Rozdzial

  1 1 |              że was zabiło.~- Gorzej mi zrobiło - westchnął Maciek -
  2 1 |           się trochę odgryzł. Dajcie mi barszczu z chlebem, a ino
  3 2 |             raz na osiem lat! A dużo mi dajesz? Pies by zdechł na
  4 2 |            wstyd powiedzieć -skąpisz mi bydlęcej mierzwy!..."~Skruszony
  5 2 |              babie kupił wózek, a ty mi bydlęcia żałujesz!... Są
  6 2 |           czymże ty ją wykarmisz; bo mi przecie ze dworu więcej
  7 2 |                 Zwariowała baba, jak mi Bóg miły! Przecie dziś nasze
  8 2 |             trzecią krowę.~- Choroba mi po niej, kiedy i za nią,
  9 2 |              nią wołała:~- Józek, ty mi się nie buntuj, kiedy sam
 10 2 |           starczy nawozu, klekoczesz mi głowę, że ci trzeba bydlęcia,
 11 2 |            przychodź do izby i krowę mi wytarguj, bo inaczej znać
 12 3 |              wiem, czy łąkę dziedzic mi odda, a tu jeszcze muszę
 13 3 |             gadajcie.~- Ehej! w domu mi tak nie jest, i nie tylko
 14 3 |           ino Magdy, a kobieta dawno mi głowę suszyła, że cudzej
 15 3 |    podniesionym głosem - sprzedajcie mi krowę.~- Sprzedam! - odparł
 16 3 |             się do parobka - a pomóż mi odprowadzić ich do stodoły.~-
 17 3 |              ty opoju!... Wygrażałeś mi biczyskiem, poczekaj, nie
 18 4 |          razem z tobą, i po to, żeby mi Jędrek powiedział, jakeś
 19 4 |             on to rozumie, że będzie mi lepiej z łąką niż bez łąki.
 20 4 |          tylko ja, więc czego miałby mi żałować kęsa łąki? Mało
 21 4 |      najemnikiem, a on panem, choćby mi nawet darował te dwa morgi,
 22 4 |              gruntów korzystał, a że mi wypadło siedzieć za wodą,
 23 4 |              zapytał go ojciec.~- Bo mi się nie widzi to wszystko,
 24 4 |       szeptem:~- Zły znak!... Pewnie mi łąki nie wypuszczą, kiedy
 25 4 |                Czy to nie ty podałeś mi wtedy czapkę?...~- Jużci
 26 4 |             w przyjaźni, nie kłaniaj mi się tak nisko i nakryj głowę.
 27 4 |            tak zawziął na mnie! Babę mi zaczepiał, chłopca zbuntował,
 28 4 |              z morgi! Wiedziałem, że mi sprowadzi nieszczęście."
 29 4 |              on ma być gorszy, kiedy mi dał czterdziestkę? Głupi
 30 4 |          niego. Na cały dzień zepsuł mi humor.~- Ale cóżem ja temu
 31 4 |              na drugi dzień połamały mi brzoskwinie. A zbliżać się
 32 4 |            rzekł panicz - bo dziwnie mi się podobał.~Pani przyłożyła
 33 4 |        jaśnie pani.~- Więc przysyłaj mi ich, to będą uczyli się
 34 4 |         słucha! Było, panie, tak, że mi baba okrutnie głowę suszyła,
 35 4 |           się targować, i nakazywała mi, żebym choć ze trzy ruble
 36 4 |              a teraz ten kundel taką mi rzecz zrobił, że aż wstyd!...~-
 37 4 |            Wiesz, ile Łukasiak płaci mi rocznie za morgę łąki?~-
 38 4 |           mnie zadatek. Właśnie dała mi moja dziesięć rubli, a resztę,
 39 4 |       propozycję. Czy pamiętasz, ile mi za morgę łąki zapłacił w
 40 4 |             ci łąkę w dzierżawę. Daj mi swój zadatek, a jutro przyjdź
 41 4 |             fantazja strzeliła, żeby mi tanio sprzedać?...~Zrobiło
 42 4 |             czapkę wbił na łeb, żeby mi lepiej oczy zamydlić, i
 43 4 |              nie można, zatem - żeby mi co prędzej sprzedał łąkę,
 44 4 |              hyclem Jaśkiem... Ligaj mi zaraz!...~Wtem Ślimakowa
 45 5 |       pieniądze.~- Trochę nie podoba mi się, że po nowej drodze
 46 5 |           Cóż ci brak?~- Nie brakuje mi nic, ale obuwie mam takie,
 47 5 |          Bożego Narodzenia winniście mi siedem złotych.~- Słyszeliśta!... -
 48 5 |             z całej wsi powiedzą, że mi nigdy nie borgujecie, a
 49 5 |       zaczepiał o pieniądze. Ale jak mi przysięgniesz tu, w oczy,
 50 5 |           ramionami. - Ale zawdy żal mi jej i dziecka.~- To go weź,
 51 5 |               to se ją weź...~- Dużo mi po niej - odpowiedział parobek -
 52 5 |        powstała na równe nogi.~- Oto mi letko, choć raz w życiu!... -
 53 5 |            to ją weź!... Weź ją, ino mi jej dobrze pilnuj, bo jak
 54 6 |             wybijając pięścią. - Kto mi się nie spodoba, tego nie
 55 6 |              was z gromadą, ale - co mi po tym? Już raz skrzywdziliście
 56 6 |                 Wy, Ślimaku, oddacie mi najprzód te pięćdziesiąt
 57 6 |       podniósł się z ławy.~- No, już mi nie dawajcie herbaty - rzekł.~-
 58 6 |            Jutro. Inaczej przepadnie mi łąka. A cóż ja bym począł
 59 6 |              i rozgadać się.~- A jak mi łąki nie sprzeda, to co?... -
 60 6 |             chciałem go prosić, żeby mi sprzedał łąkę." A Mateusz,
 61 6 |              znowu wziął jeździć, aż mi się oczy rozbiegały od samego
 62 6 |              mnie to - on mówi - ino mi kucharz dał w pysk zarżniętym
 63 6 |            posoka, ale za to powiedz mi - jak by zdybać dziedzica?"
 64 6 |              A on szepnie: "Iii, daj mi dziś spokój z interesami,
 65 6 |             nie zrobił?~- Nic. Jeden mi ta ze zbytków czapkę na
 66 6 |                 Masz tu złoty, a jak mi sprowadzisz lokaja Mateusza,
 67 6 |            nie gniewa się?~- A udało mi się go uspokoić - odparł
 68 6 |            tak ordynarny ekwipaż, że mi nie wypada popisywać się
 69 6 |              blisko siebie. Niedługo mi żyć na świecie, mam osiemdziesiąt
 70 6 |           Wielki to pieniądz!... Bóg mi świadek, że daję ci więcej,
 71 6 |            osowiał? Co ci jest?~- Co mi jest? - powtórzył - także
 72 6 |       zamyślony - odbiorą łąkę, żeby mi dokuczyć i wyforować z gruntu.~-
 73 6 |          powrót nie sprzedadzą.~- To mi wystrzelają bydło.~- Wystrzelają?... -
 74 6 |          jeszcze ciebie potrącę, jak mi nie wygodzisz! A ty, Jędrek,
 75 6 |              przyjdź tu.~- Kiedy tak mi się nie chce... Aaa...~-
 76 7 |                  Mówiła, szakrew, co mi tu nadziemy dworskie budynki
 77 7 |         budynki i paszę, i szitko, a mi nie naleźli nic... We dwora
 78 7 |           się ty Boga, Józek...~- Co mi ta zrobią! Gadaniem nic
 79 7 |             wytrzymałość - nie dadzą mi rady, oj, nie!... Przypatrz
 80 7 |       robicie?~- Jużci.~- Wsypcie no mi z garniec w woreczek, to
 81 7 |                Jest na bryczce. Może mi i z jedną kurzynę sprzedacie.~-
 82 7 |          nasze dzieci pobrały i żeby mi się ustatkował ten kondel
 83 7 |           Orzechowski.~- Na nic. Jak mi ten zbój zejdzie z oczu,
 84 8 |             nie uciekł, mruczy: "Daj mi spokój!" - i śpi dalej,
 85 8 |        takich ludzi, którym ufam, że mi nie zrobią zawodu.~Starszy
 86 8 |              stary - jak źle, żeście mi nie sprzedali gruntu' Ja
 87 8 |              po dworzu nie lataj, bo mi całą izbę zalejesz - wtrąciła
 88 8 |          lepiej będą strzylać, a nic mi nie zrobią...~I znowu wyleciał
 89 8 |         mówiąc opryskliwie:~- O, daj mi ta spokój! Akurat będę się
 90 8 |         głosem:~- No, Stasiek... Ino mi tak ślipiów nie wywracaj...
 91 8 |              podszedł do ławy.~- Daj mi gęsie pióro... - rzekł do
 92 8 |        nieszczęścia?...Już zabiliśta mi dziecko waszym śpiewaniem
 93 8 |            użyliście takiej mocy, że mi utonął...~- Człowieku! -
 94 8 |             do wszystkich... O, żeby mi to do głowy przyszło, nie
 95 9 |        zapytała żona.~- Oj!... Śniło mi się, że nam paszy całkiem
 96 9 |             odparł Ślimak - żebyście mi paszy sprzedali...~- I pasza
 97 9 |            trupem padł u progu, żeby mi się przyszło wyprowadzać
 98 9 |            własną ręką obrócił, a wy mi gadacie: "Sprzedaj i idź
 99 9 |           Gdzież ja pójdę, kiedy jak mi wypadnie jechać bodaj za
100 9 |         robił, co z chłopakiem, żeby mi się przyszło stąd ruszyć?
101 9 |             co bym powiedział, gdyby mi drogę zastąpili ojcowie
102 9 |           nie rzucił na ziemię.~- Co mi ty bajdy pleciesz! - zawołał. -
103 9 |             zgubił. Przez ciebie syn mi się marnuje, pieniędzy nie
104 9 |          rubli, niebywałą cenę, a on mi baje, że gdzie indziej żyć
105 9 |                 A chłopak twój niech mi się nie włóczy na kolonię -
106 9 |             splunął i rzekł:~- Widzi mi się, chłopak, że ci ktoś
107 9 |            nie mogę ich naprawić, bo mi dziś w nocy siekierę z półkoszka
108 9 |               rzekł do parobka, - Ty mi za fatygę ofiarujesz kilka
109 9 |         stodołom, za śwagrowom, ~Dej mi spokój, bo zawołom, ~Jak
110 9 |            się z tela... Chyba cosik mi się stało, bom jest chory...~
111 9 |        głupiego, czy nie widzisz, że mi konie ukradli?... - mówił
112 9 |           szlochając:~- Jużci zadali mi jakiegoś paskudnego ziela,
113 9 |            ci do myśli rozpowiedzieć mi o tym, jakeśmy wrócili z
114 9 |         odepchnął go.~- Nie zawracaj mi głowy! - mówił gniewnie. -
115 9 |           mówił gniewnie. - Skrzynkę mi daje i swoje zasługi, a
116 9 |         chcesz, ale bez koni na oczy mi się nie pokazuj, bo moja
117 9 |          śmierć albo twoja!... Takeś mi obmierzł za tę zbrodnię,
118 9 |             się lepiej powieś, byłeś mi już nigdy nie stanął na
119 9 |         wciągać stary kożuch. - Może mi Pan Bóg dopomoże...~- Diabła
120 9 |            jeżeli gdzie trafisz, daj mi zara znać. Do jutra powinieneś
121 9 |       dogonię. Pierwszy raz zdarzyło mi się, żeby w gminie tak zamarzli...~
122 9 |            koniec był sądzony... Jak mi Bóg miły, tak, to moja dziewucha!....
123 9 |            Moja dziewucha!... Dajcie mi moją dziewuchę!... - krzyczała
124 10|         wczorajsza wódka?...~- Cosik mi niedobrze - odparła cicho
125 10|            Cóż ci? - spytał.~- Takie mi czarne kręgi stają w oczach
126 10|           Zaziębiło cię widać.~- Nic mi nie będzie - odparła opryskliwie.
127 10|                Wielga rzec!... A cóż mi za to będzie, że on zmarzł!... -
128 10|     kuchennych statków.~- Oto, na co mi zeszło! - mruknął. - Ech!...,
129 10|            zaczął rachunek:~- Utopił mi się Stasiek, to jeden...
130 10|            krowę na rzeź, to dwa, bo mi bez Szwabów paszy zabrakło...
131 10|              paszy zabrakło... Konie mi ukradli, to już śtyry, za
132 10|           struli - to pięć... Jędrka mi wzięli do sądu za Hermana -
133 10|             bom zbiedniał, i jeszcze mi żona choruje pewno ze zgryzoty,
134 10|             odparł Ślimak. - Kobieta mi chora.~- Patrzajcie!...
135 10|           pali się izba!...~- O, daj mi ta spokój!... - odparła
136 10|           tej przeklętej zagrody.~Co mi ta!... - mruknął uderzając
137 10|             pięścią w powietrze. -Co mi niewola tu siedzieć?...
138 10|        myślał chłop. - Jużci zostało mi trochę grosza, nawet sporo,
139 10|           mruknął Ślimak. -Niech ino mi chłopak wróci z aresztu
140 10|             jest młyn we Wólce, choć mi go dwa razy palili Żydzi.
141 10|           sprzedam!... To i co? Albo mi to nie wolno? Przecie lepiej
142 10|            nie mogłam dozuć i krzywo mi siedzą... Chodzi do dom -
143 10|           bratać się ze Szwabami, bo mi jegomość nawet trumny nie
144 10|            ci Boże dopomóż?...~- Tak mi Boże dopomóż i niewinna
145 10|           jeszcze te gałgany zabrały mi trzy ruble...~Owe trzy ruble
146 10|            Gdzie wiadro?...~- Dajcie mi ta spokój - mruknął chłop
147 10|       odezwał się surowo chłop - ino mi gadaj prawdę. Kto cię tego
148 10|              Boże miłosierny, co też mi się snuje po głowie!..."~
149 10| przebiegłości Żyda.~- Walenty, podaj mi futro - zwrócił się pośpiesznie
150 11|            go pokrzepił.~- Powiedzże mi, bracie, co się z tobą stało -
151 11|           mój dobrodzieju. Jeden syn mi utonął, drugi w haryście,
152 11|         haryście, żona umarła, konie mi ukradli, spaliły me... A
153 11|           Jak pana nie stało, urwały mi się dworskie zarobki i jeszczem
154 11|         sprzedać. Ale też zrobią oni mi zemstę... - dodał Ślimak,
155 11|             i litościwy, nawet krowy mi napoił, ale gdzie by mu
156 11|        jeszcze utulił. O la Boga, aż mi markotno, żebym ja zaś obłapiał
157 11|           się o pumili dzieje. Teraz mi nikt nie da rady, boby go
158 11|             godom: moja wina! bo tak mi kazał dobrodziej. Toteż
159 11|              nie wymawiam), tęgoście mi dokuczyli.~- Wybaczcie mi
160 11|            mi dokuczyli.~- Wybaczcie mi wszyćko, com ino komu zrobił
161 11|           wróci. A dobrodziej wczora mi powiedział, że macie zasługę,
162 11|          trochu wykurzą z tela, gęsi mi strzelały na łące, bydło
163 11|             strzelały na łące, bydło mi raz zajęły, a tera masz!...
164 11|            się do Ślimaka.~- Kobieta mi zmarła, i tyło.~- Pedział
165 11|            zmarła, i tyło.~- Pedział mi to Jojna wczoraj, alem mu
166 11|         Jaśka waszego przywiózem, bo mi dziś w nocy konie krad i
167 11|           siostrą, z Gawędziną, a on mi się przekomarza - odparł
168 11|                zawołał Grzyb. - Dziś mi sprzedadzą, a nopóźniej
169 11|             Ach! - odparł. - Nowięcy mi szkoda, że moja Jagna widzieć
170 11|              i osełkę masła i gadała mi, żebyś u niej mieszkał,