Rozdzial

  1 2 |        budziła w nim politowanie. On by już tak nie wyskoczył,
  2 2 |         już tak nie wyskoczył, bo on wie, jak ciężą ręce, nogi
  3 2 |           w wodę.~- Ciekawość, co on tam wypatruje? - szepnął
  4 2 |         moją biedotę? A parobek - on tyle zjada co i ja i choć
  5 2 |     rozmyślał:~" Osobliwości, jak on jedzie i kto to? Ni to dziedzic,
  6 2 |          ćwiczeń namiętnie kochał on lud, który znał w tym samym
  7 2 |          tak siedzi na koniu. Toż on głupszy od pastucha, choć
  8 2 |       podobnym do żurawia.~"Czego on tam chce?" - pomyślał chłop.~
  9 2 |          zimno przeszło. ~- Czego on, u paralusza, chce od mojej
 10 2 |          a pan mu to chwali. Taki on i pan. Prawda, że szwagier
 11 2 |            da sobie inną radę, bo on chłopem nie będzie, co nie,
 12 2 | niepewność, jaką miał w duszy, że on nigdy dobrze nie odpocznie.
 13 2 |          Przyszło mu na myśl, ile on razy, układłszy się na ławie,
 14 2 |   wzdychał do trzeciej krowy; nie on chciał brać łąkę w arendę?...~
 15 2 |        sobie wydać nie umiał. Był on rozsądny i nawet przemyślny,
 16 2 |      brodaty - wszyscy wiedzą, że on siedzi na środku dworskich
 17 3 |     Dobrze, żeby chciał sprzedać. On wciąż gada, jako Grzybowi
 18 3 |     odparła zadowolona kobieta. - On wciąż kręci się koło dworu
 19 3 |      deszczu za oknem. Wszakże to on kazał go odwieźć do szpitala
 20 3 |      Grochowski, z którym dzisiaj on, zwyczajny Maciek Owczarz,
 21 3 |         pod jednym dachem.~A jaką on ma wspaniałą postawę, jak
 22 3 |          ściana przypominając, że on przecie nie sołtys, tylko
 23 3 |           na wieś do Grzyba?~- Bo on chce kupić - odparł Grochowski.~-
 24 3 |       bardzo szczęśliwi, więc - i on czuł się szczęśliwym.~-
 25 3 |        głowy, że pod jego wpływem on, Maciek, rozpiera się nie
 26 3 |         uszanuj gościa... Przecie on starszy od ciebie, on sołtys,
 27 3 |     Przecie on starszy od ciebie, on sołtys, jego tu wola, nie
 28 3 |  wyobrażać sobie dla rozrywki, że on sam jest pijany.~- Tu będę
 29 4 |          Przyszło mu na myśl, ile on razy drożył się z robotą
 30 4 |     wypuścić? - myślał. - Przecie on wie, że mu się nieraz robi
 31 4 |      duszę.~"Ale zawdy - myślał - on to rozumie, że będzie mi
 32 4 |           żałować kęsa łąki? Mało on wreszcie ma tych łąk, jak
 33 4 |          chłopem i najemnikiem, a on panem, choćby mi nawet darował
 34 4 |         łamać nawet suchy kij, to on trzeszczy - a jak giąć świeżą
 35 4 |      człowiek z każdym gadał: czy on chce, czy nie chce iść pod
 36 4 |    zwiózłbym na podwórek. Niechby on szedł do mnie, nie ja do
 37 4 |        wasze. Tak samo z łąką. Co on lepszego, że chociaż nic
 38 4 |       albo Grzyb, albo inny?~- Bo on jest pan.~- Dużo z tego!
 39 4 |          pan. Ale gruntu tyle, co on; nie macie.~- Mówię ci,
 40 4 |       pisał przy kancelarii. A co on gada? Gada, że musi być
 41 4 |           szynku do szynku. Mądry on dysponować cudzym. Moje
 42 4 |    oblizujący się, choć widzą, że on wyjada część najlepszą.
 43 4 |    najmocniejszy, co ich odpędzi. On sam na takim gospodarstwie
 44 4 |          Grzyba, boście młodsi, a on przecie gada wcale inaczej.
 45 4 |           nie kradnie. Ho! ho!... on już nie będzie chłopem.~
 46 4 |          się po szczeblach, kiedy on lubi wygodę. Toteż mu kradną
 47 4 |      przypatrzył się.~- Jużci, że on, pokraka!... - rzekł z niechęcią.
 48 4 |          mówił Jędrek. - Do czego on tu strzylo, bo ino wróble
 49 4 |        plebanii huczało.~- Do nas on nie strzeli? - cicho zapytał
 50 4 |         panicza, któremu przecież on - nic złego nie zrobił.~
 51 4 |       patyk! - odparł chłop.~- Co on ma być gorszy, kiedy mi
 52 4 |           czterdziestkę? Głupi to on musi że jest, ale dobry
 53 4 |         jest - myślał Ślimak - że on się nie targuje! Już ja
 54 4 |        dziedzic do szwagra. - Czy on nie jest skończonym idiotą?...~
 55 4 |     zrobisz panu grubego figla.~- On już kupił - rzekł do szwagra.~-
 56 4 |           chłopa oszwabić, ale ma on swój rozum, ma!... Pewniakiem
 57 4 |           se na organach...~- Cóż on chce zostać organistą, jak
 58 4 |    zabiorą? -spytała gospodyni.~- On se tak wciąż przygrywa;
 59 5 |     dziwiła się Ślimakowa - a dyć on już do nich całkiem przystał.
 60 5 |         żaden go nie wyścignie. A on, para, co ino za szybą u
 61 5 |            bo jeszcze pomyślą, że on jaki sierota, nie gospodarski
 62 5 |         szałasem i z kucharzem, a on im w polu jeść gotuje.~-
 63 5 |           starszy chwalił się, że on zawsze robi takie sprawunki.
 64 5 |         jest rolnikiem i wreszcie on niechrzczony.~- Za to on
 65 5 |          on niechrzczony.~- Za to on zarabia po dwa złote i po
 66 5 |            uspokoił chłopa. Jużci on się sfatygował, a panowie
 67 5 |       albo w pięcioro, to dzisiaj on musiał odrabiać sam jeden.
 68 5 |         skrzyni!... Zobaczyła, że on jeszcze nazwie się panem
 69 5 |        wybierali się do kościoła, on usiadł na przyzbie i zaczął
 70 5 |           zostanie szlachcicem, a on, Owczarz, będzie u niego
 71 5 |     zachcenia. Gdzież takiemu jak on nędzarzowi myśleć o żonie!
 72 5 |      Parobek zachwiał się. A może on naprawdę winien siedem złotych?...~-
 73 5 |        czy Pan Bóg za takiego jak on biedaka zechce karać taką
 74 5 |        się, a widząc, że są jak i on sam obdarci, odezwał się:~-
 75 5 |       szynkarz mówiąc:~- Dlaczego on nie ma wódki postawić? On
 76 5 |         on nie ma wódki postawić? On już postawił!... To dobry
 77 5 |             rzekł parobek.~- Ale, on pokarmi!... Nawet jej trzymać
 78 6 |           że sprzedają majątek? - on tylko uśmiechał się i wzruszał
 79 6 |     wierzył w ową sprzedaż.~"Jaki on jest, taki jest - myślał
 80 6 |    miejsca ruszyli. Wreszcie, czy on bankrut jak inni? Pieniądze
 81 6 |         ją mojemu szwagrowi.~- Co on tam będzie robił?~- On będzie
 82 6 |         Co on tam będzie robił?~- On będzie trzymał konie i będzie
 83 6 |        sprawka Josela - odparł. - On nimi kieruje jak rataj wołmi.~-
 84 6 |           słynąca!...~- A na mnie on wciąż buntuje gospodarzy? -
 85 6 |     gorzej na was zajadłe aniżeli on. Nie mogą zapomnieć, żeście
 86 6 |            Mateuszu?" "Na wieki! -on mówi - widzita, że glancuję
 87 6 |        jeszcze nie wstał?" "Ech - on mówi - pan wstał, ino se
 88 6 |        puścił?" "Nie ze mnie to - on mówi - ino mi kucharz dał
 89 6 |           by zdybać dziedzica?" A on mówi: "Zaczekajcie tu, bo
 90 6 |       jaśnie pana o tę łąkę..." A on szepnie: "Iii, daj mi dziś
 91 6 |           Nastała pauza w muzyce, on nie wracał, zagrano polkę,
 92 6 |        nie wracał, zagrano polkę, on jeszcze nie wracał, wreszcie -
 93 6 |      skończyć z pańskim sąsiadem. On zyska, a pan straci.~- No
 94 6 |          teścia jest ważną. No, a on ma pieniądze - odparł kupiec.~
 95 6 |     dziedzic.~- W tym roku będzie on miał większe zmartwienie
 96 6 |          kupować mój grunt, kiedy on jest mój?... Mój własny,
 97 6 |     wiatrak na tej oto górze. Jak on będzie miał wiatrak, to
 98 6 |           będzie miał wiatrak, to on weźmie się do roboty, ożeni
 99 6 |         mój młodszy syn. Wilhelm, on nie rolnik... Jak nie będzie
100 6 |      zasadzić kole domu. "Chodź - on mówi -będziesz przy chałupie,
101 6 |    Niemiec ma rozum, nie bój się. On dozorem i procesami zalezie
102 7 |           kościelnego dzwonu. Czy on, jak zwykle, wzywa ludzi
103 7 |           zamyślił się.~- To niby on po proszonym jeździ za gromadą? -
104 7 |          wtrąciła Ślimakowa.~- Co on za jeden? - spytał chory.~-
105 7 |        Hamer - powtórzył chory. - On i nam narobił kłopotu -
106 7 |        trzydzieści rubli morgę, a on ciągnął ich tutaj, dlatego
107 7 |     odezwał się Ślimak do żony. - On taki mądry, a jeździ wózkiem
108 7 |           ten Hamer! - wołał - co on nam zmartwienia narobi!...
109 7 | niecierpliwie młodszy. -Przyjdzie on sam do nas.~- Ni - odparł
110 7 |  dziedziczce haftu i dzirgania, a on, Jasiek, był przy kancelarii
111 7 |       rajcowali po cichu.~- Głupi on - odparł Ślimak. - Kiej
112 7 |           naparstek... Jak nie da on, to da radę Josel, a nie
113 7 |          się Żydowi, to myśli, że on wszystko może zrobić, co
114 7 |         więc z trwogą myślał: czy on sam na odludziu potrafi
115 7 |   objaśnił, że do ich koni, o ile on miarkuje, podkradali się
116 7 |            dodał po chwili. - Czy on ma pozwolenie na broń?~Hamer
117 7 |          ma stałego obowiązku, to on, co zyska w dzień, zaraz
118 7 |           Nie było kwestii, że to on, gdyż wiózł ze sobą pełną
119 7 |             Wiecie, kumie, a może on, choćby omentra, nie do
120 7 |         zaglądali mu przez ramię. On komenderował ludźmi na prawo
121 7 |         na to Wojtasiuk:~- Bez to on i jest omentra, że ma takości
122 7 |         Bóg,~Broń nasza i potęga,~On pomoc niesie dla swych sług,~
123 7 |      szuka dróg,~Moc i złości rój~On na nas wiedzie w bój.~Na
124 7 |           go zesłał z nieba. ~Kto on? - pytasz się, ~Jezus Chrystus
125 7 |        się zwie, ~Pan Bóg Zebaot;~On złego strzaska grot, ~Innego
126 7 |       spotkaniu z Grzybem.~- Tyle on głupi, co stary - odparł
127 8 |        stajenki konie, równie jak on zmęczone, i wlókł się na
128 8 |        sosny, marząc, że kiedyś i on zabuduje się w podobny sposób,
129 8 |         dla mego szwagra.~- A cóż on będzie robił?~- On będzie
130 8 |          A cóż on będzie robił?~- On będzie handlował z kolejarzami.
131 8 |           tego przyjdzie.~- Węszy on tu, para, wielkie zarobki! -
132 8 |         ciążyły grzechy.~- Musiał on cosik dobrego zmajstrować,
133 8 |       jeżeli wolno, więc dlaczego on został wypędzony, jeszcze
134 8 |          Ślimak - jaki mądry! Wie on, po co tu idę... Ale zdybię
135 8 |      zupełnie go opuściła.~"Jużci on pan całą gębą - myślał chłop
136 8 |         drugiego i myślał: co też on knuje i o co się tak zawziął?~
137 8 |            Słyszycie zgiełk lasu? On nam urąga!..." Połowę nieba
138 8 |           odezwał się ojciec - bo on markotny.~- I sam po dworzu
139 8 |        wzruszył ramionami.~- Albo on nie chłop?~Owczarz drzemał,
140 8 |           wiadomo skąd - nerwowe.~On wraz z ptakami przeczuł
141 8 |          się po domu niespokojny. On patrząc na chmury odgadywał
142 8 |      domyślał się złych zamiarów. On czuł ból trawy bitej deszczem
143 8 |     poprawił się na ławie, więc i on odsunął Staśka.~Odepchnięty
144 8 |        patrzajcie - zawołała - co on dziś wyrabia, ten chłopak?...
145 8 |         żony dodał:~- Widzisz, że on, choć z was najmniejszy,
146 8 |          zeskoczył ze swej deski. On, tak wrażliwy na melodię,
147 8 |               krzyknął. - Przecie on u was siedzi na ręku...~
148 8 |         krzyczał Jędrek - przecie on dopiero co był na podwórku!...~
149 8 |          Magda, daj wody!...~- Ma on dość wody - mruknął Ślimak,
150 8 |    rosnącym przerażeniem. - Czemu on taki mokry?~- Dopierom go
151 8 |         ale jemu wystarczyła...~- On wpadł!... - jęknęła matka
152 8 |      wydobył mu język.~- Jezu! co on wyrabia... - mruknęła matka.~
153 8 |             Ale już idźta stąd... On bez was, Niemce, zginął,
154 8 |     błędnym wzrokiem.~- A bez cóż on utonął?...~- Mógł się pośliznąć.
155 8 |           Owczarz kręcił głową.~- On był od zimy chory - odezwał
156 8 |      cichu.~- Jużci nie wywinąłby on się od śmierci - rzekła
157 8 |       psiarni za nim wypuszczą, a on uchodzi zdrów, kiedy się
158 8 |           rzekł Ślimak. - Przecie on nawet za bydłem chodzić
159 8 |           nie miał ani zdrowia.~- On już był takie odmienne dziecko -
160 8 |          przypomniał sobie, jakim on jest stolarzem? - ogarnął
161 9 |    zdejmowali szyny i podkłady, a on stał, dymił i zipał. Stał
162 9 |  złodziejstwa? A tymczasem, kiedy on tak rozsądnie każdą rzecz
163 9 |          rubli, niebywałą cenę, a on mi baje, że gdzie indziej
164 9 |     siekiera leży za daleko, albo on ma za krótką rękę, więc -
165 9 |           pytał ojciec.~- Przecie on.~- A cóżeś ty robił u Hamera,
166 9 |         ja mówię. " Jeszcze nic - on mówi -ale pewnie ukradniesz."
167 9 |         jo mówię: "To spróbuj!" A on: "Jużem spróbował." A jo: "
168 9 |        spróbujesz jeszcze raz?" A on: "Masz jeszcze raz..."~-
169 9 |          odparł ojciec. - Chybszy on w nogach od nich i zawdy
170 9 |        arkusz papieru. - Posiedzi on w kryminale, ten wasz Jędrek.~-
171 9 |        bełkotał Herman. - A gdzie on ma znaki?... gdzie krew?...
172 9 |        śpitalu z jednym sołdatem, on zawdy gadał: "Kudy jemu!..."~
173 9 |           miejskim odzieniu. Miał on długi szaraczkowy kubrak
174 9 |              A Jasiek zna się, bo on pisał przy kancelarii i
175 9 |          bywał pod sądem. Ho! ho! on się zna...~- Jakby mnie,
176 9 |       leci... leci... Boże, gdzie on spada?... Nie, on nie spada,
177 9 |           gdzie on spada?... Nie, on nie spada, on unosi się
178 9 |      spada?... Nie, on nie spada, on unosi się w powietrzu, lekki
179 9 |    gwiazdami. Skąd niebo, przecie on leży w zamkniętej stajni?...
180 9 |        nie może. Wreszcie - po co on ma się poruszać, kiedy mu
181 9 |       dachu nad sobą, bo tacy jak on nie posiadają go nigdy.
182 9 |          ich, wywiódł na nędzę, a on, Owczarz, pozwolił na to...~
183 9 |           uciekli na kraj świata, on pójdzie na kraj świata;
184 9 |    żebyście wkopali się w ziemię, on rękami wykopie ziemię; żebyście
185 9 |      żebyście wylecieli do nieba, on trafi i do nieba i poty
186 9 |   Ślimakowi skradziono konie i że on, Maciek Owczarz, idąc za
187 9 |       krępują mu ręce. Powiedział on Maćkowi nazwisko podróżnego,
188 9 |           iść, bo ja już wiem, że on prowadzi do Joselowego szwagra.
189 9 |          na prawo od gościńca, bo on może zawiedzie nas do którego
190 9 |          go ta Ślimak wygnał, ile on sam rwał się, żeby wytropić
191 9 |           go Bóg skarał!... Bodaj on tak zmarzł!... - krzyczała
192 10|         wami... Zmarzł!... Cóż to on ode mnie w jary poszedł?...
193 10|           cóż mi za to będzie, że on zmarzł!... -wykrzyknął Ślimak.~-
194 10|          myśli.~"Cóżem winien, że on zmarzł?" - mruknął do siebie.
195 10|     pokaleczenie Hermana.~- Kiedy on tam ma być? - spytał Ślimak.~-
196 10|           stworzenia. Co wreszcie on tu znaczy? Alboż ci sami
197 10|         się dwu ludzi. Jednym był on sam. Ślimak, który siedzi
198 10|      desperacku zwieszone ręce, a on chodził, oglądał i nasycał
199 10|      święconą wodą...~Ciągnęła, a on szedł. I tak szli oboje
200 10|          podły - odparł starszy - on dotrzyma układu. To Żydem
201 10|         miłosierdzie boskie; lecz on już w miłosierdzie boskie
202 10|     czarny, zgarbiony cień. Szedł on wprost ku zagrodzie Ślimaka,
203 10|  złodzieje jeszcze w jesieni; ale on do tej pory nie mógł o nich
204 10|        Jojnę, i jeszcze mówią, że on szachraj?... Ludzie mają
205 10|            taki porządek świata i on go nie poprawi.~Krowa drugi
206 10|     siebie. Zdawała mu się, że to on sam, Jojna, leży w stajni
207 10|      spalili, Ślimakowa umarła, a on sam leży przy niej bez rozumu?...
208 10|     napoił. Ja się boję za to, co on zrobi dziś w nocy.~- Słuchaj,
209 10|  Teofilowie, czy nie będą?... No, on jest człowiek rzadkiej głupoty,
210 10| silniejsze dramaty niż na scenie.~On wówczas nie odpowiedział
211 10|            Nawet nie od niego, bo on by mnie nie śmiał tu wysyłać.
212 10|           jemu żona dziś umarła i on ma jakoś kiepsko w głowie,
213 11|         folwark po nim obejmie. A on gorszy od Niemca.~"O, tom
214 11|              Może by Jojna? Dobry on Żyd i litościwy, nawet krowy
215 11|          aż na plebanię! Wreszcie on szedł do wsi. Niebywała
216 11|     podnosił i rany mu opatrywał. On chyba także będzie święty
217 11|     śrucinów.~- O hycel!... Gdzie on?...~- Siedzi w sankach na
218 11|           siostrą, z Gawędziną, a on mi się przekomarza - odparł
219 11|           Grochowski. - Ino jakże on będzie gospodarował na dwu