Rozdzial

 501 6 |                 staje się coraz gorsza. Nie okute sanie co chwilę spadają
 502 6 |              wywróciłyby się, gdyby ich nie podpierał drżący z zimna
 503 6 |          przyjdzie, koni mu będzie żal. Nie bój się, nie płacz -szepnął
 504 6 |                będzie żal. Nie bój się, nie płacz -szepnął do sieroty. -
 505 6 |              miłosierny jest wszędzie i nie da nam zginąć. Nie płacz,
 506 6 |           wszędzie i nie da nam zginąć. Nie płacz, bo płaczem nic nie
 507 6 |               Nie płacz, bo płaczem nic nie wskórasz.~Wtem zdało mu
 508 6 |              przywidzenie, ale dzwonki, nie milknąc ani na chwilę, dźwięczały
 509 6 |                 karku!...~- Hej tam!... nie wariujcie!...~- Zatrzymaj
 510 6 |                  Jezus, Maria!~- Muzyka nie rozsypała się jeszcze?~-
 511 6 |        rozsypała się jeszcze?~- Jeszcze nie, ale się rozsypie!...~-
 512 6 |          jakiejś otchłani, której nigdy nie może opuścić.~A kulig wciąż
 513 6 |                  Ustąp, psubracie!...~- Nie ustąpi, bo konie nie uciągną...~-
 514 6 |                    Nie ustąpi, bo konie nie uciągną...~- Zepchnąć go
 515 6 |                 panowie!... Żeby w nich nie wstąpiło, sto jąłbym tu
 516 6 |             pobiegła na szczyt.~- Sanki nie przejadą tędy...~- Dlaczego
 517 6 |             przejadą tędy...~- Dlaczego nie przejadą? - wołał jakiś
 518 6 |             głos. -Antoni, ruszaj!...~- Nie dam rady, jaśnie panie...~-
 519 6 |                      Stój, hrabio!...~- Nie narażaj się pan...~- Ruszaj!...~
 520 6 |                się dobrze, bo drugi raz nie zobaczysz takich śliczności.
 521 6 |             śliczności. To ci procesja, nie bój się!... Same dziedzice
 522 6 |                 czasy, ale dziś już ich nie ma...~Pierwsza para minęła
 523 6 |                garści, ale już dziś ich nie ma.. -~Druga para rozpłynęła
 524 6 |              świętymi. Ale już dziś ich nie ma...~Trzecia para skryła
 525 6 |                to także wielgi pan. Nic nie robił, ino pił i tańcował.
 526 6 |            zakupiono i jego, nieboraka, nie stało.~Czwarta para przeszła.~-
 527 6 |             narody. Ale dziś już i tych nie ma...~A patrzą j, patrzą
 528 6 |                     odparł Owczarz.~- I nie rozbili cię ślachta?~- Co
 529 6 |                    I żaden nic ci złego nie zrobił?~- Nic. Jeden mi
 530 6 |             dobrze spić, bo żaden karku nie skręcił. Chłop na trzeźwo
 531 6 |               skręcił. Chłop na trzeźwo nie wyszedłby żywy z tej okazji.~
 532 6 |           jechało, to do was jechało?~- Nie do nas, ino do dziedzica.~-
 533 6 |              domu?~- Pewno jest, jeżeli nie pojechał za jakim szachrajstwem -
 534 6 |       szachrajstwem -odparł Ślimak.~- A nie słyszeliście, nie sprzedał
 535 6 |           Ślimak.~- A nie słyszeliście, nie sprzedał jeszcze wasz dziedzic
 536 6 |                szlachty to nawet zabawy nie ma bez Żyda - mówił Owczarz. -
 537 6 |                Dziś nic z tego interesu nie będzie.~- Dlaczego nie ma
 538 6 |         interesu nie będzie.~- Dlaczego nie ma być? - zapytał Żyd powoli.~-
 539 6 |               to co z tego?~- Szlachcic nie porzuci tańca dla rachunków.~-
 540 6 |              każe czekać parę dni.~- Ja nie mam czasu na czekanie -
 541 6 |                do kucharza, ale kucharz nie zwrócił na niego uwagi -
 542 6 |            zajęty - rzekł - z pewnością nie wyjdzie.~- Powiedz, że chce
 543 6 |                tu drugiego rubla, żebyś nie zapomniał nazwiska: pan
 544 6 |              Nastała pauza w muzyce, on nie wracał, zagrano polkę, on
 545 6 |               zagrano polkę, on jeszcze nie wracał, wreszcie - ukazał
 546 6 |            koloniści. Jeżeli do północy nie skończę z panem, jutro będę
 547 6 |               jesteś nieznośny!...~- To nie ja, to interesa. Chciałbym
 548 6 |              przedłużyć krótkiego czasu nie potrafię.~W sieni znowu
 549 6 |               ironii:~- Cóż, pan hrabia nie gniewa się?~- A udało mi
 550 6 |           majątek?...~- Co to dziwnego? nie pierwszy i nie ostatni -
 551 6 |                dziwnego? nie pierwszy i nie ostatni - odparł kupiec.
 552 6 |              zgięty do podłogi lokaj.~- Nie potrzeba - odpowiedział
 553 6 |                ordynarny ekwipaż, że mi nie wypada popisywać się z nim.~
 554 6 |              tego nieba, śniegu i mrozu nie oddałby za najpiękniejszą
 555 6 |               Już by ja tam mojej biedy nie mieniał na wasze zabawy!... -
 556 6 |                  szepnął. - Zmęczą się, nie wyśpią jak należy i tyle
 557 6 |              Grunt?-..~Chwilę wahał się nie wiedząc, co odpowiedzieć,
 558 6 |           Pieniądze?... Ja za pieniądze nie sprzedam. To przecie moja
 559 6 |              rubli za morgę.~- I za sto nie sprzedam - odparł Ślimak -
 560 6 |           sprzedam - odparł Ślimak - bo nie macie na to nijakiego prawa.~-
 561 6 |              starzy - rzekł - a jeszcze nie macie rozumu na to, że przecież
 562 6 |               dobrej woli mojego gruntu nie sprzedam.~- Dlaczego?...
 563 6 |                 ziemia, to czemu wy jej nie kupujecie, ino włazicie
 564 6 |                mówmy jak chrześcijanie, nie jak poganie. Tego samego
 565 6 |              grunt i jako do niego nikt nie ma prawa.~- Prawa nie ma
 566 6 |              nikt nie ma prawa.~- Prawa nie ma nikt - potwierdził stary -
 567 6 |               chcę kupić...~- No, to ja nie sprzedam.~Stary człowiek
 568 6 |              osiemdziesiąt lat, więc... Nie spierajcie się ze mną...~-
 569 6 |                 się ze mną...~- Albo wy nie możecie gdzie indziej kupić
 570 6 |            ziemi? - spytał chłop.~- No, nie możem. My handlujemy całą
 571 6 |                młodszy syn. Wilhelm, on nie rolnik... Jak nie będzie
 572 6 |           Wilhelm, on nie rolnik... Jak nie będzie miał wiatraka, zmarnieje
 573 6 |       podniesionym i stanowczym.~- Więc nie sprzedasz? - spytał starzec.~-
 574 6 |                się pyta, mądra!... Albo nie rozumiesz, że jeżeli dziedzic
 575 6 |                 ci ślina przyniesie, bo nie wiesz, że Niemce są chytre
 576 6 |           wyforować z gruntu.~- Jeszcze nie wiadomo, kto kogo wyforuje! -
 577 6 |           odparła gniewnie Ślimakowa.~- Nie ja ich - szepnął mąż.~Kobieta
 578 6 |            szkodę, dopóki jej na powrót nie sprzedadzą.~- To mi wystrzelają
 579 6 |               sąd, a kryminał?... Panom nie wolno krzywdzić chłopskiego
 580 6 |                być wolno Szwabom?~- Jak nie wystrzelają, to zajmą nam
 581 6 |               zjadło. Niemiec ma rozum, nie bój się. On dozorem i procesami
 582 6 |          Przecie gospodarze już dzisiaj nie sprzedają, a Niemiec, jak
 583 6 |                 się na pańskim osiedli, nie wypuści ździebełka trawy.~
 584 6 |            zaczął kipieć, ale Ślimakowa nie zwróciła na to uwagi, taki
 585 6 |              babie, serce odbierasz?... Nie wstyd tobie dzieci, nie
 586 6 |                 Nie wstyd tobie dzieci, nie wstyd tobie Magdy, żebyś
 587 6 |                wykopię się spod ziemi i nie dam zrobić krzywdy dzieciom...
 588 6 |              zrobić krzywdy dzieciom... Nie! Co tu siedzisz, co się
 589 6 |          naprawdę sprzedał folwark. Jak nie sprzedał, padnij mu do nóg
 590 6 |              skarżę...~- Ale zawdy łąki nie będzie.~- Głupiś!... - odparła
 591 6 |                 dobytek, z łaski Bożej, nie z pańskiej, to i żyć będziemy.~
 592 6 |             zalewała się łzami.~- Jakże nie mam płakać - szlochała -
 593 6 |                chłopem, co i sam radzić nie potrafi, i jeszcze mnie
 594 6 |            Żyliśmy dotąd z łaski Bożej, nie z pańskiej, to i odtąd nie
 595 6 |              nie z pańskiej, to i odtąd nie zginiemy.~- A skąd paszy
 596 6 |           garnków pilnuj, a do mnie się nie wtrącaj, kiedyś baba!~-
 597 6 |               izbie.~- Chorobę wykurzą, nie mnie! - krzyknął. - Nie
 598 6 |                 nie mnie! - krzyknął. - Nie ruszę się z tela, żebym
 599 6 |          jeszcze ciebie potrącę, jak mi nie wygodzisz! A ty, Jędrek,
 600 6 |                umilkła, a ponieważ nikt nie rozmawiał, więc salon zapełniało
 601 6 |                   Otwórz okna... Aaa... Nie widziałeś pani?...~- Jaśnie
 602 6 |          przyjdź tu.~- Kiedy tak mi się nie chce... Aaa...~- Hirszgold?...
 603 7 |             widok zniszczenia. W oknach nie było szyb, przy drzwiach
 604 7 |         maszerowali do lasu.~Z początku nie znać było ich roboty. Wkrótce
 605 7 |                Nic z liściastego narodu nie uszanował topór drapieżny.~
 606 7 |             niebo zwycięzca burz prawie nie dostrzegł kręcących się
 607 7 |                robaków, a ciosy siekier nie więcej go obchodziły od
 608 7 |               tak niepewnym świecie żyć nie warto.~Był inny dąb, na
 609 7 |              rozsiane po polach. Chłopi nie tykali ich, raz dlatego,
 610 7 |              ich, raz dlatego, że żaden nie dał się ruszyć z miejsca,
 611 7 |                miejsca, a po drugie, że nie były im na nic potrzebne.
 612 7 |                 aniołów i że ruszać ich nie warto, bo na całą okolicę
 613 7 |            skarbów. Gorszego nic im się nie zdarzyło.~Dziś przecie i
 614 7 |              oni wiercą dziury.~- No, i nie głupie te Szwaby, żeby wiercić
 615 7 |            wyczerpaną.~Tymczasem Niemcy nie szukali żab w kamieniach,
 616 7 |                z osobna, że nawet skała nie oprze się Niemcowi.~- Twardy
 617 7 |                jego ziemię.~- Cosik ich nie widać - dodał. - Może wcale
 618 7 |             widać - dodał. - Może wcale nie przyjdą?...~Koloniści jednak
 619 7 |               może to tracze?... Tracze nie ciągnęliby za sobą bydła,
 620 7 |                 tu szli, kiedy już lasu nie ma?..."~Tak bił się chłop
 621 7 |           dworskie grunta.~- Oni albo i nie oni - poszeptywał, zapatrzony
 622 7 |           zjechali w dół i przez chwilę nie było ich widać. Chłop przetarł
 623 7 |          pozamykane; na podwórkach nikt nie ruszał się i zapewne nikt
 624 7 |            ruszał się i zapewne nikt by nie wybiegł przed wrota, gdyby
 625 7 |               za nimi.~- A wyście ziemi nie kupili? Kobieta wzruszyła
 626 7 |                  Cóż robić, kiedy konia nie mamy, a na własnych nogach
 627 7 |               własnych nogach ojciec by nie zaszedł.~- To wasz ojciec?
 628 7 |            gromadą? - spytał znowu.~- O nie!... - odparła z energią. -
 629 7 |               mam czas, to szyję, a jak nie mam co szyć, wynajmuję się
 630 7 |            wreszcie rzekł:~- Wy musi że nie jesteście Niemce, kiej tak
 631 7 |                 miał robić? Albo tatulo nie mają koni!... - odparł chłopak.~-
 632 7 |               my mieli konia, ale teraz nie mamy - mruknął podróżny
 633 7 |               Ślimak do podróżnej.~- Ja nie chcę jeść - odparła kobieta -
 634 7 |                 ale wy, Niemce, musi że nie mata własnego kraju, kiej
 635 7 |                  jak jemu się podoba, a nie tak, jak inni mu każą...
 636 7 |                      Ino żebyśta wy nam nie narobili złego - półgłosem
 637 7 |                spokojni, nikomu w drogę nie włażą, byle im nikt nie
 638 7 |                 nie włażą, byle im nikt nie lazł...~- Zawdy kupiliśta
 639 7 |                 jednego pana, który nic nie robił, tylko pieniądze wydawał,
 640 7 |         trzydziestu chłopów, nasi by fu nie przyszli. Albo - dlaczego
 641 7 |                 Albo - dlaczego wy sami nie kupiliście wsi całą gromadą.
 642 7 |             dawna siedzicie na miejscu, nie dbaliście o kupienie tych
 643 7 |            zaczyna kłuć w oczy. Pan was nie kłuł.~Zadyszany spuścił
 644 7 |                wleźli w długi u Żyda, i nie wiadomo, co jeszcze wyniknie.~
 645 7 |                 pieniądze, to byśmy was nie zapraszali.~- Ha, Bóg wam
 646 7 |               Niezgorsi ludzie.~- Wcale nie najgorsi i niegłupi.~Po
 647 7 |            chorym uspokoiła ich. Niemcy nie wydawali się im już tak
 648 7 |            wołała za mężem gospodyni.~- Nie ucieknie! - odparł chłop
 649 7 |                  gdyż lękał się, aby go nie zawróciła kobieta.~Dziedziniec
 650 7 |             góry tak, aby go z podwórza nie widziano, -i ostrożnie zapalił
 651 7 |                 a przynomni baby ślipie nie będą boleli, że styrczę
 652 7 |               się Ślimak. - Z całej wsi nie zebrałby tyle dziecisków.~-
 653 7 |                jeden naglenia drugiego. Nie spróżnujesz, choćby cię
 654 7 |               akcentem.~- Ni, ani słomy nie dom, bo ni mom - odparł
 655 7 |                 i paszę, i szitko, a mi nie naleźli nic... We dwora
 656 7 |        żydowskie karczowniki i gadają: "Nie ruszimy stąd!..."~Właśnie
 657 7 |                czym rozmawiano? - chłop nie rozumiał. Widział tylko,
 658 7 |                byle jak, ale stworzenie nie wyczyma w polu na zimny
 659 7 |              nocy!... Z takim lądem rok nie minie i diabli szitko wezmą...~
 660 7 |              jak pogniewają się, to już nie wysłucha jeden drugiego;
 661 7 |        przerwała my Ślimakowa - a o tym nie myślisz, że oni cię chcą
 662 7 |                 ta zrobią! Gadaniem nic nie wskórają, bo zawdy im powiem,
 663 7 |                A do rozboju przecie się nie wezmą.~- Kto ich wie - odparła
 664 7 |             przyjdzie na wytrzymałość - nie dadzą mi rady, oj, nie!...
 665 7 |                  nie dadzą mi rady, oj, nie!... Przypatrz ty się - dodał
 666 7 |               kuł, ale przecie rady nam nie dadzą.~Ku wieczorowi przybiegła
 667 7 |              naparstek, którego olbrzym nie powstydziłby się nosić na
 668 7 |           Orzechowskim, że koloniści tu nie przyda, a za to im, niby
 669 7 |                 tak doi robak, że gadać nie mogę.~Wychyliła drugi naparstek
 670 7 |                dziś na stałe. Jak ci to nie zobaczy mój Grzyb, jak ci
 671 7 |           zobaczy mój Grzyb, jak ci się nie weźmie targać za kudły,
 672 7 |                 targać za kudły, jak ci nie przyleci do Josela i nie
 673 7 |                nie przyleci do Josela i nie pocznie mu perswadować: "
 674 7 |                 coś ty gadał, że Niemcy nie zapłacą w czas i stracą
 675 7 |                   Josel na to: "Jeszcze nie wiemy, czy oni długo posiedzą,
 676 7 |            odparł Ślimak. - Kiej w porę nie zmądrzył się na kupno, to
 677 7 |                 na kupno, to już dzisia nie da Niemcom rady. To skrzętny
 678 7 |               zataczała się na ławie.~- Nie da im rady?... - mówiła. -
 679 7 |               Nalejcie naparstek... Jak nie da on, to da radę Josel,
 680 7 |                 on, to da radę Josel, a nie Josel, to jego śwagier...
 681 7 |                    Żeby ten męczychryst nie mieszkał w naszej wsi, to
 682 7 |             Rzucił się na posłanie, ale nie mógł zasnąć. Ciemność pozbawiła
 683 7 |            uspokoił się, lecz w taborze nie spano do wschodu słońca.
 684 7 |                 takiej sztuce - rzekł - nie było u nas jeszcze słychać.~-
 685 7 |                 zdrożeni, zaśpiemy. Ale nie my zaśpiemy! - dodał śmiejąc
 686 7 |               pleców. No ale wyszli, bo nie było dowodów... a kto tu
 687 7 |                powtórzył, aby koloniści nie mający pozwolenia nie trzymali
 688 7 |         koloniści nie mający pozwolenia nie trzymali broni.~- A dom
 689 7 |              jednak dotyczące kradzieży nie mógł dać żadnych wyjaśnień.~-
 690 7 |           rewolwer i przez całą noc już nie zmrużyłem oka, tyłkom się
 691 7 |                 na rewolwery?~- Jakżeby nie? Mam.~- Na dwa?~- Drugi
 692 7 |                wsi złodziejstwo, to już nie przepuszczą nikomu. A w
 693 7 |              się wypełnieniem zleceń.~- Nie słyszeliście, gospodarzu,
 694 7 |                    Ale kto by zaś, tego nie wiem.~- We wsi mówią, że
 695 7 |                 i Jasiek Rogacz.~- Tego nie wiem. Słyszałem, że szukają
 696 7 |          szukają obowiązku, ale znaleźć nie mogą bez to, że już siedzieli
 697 7 |                za złodziejstwo.~- Wódki nie macie? Kurz tak drapie w
 698 7 |           Ślimak - nikt nas do tej pory nie okradł i my nikogo, to pewno
 699 7 |                    Ale napisu nad bramą nie ma, jak trzeba - zauważył
 700 7 |           przecie nic takiego nigdy się nie trafiało.~Wachmistrz obtarł
 701 7 |               oblicze i rzekł:~- Banda, nie banda, ale swoją drogą Kuba
 702 7 |               dodał po namyśle - jeżeli nie pić? Kiedy chłop nie ma
 703 7 |             jeżeli nie pić? Kiedy chłop nie ma stałego obowiązku, to
 704 7 |             mnie służą? - spytał Żyd.~- Nie to, że służą, ale że oni
 705 7 |         woreczki i beczułkę tak, aby mu nie zawadzały, wracał do domu.
 706 7 |             kozłem i drzew przydrożnych nie było tu nikogo.~- Tfu! -
 707 7 |         gruntach. Rachowano, że na czas nie zapłacą raty Hirszgoldowi,
 708 7 |                niepewni swego, bo jakoś nie widać, żeby się budowali.
 709 7 |              budowali. Nawet gruntów im nie rozmierzono.~Taką uwagę
 710 7 |        szklanicą piwa. Ale jeszcze gęby nie otarł, kiedy coś zaturkotało
 711 7 |                 wózku ujrzeli jeometrę. Nie było kwestii, że to on,
 712 7 |                może on, choćby omentra, nie do nas przyjechał, ino wstąpił
 713 7 |          Gadacie, kumie - rzekł - bo go nie znacie, jaki to pies. I
 714 7 |               troje pilnowali i jeszcze nie upilnujemy. Toż ci ten odmieniec
 715 7 |            odmieniec jednej nocy w domu nie przenocuje, a jak się zdarzy,
 716 7 |              się zdarzy, bez tydzień go nie widzę!...~Pożegnali się
 717 7 |             śpiewając dalej:~My grzechu nie zdołamy zmóc, ~Gdy złe pokonać
 718 7 |            złego strzaska grot, ~Innego nie ma Boga.~Chłopi zdumieni
 719 7 |         przysłuchiwali się tej melodii, nie znanej im a tak uroczystej.
 720 7 |            jakiejś triumfującej potęgi. Nie myśleli, ażeby na tych niwach,
 721 7 |            procesji. Ale w takim stanie nie widzieli go nigdy.~Dopiero
 722 7 |             choć było mu zimno i mokro, nie zwracał na to uwagi, zajęty
 723 7 |                 złe, żeby im do chałupy nie lazło. A że, zwyczajnie,
 724 7 |                 zwyczajnie, jak Szwaby, nie mają ziela ani kredy święconej,
 725 7 |       piętnaście i wiedział, że chałupy nie można wyśpiewać, tylko ją
 726 7 |           Niemców.~Jak długo to trwało, nie pamiętał. Obudziły go z
 727 7 |                   rzekła - napij się.~- Nie chcę!... - odparł Jędrek
 728 7 |                się, że tak pięknej pani nie można odpowiadać szorstkim
 729 7 |             gniewnym głosem. - Musi, że nie Bóg, ino diabeł, kiej bratacie
 730 7 |                sucha skóra na twarzy.~- Nie wy się bratacie? - mówił
 731 7 |             wytrząsając pięścią. - Może nie widziałem cię, kiedyś leciał
 732 7 |             dały szklankę piwa? A możem nie widział, jak twój ojciec
 733 7 |                na Staśka. Ale poczekaj! nie na tym koniec... Zaprzańce!
 734 8 |               ÓSMY~Nigdy jeszcze Ślimak nie czul się tak zadowolonym
 735 8 |               się pościeli, na miły Bóg nie chcąc wstawać, przecierał
 736 8 |               było zarobku, bez którego nie związałby końca z końcem
 737 8 |      odchyliwszy jedno oko, żeby mu sen nie uciekł, mruczy: "Daj mi
 738 8 |                 mszę poranną.~W istocie nie miał do czego wstawać. Wiosenne
 739 8 |            kolei, a do dworu także nikt nie wołał Ślimaka, bo dworu -
 740 8 |               wołał Ślimaka, bo dworu - nie było.~Czasem po parę dni
 741 8 |                było.~Czasem po parę dni nie tknął żadnej roboty. Palił
 742 8 |         opanowywał go wielki strach, że nie da sobie rady, jak się wezmą
 743 8 |           miesiące, i nic złego od nich nie doświadcza. Robią koło swoich
 744 8 |           budynków, bydła pilnują, żeby nie właziło w szkodę, a nawet
 745 8 |              szkodę, a nawet dzieci ich nie zbytkują, tylko uczą się
 746 8 |                 szesnaście korcy zboża, nie licząc drobiu, masła i kartofli.
 747 8 |               na owinięcie palca od nas nie kupią.~- Zobaczy się, jak
 748 8 |                 przemyśliwał, że choćby nie kupowali Niemcy, to jeszcze
 749 8 |                żonie składać i solić.~- Nie bój się - mówił - wszystko
 750 8 |                pomyślał i odparł:~- Ni, nie chcę Żyda na moim gruncie.
 751 8 |                 w komorne.~- Wy z Żydem nie chcecie mieszkać - odparł
 752 8 |                 w swojej wsi gospodarze nie chcieli mu nic sprzedawać)
 753 8 |                 się z Niemcami ogromnie nie podobały się chłopom z jego
 754 8 |               pod kościołem w niedzielę nie bardzo który odpowiadał
 755 8 |             spowiedzi. Nic mu to jednak nie pomogło. Wnet bowiem Grzyb
 756 8 |     wytłumaczyli gospodarzom, że Ślimak nie modliłby się tak gorąco,
 757 8 |                tak gorąco, gdyby na nim nie ciążyły grzechy.~- Musiał
 758 8 |               skręca w jar i dojrzeć go nie można.~Wiadomości te sprawiły,
 759 8 |       wyjeżdżają furmanki, ale dokąd? - nie mógł wymiarkować.~Natomiast,
 760 8 |                są piaskiem i gliną.~- A nie pytałeś się, gdzie oni jeżdżą? -
 761 8 |             wątpić.~- Dziwno, że do nas nie zaglądał jeszcze żaden kolejnik
 762 8 |          strzegą sekretu, żeby kto inny nie zyskał...~- A jedźże prędzej
 763 8 |                 z pracy.~- Psia robota, nie ludzka - powiedziano Ślimakowi
 764 8 |                Tego za dworskich czasów nie bywało!..."~Z godzinę jechał
 765 8 |       rozłożystych taczkach, których by nie uciągnął koń lada jaki.~
 766 8 |                 pewnością nasz człowiek nie udźwignie.~I ze zdumieniem
 767 8 |            taczkarzy, lecz ten mu lawet nie odpowiedział, zajęty swoją
 768 8 |                 paru takich, którzy nic nie robili, a między nimi Żydek
 769 8 |          pomyślał zawstydzony Ślimak. - Nie chcą kupować od chłopów,
 770 8 |                a furmanką bym u państwa nie zarobił?...~Żydkowi podobał
 771 8 |               zmarszczył brwi.~- Nic tu nie zarobisz - rzekł. Widząc
 772 8 |                  już z drogi wołając:~- Nie trzeba furmanek! nie trzeba...
 773 8 |                    Nie trzeba furmanek! nie trzeba... I tych mamy za
 774 8 |                  I tych mamy za dużo... Nie masz tu co czekać, bo innym
 775 8 |                tak prędko, że mało wozu nie wywrócił, i jeszcze prędzej
 776 8 |               roboty i nikt się na nich nie gniewał?" - pomyślał Sumak.
 777 8 |              zwózce piasku i żwiru były nie tylko furmanki Niemców,
 778 8 |              wolno zarabiać przy kolei, nie tylko Szwabom. A jeżeli
 779 8 |               że mu nawet rozejrzeć się nie dali?~Później przypomniał
 780 8 |         kolonisty. Z początku sam sobie nie chciał wierzyć, lecz wnet
 781 8 |               Widocznie, aby ich Ślimak nie podpatrzył. Albo dlaczego
 782 8 |             Znowu dlatego, ażeby Ślimak nie dowiedział się o korzystnej
 783 8 |                uczuł wstręt do Niemców. Nie dziwił się, że są chciwi
 784 8 |             powiedział żonie, że roboty nie dostał. Następnie wybrał
 785 8 |               żwawo, a kto wie, czy się nie kłócą.~Hamer także poznał
 786 8 |            znowu żal straconego zarobku nie pozwalał mu wracać z niczym.
 787 8 |                 do domu Hamera, ale już nie miał śmiałości wejść na
 788 8 |                 chytrość człowiek teraz nie zarobi grosika. A cóż to,
 789 8 |          większy zarobek. Jak zaś Hamer nie zbuduje wiatraka, to na
 790 8 |          siostrzeńca.~- To czemu Hamery nie stawiają na swoim gruncie?~-
 791 8 |          bakałarz - ale wiatraka na nim nie postawi...~- A cóż ich tak
 792 8 |                    A jak tych pieniędzy nie będzie, to Hamerowie mogą
 793 8 |             sami wyszliby z kłopotów,~- Nie sprzedam - odparł chłop. -
 794 8 |            niech se będzie. Jo dla nich nie zginę dobrowolnie. Po tych
 795 8 |              bakałarza i wrócił do domu nie mając nawet ochoty widzieć
 796 8 |                że między nimi zgody być nie może i że ten wygra, kto
 797 8 |                furmanki, ale mnie żaden nie zawołał do roboty...~- Jak
 798 8 |                kolei, a ja nawet grosza nie zarobił, choć siedzę tu
 799 8 |            kolej, ale ja nawet konisków nie ruszyłem ze stajni. Taki
 800 8 |           robotę bez to, że dworu u nas nie stało, chodzę jak dziad
 801 8 |           Hamera z pytaniem:~- Dlaczego nie wziąłeś go pan do roboty?
 802 8 |             mnie karę, jak którego dnia nie dostawię furmanek?... Pan
 803 8 |            furmanek?... Pan za furmanki nie odpowiada, tylko ja. No,
 804 8 |               ludzi, którym ufam, że mi nie zrobią zawodu.~Starszy pan
 805 8 |               mój bracie, w tym wypadku nie mogę. Za to ile razy przyjadę
 806 8 |                 nogi.~Zmiarkowawszy, że nie ma na co czekać, chłop zawrócił
 807 8 |              stary - jak źle, żeście mi nie sprzedali gruntu' Ja wiedziałem,
 808 8 |               gruntu' Ja wiedziałem, że nie wytrzymacie z nami. Teraz
 809 8 |               za morgę.~- I drugie tyle nie wezmę - rzekł Ślimak.~-
 810 8 |                wam bieda, bo tu już nic nie zarobicie. Wam trzeba albo
 811 8 |         weźmiecie ode mnie.~- Jo za Bug nie pójdę. Niech inni idą, kiej
 812 8 |                 cywilizacją. Ale Ślimak nie wiedział o cywilizacji i
 813 8 |                  Białka jak przybierze, nie zmieści się w tym otwarciu,
 814 8 |           murowanymi przyczółkami, więc nie widział w tym nic niebezpiecznego,
 815 8 |                się na pola, ale nam nic nie zrobi.~Niemniej zastanowiło
 816 8 |           podstawy wzgórz, aby ich woda nie podmyła w razie wypadku.
 817 8 |               jak zwykle, na zamiarach.~Nie mógł przewidzieć, jak straszne
 818 8 |               niewiele śpiewały, świnie nie chciały żreć i zmęczone
 819 8 |             ulepione przez nią postacie nie mają ani duszy, ani sensu,
 820 8 |              marą, wtedy widząc, że nic nie stworzy, ciemna moc zawrzała
 821 8 |                 oknem myśląc: czy ulewa nie zniszczy mu urodzaju?...
 822 8 |             markotny.~- I sam po dworzu nie lataj, bo mi całą izbę zalejesz -
 823 8 |                 żeby wypalił, to by tak nie huknęło! Folguje se Pan
 824 8 |          huknęło! Folguje se Pan Jezus, nie bój się...~- Cicho, głupi -
 825 8 |                 będą strzylać, a nic mi nie zrobią...~I znowu wyleciał
 826 8 |                hycel Jędrek niczego się nie boi - mówiła udobruchana
 827 8 |           wzruszył ramionami.~- Albo on nie chłop?~Owczarz drzemał,
 828 8 |             Stasiek, chłopskie dziecko, nie wiadomo skąd - nerwowe.~
 829 8 |                w głowę i serce.~Stasiek nie lękał się burzy, tylko od
 830 8 |              Niekiedy zamykał oczy, aby nie widzieć błyskawic, ale wówczas
 831 8 |              Niekiedy zatykał uszy, aby nie słyszeć grzmotów, ale był
 832 8 |               gdzie nawet nikt na niego nie patrzył.~Chciał porozmawiać
 833 8 |         pogłaskał Staśka i rzekł:~- No, nie frasuj się, nie frasuj...
 834 8 |            rzekł:~- No, nie frasuj się, nie frasuj... Choćby -się Panu
 835 8 |             zasiewy, to przecie z głodu nie pomrzemy.~A zwracając się
 836 8 |              tego szkoda.~- A do stajni nie zaglądaliśta? - spytał Owczarz.~-
 837 8 |               spytał Owczarz.~- Jakżeby nie? W stajni woda, w oborze
 838 8 |            burzy Stasiek uspokajał się. Nie łupało go w głowie, nie
 839 8 |                 Nie łupało go w głowie, nie kłuło w rękach ani po skórze
 840 8 |            kłuło w rękach ani po skórze nie chodziło coś jakby mrówki.
 841 8 |                 grzmi; wytężał słuch... nie, nie grzmoty. To ojciec
 842 8 |            grzmi; wytężał słuch... nie, nie grzmoty. To ojciec z Owczarzem
 843 8 |               Ostań się tu, dopóki wody nie wylejesz! - krzyknęła matka.
 844 8 |             Wacht am Rhein!...-~Chłopak nie słyszał wyrazów, nie pojmował
 845 8 |            Chłopak nie słyszał wyrazów, nie pojmował melodii, tylko -
 846 8 |            domowi i zawołać Jędrka, ale nie mógł odwrócić głowy; chciał
 847 8 |             parobek - bo ja z moją nogą nie nadążę, a tam cosik jest...~
 848 8 |               był na podwórku!...~Chłop nie odpowiedział. Oparł znowu
 849 8 |           Stasiek... Ino mi tak ślipiów nie wywracaj... No, Stasiek...
 850 8 |                 rozejrzyj się... nic ci nie zrobię... Magda, daj wody!...~-
 851 8 |               Niemrawcy!...~Ale parobek nie ruszył się. Więc sama schwyciła
 852 8 |           zawróciła w stronę chaty, ale nie weszła tam.~Padła na przyzbę
 853 8 |               przed dom. Chciał lecieć, nie wiadomo gdzie; więc biegał
 854 8 |               był górę ogrodził płotem, nie utonęłoby dziecko."~A chłop
 855 8 |          dziecko."~A chłop odpowiadał: "Nie ja winien!... To Niemcy
 856 8 |                   zawołał do Ślimaka. A nie mogąc doczekać się odpowiedzi
 857 8 |               lepiej, a chłopak jak się nie ruchał, tak i nie rucha.
 858 8 |               jak się nie ruchał, tak i nie rucha. Bakałarz rzucił laskę
 859 8 |            trzcinę albo jaką rurkę...~- Nie ma tu nijakiej rułki - mruknął
 860 8 |             okienko; ale wnet cofał się nie mogąc patrzeć na blade ciało
 861 8 |                matka szlochała. W końcu nie mogąc zapanować nad sobą
 862 8 |          ugniatał piersi i słuchał, czy nie odezwie się serce. Ale chłopak
 863 8 |          odezwie się serce. Ale chłopak nie dał Maku życia. Wtedy stary
 864 8 |               nauczyciel widząc, że nic nie poradzi, nakrył zwłoki dziecka
 865 8 |           zgubić mu duszę, póki jeszcze nie odeszła na tamten świat,
 866 8 |                 jakby mu tchu brakło.~- Nie gniewajcie się, panie -
 867 8 |               co ty mówisz?... Alboż my nie chrześcijanie jak i ty?...
 868 8 |          chrześcijanie jak i ty?... Czy nie odżegnywamy się szatana
 869 8 |                 Nigdy.~- I nigdy na nic nie chorował?~- Nigdy!... Owczarz
 870 8 |               na dom, Staśka zamroczyło nie ich śpiewanie, ino to, że
 871 8 |            zmęczył się...~- Niceś o tym nie mówił? - przerwał Ślimak.~-
 872 8 |            jeżeli w nim serce ustało... Nie my temu winni ani nasze
 873 8 |                z płaczu.~- Cóżeś ty nic nie mówiła, że Stasiek od zimy
 874 8 |               Stasiek od zimy chorował? Nie mógł latać, a jak się zmęczył,
 875 8 |                 cóż byś ty mu pomógł?~- Nie pomógłbym, ale zawdy chłopaka
 876 8 |             zapłakała po cichu.~- Jużci nie wywinąłby on się od śmierci -
 877 8 |                mi to do głowy przyszło, nie wypuściłabym go z chaty...
 878 8 |       miłosierny zawoła kogo do siebie, nie zatrzyma go rodzony ociec
 879 8 |            takiemu dziecku włos z głowy nie spadnie.~- Nawet źwirzowi
 880 8 |               spadnie.~- Nawet źwirzowi nie stanie się nic bez woli
 881 8 |               oddali, i robotym znaleźć nie mógł, a przecie żyję, bo
 882 8 |               żyję, bo mój czas jeszcze nie nastał. Jak zaś nadyndzie,
 883 8 |              wielki ołtarz - zginę.~- I nie tylko ty - dodał Ślimak. -
 884 8 |                z żelaznymi okiennicami, nie ujdzie śmierci w swój czas.
 885 8 |                  pociechy to by z niego nie było - rzekł Ślimak. - Przecie
 886 8 |                 nawet za bydłem chodzić nie mógł.~- O, ni... - wtrącił
 887 8 |            żaden...~- Jużci żaden. Siły nie miał ani zdrowia.~- On już
 888 8 |               Ślimak. - Do gospodarstwa nie miał ciekawości, ino se
 889 8 |           mówiłem: już ty się, niebożę, nie uchowasz'.... Między panami
 890 8 |       dziwowisko, ale między chłopami - nie żyć tobie...~Tak rozważali
 891 8 |                i bułkę chleba, ale nikt nie jadł. Pierwszy Jędrek, ledwie
 892 8 |            uciekł między góry, a Ślimak nie spojrzał na jedzenie. Nawet
 893 8 |         jedzenie. Nawet Owczarz niczego nie tknąwszy poszedł do stajni
 894 8 |            klepisku w izbie, ale zasnąć nie mogli. Burek wył przez całą
 895 8 |                 i poruszył. Ale Stasiek nie ruszał się.~Skoro świt wziął
 896 8 |                 i wybiegł na gościniec, nie wiedząc, dokąd leci.~Trzeciego
 897 8 |        przytrzymując trumienkę, aby się nie chwiała, nasłuchiwał: czy
 898 8 |           nasłuchiwał: czy kochany brat nie ocknie się i nie odezwie?
 899 8 |           kochany brat nie ocknie się i nie odezwie? Parę razy nawet
 900 8 |            sukmaną jak rzymski senator, nie chcąc, aby inni widzieli,
 901 8 |               był górę ogrodził płotem, nie utonęłoby dziecko..."~Ale
 902 8 |             Ślimak odpowiedział sobie: "Nie ja winien; miał umrzeć,
 903 9 |                takie zagraniczne sztuki nie wyjdą na dobre okolicy.~
 904 9 |        lokomotywy zaczęły się w okolicy nie znane dawniej kradzieże.~
 905 9 |            lokomotywa także nic dobrego nie przyniosła. Paszy dla bydła
 906 9 |                o zboże nikt się u niego nie pytał, parę fasek masła
 907 9 |              masła starzało się w lochu nie sprzedanych, a drób sami
 908 9 |             drób sami jedli, bo i na to nie trafiał się kupiec. Cały
 909 9 |              zagarnęli Niemcy; nikt już nie chciał patrzyć na chłopskie
 910 9 |                gdzież miał robić, kiedy nie stało dworu), siedział pod
 911 9 |                już nigdy żaden handlarz nie wstąpi do niego po zboże,
 912 9 |                 jaja i masło? czy nigdy nie skończą się złodziejstwa?
 913 9 |             kradli, gdzie tylko kto się nie upilnował albo przy budynkach
 914 9 |           upilnował albo przy budynkach nie zaprowadził mocnych zamków.~-
 915 9 |          budynki, jakby kogoś szukał, a nie znalazłszy przypadał łbem
 916 9 |             śmierć brata. Z tego powodu nie lubił nawet siedzieć w izbie,
 917 9 |              siedzieć w izbie, lecz gdy nie było roboty, wałęsał się
 918 9 |                 mało, a krów za dużo... Nie mówili do siebie, ale wszyscy
 919 9 |               imię Ojca i Syna... Żebyś nie wymówił w złą godzinę.~-
 920 9 |                na pięć ogonów paszy nam nie wystarczy, to darmo -rzekł
 921 9 |                  Ślimakowa wcale z nimi nie chciała gadać, a Magda zaczęła
 922 9 |             poczuwszy widać zapach krwi nie chciała ruszyć z miejsca.
 923 9 |             było płacz Magdy; gospodyni nie śmiała wyjrzeć na dziedziniec,
 924 9 |              krowina widząc, że nic jej nie uratuje, obejrzała się ostatni
 925 9 |                 dobrodziejko, żebym się nie bał o nieszczęście dla wszystkich?...
 926 9 |         nieszczęście dla wszystkich?... Nie ja przecie winienem twojej
 927 9 |                     Czasem krowa, jakby nie dowierzając, oglądała się
 928 9 |                wahał się w duszy: czyby nie oddać Żydom pieniędzy i
 929 9 |                 oddać Żydom pieniędzy i nie odebrać stworzenia? Ocaliłby
 930 9 |              coś w zagrodzie!... Roboty nie ma, zboża nikt nie kupuje,
 931 9 |               Roboty nie ma, zboża nikt nie kupuje, w lecie zginął mu
 932 9 |             sobą głos starego Hamera:~- Nie do nas idziecie, gospodarzu?~-
 933 9 |            paszy sprzedali...~- I pasza nie pomoże - mówił stary z fajką
 934 9 |           między kolonistami rady sobie nie da. Ale sprzedajcie swoje
 935 9 |                krzak -takiegom kole nas nie widział; ziemia także jest
 936 9 |              drgał z gniewu; mało fajki nie rzucił na ziemię.~- Co mi
 937 9 |             patrz, żebyś przez upór sam nie zginął i mnie nie zgubił.
 938 9 |              upór sam nie zginął i mnie nie zgubił. Przez ciebie syn
 939 9 |               mi się marnuje, pieniędzy nie mam na wypłaty, sąsiedzi
 940 9 |              baje, że gdzie indziej żyć nie potrafi!... Verfluchter!...~-
 941 9 |        Verfluchter!...~- Gniwajcie się, nie gniwajcie się, a ja gruntu
 942 9 |              gniwajcie się, a ja gruntu nie sprzedam.~- Sprzedasz ty
 943 9 |         wygrażając pięścią - ale już ja nie kupię!... Roku między nami
 944 9 |              kupię!... Roku między nami nie wysiedzisz... I odwróciwszy
 945 9 |               chłopak twój niech mi się nie włóczy na kolonię - dodał
 946 9 |               kolonię - dodał stając. - Nie dla was sprowadziłem tu
 947 9 |                      Wielka rzecz! to i nie będzie chodził, kiedy mu
 948 9 |            Chłop był taki zły, że nawet nie żałował swojej krowy.~-
 949 9 |         zorientowawszy się, że bydlątko nie winno jego kłótni z Hamerem,
 950 9 |         dziewuchy:~- Strawy by ci u nas nie zabrakło, to prawda, ale
 951 9 |            większa zapłata, a u nas jej nie dostaniesz, nawet żadnej.
 952 9 |           żadnej. Wreszcie już i roboty nie ma dla ciebie, jakieśmy
 953 9 |                 u nas bieda: że nic się nie sprzedaje, że nie ma zarobku,
 954 9 |               nic się nie sprzedaje, że nie ma zarobku, żeśmy bydlę
 955 9 |               słuchający w rogu izby. - Nie wracać, kiedy człowiek raz
 956 9 |        choćbyśmy ci jednego roku zasług nie dali, odbierzesz se w drugim.
 957 9 |       pomyśleliście nopirwy o tym, żeby nie psuć losu dziewusze.~Ślimak
 958 9 |               zmiarkowała, że Magda już nie ma co u nich robić. Zarazem
 959 9 |                 się: co robić? albo już nie wiem... Ale co by ta ze
 960 9 |           jegomość mszę wyśpiwa, a rady nie da. Skąd by ją wziął? Może
 961 9 |                krzyczał, dopóki ręki se nie zmacha. A potem znowu na
 962 9 |             cierpliwie, dopóki się samo nie odwróci.~Więc czekał.~W
 963 9 |          początkach listopada Magdy już nie było u Ślimaków; poszła
 964 9 |             zdejmował sukmanę, ażeby go nie skusiło.~- Trza czekać -
 965 9 |                  czy dać spokój?~- Kiej nie wiem, ilu ich jest - odparł
 966 9 |              zabłocił się, ale - nikogo nie znalazł. Z poszukiwań tych
 967 9 |             Matka, zajęta przy kominie, nie zwróciła uwagi na chłopca;
 968 9 |             była w sieni, więc na razie nie słyszała rozmowy. Ojciec
 969 9 |            słyszała rozmowy. Ojciec zaś nie śpieszył się z badaniem,
 970 9 |                garści, więcem ucik.~- I nie dognały cię?~- Oho! mieli
 971 9 |               razy w pysk, a my do sądu nie idziemy.~- Aha! dałem, akurat... -
 972 9 |         uratowali, to żaden strażnikowi nie powiedział, że to my. Ale
 973 9 |                odparł Fryc. - Ale u nas nie wolno człowieka kaleczyć...
 974 9 |           Hermanie, to może chłopcu nic nie będzie?~- Pewno, że mu nic
 975 9 |              będzie?~- Pewno, że mu nic nie będzie - potwierdził parobek.~-
 976 9 |               pobicie?~- Jużci głowy mu nie zdejmą - odparł Owczarz -
 977 9 |                i nawet nic mu wielkiego nie zrobią. Pamiętam, że jak
 978 9 |              ludzie bijali się, a żaden nie poszedł do kryminału. Ino
 979 9 |               obchodzi. Nawet z Grzybem nie będzie ci tak gadał jak
 980 9 |                 nam się zepsuły i nawet nie mogę ich naprawić, bo mi
 981 9 |      wdzięczność podróżnych dla parobka nie miała granic. Baba dała
 982 9 |               szmat drogi, ale nigdziem nie spotkał tak uczciwego chłopa
 983 9 |                   zostawię ci pamiątkę. Nie masz, bracie, butelki?~-
 984 9 |             łyknij kielich tego trunku. Nie możesz spać, czy masz zmartwienie,
 985 9 |              trunek - mówi podróżny - i nie dawaj go byle komu, bo to
 986 9 |               upominając, aby lada kogo nie częstował i sam używał tylko
 987 9 |                 się w kościele i biedak nie miał nawet do kogo gęby
 988 9 |              jegomość... ~Czy zawołasz, nie zawołasz, ~Jak się uprę,
 989 9 |                zawołasz, ~Jak się uprę, nie wydołasz.~Aż parobkowi zrobiło
 990 9 |               ich wesołości i śmiał się nie z tego, że za dużo wypili,
 991 9 |                  Maciek, nic nam Szwaby nie zrobią!... Dobiegł pędem
 992 9 |                zaczerwieniony Jędrek.~- Nie pyskuj! - zgromiła go matka -
 993 9 |           zasiedli do jadła. Ale im się nie wiodło. Gospodyni podając
 994 9 |              aniżeli w miskę; gospodarz nie miał apetytu, a Jędrek zapomniał,
 995 9 |            poszedł spać. Przykładu jego nie omieszkali naśladować rodzice
 996 9 |            Owczarz znowu został samotny nie mając do kogo przemówić
 997 9 |                 żal nad własną biedą.~- Nie ma co - mruknął - trza i
 998 9 |              ale - wszystko na nic. Sen nie przychodził, bo na sen było
 999 9 |                mu do ust i Maciek nawet nie myśląc, co robi, pociągnął
1000 9 |                ciemności, bo trunek był nie tylko mocny, ale jeszcze