- Utopił mi się Stasiek, to jeden... Niemce
1682 10|                  Panie!...~Nagle chwycił się oburącz za włosy i zaczął
1683 10|                trwogi. Nigdy jeszcze tak się nie bał, nigdy, choć parę
1684 10|              domu, Ślimak poznał i uląkł się niemieckiej potęgi... Toż
1685 10|               orzą trochę szerzej, modlą się, uczą dzieci. Nawet ich
1686 10|            sąsiedztwem. Jak dym wydobywa się z cegielni, i suszy zioła,
1687 10|              wpadli w nędzę albo rozpili się, albo nawet kradną?...~I
1688 10|                   pierwszy raz, wymknęło się z ust Ślimaka desperackie
1689 10|                   Nowa ta myśl wydała mu się tak wstrętną, że i od niej
1690 10|            wstrętną, że i od niej chciał się uwolnić. Zajrzał do żony -
1691 10|                  Zajrzał do żony - zdaje się, że śpi. Dorzucił łuczywa
1692 10|               potem począł przysłuchiwać się szczurom gryzącym powałę.
1693 10|                Wtem na podwórku rozległy się kroki. Chłop wyprostował
1694 10|                 kroki. Chłop wyprostował się i czekał. "Jędrek?... -
1695 10|                  drzwi w sieni, zamknęły się i jakaś, widocznie cudza,
1696 10|               myślał chłop. Nagle cofnął się przerażony; w głowie mu
1697 10|                  przerażony; w głowie mu się zakręciło. Na progu izby
1698 10|                  wreszcie Zośka odezwała się:~- Niech będzie pochwalony...~
1699 10|               zziębnięte ręce zwróciwszy się do ognia.~Ślimakowi mieszały
1700 10|                ognia.~Ślimakowi mieszały się wyobrażenia Owczarza, sieroty
1701 10|                tamtego świata.~- Skądżeś się tu wzięła? - spytał stłumionym
1702 10|                kominie zaczęła oblizywać się jak pies.~- Chcesz jeść? -
1703 10|                  apetytem, nie wypytując się o nic więcej.~"Wie, czy
1704 10|             nabrał otuchy. Nagle spytała się:~- Przenocujeta mnie?~Chłopa
1705 10|                  gdy tak myślał, trwożąc się w sercu, izbę znowu zaległa
1706 10|             ciężar niepokoju. Zdawało mu się, że niewidzialna ręka chwyta
1707 10|                 ale nie myślał rozbierać się; usiadł w nogach żony i
1708 10|            dziwny stan jego duszy nazywa się zdenerwowaniem.~A jednak
1709 10|               natrętniej przypominali mu się Niemcy i towarzysząca im
1710 10|                  Marzył, że z niego robi się dwu ludzi. Jednym był on
1711 10|                 gość zza okna, marszcząc się - że ja ci daruję moją krzywdę?
1712 10|               chowaj głowy, nie odwracaj się, ino sam powiedz: co ja
1713 10|                  myślał Ślimak oblewając się potem. - Jużci gada prawdę,
1714 10|                 wymyśli, to może prędzej się ulituje i nie będzie mnie
1715 10|              chwili chora żona poruszyła się na łóżku i Ślimak ocknął
1716 10|                 na łóżku i Ślimak ocknął się. Otworzył oczy, ale wnet
1717 10|               blask; na szybach iskrzyły się kwiaty mrozu.~"Świta?..." -
1718 10|               światło drgało.~- Czy pali się?... - mruknął czując swąd,
1719 10|                  własnej chałupy. Paliła się część dachu od strony gościńca.
1720 10|               strzechę, ogień rozszerzał się powoli. Nawet w tej chwili
1721 10|                  Wstawaj, Jagna!... pali się izba!...~- O, daj mi ta
1722 10|                 schwycił ją i potknąwszy się o dwa progi zaniósł owiniętą
1723 10|               naczynia kuchenne. Zmęczył się, pokaleczył ręce, spotniał,
1724 10|                  powale zaczął pokazywać się w izbach dym i ogień. Wtedy
1725 10|              Wtedy dopiero Ślimak cofnął się na oświetlone podwórko ciągnąc
1726 10|             szopę, chciał jeszcze wrócić się po stół. Nagle spojrzał
1727 10|                  także poczęły wydobywać się płomienie i lizać śnieg
1728 10|           Pobiegła ku jarom i wdrapawszy się na wzgórze, poczęła przy
1729 10|                 i klaskać w ręce.~- Pali się!... pali się!... - wołała.~
1730 10|                ręce.~- Pali się!... pali się!... - wołała.~Ślimak zakręcił
1731 10|                  wołała.~Ślimak zakręcił się na miejscu jak postrzelone
1732 10|                   Już oba budynki paliły się jak słupy ogniste, aż mimo
1733 10|                 Wnet na podwórzu zaroili się parobcy, baby, dzieci, z
1734 10|            ręczną sikawkę i uszykowawszy się we dwie gromady, pod komendą
1735 10|              ogień jak na tańce, śmiejąc się i wyprzedzając; odważniejsi
1736 10|                   odważniejsi wdrapywali się z toporami na nie zajęte
1737 10|                rzeki,~Na wzgórzu ukazała się znowu Zośka.~- Zmarniejeta,
1738 10|                wzgórze, ale Zośka skryła się w jarach. Fryc Hamer zbliżył
1739 10|               jarach. Fryc Hamer zbliżył się do Ślimaka.~- Podpalili
1740 10|                  ratunku stodoła spaliła się, z chaty jednak uratowano
1741 10|                jego chorą żonę.~- Gdzież się teraz podziejecie? - zaczął
1742 10|                  znowu Fryc.~- Usadowimy się w stajni - odparł chłop.~
1743 10|               Fryc skwapliwie przyłączył się do tej ostatniej opinii
1744 10|               odparł Ślimak i schyliwszy się objął go za nogi.~Koloniści
1745 10|                  nogi.~Koloniści poczęli się rozchodzić. Fryc jedną z
1746 10|               Mimo to życzliwie pożegnał się ze Ślimakiem radząc, aby
1747 10|                 źle. Lecz gdy schyliwszy się nad chorą rzekł:~- Ona jest
1748 10|             nieprzytomna!... Fryc cofnął się zmieszany. Po chwili szepnął:~-
1749 10|                innymi na kolonię.~Zrobił się dzień, z kolonii przywieźli
1750 10|        dziedzińcu, po którym rozścielały się cuchnące dymy pogorzeliska.
1751 10|                 pogorzeliska. Splotły mu się po desperacku zwieszone
1752 10|               chodził, oglądał i nasycał się goryczą bólu. Tu pod szopą
1753 10|             znowu w apatię i znowu tułał się po dziedzińcu. Oto kupa
1754 10|                pomyślał Ślimak.~Odwrócił się i wszedł na wzgórze, tknięty
1755 10|            wróble, tam Stasiek przegląda się w rzece, a tam pański szwagier
1756 10|                 pierze bieliznę, rozlega się łoskot kijanki, w ogródku
1757 10|            której już nigdy nie przejrzy się Stasiek, i te wzgórza pokryte
1758 10|                  i kupię inny grunt. Mam się tu budować, żeby mnie zowu
1759 10|              wzgórza do stajni i położył się na słomie niedaleko żony
1760 10|          południe na progu stajni ukazał się stary Hamer, a za nim Niemka,
1761 10|                   zawołał.~Ślimak ocknął się, usiadł na słomie i przetarł
1762 10|                  w takie sprawy nie chcą się mieszać. Oni nie mają chrześcijańskiego
1763 10|             rzekł Ślimak.~Hamer zamyślił się i znowu coś majstrował przy
1764 10|             lepsze. Hamer znowu zamyślił się.~- Więc bierzecie? - spytał
1765 10|                  dziś wieczorem ugodzimy się u mnie.~- Można i dziś.~-
1766 10|                  kończył Hamer podnosząc się z progu - oni wam nie dadzą
1767 10|                 paszy krowom. Zdawało mu się, że nieme stworzenia patrzą
1768 10|                   ale co z tego? Choćbym się odbudował i konie kupił,
1769 10|                ale Ślimak jeszcze kręcił się między zgliszczami czując,
1770 10|              ziemi. Więc zaczął pobudzać się do gniewu i sam przed sobą
1771 10|                 bym chyba siedział, żeby się na mnie dorabiali złodzieje.~
1772 10|               stronę mostu nie oglądając się na zagrodę. W drodze spotkał
1773 10|                  ale minąwszy go poczęli się cicho śmiać.~- Ja bym też
1774 10|                 pogodnym niebie zapalały się gwiazdy i księżyc począł
1775 10|                  księżyc począł wynurzać się spoza lasu. Za mostem chłop
1776 10|           kolonii Hamera.~U wrót czernił się i pokaszliwał jakiś cień
1777 10|                    Ja. Cóż, zgodziliście się sprzedać grunt?~Chłop milczał.~-
1778 10|                 byście zwojowali, bo wam się nie wiedzie, a tak - przynajmniej
1779 10|              uratujecie innych.~Obejrzał się i prawił zniżonym głosem:~-
1780 10|                głosem:~- Ale potargujcie się u rejenta z Hamerami, bo
1781 10|               syna... Już tu Josel kręci się od miesiąca i Bóg wie, co
1782 10|               wie, co by było, gdybyście się nie zgodzili na sprzedaż
1783 10|               ten stary Judasz.~- Zawsze się z nimi trochę potargujcie -
1784 10|           Augustowa, a wy musicie wyspać się, bo jutro przed świtem jedziemy.~
1785 10|                  świtem jedziemy.~Cofnął się za róg domu i drzwi znowu
1786 10|              przy stajni.~Ślimak zadumał się i odparł:~- Pewnie, że moją
1787 10|            Gdzieś z głębi domu rozlegała się huczna rozmowa, przerywana
1788 10|          tapczanem, Ślimakowa zaczęła mu się przypatrywać mrużąc oczy.
1789 10|              mrużąc oczy. Nagle odezwała się schrypniętym głosem:~- To
1790 10|              przykryto. I znowu odezwała się, tym razem silniej:~- Co
1791 10|                  co ty robisz... Nie bój się!... Wszystko wiem...~- Idźcie
1792 10|                  Idźcie, bo ona niepokoi się, a to niedobrze... Idźcie...
1793 10|                  Ślimakowa. -Józek! wróć się... Cosik ci powiem... Chłop
1794 10|                 ci powiem... Chłop wahał się.~- Nie ma po co - szepnął
1795 10|          bakałarz - ona bredzi i irytuje się. Jak jej zejdziecie z oczu,
1796 10|                 koszuli, w której lśniły się złote spinki, widać było
1797 10|             coraz nowe kufle piwa.~- Jak się nazywasz, ojciec? - wesoło
1798 10|                  huknął Knap i roześmiał się. -A sprzedajesz nam twój
1799 10|              zboża nie przywoził, trącam się z tobą... Ty bądź zdrów
1800 10|                       zawołał pochylając się w stronę beczułki. - Co
1801 10|                  idziemy spać...~Ruszyli się zza stołu. Fryc popchnął
1802 10|              jest wesoło, i zaczął kiwać się w prawo i w lewo, w prawo
1803 10|             niczym; raczej przysłuchiwał się rozmowie, którą w sąsiedniej
1804 10|                  ciągu którego rozlegały się w obszernej izbie ciężkie
1805 10|                amen... amen..." - układł się na łóżku, które pod nim
1806 10|                  kuchni kaganek przyćmił się, zaskwierczał, parę razy
1807 10|             glinianej podłodze rozłożyła się tafla mdłego światła, przecięta
1808 10|                   odurzony piwem, chwiał się na prawo i na lewo, uśmiechał
1809 10|               prawo i na lewo, uśmiechał się nie wiadomo do kogo i medytował:~"
1810 10|                 na siennik i cicho śmiał się sam do siebie. Mocne piwo,
1811 10|             jasnej tafli szyb zarysowała się ludzka sylwetka. Ktoś ze
1812 10|               Chłop machinalnie podsunął się do okna. Popatrzył... wytrzeźwiał...
1813 10|                śpiący parobek przewrócił się i zaklął, ale Ślimak nie
1814 10|               mroźnym powietrzem znalazł się na dworze.~Przed domem stała
1815 10|                ty, Jagna?... Ty?... Boga się bój, co robisz? Kto cię
1816 10|               była to Ślimakowa.~- Samam się odziała, ino butów nie mogłam
1817 10|              chora, że nie wiesz, co nam się dom spalił i stodoła?...
1818 10|              mróz?~W dziedzińcu odezwały się brytany Hamera; Ślimakowa
1819 10|               Hamera; Ślimakowa zwiesiła się mężowi na ręku i nalegała
1820 10|             gospodyni... Nie chcę bratać się ze Szwabami, bo mi jegomość
1821 10|                aby jak najrychlej dostać się do sadyby. Za nimi biegły
1822 10|                 Żydom sprzedał'... To ci się już-sprzykrzyło, żeś jest
1823 10|              weszli na lód. Gdy znaleźli się na środku rzeki, Ślimakowa
1824 10|              chłopaka... Ten lód załamie się pod tobą, jak nie wyrzekniesz
1825 10|                tobą, jak nie wyrzekniesz się diabelskich myśli... Ja
1826 10|                 w gardle albo rozleje ci się krwią...~- Jezu!... - szepnął
1827 10|                     jęknął chłop. Wyrwał się jej z rąk i zatkał uszy.~-
1828 10|                 i rozłożył ręce.~- Niech się, co chce, dzieje - odparł -
1829 10|              Jego... Ślimakowa zachwiała się. Mąż pochwycił ją wpół i
1830 10|                rzekł zdziwiony, owijając się kożuchem.~- Idźta na swoją
1831 10|            ułożyć.~Parobek zaczął drapać się po kudłatej czuprynie.~Kpicie
1832 10|              Poszły!... - dodał usuwając się drugiemu parobkowi, który
1833 10|                  Wygnani mrucząc poczęli się ubierać; Ślimak wziął żonę
1834 10|               interesu proces! - odezwał się starszy parobek. - Tak nie
1835 10|          odkrzyknął im Ślimak.~Odwrócili się i odeszli w stronę kolonii
1836 10|                ze stajni i począł błąkać się po podwórku nasłuchując,
1837 10|             zaglądał do żony. Zdawało mu się, że śpi, nieco uspokojona,
1838 10|                chrapała.~Tak przewałęsał się do rana. Po wschodzie słońca
1839 10|                krowom i napoił je, a gdy się całkiem rozwidniło, wszedł
1840 10|                   wszedł do stajni chcąc się trochę przespać.~Zastanowił
1841 10|                spokój żony. Więc choć mu się oczy kleiły i huczało w
1842 10|                dotknął ust - nie ruszyła się. Umarła i już nawet ostygła~-
1843 10|                 diabli wezmą!...~Zamknął się w stajni i zgarnąwszy trochę
1844 10|                    odparł chłop. Obrócił się brzuchem do ziemi i jeszcze
1845 10|                 młynarz z Wólki pokłócił się z nimi i odjechał... Nawet
1846 10|                 nie zalała... No, ruszta się, Ślimaku!... - mówiła baba
1847 10|                   niechaj mnie - odezwał się chłop stłumionym głosem -
1848 10|           naprawdę sumienie stracił, iże się wylegujesz, kiedy twoja
1849 10|                 pogrzebu... Upamiętajcie się. Ślimaku...~- Całuj mnie!... -
1850 10|            pchnął drzwi i znowu zasłonił się kożuchem. Serce jego opanowała
1851 10|                 bez ratunku. Nie skarżył się, niczego nie żałował, a
1852 10|              trupa żony, słońce opuściło się za zachodnie pagórki; od
1853 10|                 górze na gościńcu ukazał się czarny, zgarbiony cień.
1854 10|               Joselowi, który często nim się posługiwał i licho płacił.
1855 10|               powieki i usiłował wedrzeć się pod kapotę, popstrzoną gęstymi
1856 10|                żona, stara Liba, doczeka się kiedy szczupaka-na szabas?
1857 10|                 już zgolił brodę, odział się w krótki surdut, ale nie
1858 10|                  zesłał ogień i gdzie by się podziała żona, córki, zięć,
1859 10|              Wzruszenie jego spotęgowało się, gdy usłyszał ryk krowy
1860 10|               więcej niż od roku wszyscy się na nich gniewali. Za co
1861 10|                  na nich gniewali. Za co się gniewali?... No, a za co
1862 10|                 a za co wszyscy gniewają się na niego, na starego Jojnę,
1863 10|                 do siedziby zobaczyć, co się dzieje u Ślimaka.~"Może
1864 10|                na dziedziniec, rozejrzał się i kręcąc głową, od razu
1865 10|              wołał pukając w ścianę. Bał się otworzyć drzwi, ażeby w
1866 10|              kątów.~- Kto tam? - odezwał się Ślimak.~- Ja, stary Jojna -
1867 10|               Jak to umarła?... - cofnął się Żyd. - Po co gadać takie
1868 10|                     dodał przypatrzywszy się z uwagą leżącej. - Taka
1869 10|              może być - rzekł - a jak wy się nie ruszycie, to ja dam
1870 10|              chwilę, wreszcie stuknąwszy się palcem w czoło, rzucił worek,
1871 10|            podniósł głowę i rzekł:~- Jak się ta kiedy spotkacie z Grochowskim,
1872 10|               idę.~Lecz chłop już nakrył się kożuchem i zaprzestał rozmowy.
1873 10|           odróżnić od siebie. Zdawała mu się, że to on sam, Jojna, leży
1874 10|                wszelką cenę musi wydobyć się z nieszczęścia.~Szedł więc,
1875 10|              kiedy zdesperowany zabierał się już do powrotu, nagle stanął
1876 10|             Ślimaka... Wy wiecie, że oni się spalili, Ślimakowa umarła,
1877 10|                nawet krów nie napoił. Ja się boję za to, co on zrobi
1878 10|                  Słuchaj, Żydu - odezwał się surowo chłop - ino mi gadaj
1879 10|                 Pogroził Jojnie i cofnął się między budynki. Teraz dopiero
1880 10|              fuzję. Widocznie spodziewał się złodziejów.~Widok broni
1881 10|                 świetle księżyca zdawało się Żydowi, że każdy krzak i
1882 10|            zapomniał Ślimaka i dostawszy się na gościniec poszedł do
1883 10|                czy chrzciny, żaden o nic się nie radził. Chcąc przełamać
1884 10|               nieśmiałość czasami wdawał się w rozmowę; ale wnet spostrzegał
1885 10|                 bez towarzystwa, budziły się w nim wyrzuty sumienia.~-
1886 10|               faryzeusz.~Wówczas zamykał się na klucz, klękał na gołej
1887 10|              modlitwie już... już budził się w nim duch pokory i zaparcia,
1888 10|             mruczał z rozpaczą, zrywając się z klęczków, aby wydać dyspozycję
1889 10|            wieczora, kiedy Jojna zbliżał się do plebanii, proboszcz wybierał
1890 10|             plebanii, proboszcz wybierał się z wizytą do sąsiednich dziedziców.
1891 10|               chwili wyjazdu. Tak nudził się, widząc z jednego okna dziedziniec,
1892 10|                 prawie nie mógł doczekać się wieczoru. Rachował już nie
1893 10|                  na zegarek, przekonywał się ze zdumieniem, że upłynęło
1894 10|              słońca szedł spać ubierając się do łóżka w sukienny, watowany
1895 10|               Boże miłosierny, co też mi się snuje po głowie!..."~Lecz
1896 10|           dramaty.~Cóż to za piekło kryć się przed samym sobą ze swoimi
1897 10|                  drgnął.~Przywidziało mu się, że jego sutanna dotyka
1898 10|          jedwabnej sukni.~- Jezu, zmiłuj się nade mną! - szepnął odsuwając
1899 10|                 mną! - szepnął odsuwając się od stołu. Ale jakkolwiek
1900 10|                 której prawie wyrzeźbiło się zdanie:~"Księże proboszczu,
1901 10|                   Wszedł Jojna i skłonił się do ziemi.~- Dobrze, żeś
1902 10|            posyłać do ciebie, bo zebrało się trochę garderoby do odnowienia.~-
1903 10|               mówiła, że w kuchni zepsuł się zegar...~- To ty umiesz
1904 10|          Przepraszam jegomości - ukłonił się Żyd - ale ja proszę, żeby
1905 10|                    odparł ksiądz śmiejąc się z przebiegłości Żyda.~-
1906 10|                 podaj mi futro - zwrócił się pośpiesznie do służącego
1907 10|                 sanki. Żyd znowu ukłonił się.~- Z przeproszeniem jegomości -
1908 10|               ksiądz. - Aha! od tego, co się spalił.~- Nawet nie od niego,
1909 10|                  dzień.~Proboszcz cofnął się.~- Jak to, więc nikt ze
1910 10|          Przepraszam jegomości - skłonił się Żyd - ale we wsi gadają,
1911 10|                   Przed gankiem odzywały się dzwonki sanek przypominając
1912 10|               Ach, jak to boleśnie wahać się między świetnym rautem i
1913 10|          Chrystusa i zadrżał. Zdawało mu się, że i Ukrzyżowany ma zielonawe
1914 10|              Rany Boskie! - szepnął - co się ze mną dzieje?... I to ja,
1915 10|                  obywatel, kapłan, waham się między zabawą i pocieszeniem
1916 10|             Kapłan!... Obywatel!...~Ujął się oburącz za głowę i chodził
1917 10|                 w sankach.~Sługa zdziwił się, ale spełnił rozkaz.~"Może
1918 10|              Boże, bądź miłościw..."~Bił się w piersi i wątpił o swoim
1919 11|                  proboszcz.~Chłop zerwał się z ziemi i zarzucił na ramiona
1920 11|                   nie mógł zrozumieć, co się dzieje. Chwiejnym krokiem
1921 11|                  księdza przypatrywał mu się z otwartymi ustami.~- Czego
1922 11|              kożuch, bo zimno, i pokrzep się - odparł ksiądz. Ustawił
1923 11|            butelkę miodu.~Ślimak zbliżył się do proboszcza, spojrzał
1924 11|      eleganckiego księdza.~- No, uspokój się, bracie... będzie dobrze...
1925 11|               sam jegomość ulitowaliście się nade mną... A czy ja wart
1926 11|              Świętej poszedł, to jeszcze się nie odsłużę...~Odsunął się
1927 11|               się nie odsłużę...~Odsunął się na klęczkach i bił czołem
1928 11|              uspokoić, że chłop podniósł się i wdział kożuch.~- Napij
1929 11|                 i wdział kożuch.~- Napij się - rzekł ksiądz podawszy
1930 11|                 Powiedzże mi, bracie, co się z tobą stało - zaczął ksiądz. -
1931 11|                moje nieszczęścia zaczęły się od tych czasów, jak dziedzic
1932 11|                tyki ustawiali, rozeźliła się na mnie cała wieś. Buntował
1933 11|                 Gdzież pójść - dopraszam się łaski dobrodzieja? Przecie
1934 11|                  nieumiejętny, a Żyd zna się na wszystkim i nieraz mądrze
1935 11|                 poradzi.~Ksiądz poruszył się. Chłop, podniecony miodem,
1936 11|                pana nie stało, urwały mi się dworskie zarobki i jeszczem
1937 11|             kupił? Nie wierzyłeś mu. Wam się zdaje, że panowie tylko
1938 11|                  nade mną wydziwiać, tom się tak zaląkł, żebym i za sto
1939 11|                 I tyś uwierzył?~- Czy ja się na tym rozumiem, kiedy ze
1940 11|                 a rzetelnej prawdy nikaj się człowiek nie dowie? Nowięcej
1941 11|          człowiek nie dowie? Nowięcej to się rozumieją Żydy; ale raz
1942 11|              przyjść do mnie! - obruszył się proboszcz. -Przecież u mnie
1943 11|           naczelny inżynier...~Dopraszam się łaski dobrodzieja, czym
1944 11|                 Tak mnie nachodziły, tak się przypominały, że kiedy zesłał
1945 11|               uległ i z żoną przeniosłem się do nich...~- I sprzedałeś?...~-
1946 11|                ksiądz. - Moje owce gryzą się między sobą jak wilki, Niemcy
1947 11|              wstąpię na wieś.~I podnosił się z progu. Ślimak jeszcze
1948 11|                   Jedź za most - zwrócił się proboszcz do furmana.~-
1949 11|                 nie pojedziemy? - dziwił się woźnica, taki pyzaty, jakby
1950 11|            ksiądz niecierpliwie i rzucił się na siedzeniu.~Sanie odjechały.
1951 11|             Ślimak został sam i oparłszy się na płoche jak niegdyś za
1952 11|           lepszych czasów, przysłuchiwał się milknącym dzwonkom i myślał:~"
1953 11|                    Skąd dobrodziej o nas się dowiedział? Widać, że przed
1954 11|                 i przed Panem Bogiem nic się nie skryje... Strach!...
1955 11|                  napoił, ale gdzie by mu się chciało latać po nocy stąd
1956 11|          markotno, żebym ja zaś obłapiał się z taką osobą... Ech! nawet
1957 11|                     Musiało tęgo zmienić się na świecie, kiedy taki duchowny
1958 11|               taki duchowny nie wstydził się siadać z chłopem za pan
1959 11|                jasnowidzenie i widzi, co się o pumili dzieje. Teraz mi
1960 11|               Owczarza i znajdy, już bym się niczego nie bojał.~Westchnął
1961 11|                 przed zagrodą zatrzymały się sanki proboszcza. Chłop
1962 11|               Grzyb z pomocą. Pogódźcież się i więcej nie swarzcie. A
1963 11|          dziesiątą, mruknął:~- Spóźniłem się, ale jeszcze zdążę!... I
1964 11|                   szeptał ksiądz pasując się z nagabaniami szatana.~Ślimak
1965 11|                 ciemności nie rozpłynęły się sanki. Gdy zaś w powietrzu
1966 11|                  do snu. Z wolna powlókł się do stajenki, ale - nie wszedł
1967 11|                ale - nie wszedł tam. Bał się spać obok zmarłej żony i
1968 11|              wstrząśnieniach. Marzyło mu się, że gdzieś spada, to znowu,
1969 11|                 spada, to znowu, że topi się w bardzo zimnej wodzie,
1970 11|              zimnej wodzie, to, że błąka się po okolicy, w której nigdy
1971 11|                 stajenkę usiłuje wedrzeć się do obory, już to otwierając
1972 11|                 deskę w ścianie.~Obudził się zmęczony i smutny i nawet
1973 11|                  przez chwilę zdawało mu się, że nocna wizyta proboszcza
1974 11|           zajrzał do stajenki i uspokoił się dopiero wówczas, gdy spostrzegł
1975 11|              padł na nieboszczkę i odbił się dwoma mdłymi promieniami
1976 11|                Ni, jużci ona nie ruchała się w nocy" - pomyślał chłop
1977 11|      przejeżdżające gościńcem zatrzymały się u wrót. Niebawem weszli
1978 11|           wielkim koszem. Ślimak zdumiał się zobaczywszy, że ów kosz
1979 11|               trumnę, ino wnet - odezwał się Grzyb do parobka, gdy postawili
1980 11|           Parobek odszedł, Grzyb zwrócił się do Ślimaka, ale siwa głowa
1981 11|                ale siwa głowa trzęsła mu się i niespokojnie biegały żółtawe
1982 11|              Moja wina - rzekł uderzając się w piersi. - Moja wina!...
1983 11|                 wina!... I co... jeszcze się gniewata?...~- Niechże wam
1984 11|                 odparł Ślimak i nisko mu się ukłonił.~Staremu chłopu
1985 11|                  Staremu chłopu podobała się ta pokora. Schwycił Ślimaka
1986 11|                   rzekł Ślimak schylając się do ramienia Grzybowi ~-
1987 11|         niepotrzebnie.~- I z Niemcamiśta się bratali bez potrzeby - pochwycił
1988 11|                na dom wytykać?), a wyśta się z nimi modlili za pan brat...~-
1989 11|                  około swego ucha.~- Tak się mówi, że jeden - odparł. -
1990 11|                ton - przeszło, skończyło się i nie wróci. A dobrodziej
1991 11|                  tera masz!... Wywróciły się bestie na dziesięciomorgowym
1992 11|                tym razem z góry, rozległ się tętent i skrzyp sani, które
1993 11|                   które znowu zatrzymały się obok zagrody.~- Czyby dobrodziej?... -
1994 11|              Grochowski.~Istotnie ukazał się Grochowski, który na widok
1995 11|                 tobą co, Józek? -zwrócił się do Ślimaka.~- Kobieta mi
1996 11|                  nie uwierzył. Patrzajta się!... I gdzież ona?... A m...~
1997 11|                   Potem chłopi podnieśli się, powzdychali, pochwalili
1998 11|                  wreszcie sołtys zwrócił się do Grzyba.~Ptaka wam wieżę -
1999 11|             uderzeń, krzyk i wnet ukazał się stary prowadząc za czuprynę
2000 11|                  kraść? kradem.~- Ale mu się nie udało - wtrącił Grochowski. -