Rozdzial

  1 1 |              ścieżka idzie do góry, to spada na dół, znowu idzie
  2 1 |          pagórek i widzisz, że jest to ogromna sieć wąwozów, rozwidlających
  3 1 |        stworzeń przygotowała ucztę, to dolina Białki jest olbrzymim
  4 1 |           otoczonych drzewami, jest to wieś. Drugie piętro ukształtowało
  5 1 |     gospodarza Józefa Ślimaka.~Jest to posiadłość jak pustelnia;
  6 1 |           bliżej mu niż nam; ale za to nie ma do kogo gęby otworzyć,
  7 1 |         wynajmując robotników. Mimo to tyle jeszcze miał czasu,
  8 1 |          podnieść się z kamienia.~- To wy. Owczarzu? - odezwała
  9 1 |           chwili - że nie zamrzesz, to może byś i u nas został
 10 1 |            więc rzekł po namyśle:~- To se zostań u nas, człowieku.
 11 1 |        zabraknie chleba w chałupie, to trafisz se tam, gdzie byś
 12 1 |            dumą, że jak pan jest po to, ażeby bawił się i rozkazywał,
 13 1 |       rozkazywał, tak chłop jest po to, ażeby karmił innych i siebie.~
 14 2 |            siedział pod piecem. Był to chłop średniego wzrostu
 15 2 |            wtoczyć po górach? Małoż to nabiegaliśmy się wczoraj?"~
 16 2 |          chłop! głupi chłop!... Cóż to za głupi chłop!..." -wołały
 17 2 |           słuchał was, darmozjadów, to i wy zmarnielibyście pod
 18 2 |       wydziwiali, próżniaki!...~Już to wesela nie miał Ślimak przy
 19 2 |            wysiłkiem puszczą brony, to znów kamienie włażą koniom
 20 2 |   wypoczynek? Raz na dziesięć lat i to jeszcze bydło mnie depcze.
 21 2 |           Białce.~"Głupi chłop. Cóż to za głupi chłop!" - świergotały
 22 2 |              szepnął Ślimak. - Żeby to dziedzic, żeby choć ekonom
 23 2 |              Ale nieme stworzenie i to już nie daje ci dobrego
 24 2 |            z uśmiechem. Stasiek był to jego syn ukochany, a przy
 25 2 |          nie zawołać cię do roboty, to co? Choć zdechnij z głodu,
 26 2 |            Łukaszek, albo Sarnecki. To panowie. Jeden ze swoją
 27 2 |           miał więcej bydła i łąkę, to dworu nie prosiłbym o łaskę
 28 2 |         jedzie konno do mostu. Była to osobliwa jazda. Tuman kurzu
 29 2 |    Osobliwości, jak on jedzie i kto to? Ni to dziedzic, ni furman,
 30 2 |          jak on jedzie i kto to? Ni to dziedzic, ni furman, nawet
 31 2 |          konia tak śmiało. Musi, że to jakiś nietutejszy albo wariat..."~
 32 2 |             lepiej przypatrzyć. Był to pan szczupły, w jasnym odzieniu
 33 2 |         gnieść siodło, a widząc, że to nie skutkuje, usiłował spod
 34 2 |        nosem i papierosem.~Wszystko to jednak nie psuło mu humoru,
 35 2 |         wszerz dolinę.~- Ehej! musi to szwagierek dziedzica, ten,
 36 2 |      jeździł; ale za takim szwagrem to musiał dużo świata oblecieć...
 37 2 |          powtarzał Ślimak. - Siedzi to na koniu jak nieborak, a
 38 2 |            się tak brzydko. Zawszeć to pański szwagier.~Pański
 39 2 |         wrzasnął Ślimak. - Przecież to pański szwagier, ty głupia...~
 40 2 |          Jędrka i pędził dalej.~- A to se pan podnieś, kiedy gubisz...
 41 2 |          spłoszyć bieguna.~Wszystko to widział i słyszał jego ojciec.
 42 2 |        panicz. -Poczekaj, dam ci za to złotówkę. Wolny obywatel
 43 2 |             koni.~- Wio, dzieci!... To ci świat nastaje, nie bój
 44 2 |          ukłonić się panu, a pan mu to chwali. Taki on i pan. Prawda,
 45 2 |         chłopem nie będzie, co nie, to nie. Wio, dzieci!...~Zdawało
 46 2 |        święty Boże nie pomoże... Co to za krowa?... Wio, dzieci!
 47 2 |             zobaczył Staśka, ale za to stracił z oczu swoją zagrodę
 48 2 |            jedną krowinę i tę łąkę, to bym leżał..."~Już z pół
 49 2 |         Może chce zabrać dziewuchę? to niech ją bierze.~- Ale,
 50 2 |     sprzedaje, cóż mnie do-nie j?~- To ci do niej, że my ją kupimy -
 51 2 |         mówiła podnosząc głos. -Cóż to, mnie już nie stać na krowę?
 52 2 |         mnie już nie stać na krowę? To Grzyb swojej babie kupił
 53 2 |        darmo; a jak zapłacę czynsz, to co?-.. To już nie będzie
 54 2 |           zapłacę czynsz, to co?-.. To już nie będzie darmo.~-
 55 2 |               Jak zapłacisz czynsz, to będziesz miał trzecią krowę.~-
 56 2 |         spytała.~- Nie pójdę.~- No, to ja i w domu zdybię paszy,
 57 2 |           wypuszczę i kupię ją...~- To se kupuj.~- Kupię, ale ty
 58 2 |        inaczej znać cię nie chcę...~To powiedziawszy odeszła, a
 59 2 |            przez dziewięć miesięcy, to dziś wydasz od razu, jak
 60 2 |         chłop. -Wio, dzieci!... Ile to groszy człek zbiera na złotówkę,
 61 2 |          ile złotówek na rubla, ile to się nachodzi, nim wydostanie
 62 2 |                Jużci co trzy krowy, to nie dwie - pomyślał. - Po
 63 2 |        pomyślał. - Po tylim dobytku to i ludzie inaczej uszanowaliby
 64 2 |           ile razy chwalił się, jak to mu ludzie radzą, żeby zimą
 65 2 |  natychmiast. Jezu miłosierny, jaka to twarda kobieta! Ona jeszcze
 66 2 |        projekt z wykonaniem, ale za to istniał bardzo gruby nerw
 67 2 |             zesłani byli od Boga po to, ażeby Ślimakowi wydawać
 68 2 |      kaszkiet i granatową kapotę.~- To pole jest twoje? - pytał
 69 2 |           brodaty -~- Zaczekaj. Czy to wasze grunta, gospodarzu? -
 70 2 |      brodaty.~- Zaczekaj, Fryc. Czy to wasza łąka, gospodarzu? -
 71 2 |          starzec. - Ta góra z sosną to wasza?...~- Przecie moja,
 72 2 |           za gościńcem i tamie jary to już nie wasze? - pytał znowu
 73 2 |               Skądże by moje, kiedy to dworskie.~- No, tak - przerwał
 74 2 |             co wy się wypytujecie o to wszystko?~- Bo nam się tak
 75 2 |       jarmark albo odpust...~- A co to za ludzie, tatulu? - zapytał
 76 2 |     wypytywali się o grunta?~- Albo to się jeden pyta, moje dziecko -
 77 2 |            myśl, że może spełni się to, o czym od tylu lat medytował.~
 78 2 |         krowa i dwa morgi łąk - toż to ze trzydzieści rubli zysku
 79 2 |      karczmie niż dzisiaj. A jak by to można odpoczywać sobie przy
 80 3 |          zachodzie - musi odpocząć, to darmo. Więc, zamiast oprowadzać
 81 3 |              Sołtys u nas zanocują, to przecie i bydlątka nie można
 82 3 |           postronek.~Ale co prawda, to prawda - rzekła po chwili -
 83 3 |           nogach. Boże mój, ile się to trzeba nachodzić, namoknąć,
 84 3 |     rozmajta, spoglądaj na mnie. Bo to twardy chłop, choć i ten
 85 3 |            albo nawet dobrze zbije, to jeszcze pocałuj ją w rękę
 86 3 |           najpiękniejszego kazania, to znowu, że po każdym wyrazie
 87 3 |            pręgi na plecach. Pomimo to nie czuła strachu ani żalu;
 88 3 |           Ślimak podając mu rękę.~- To wam Bóg zapłać, że nas tak
 89 3 |        kładąc mu rękę na kolanie. - To krowa nie moja, ino Magdy,
 90 3 |     sprzedają grunta po Komarze, co to rozpił się i umarł. Grunt
 91 3 |          sprzedać krowę, a kupić za to dziewusze morgę ziemi. Co
 92 3 |             morgę ziemi. Co ziemia, to ziemia.~- Oj, prawda - westchnął
 93 3 |       przyjdą nowe łaski i nadania, to i dziewczyna więcej dostanie,
 94 3 |        niżby dostała teraz.~- Jakże to? - spytał zaciekawiony Ślimak.~-
 95 3 |          dwadzieścia i pięć morgów, to dostanę dwadzieścia pięć.
 96 3 |            ile macie?~- Dziesięć.~- To dostaniecie dziesięć. A
 97 3 |        miała dwa morgi i pół morga, to znowu dostanie dwa i pół.~-
 98 3 |       dostanie dwa i pół.~- I pewne to jest z tym nadaniem?~- Kto
 99 3 |            mają darmo dawać ziemię, to szkoda pieniędzy na kupno -
100 3 |         prawda, nie moje pieniądze, to mnie ręka o nich nie swędzi.
101 3 |            badylki na oknie. Pewnie to wasza sprawa, kumo?~- A
102 3 |              a jak czego zabraknie, to mówcie.~- A wy nie siądziecie? -
103 3 |         Maćka czcią i dumą. Wszakże to Grochowski woził go kiedyś
104 3 |           deszczu za oknem. Wszakże to on kazał go odwieźć do szpitala
105 3 |             po brodzie.~- Co racja, to racja - westchnął Grochowski. -
106 3 |             gdzie jest dziewucha.~- To ją noma sprzedajcie - podchwycił
107 3 |           trudno! Jak się uprzecie, to muszę wam krowę sprzedać,
108 3 |          dziewucha, u tego i krowa, to darmo.~- Ale nam coś opuścicie -
109 3 |       Widzicie, tak - rzekł. - Żeby to moje bydlę, to bym opuścił.
110 3 |        rzekł. - Żeby to moje bydlę, to bym opuścił. Ale to przecie
111 3 |          bydlę, to bym opuścił. Ale to przecie dobytek biednej
112 3 |        zostanie u was.~- Niezmierny to grosz - westchnął Ślimak.~-
113 3 |          ode dworu łąkę w arendę.~- To przecie wam lepiej wyniesie
114 3 |             wiem; ale dla was muszę to zrobić. Macie dziewuchę,
115 3 |          złoci, co ja pocznę, kiedy to sierocy interes? Ja Magdzi
116 3 |        kupić choćby dlatego, że się to mojej babie nie podoba.~-
117 3 |             oni już kupili Wólkę.~- To ją sprzedadzą innym Niemcom,
118 3 |             Jak zaś osiądzie jeden, to zara za nim ciągną inni
119 3 |     Osobliwość!...~- Ho, ho! Niemcy to mądre. Mają dużo bydła,
120 3 |               ale co nie katolicka, to nie. Wiem, że mają kościół
121 3 |            powinien być Bóg Ojciec, to u nich stoi tylko Pan Jezus
122 3 |             jak u nas w kruchcie.~- To gorsza wiara od naszej.~-
123 3 |              kiedy bydła mają dużo? To jest fundament!~Ślimak zamyślił
124 3 |            od matki szturchańca. Za to Magda sprawowała się jak
125 3 |  najmądrzejszy w całej gminie. Wójt to świnia... U mnie ty jesteś
126 3 |     trzydzieści i trzy ruble. Amen, to moje słowo.~- Nie chcę!... -
127 3 |            sobie wykręconą nogę - i to, że jest najnędzniejszym
128 3 |          stworzeniem na świecie - i to, że mu gospodyni nawet kieliszka
129 3 |       podwórku, przy kupie gnoju.~- To ci mnie rzuciło!... - stęknął. -
130 3 |             z upałem. Przecie jagły to czysty ogień...~Noc była
131 3 |            Zachciało ci się rządów, to se rządź, ale ode mnie wara
132 3 |         tylko trzydzieści i trzy... To u ciebie trzy ruble nic
133 3 |          przygniótł nogi chłopcu.~- To wy, tatulu? - spytał obudzony
134 4 |          włosach.~- O! widzisz, jak to wygląda - mówiła zgryźliwa
135 4 |        lusterkiem i patrząc kolejno to na nogi, to na odbicie swojej
136 4 |         patrząc kolejno to na nogi, to na odbicie swojej fizjonomii
137 4 |            jak wczoraj ze sołtysem, to ci cos powiem!... - dodała
138 4 |          dziesięć rubli - mówiła. - To panu daj do garści, a resztę
139 4 |           Nie odstąpi trzech rubli, to choć wytarguj z rubla; ale
140 4 |         sobą.~- Oni tam po co?~- Po to, żeby prosili razem z tobą,
141 4 |          prosili razem z tobą, i po to, żeby mi Jędrek powiedział,
142 4 |        duchu dodał: "Psiakość, jaki to u niej rozum i rozkazanie!
143 4 |    zaśpiewał półgłosem:~Nie masz ci to, nie masz, ~Jako dworakowi:~
144 4 |         rodził piasek albo tatarak, to może łatwiej oddano by go
145 4 |        lepiej.~Tak jest, ale kiedyż to zachęcali go do dzierżawy? -
146 4 |       poczuł skruchę. Mój Boże, jak to pięknie mawiał do nich dziedzic:~"
147 4 |             za sąsiedzi. Jaśnie pan to pan, a chłopi to chłopi...
148 4 |         Jaśnie pan to pan, a chłopi to chłopi... Jaśnie panu patrzyłby
149 4 |             chłop za sąsiada..."~Na to dziedzic: "Pamiętajcie,
150 4 |       przyjdzie koza do woza..."~Na to Grzyb odpalił mu w imieniu
151 4 |             Ale zawdy - myślał - on to rozumie, że będzie mi lepiej
152 4 |             ma się lepiej, bo przez to dworowi ubywa robotnika."~
153 4 |          Przecie mogę mu rzec: "Czy to ja u jaśnie pana nie robię
154 4 |            Stasiek pokiwał głową.~- To rozumiem - odparł - ino
155 4 |           patrzyć na nich z daleka, to widzi się, że wyglądają
156 4 |       cmentarzu przejechał jęzorem, to może by nic nie myśleli?...~-
157 4 |        Kiedy łamać nawet suchy kij, to on trzeszczy - a jak giąć
158 4 |            a jak giąć świeżą gałąź, to się ona drze i nie daje -
159 4 |            daje - a jak rwać trawę, to piszczy i nogami trzyma
160 4 |            nie chce iść pod kosę? - to by sam nie zjadł i bydlęcia
161 4 |           drugiego chłopaka.~- Albo to ja idę? Wy idziecie - odparł
162 4 |                Jaka ona pańska! Czy to dziedzic ją posiał albo
163 4 |        nogawice wyciągnęli na buty, to by z was był także pan.
164 4 |         Ślimak.~- Ja jeszcze głupi, to prawda, bom się nie uczył.
165 4 |          jakby wszyscy mieli swoje, to by nikt u innego nie chciał
166 4 |          się. Ale gdzie psy głupie, to zara wszyćkie lecą do cebra,
167 4 |            uwagą, żeby każdy dostał to, co mu się należy, nie zaś
168 4 |       stoczy się z dworskiego łanu, to na czyj grunt najpierwej
169 4 |          tam siedział, gdzie Grzyb, to bym więcej z dworskich gruntów
170 4 |       ojciec.~- Bo mi się nie widzi to wszystko, co gadacie.~-
171 4 |       młodszy ode mnie i głupszy.~- To i wy, tatulu, głupsi jesteście
172 4 |          dam w mordę - wykrzyknął - to zaraz pomiarkujesz se, ty
173 4 |           Ślimak do Staśka.~- Który to?~- Ten z gankiem, na słupach.~-
174 4 |            gankiem, na słupach.~- A to co za chałupa?~- Na lewo?
175 4 |           co za chałupa?~- Na lewo? To przecie nie chałupa, ino
176 4 |             chałupa, ino oficyna, a to niskie -kuchnia. A przypatrz
177 4 |                 Jakby na strychu?~- To nie strych, ino piętro.
178 4 |            cała ściana ze szkła, bo to oranżeria. Tam są wszystkie
179 4 |               Co nie mają jeść.~- A to oni są głupie - rzekł Jędrek.~-
180 4 |        głupie - rzekł Jędrek.~- Tyś to głupi, bo się nie znasz -
181 4 |            z dubeltówką w rękach.~- To ten sam, co jechał na koniu
182 4 |                Ja żebym miał fuzję, to bym se strzelał cały dzień,
183 4 |        ludzi strzelać nie wolno, za to jest kryminał. Chociaż...
184 4 |                spytał. - Hę?... Czy to nie ty podałeś mi wtedy
185 4 |        srebrną czterdziestówkę. - A to twój ojciec?... ten, co
186 4 |            posłuszeństwa.~- Przecie to wstyd stać przy panu w czapce -
187 4 |       wsadził na głowę, a następnie to samo zrobił wylęknionemu
188 4 |             intencyj panicza.~- Cóż to, idziecie do dworu? - spytał
189 4 |          został powstrzymany.~- Cóż to za interes?~- Chcieliśmy
190 4 |            i moją chudobą.~- Na cóż to wam?~- Stargowaliśmy wczoraj
191 4 |            ledwo dziesięć morgów, i to z roku na rok jałowieje -
192 4 |        morgów ziemi, mój człowieku, to kolosalny majątek! Za granicą
193 4 |       Ogrodowizny, mój przyjacielu, to jest interes! Ogrodnicy
194 4 |            dzierżawy z morgi i mimo to mają się doskonale...~Ślimak
195 4 |      chłopca zbuntował, a dziś niby to kłamać się nie każe, ale
196 4 |             Tatulu, grają!... Gdzie to grają?... - zawołał Stasiek.~-
197 4 |             jej coś przedstawiać.~- To ci instyguje na mnie! -
198 4 |             zaczął Jędrek - że pani to podobna do bąka. Żółta w
199 4 |            dał czterdziestkę? Głupi to on musi że jest, ale dobry
200 4 |        ażeby je ośmielić do siebie, to zaraz na drugi dzień połamały
201 4 |           zbliżać się do nich?... I to robiłam. Weszłam raz do
202 4 |    przyłożyła szkła do oczu.~- Ach, to jest Ślimak! - zawołała. -
203 4 |       wspomni!" - pomyślał chłop.~- To są twoi chłopcy? - pytała
204 4 |              Więc przysyłaj mi ich, to będą uczyli się czytać.~-
205 4 |            w sianie, a zresztą jest to na j uczciwszy chłop we
206 4 |           spojrzeli po sobie.~- Cóż to znaczy? - spytał pan. -
207 4 |            państwa w nogi całowali, to coś opuszczą - tłumaczył
208 4 |           jeszcze raz przekonać, że to są osły.~- Ależ, mój drogi..-~-
209 4 |     sprzeczki.~- Więc, mój Józefie, to żona kazała ci, ażebyś wziął
210 4 |               Jużci tak. Co prawda, to prawda.~- Wiesz, ile Łukasiak
211 4 |                 Głośno zaś dodał:~- To niech jaśnie pan jeszcze
212 4 |         poradzenia się żony?~- Kiej to nieładnie - odpowiedział
213 4 |             Przecie jaśnie pan, a i to naradza się z jaśnie panią
214 4 |           przez żony, jaśnie panie, to nieładnie...~- I nie namyślisz
215 4 |        dodał:~"Nawet hołociuch, a i to poznał się, że kręcą..."
216 4 |            siedemnaście rubli macie to samo?~- Ale zawdy łąka nie
217 4 |                Jak rozdadzą grunta, to będzie wasza.~Ślimaka ucieszyły
218 4 |            Jużci chcieli, ale przez to, że boją się nowego rozdawania
219 4 |        Wiesz ty, że dziesięć morgów to niezmierna fortuna?..."~-
220 4 |           ty dziś dostaniesz swoje, to nie będziesz się, kondlu,
221 5 |            urodzajem.~Dla ludzi był to początek największej pracy.
222 5 |            zżęcia żyta. Krótka była to robota, na trzy albo i na
223 5 |            i poczęli robić uwagi.~- To jakieś chłopy - rzekł Owczarz -
224 5 |       ciągną jakby sznur za sobą!~- To chyba omentry?... Cóż by
225 5 |            chyba omentry?... Cóż by to było?... - zastanowił się
226 5 |         coraz wyraźniejsi. Nie byli to chłopi, bo zamiast przepasanych
227 5 |            między nimi jak zając... To ci chłopak!... Szkoda, żem
228 5 |       przeszli przez pola z tykami, to zara na jesień wójt zrobił
229 5 |             dali dwa złote.~- Oddaj to zaraz matce! - krzyknął
230 5 |               mówił. Przecie oni za to, co zjedzą, osobliwie zapłacą
231 5 |            są kurczęta i masło...~- To oni kupcy, że dowiaduje
232 5 |       czarną brodą zapytał:~- Który to gospodarz?~- Ja - rzekł
233 5 |        chłop by się utopił.~- Wiesz to z pewnością?~- Wszyscy wiedzą,
234 5 |           wyrwy, co są z boku góry, to woda wyżarła.~- Trzeba będzie
235 5 |           wiem, jaśnie panie, na co to jest i co panowie chcą u
236 5 |             mój kochany, taka droga to dla was szczęście, a szczególnie
237 5 |             sitnego chleba i kazali to przywieźć pod las, gdzie
238 5 |         dodał Ślimak. - Ale nie mój to grzech.~Ku wieczorowi odwiózł
239 5 |      wreszcie on niechrzczony.~- Za to on zarabia po dwa złote
240 5 |         złotówce. Wreszcie złotówka to nawet nie zarobek, ino podarunek,
241 5 |           we troje albo w pięcioro, to dzisiaj on musiał odrabiać
242 5 |          układał a rozmyślał: "Jaka to może być droga żelazna,
243 5 |        Żywych i umarłych... amen...~To wyszeptawszy upadła Sobieską
244 5 |             do zachodu słońca. Mimo to wypłacono jej za cały dzień
245 5 |            mam takie, że co stąpnę, to noga idzie naprzód, a but
246 5 |            wybudują drogę z żelaza, to Ślimak zostanie szlachcicem,
247 5 |             coś popsutego.~Pamiętna to była niedziela dla obojga
248 5 |            przy waszych interesach, to i ja was nie potraktuję
249 5 |         tyle, co wy na kurach.~- Za to wy na ludziach zarabiacie
250 5 |           borgujecie, a kiedy piję, to muszę płacić gotówką.~-
251 5 |             muszę płacić gotówką.~- To jest prawda - odparł szynkarz. -
252 5 |      pomyślał.~- Świadków - rzekł - to ja nie mam i dlategom ciebie
253 5 |      całował i nie prosił o kredyt, to - ja tobie daruję moje siedem
254 5 |          rzekł - kiedy tak gadacie, to ja wam oddam. Ino bójcie
255 5 |         obdarci, odezwał się:~- Czy to prawda, żeby gdzie na świecie
256 5 |             Przecie na taki interes to by ze wszystkich sklepów
257 5 |       postawić? On już postawił!... To dobry chłop...~Co się działo
258 5 |          dogotowywały się kartofle, to na drzwi, którymi miał wejść
259 5 |         którymi miał wejść Owczarz, to na okno, za którym słychać
260 5 |           płachty głos chrapliwy.~- To ty, Zośka? - spytała zdziwiona
261 5 |             żal mi jej i dziecka.~- To go weź, kiedy ci żal - odparła
262 5 |             I dodała:~- Jak chcesz, to se ją weź...~- Dużo mi po
263 5 |         zawdy szkoda.~- Jak chcesz, to ją weź... Weź ją, weź, kiedy
264 5 |       przepijasz w jedną niedzielę, to ją weź - mówiła Zośka tonem
265 5 |           wodę... Ale kiedy chcesz, to ją weź!... Weź ją, ino mi
266 5 |            wrócę, a jej nie zdybię, to ci ślepie wybiorę...~- Co
267 5 |            tu... Nie potrzebujecie, to nie, to pójdę dalej...~-
268 5 |          Nie potrzebujecie, to nie, to pójdę dalej...~- Co masz
269 5 |          Ślimak machnął ręką.~- Kto to widział! Ludzie wszystko
270 5 |          przyjdzie po nią nie dziś, to jutro.~- Jak nie przyjdzie,
271 5 |         jutro.~- Jak nie przyjdzie, to znajdę odwieziesz do gminy.
272 5 |          jej gębę zawalał... O, jak to rozlewa po ziemi... Po co
273 5 |           zakradł się do obory. Był to Maciek. Wydobył spod sukmany
274 6 |         gospodarzy nabywać grunta - to o biednym chłopie, co sprzedał
275 6 |           morgów najlepszej ziemi - to o nowych Żydkach, którzy
276 6 |              zaprzepaszczało gdzieś to sztukę drobiu, to owcę,
277 6 |            gdzieś to sztukę drobiu, to owcę, to mniejszą świnkę.~
278 6 |             sztukę drobiu, to owcę, to mniejszą świnkę.~Wielkie
279 6 |             jak inni? Pieniądze ma, to wiadomo."~Tak sobie myślał
280 6 |        zawołała utykając na progu - to wam cosik powiem...~Ślimak
281 6 |            No, zatem wam powiem, że to jest święta prawda... I
282 6 |    rozparłszy na stole łokcie.~- Co to piją gospodarze? - spytał
283 6 |         zwrócił się do niego:~- Cóż to, chceta kupić wieś od dziedzica?
284 6 |            nas do swoich interesów, to nie wściubiajcie nosa do
285 6 |         nosa do naszych.~- Nie wasz to interes, ino gromadzki.~-
286 6 |           widzicie, gospodarzu, jak to źle Żydkom chleb odbierać?
287 6 |            dwadzieścia pięć, ale za to kupiliście sobie gniewu
288 6 |       skrzywdziliście mnie, a serca to nigdy do mnie nie macie. -
289 6 |            co? - spytała go żona.~- To sprawka Josela - odparł. -
290 6 |           dzień pofolguj, jakoś się to ułoży..."~- Józek, czego
291 6 |            jak mi łąki nie sprzeda, to co?... - odpowiadał chłop.
292 6 |             byłoby niepięknie, żeby to, co pańskie dziady i pradziady
293 6 |            ino handlujący... Chłopy to są gorzej na was zajadłe
294 6 |             Mateusz, niby lokaj, na to: "Nie bądźcie głupi, Ślimaku!
295 6 |         farbę puścił?" "Nie ze mnie to - on mówi - ino mi kucharz
296 6 |            lgnąc, ta posoka, ale za to powiedz mi - jak by zdybać
297 6 |            tu, bo przywieźli sarnę, to pewnie pan wyjdzie obejrzeć
298 6 |             nawet z książki czytał, to cię jeszcze nie rozumie,
299 6 |         słońce patrzyć nie może, bo to jest boska latarnia. Pan
300 6 |           wypoczywa bez noc. Ale za to latem wstaje o czwartej
301 6 |          mówił Owczarz do dziecka - to jest las, ale nie nasz,
302 6 |             jak czego potrzebujesz, to wołaj.~"Zawdy nawet z takim
303 6 |           idzie taka robota. Jędrek to by zara szarpnął szczapę,
304 6 |    zachodzące słońce. Niebezpieczna to rzecz wracać do domu z takim
305 6 |          procesji. Zrazu myślał, że to przywidzenie, ale dzwonki,
306 6 |            komarów nad bagnem.~- Co to jest? - szepnął chłop i
307 6 |        Czasem kryły się w wąwozach, to znowu błyszczały wysoko,
308 6 |            Teraz Owczarz poznał, że to cwałuje sznur sani, wielkich
309 6 |          zawalił nam drogę...~- Kto to?~- Chłop z drzewem.~- Ustąp,
310 6 |            chwili. - Ale co chwaty, to chwaty i dobre panowie!...
311 6 |        zobaczysz takich śliczności. To ci procesja, nie bój się!...
312 6 |        głowie ma mosiężny kociołek? To wielgi rycerz!... Tacy zawojowali
313 6 |            brodą i z kitą u czapki. To wielgi pan i senator...
314 6 |             mówił chłop do znajdy - to duchowna osoba. Tacy dawnymi
315 6 |              jaskrawy jak dzięcioł, to także wielgi pan. Nic nie
316 6 |          patrzą j, o!... na tych... To kominiarz, tamto kowal,
317 6 |            niby chłop, ale naprawdę to wszystko panowie przebrani,
318 6 |            i tyle.~- Tak!... u nich to tak. Albo cię, człeku, skrzywdzi,
319 6 |             Owczarz. - Ale fantazją to zawdy mają pańską. Tak,
320 6 |              odpowiedział Ślimak.~- To wesele, co jechało, to do
321 6 |              To wesele, co jechało, to do was jechało?~- Nie do
322 6 |             drugich sań.~- Po co ty to gadasz, Fryc!... - zgromił
323 6 |          gniewnie gruby głos.~- Ehe to oni!... - mruknął Ślimak
324 6 |            pomknęły naprzód. - Musi to starezakony - rzekł Owczarz -
325 6 |          mają brody.~Tamten przedni to zakon, ale te dwa to Niemce
326 6 |        przedni to zakon, ale te dwa to Niemce z Wólki -odparł Ślimak. -
327 6 |          tego lata.~_ Ze u szlachty to nawet zabawy nie ma bez
328 6 |          Oni teraz tańcują...~- No, to co z tego?~- Szlachcic nie
329 6 |            i usiadł na krześle. Był to przystojny, rumiany mężczyzna,
330 6 |       zawołał dziedzic wesoło. -Cóż to za pilny list od teścia?...~
331 6 |          Niech pan przeczyta.~- Jak to?... Teraz?... Ależ ja tańczę
332 6 |                spytał dziedzic.~- I to zaraz.~- Ależ, panie, ja
333 6 |            pan straci.~- No dobrze, to jest... - mówił rozgorączkowany
334 6 |              jesteś nieznośny!...~- To nie ja, to interesa. Chciałbym
335 6 |          nieznośny!...~- To nie ja, to interesa. Chciałbym dogodzić
336 6 |              zawołano z sali.~- Jak to co?... - oburzył się dziedzic. -
337 6 |         kupił nasz majątek?...~- Co to dziwnego? nie pierwszy i
338 6 |      wzrokiem: jaka będzie pogoda? -to znowu zwracał ucho w stronę
339 6 |             głowie rozmyślając, jak to długo i wesoło bawi się
340 6 |             go i starszy zapytał:~- To wasze grunta, gospodarzu,
341 6 |           moja.~- Więc kiedy twoje, to nam sprzedaj - odezwał się
342 6 |            majątek...~- No, i po co to? - przerwał brodaty.~- Zaczekaj,
343 6 |             pieniądze nie sprzedam. To przecie moja ziemia. Siedzieliśmy
344 6 |             za czasu pańszczyzny, i to się nazywała nasza zagroda.
345 6 |         grunt z ukazu na własność i to jest opisane w komisji.
346 6 |           morgi także na własność i to także jest opisane w komisji.
347 6 |            Ślimak - bo nie macie na to nijakiego prawa.~- Ale możemy
348 6 |         jeszcze nie macie rozumu na to, że przecież ja z dobrej
349 6 |          Kiej tam tak tania ziemia, to czemu wy jej nie kupujecie,
350 6 |           niegłupi, kiedy ojcu mówi to samo, co ja z rana i wieczorem
351 6 |             on będzie miał wiatrak, to on weźmie się do roboty,
352 6 |         tobie nic z tej góry.~- Ale to przecie moja góra, mój grunt -
353 6 |         komisji, a pokażą wam, jako to jest mój własny grunt i
354 6 |          ale ja chcę kupić...~- No, to ja nie sprzedam.~Stary człowiek
355 6 |            rubli za morgę... Wielki to pieniądz!... Bóg mi świadek,
356 6 |         Józek, zwariował?... Kto ci to powiedział?...~- A o teraz
357 6 |           dziedzic sprzedał mienie, to Niemce odbiorą nam łąkę?...~-
358 6 |         mówić:~- O... widzisz, jaki to z niego chłop!... Ino spojrzał
359 6 |        odjęło. Zabiorą ci łąkę, no, to i co? Będzie się im wpędzać
360 6 |            powrót nie sprzedadzą.~- To mi wystrzelają bydło.~-
361 6 |                Jak nie wystrzelają, to zajmą nam bydlę i wyprawują
362 6 |            No - rzekła po namyśle - to będziemy kupowali paszę.~-
363 6 |           Ślimakowa nie zwróciła na to uwagi, taki ją gniew i żal
364 6 |    niedobrze, więc jakże będzie?... To taki z ciebie chłop i gospodarz,
365 6 |           zawołała. - Jak sprzedał, to... niech go Bóg skarżę...~-
366 6 |        łaski Bożej, nie z pańskiej, to i żyć będziemy.~Chłop podniósł
367 6 |            tak - rzekł po namyśle - to dawaj śniadanie... No, a
368 6 |        łaski Bożej, nie z pańskiej, to i odtąd nie zginiemy.~-
369 6 |                 Ale pocałuj mnie za to, że tak dobrze sprzedałem
370 6 |     szeptała pani. - Ach, już wiem! To jakiś znajomy papy... Pierwszy
371 7 |       zakipiała nowymi ludźmi. Byli to tracze i cieśle, po największej
372 7 |        konturze ukazywały się coraz to nowe zęby, w oczach ludzkich
373 7 |   przekonany w ostatniej chwili, że to świat się obalił i że na
374 7 |               Choroba wie, na co im to?...~- E... widzicie, kumo,
375 7 |            kumo, ja wiem, na co oni to robią - odparła baba przymykając
376 7 |        widzicie, chcą zobaczyć, czy to prawda.~- No, a z tego im
377 7 |        przyszli.~Pewnego dnia, było to w początkach kwietnia. Ślimak
378 7 |            pól usłyszał hałas. Było to skrzypienie z wolna toczących
379 7 |       ujrzał niezwykły korowód. Był to długi szereg wozów okrytych
380 7 |     odepchnął pierwszą myśl. - Może to Cygany? - dumał. - Ni, Cygany
381 7 |           granatowo i żółto. A może to tracze?... Tracze nie ciągnęliby
382 7 |      Kobieta wzruszyła ramionami.~- To u was taki zwyczaj, że baby
383 7 |            ojciec by nie zaszedł.~- To wasz ojciec? Podróżna skinęła
384 7 |           Jo.~Chłop zamyślił się.~- To niby on po proszonym jeździ
385 7 |         dzieci, a ja, jak mam czas, to szyję, a jak nie mam co
386 7 |       mruknął podróżny z wózka.~Był to człowiek chudy, blady, z
387 7 |            dopiero jak nasi kupili, to was zaczyna kłuć w oczy.
388 7 |            zaczął:~- Wreszcie komuż to koloniści odsprzedają swoje
389 7 |             niej wiatrak stawiać.~- To Hamer - półgłosem odezwała
390 7 |            za taką rzecz pieniądze, to byśmy was nie zapraszali.~-
391 7 |             na wyniesione miejsce - to i na mnie przyszłoby trochę
392 7 |                Wczoraj jeszcze pole to było puste i ciche, a dziś -
393 7 |            odparł Maciek czując, że to do jego powolności wypito.~-
394 7 |      Niemców: stary i brodaty. Byli to Hamerowie. Koloniści, rzuciwszy
395 7 |             źli, że pokazują rękami to na chałupę Ślimaków, to
396 7 |             to na chałupę Ślimaków, to na dworskie budynki. Raz
397 7 |             krzyczeli po niemiecku, to jeden, to drugi po kolei,
398 7 |             po niemiecku, to jeden, to drugi po kolei, jakby nawet
399 7 |             począł mówić do żony:~- To ci naród te Szwabska!...
400 7 |          ludzie jak pogniewają się, to już nie wysłucha jeden drugiego;
401 7 |            pary, choć się gniewają, to zawdy jeden drugiego wyrozumie
402 7 |            wie - odparła kobieta. - To pewne, że ich jest wielga
403 7 |            westchnął chłop. - Rozum to oni, widzę, mają lepszy
404 7 |              dodał po chwili - jaka to moc dzięciołów siada na
405 7 |            baba wypiwszy zaczęła:~- To ci u nas we wsi sądny dzień,
406 7 |       koloniści tu nie przyda, a za to im, niby Grzybowi i Orzechowskiemu,
407 7 |           się dziś na stałe. Jak ci to nie zobaczy mój Grzyb, jak
408 7 |         bandą zjechali..." Josel na to: "Jeszcze nie wiemy, czy
409 7 |          nie zmądrzył się na kupno, to już dzisia nie da Niemcom
410 7 |         dzisia nie da Niemcom rady. To skrzętny naród. Oszołomiona
411 7 |         naparstek... Jak nie da on, to da radę Josel, a nie Josel,
412 7 |            radę Josel, a nie Josel, to jego śwagier... Nalejcie
413 7 |         sposób i na Śwaba. Co wiem, to wiem... Nalejcie, bo mnie
414 7 |          nie mieszkał w naszej wsi, to byście wszyscy gospodarze
415 7 |               Wysługuje się Żydowi, to myśli, że on wszystko może
416 7 |      Zresztą złodzieje rachowali na to, że my, zdrożeni, zaśpiemy.
417 7 |            się we wsi złodziejstwo, to już nie przepuszczą nikomu.
418 7 |            po ojca.~- Piękne krupy. To wy sami robicie?~- Jużci.~-
419 7 |            mi z garniec w woreczek, to wam oddam, jak będę tu drugi
420 7 |             sprzedacie.~- Możemy.~- To wybierzcie tam, byle młodą,
421 7 |            ale znaleźć nie mogą bez to, że już siedzieli za złodziejstwo.~-
422 7 |             nie okradł i my nikogo, to pewno tak ostanie do końca.~
423 7 |        sprawę napadu na tabor.~- Co to za napad! - odpowiedział
424 7 |           nie ma stałego obowiązku, to on, co zyska w dzień, zaraz
425 7 |          służą? - spytał Żyd.~- Nie to, że służą, ale że oni was
426 7 |       mosiężnymi klamkami w rękach, to znowu Rogacza z żelaznymi
427 7 |    żelaznymi drzwiczkami od pleców, to znowu ich obu otoczonych
428 7 |      jeometrę. Nie było kwestii, że to on, gdyż wiózł ze sobą pełną
429 7 |           drodze na nocleg?~- Dałby to Bóg - odparł Grzyb - bo
430 7 |     ustatkował ten kondel Jasiek.~- To kupmy im grunt gdzie indziej -
431 7 |            ten zbój zejdzie z oczu, to grunt sprzeda, a potem gdzie
432 7 |              bo go nie znacie, jaki to pies. I ja, i wy, i Pawlinka
433 7 |          żebym ja tyle wódki wypił, to bym jeszcze lepiej mierzył
434 7 |       mierzył niż sam omentra! A na to Wojtasiuk:~- Bez to on i
435 7 |            A na to Wojtasiuk:~- Bez to on i jest omentra, że ma
436 7 |           przez owego bakałarza, co to go córka z psem na wózku
437 7 |             i mokro, nie zwracał na to uwagi, zajęty nowym widowiskiem.~"
438 7 |            na diabła aniżeli kreda, to darmo... A może tak zaczarują
439 7 |       lepiej w gromadę i poznał, że to śpiewa córka bakałarza,
440 7 |          pieśnią Niemców.~Jak długo to trwało, nie pamiętał. Obudziły
441 7 |            ty wyrabiasz, mały?...~- To czego mnie poniewierają?... -
442 7 |           jego kwiecistą kamizelkę, to znowu myślał, że rozpłacze
443 7 |         wtrącił stary Hamer.~- Albo to wasza łąka? - odparł Jędrek. -
444 7 |            się zabawie Niemców. Był to Grzyb.~- Pochwalony! - rzekł
445 7 |        stary - odparł Ślimak. - Cóż to, ma człowiek stać w czapce
446 7 |         niech baba w polu zaśpiewa, to go zara trzęsie.~Na tym
447 7 |          gromadą kopali fundamenta, to znowu zapadał w wąwozy albo
448 8 |      dopiero co się układłem." Mimo to zbierał swoje kości, z których
449 8 |             front i na tył domu.~Za to widać było duże okna sześcioszybne
450 8 |            żelaznymi blatami.~Takim to porządkom gospodarskim przypatrywał
451 8 |         nudno i wstyd, że próżnuje; to znowu ogarniał go niepokój,
452 8 |         gdzie dziś wyrosły kolonie. To znowu opanowywał go wielki
453 8 |      chorowity bakałarz.~- Porządny to naród - mówi sobie Ślimak -
454 8 |         choćby nie kupowali Niemcy, to jeszcze niemało zarobi od
455 8 |            korca krup jęczmiennych, to znowu krąg sadła.~Włócząc
456 8 |             osiedli w waszej wsi.~- To oni i u was kupują? - spytał
457 8 |       wypiwszy wódki - rzekła:~- Bo to gadają u nas, żeście się
458 8 |     wszędzie jeden, ale zawdy Szwab to rzecz paskudna!...~Aby stłumić
459 8 |             był u spowiedzi. Nic mu to jednak nie pomogło. Wnet
460 8 |             tera, gdzie oni bywają. To pewnie kolej się już buduje,
461 8 |              dodał po namyśle - jak to strzegą sekretu, żeby kto
462 8 |           ludzi nietutejszych. Były to chłopy wielkie i brodate,
463 8 |            w krótkim surducie.~- Co to chcesz, gospodarzu? - spytał
464 8 |             od chłopów!...~"Wielgie to musi państwo!... - pomyślał
465 8 |           gdzie wożą piasek i żwir, to może cię wezmą.~Chłop ukłonił
466 8 |          spostrzegł wieś kościelną. To go otrzeźwiło.~"Przecie
467 8 |          swoich podejrzeń. Dlaczego to koloniści ukradkiem wyjeżdżali
468 8 |            trochę postąpił naprzód, to opierał się o plot i niby
469 8 |           nie zarobi grosika. A cóż to, mam z głodu zdychać?...
470 8 |               mówił bakałarz. - Ale to jeszcze nic. Hamer myślał,
471 8 |         Hamer nie zbuduje wiatraka, to na przyszły rok z pewnością
472 8 |            dla swego siostrzeńca.~- To czemu Hamery nie stawiają
473 8 |          same niziny. Najżyźniejszy to grunt ze wszystkich kolonii
474 8 |            pięścią w płot.~- Wielki to interes - odparł ciszej
475 8 |          Wilhelm miał dziś wiatrak, to za dwa tygodnie ożeniłby
476 8 |          tych pieniędzy nie będzie, to Hamerowie mogą zbankrutować...
477 8 |        bakałarz rozkładając ręce.~- To niech se będzie. Jo dla
478 8 |            Hamer do wożenia piasku, to i jesteśmy. Teraz Ślimak
479 8 |           będziesz mieszkał na wsi, to i ciebie zawołamy - odparł
480 8 |       morgów i straciłem robotę bez to, że dworu u nas nie stało,
481 8 |         Niemce na nas zawzięły? Czy to jest sprawiedliwość, wielemożny
482 8 |            tym wypadku nie mogę. Za to ile razy przyjadę w waszą
483 8 |      najmniej dwadzieścia morgów za to, co weźmiecie ode mnie.~-
484 8 |             nim posępniejsze myśli. To zdawało mu się, że wał piaszczysty
485 8 |              aby mu pożreć chudobę. To znowu, że nasyp jest granicą,
486 8 |            mogił. Ślimak dostrzegał to podobieństwo i marzył, że
487 8 |             na naszym brzegu zrobić to samo." Więc planował, że
488 8 |        przewidzieć, jak straszne za to spotka go nieszczęście.~
489 8 |           cienia. Wiatr zrywał się, to słabnął; raz był suchy i
490 8 |             raz był suchy i gorący, to znowu chłodny i wilgotny;
491 8 |             się złowrogie podmuchy. To władczyni wydaje rozkazy: "
492 8 |            lodu, drugie... setne... To przednia straż. Wichry dmą
493 8 |             gromu. Nagle zawołał:~- To ci huk!... O, albo i tera?...
494 8 |     dziesięciu fuzjów żeby wypalił, to by tak nie huknęło! Folguje
495 8 |             Jak me wezmą do wojska, to jeszcze lepiej będą strzylać,
496 8 |       odczuwał okropność burzy. Był to Stasiek, chłopskie dziecko,
497 8 |           słyszeć grzmotów, ale był to środek bezskuteczny dla
498 8 |                Kto go ta wie.~- Czy to Pan Bóg robi zawieruchę?~-
499 8 |            nieszczęście spostrzegła to matka.~- No, patrzajcie -
500 8 |        Boisz się czy co?...~- Ni.~- To czegoś taki niemrawy?~-