Rozdzial

  1 1 |              westchnął Maciek - bo mnie oddali do szpitala. Czemużem
  2 1 |          furę drzewa. Potrzymajcie mnie z tydzień na próbę, a wszystkie
  3 2 |          owies.~- Zjadły wy byście mnie do szczętu! - mruknął Ślimak.
  4 2 |        jadasz trzy razy na dobę, a mnie - jak często karmisz?...
  5 2 |         wikcie. I czego ci żal dla mnie, sieroty?... Oto - wstyd
  6 2 |           i po dwa razy na dobę;~a mnie - jaki dajesz wypoczynek?
  7 2 |    dziesięć lat i to jeszcze bydło mnie depcze. I ja mam być z twojego
  8 2 |       pokazywało słońce.~"Głodzisz mnie, nie dajesz wypoczynku..." -
  9 2 |       napłakał. Całe szczęście, że mnie wołają do dworu czy jaki
 10 2 |            Niech ją sprzedaje, cóż mnie do-nie j?~- To ci do niej,
 11 2 |        ujęła się pod boki.~- Co we mnie miało złe wstąpić? - mówiła
 12 2 |           podnosząc głos. -Cóż to, mnie już nie stać na krowę? To
 13 2 |          dobrego zastanowienia. Ty mnie słuchaj. Frasujesz się co
 14 3 |              a cóżem ja zrobił, że mnie Pan Bóg tak ciężko karze!...
 15 3 |          Ino się nie rozgaduj i na mnie często spoglądaj, a zobaczysz,
 16 3 |         się rozmajta, spoglądaj na mnie. Bo to twardy chłop, choć
 17 3 |          tak nie jest, i nie tylko mnie, ale nawet krowie, co ją
 18 3 |             nie moje pieniądze, to mnie ręka o nich nie swędzi.
 19 3 |       ostawię. Grzyb będzie zły na mnie, ja wiem; ale dla was muszę
 20 3 |             sołtysie, zacenili, że mnie i ochota odchodzi. Grochowski
 21 3 |           do nas.~- Byli tu dziś u mnie na polu dwa Niemce i dużo
 22 3 |         słowo. Twoje słowo warte u mnie więcej niż pieniądz, boś
 23 3 |        gminie. Wójt to świnia... U mnie ty jesteś wójt, a nawet
 24 3 | Najmądrzejszy w całej gminie, żeby mnie paralusz tknął!~Opletli
 25 3 |                mówił - nie nazywaj mnie sołtysem, ino bratem, bom
 26 3 |      poparł ją Grochowski. - Takeś mnie ugościł, takeś mnie przyjął,
 27 3 |          Takeś mnie ugościł, takeś mnie przyjął, że ci oddam krowę
 28 3 |         jęczał Grochowski. - Zabij mnie... porąb na drobne kawałki,
 29 3 |          przy kupie gnoju.~- To ci mnie rzuciło!... - stęknął. -
 30 3 |       rządów, to se rządź, ale ode mnie wara ci, ty opoju!... Wygrażałeś
 31 3 |     robicie?~- Tak se usiadłem, bo mnie cosik trapi na wnątrzu.
 32 3 |      usiedli - rzekł - bo wciąż po mnie chodzą te Niemce.~- Jakie?~-
 33 3 |            stary i z brodą. Nic do mnie nie gadają, czego chcą,
 34 3 |            gadają, czego chcą, ino mnie depczą.~- Śpij, dziecko,
 35 4 |          wielką fantazją - przecie mnie sami nieraz namawiali, ażebym
 36 4 |          wziął. Nawet mówili, że i mnie, i im będzie lepiej.~Tak
 37 4 |      podwórek. Niechby on szedł do mnie, nie ja do niego.~- A jakżebyś
 38 4 |            ci się, boś młodszy ode mnie i głupszy.~- To i wy, tatulu,
 39 4 |          kiedyś się tak zawziął na mnie! Babę mi zaczepiał, chłopca
 40 4 | przedstawiać.~- To ci instyguje na mnie! - mruknął chłop.~- Widzicie,
 41 4 |      zmieszany, tak zalękniony, że mnie litość brała patrząc na
 42 4 |          są ci chłopi... Gdybyś ty mnie słuchał, dawno już sprzedalibyśmy
 43 4 |        kazała ci, ażebyś wziął ode mnie łąkę w dzierżawę?~- Jużci
 44 4 |          uczyni łaskę i weźmie ode mnie zadatek. Właśnie dała mi
 45 4 |    dwieście... Głupiemu gadać, nie mnie... Ale dobre i sto dwadzieścia,
 46 4 |            nasamprzód zasadzili na mnie swego szwagierka.~- Tego
 47 4 |     szwagierka.~- Tego ślepaka? co mnie zaczepiał u wody?... - wtrąciła
 48 4 |        Jędrkowi dal czterdziestkę, mnie czapkę wbił na łeb, żeby
 49 4 |          jeszcze narzeka!~- Tak ci mnie, para, tumanił. A kiedy
 50 4 |           że ja - nic, doprowadził mnie do samej pani. Ona znowu
 51 4 |       samej pani. Ona znowu wzięła mnie zagadywać, żebym jej chłopaków
 52 4 |        twardy, że podejść go (niby mnie) nie można, zatem - żeby
 53 4 |        sobie otuchy mrucząc:~- Nie mnie okpić! Znam ja się na rzeczy!...~
 54 4 |             Oj, tatulu, nie bijcie mnie! - wrzasnął chłopak, któremu
 55 4 |             Oj, tatulu, niechajcie mnie! - prosił Jędrek, Stasiek
 56 5 |      parobkowi coś dolega.~- Gdzie mnie do kościoła! - westchnął
 57 5 |              Nie traktowaliście wy mnie przy waszych interesach,
 58 5 |        jakeś się, Maćku, upił, toś mnie tak ściskał, tak całował,
 59 5 |       Maciek. - Bo ja ci mówię, że mnie chcesz okpić....~Szynkarz
 60 5 |           oczy, przy ludziach, żeś mnie wtedy nie całował i nie
 61 5 |          Siądź se tu, bracie, przy mnie, ja ci wszystko, jak należy,
 62 5 |         byłam u żniw, a teraz nikt mnie przyjąć nie chce z dzieckiem.
 63 5 |           więc wstąpi-łam, może by mnie wziął za dziewkę. Ale z
 64 5 |        dzieckiem i Ślimak nie chce mnie wziąć.~- O la Boga! la Boga!... -
 65 6 |  odpowiedział szynkarz.~- Dajcie i mnie. Ino czarnej jak smoła i
 66 6 |          Zatem chceta kupować beze mnie? - spytał znowu Ślimak.~-
 67 6 |          sto rubli...~- I oni beze mnie kupiliby grunt od dziedzica? -
 68 6 |            Już raz skrzywdziliście mnie, a serca to nigdy do mnie
 69 6 |          mnie, a serca to nigdy do mnie nie macie. - I nie pogodzisz? -
 70 6 |          cudami słynąca!...~- A na mnie on wciąż buntuje gospodarzy? -
 71 6 |         tak farbę puścił?" "Nie ze mnie to - on mówi - ino mi kucharz
 72 6 |          zarżniętym kaczorem i tak mnie osmarowało." "Chwała Najwyższemu
 73 6 |        saniami z nowyższy góry, że mnie ciarki przeszły. Musieli
 74 6 |         Ślimak. - Pamiętam ich, bo mnie zaczepiały tego lata.~_
 75 6 |     przyjezdny - a jak wywołasz do mnie pana, dostaniesz znowu rubla.
 76 6 |          mam bal w domu!...~- A na mnie czekają koloniści. Jeżeli
 77 6 |         dama czeka...~- Więc niech mnie kto zastąpi, bo mówię ci,
 78 6 |      Czegoście się tak zawzięli na mnie, gospodarzu? Widzicie, moi
 79 6 |         macie kiepski rozum, kiedy mnie tak napastujecie. Bo ino
 80 6 |      wreszcie odparł:~- Mówicie do mnie jak ten chłop do drzewiny,
 81 6 |                A o teraz zaczepiły mnie na gościńcu dwa Niemce,
 82 6 |           zamiast sam co wymyślić, mnie, babie, serce odbierasz?...
 83 6 |            miała trupem paść, żeby mnie do grobu schowali, jeszcze
 84 6 |       siedzisz, co się patrzysz na mnie jak baran?... - dodała z
 85 6 |         Pan Bóg miłosierny pokarał mnie takim niedojdą chłopem,
 86 6 |      radzić nie potrafi, i jeszcze mnie serce odbiera!...~- Głuptas -
 87 6 |            Ty garnków pilnuj, a do mnie się nie wtrącaj, kiedyś
 88 6 |               Chorobę wykurzą, nie mnie! - krzyknął. - Nie ruszę
 89 6 |       żebym miał paść trupem, żeby mnie na drobne kawałeczki posiekali!...
 90 6 |          śpią. Aaa!... No, pocałuj mnie na dobranoc.~- Mam iść do
 91 6 |              Mam iść do ciebie? Ty mnie pocałuj. Takam zmęczona...~-
 92 6 |          zmęczona...~- Ale pocałuj mnie za to, że tak dobrze sprzedałem
 93 7 |           chce grunt wytumanić ode mnie -odezwał się Ślimak.~- Ale...
 94 7 |         odparł Ślimak. - Byli tu u mnie już dwa razy, jakiś stary
 95 7 |       wyniesione miejsce - to i na mnie przyszłoby trochę dymu.~-
 96 7 |        półgłosem: - A się hycle na mnie zajedli!...~Bryczka potoczyła
 97 7 |          progu - bo chyba dusza ze mnie ucieknie, takem pędziła
 98 7 |          naparsteczek gorzałki, bo mnie z wnątrza tak doi robak,
 99 7 |          Chrystusa Pana, jeszcze i mnie okpiłeś?... Ty Kaifasie,
100 7 |            to wiem... Nalejcie, bo mnie ckli... Niejedno ja widziałam
101 7 |       oprzeć tylu Niemcom?~"Napaść mnie mogą... spalić!" - dumał
102 7 |          oka, tyłkom się bał, że i mnie napadną.~- A pozwolenie
103 7 |      wypadku, niech pan najpierwej mnie zawiadomi - dodał.~Ostatnie
104 7 |         kiedy oni tej nocy spali u mnie?~- U was spali? - zapytał
105 7 |            zapytał wachmistrz.~- U mnie - odpowiedział Josel niedbale. -
106 7 |          się i wymknęli. Chociaż u mnie stajnia w nocy zamknięta,
107 7 |          ich ojciec albo czy oni u mnie służą? - spytał Żyd.~- Nie
108 7 |     wyrabiasz, mały?...~- To czego mnie poniewierają?... - odparł
109 7 |   nabożeństwo, ale te hycle wzięły mnie tarmosić...~Nagle umilkł
110 7 |            Jużci.~- Pokłoń się ode mnie ojcu.~- A ode mnie przypomnij,
111 7 |         się ode mnie ojcu.~- A ode mnie przypomnij, że ja na święty
112 8 |            uśmiechał się'.~"Zły na mnie, kondel! - myślał Ślimak. -
113 8 |      spytał Ślimak.~- Pytałem, ale mnie zara przegnał Fryc Hamer,
114 8 |            Jak mu co powiem, gotów mnie potrącić i gdzie wtedy znajdę
115 8 |         Hamerowi, że je podlec, bo mnie pozbawił zarobku.~I opowiedział,
116 8 |              Ale com ja winien, że mnie chcą zgubić? Przez ich chytrość
117 8 |       chodziliśta po furmanki, ale mnie żaden nie zawołał do roboty...~-
118 8 |               A czy pan zapłaci za mnie karę, jak którego dnia nie
119 8 |            waszą okolicę, będziesz mnie odwoził. Zarobisz niewiele,
120 8 |            za to, co weźmiecie ode mnie.~- Jo za Bug nie pójdę.
121 8 |         czegoś taki niemrawy?~- Bo mnie trapi - wyszeptał wskazując
122 8 |          miłosierny Boże, za cóżeś mnie tak ciężko skarał?... Żeby
123 8 |     Mówiłem gospodyni, ale zara na mnie wsiadła: "Co ty się znasz?...
124 8 |            i bywaj zdrów.~- Albo i mnie - odezwał się Owczarz. -
125 8 |            Owczarz. - I wóz drzewa mnie przycisnął, i do śpitala
126 8 |           przycisnął, i do śpitala mnie oddali, i robotym znaleźć
127 9 |             te Żydy... Przecie oni mnie z tela chcą zabrać i zarżnąć!...
128 9 |           swoje grunta, a i wam, i mnie będzie z tym lepiej.~- Ni.~-
129 9 |          Hamer, opętało czy co?... Mnie na smutek się zbiera, że
130 9 |        wyszedł za wrota, to byście mnie musieli odwieźć prosto na
131 9 |      ślepnę i trwożę się, bo wkoło mnie wszystko nieznajome. Poźrzę
132 9 |          samo słońce inaczej niż u mnie wschodzi i zachodzi... A
133 9 |        przez upór sam nie zginął i mnie nie zgubił. Przez ciebie
134 9 |           mam na wypłaty, sąsiedzi mnie dręczą... Czy ty myślisz,
135 9 |      zasuwać.~"Kradną innych, to i mnie mogą okraść" - myślał i
136 9 |            wam dam i kiełbasy, jak mnie poratujecie. Na wzmiankę
137 9 |          ho! on się zna...~- Jakby mnie, pary, wsadziły do prochowni,
138 9 |           ma co - mruknął - trza i mnie iść spać... Owinął w kożuch
139 9 |           szalał z gniewu.~- Czego mnie bijecie? - zapytał zdumiony
140 9 |          nie otwierał, nikt przeze mnie koni nie wyprowadzał, niech
141 9 |        koni nie wyprowadzał, niech mnie Bóg skarze! - mówił Owczarz
142 9 |           tamci, nawet gorszy, boś mnie zdradził, choć przygarnąłem
143 9 |           Przecie pies nie był ode mnie wierniejszy, a także go
144 9 |             choć moi synowie, tyle mnie nie kosztowali...~Gniew
145 9 |      kiedyś taki podlec, że mienia mnie pozbawiasz! - mruknął Ślimak
146 9 |    Joselowego szwagra. Ale ciekawi mnie tamten drugi ślad, na prawo
147 9 |        pierwej kunie znaleźć, żeby mnie za złodzieja nie mieli.~
148 9 |         niech Boga proszą, żeby na mnie twardy sen spuścił.~W czasie
149 10|          ci to? - spytał.~- Trochę mnie rozebrało - odparła kobieta
150 10|           Zmarzł!... Cóż to on ode mnie w jary poszedł?... Nie ma
151 10|           Wierzcie, nie wierzcie - mnie wszystko jedno. Sam widziałem,
152 10|          głodny, nie nakarmiliście mnie; byłem nagi, nie przyodzialiście
153 10|          nagi, nie przyodzialiście mnie; nie miałem dachu nad głową,
154 10|         głową, nie przygarnęliście mnie... Idźcież, przeklęci, w
155 10|        Bardzoś chora?...~- Ni. Ino mnie trochę głowa boli i we wnętrzu
156 10|          głodny, nie nakarmiliście mnie; byłem nagi, nie przyodzialiście
157 10|          nagi, nie przyodzialiście mnie; nie miałem dachu nad głową,
158 10|         głową, nie przygarnęliście mnie... Idźcie, przeklęci, w
159 10|          głodny, nie nakarmiliście mnie; byłem nagi..."~Wtem na
160 10|        spytała się:~- Przenocujeta mnie?~Chłopa targnął niepokój.
161 10|         głodny - nie nakarmiliście mnie, nie miałem dachu nad głową-nie
162 10|          głową-nie przygarnęliście mnie... Idźcie, przeklęci, w
163 10|         narodu!... choć jeszcze na mnie palca żaden nie podniósł...
164 10|     zmarznąć może i pijak, ale żeś mnie z domu wygnał jak psa. Ino
165 10|           się ulituje i nie będzie mnie trapił po śmierci."~W tej
166 10|           Mam się tu budować, żeby mnie zowu spalili? tu gospodarzyć,
167 10|      sprzedawał? tu siedzieć, żeby mnie inni pozbawiali zarobku?...
168 10|           wieczorem ugodzimy się u mnie.~- Można i dziś.~- No, kiedy
169 10|        chyba siedział, żeby się na mnie dorabiali złodzieje.~Gniew
170 10|             ho!... Chociażeś ty do mnie nigdy zboża nie przywoził,
171 10|        Jaśkiem Grzybem. Ady oni by mnie tu ze starym oba upiekli...
172 10|        chodził za cudzą sochą... A mnie jak pochowasz?... Jak gospodynię
173 10|           pod kościołem.~- Całujta mnie!... - odkrzyknął im Ślimak.~
174 10|           nimi i odjechał... Nawet mnie Josel nie kazał tu iść i
175 10|           kożuch.~- Ej!... niechaj mnie - odezwał się chłop stłumionym
176 10|            się. Ślimaku...~- Całuj mnie!... - wrzasnął chłop i machnął
177 10|       Grochowskim, nakażcie mu ode mnie, żeby nie pozwolił sprzedać
178 10|            odparł Grochowski. - Bo mnie stąd nie wyciągniesz, żebyś
179 10|            jeżeli tak, to możesz u mnie zimować. A kiedy przyjdziesz
180 10|       Nawet nie od niego, bo on by mnie nie śmiał tu wysyłać. Ale
181 10|      futrem w rękach.~"Tam czekają mnie - myślał proboszcz gnąc
182 11|       piekła za moje grzechy, kiej mnie takie szczęście spotkało,
183 11|        ustawiali, rozeźliła się na mnie cała wieś. Buntował też
184 11|             że mierniki kupowali u mnie kurczęta i insze tam rzeczy.
185 11|         sto sześćdziesiąt?~- Jużci mnie.~- I dlaczegożeś nie kupił?
186 11|            grosza nie widział, tak mnie odepchnęły Niemce.~- Nie
187 11|           Nie mogłeś to przyjść do mnie! - obruszył się proboszcz. -
188 11|         się proboszcz. -Przecież u mnie cały czas mieszkał naczelny
189 11|          przyjścia tutaj mordowały mnie, żeby im grunt sprzedać.
190 11|        żeby im grunt sprzedać. Tak mnie nachodziły, tak się przypominały,
191 11|   śmiertelnej pościeli, wyciągnęła mnie od nich i tak zaklęła, że
192 11|           nieszczęście... Oj! żeby mnie jeszcze dobrodziej rozgrzeszył
193 11|        wszystko najlepsze, iżeście mnie w takiej zgryzocie nawiedzili -
194 11|     kolejnikami handlowaliśta beze mnie...~- I tylem zhandlowal... -
195 11|           zaś tak hardo odpowiadać mnie staremu...~- Haj!... prawda,
196 11|         prawdę rzekł. Bo już był u mnie wczoraj Hamer, że na święty
197 11|           Nieraz ona was przeciwko mnie buntowała, ale ja ta do
198 11|         okolicy zakotłuje. Ale jak mnie nie odszkodujeta, to zaskarżę.
199 11|         Jasiek. - Strzeliliście do mnie z jednej lufy, a już chcecie
200 11|  pięćdziesiąt rubli nie zapłacę.~- Mnie sto pięćdziesiąt za sekret -
201 11|      trzysta trzydzieści rubli dla mnie, dla Ślimaka i dla Josela.
202 11|              Za marny grosz gubita mnie na całe życie! - mówił Jasiek.~-
203 11|      ciągnął cygar i kpinkował, że mnie okradną?... Ja zaś gadałem,
204 11|        Ślimak zamyślił się.~- Kiej mnie się zdaje - rzekł - że tamta