Part

  1     I|                                  I~ ~Z żoną Stanisław wychodzi
  2     I|          złotych ułożył na ławie~I tak powiada: "Zgarniej to,
  3     I|          talary~Kup mi dwa konie i wybierz do pary.~Syn mój
  4     I|       zabity,~Mnie schyla niemoc i wiek nieużyty,~Nie mam z
  5     I|    Bronika matkę objęła za szyję~I wstyd rumiany na jej piersi
  6     I|  odłogiem ziemie;~Okólnych lasów i wiosek pożary~Gniewu Bożego
  7     I|           Z wiatrem, co strzechy i konary walił,~Do nas wróg
  8     I|       walił,~Do nas wróg przybył i wioskę zapalił.~Dzień to
  9     I|          był sądu; - śród płaczu i gwaru,~Wśród ciemnej nocy,
 10     I|      Wśród ciemnej nocy, wichrów i pożaru,~Razem rolnicy ku
 11     I|       Chodziłam za nią na wioski i lasy;~Ale jak kamień do
 12     I|          oko,~Świat nie pocieszy i niebo wysoko.~Niech wola
 13     I|    wesoło przy niebieskiej matce~I łaskę nieba zwabia naszej
 14     I|     matki myślami;~Płakała zaraz i córka przy boku,~Lecz łzy,
 15     I|        Wszakci On ojcem na wieki i wszędzie,~Co pod Nim było,
 16     I|       pod Nim było, pod Nim jest i będzie;~Lepsze nad smutek
 17     I|       obojgu kornie ścisnął nogi~I wyszedł z chaty przenikniony
 18    II|     granie,~Słychać wesołe pląsy i śpiewanie.~Parskając konie
 19    II|   gospodarzy~Wdzięczna prac rola i dobry Bóg darzy.~Napatrzycie
 20    II|      dziewojom,~Wymyślnym tańcom i przecudnym strojom,~Wreszcie
 21    II|     przecudnym strojom,~Wreszcie i w tany sunąć nie zaszkodzi,~
 22    II|          staje,~Ciasto z koszyka i owoc podaje:~"Obcy wędrowcze!
 23    II|    przyjąć trzeba~Naszych owoców i naszego chleba!"~A przy
 24    II|          siebie wędrownika oczy;~I zwrócił tyle, że odtąd jedynie~
 25    II|           że odtąd jedynie~Okiem i duszą został przy Halinie.~ ~
 26    II|          z obcym trzeba uczciwie i szczerze".~ ~I wybrał druhnę,
 27    II|          uczciwie i szczerze".~ ~I wybrał druhnę, której wdzięk
 28    II|         młodzieńcy zebrali,~Nucą i biją w podkówki ze stali.~
 29    II|      poważną postawą.~W skrzypce i basy sypnął grosza hojnie,~
 30    II|          głowę nachylił ku ziemi~I zaczął nucić słowy takowemi:~ ~"
 31    II|         ciebie!"~ ~Bierze Halinę i tak wokoło,~Przodkując drużbom,
 32    II|   skrzypkom znowu powróci,~Staje i w pląsach tak dalej nuci:~ ~"
 33    II|         rządzi?~Człowiek pragnie i układa,~A wszystko Bóg sądzi".~ ~
 34    II|     dogoni, z ujętą wróci,~Staje i w pląsach tak dalej nuci:~ ~"
 35    II|           Dogonię ja mojej zguby~I nie puszczę więcej!~ ~Krąży
 36    II|          za nim poskocznie goni,~I dogoniony, gdy znowu wróci,~
 37    II|           gdy znowu wróci,~Staje i w pląsach tak przed nią
 38    II|      uciekała;~Wiesław staroście i matkom się kłania,~Słychać
 39    II|     stanie,~Wciąż mając w uszach i śpiewy, i granie,~W sercu
 40    II|         mając w uszach i śpiewy, i granie,~W sercu niepokój,
 41   III|         III~ ~Pospieszał Wiesław i lasem, i polem,~Ale się
 42   III|      Pospieszał Wiesław i lasem, i polem,~Ale się ostać nie
 43   III|         osiędzie,~Daremny namysł i rozsądek będzie.~Przeto
 44   III|          Stanowi wyznać otwarcie i śmiało.~ ~Oczekiwany wjechał
 45   III|      podwórka.~Wybiegi Stanisław i matka, i córka;~Głaszczą
 46   III|       Wybiegi Stanisław i matka, i córka;~Głaszczą koniki i
 47   III|         i córka;~Głaszczą koniki i wiążą u płotu,~Cieszą się
 48   III|        powrotu,~Z taniości kupna i z koników radzi;~Sam je
 49   III|        mały.~ ~Przybył też razem i sąsiad ciekawy,~Dobry do
 50   III|           Jak mądrze myślał, tak i prawdę gadał;~Ale się wszystkim
 51   III|      wydawało,~Że Wiesław smutny i mówi tak mało.~Wszedł i
 52   III|          i mówi tak mało.~Wszedł i gospodarz, do stołu zasiedli,~
 53   III|        stało,~Że smutny siedzisz i mówisz tak mało?~Milczący
 54   III|  Stanisławowi do nóg się ukłonił~I zaczął mówić słowy takowymi:~"
 55   III|       porywczej młodości wybaczą~I mądrą radę zawsze podać
 56   III|       wieki,~Wdzięczen łask tylu i waszej opieki,~Przy waszym
 57   III|    wdzięk uroczy~Zabrał mi serce i zniewolił oczy;~I tyle sprawił,
 58   III|          serce i zniewolił oczy;~I tyle sprawił, że odtąd jedynie~
 59   III|          że odtąd jedynie~Sercem i duszą jestem przy Halinie.~ ~
 60   III|          ni chleba,~Uczyli pracy i bojaźni nieba.~Dziś jedynaczkę
 61   III|       chacie~Dla mnie w zamęście i z wianem chowacie;~Jeszcze -
 62   III|       zarobię,~Niezdatny ludziom i niemiły sobie;~Prędko bym
 63   III|           ale gdy ujrzała,~Że tu i Wiesław, i matka płakała,~
 64   III|        ujrzała,~Że tu i Wiesław, i matka płakała,~Wnet Bronisławę
 65   III|       Bronisławę objęła za szyję~I łzy niewinne na jej łonie
 66   III|       milcząc podparł siwą głowę~I po ojcowsku rzekł słowa
 67   III|     dziecię;~Tak cię też kocham; i widzi Bóg w niebie,~Że nic
 68   III|          chował,~Żem tobie córkę i dom mój hodował.~Nieszczęście
 69   III|         mnie zostawisz śród żalu i sromu;~Młody, niebaczną
 70   III|      chatki,~Bo czuła razem srom i miłość matki;~Za nią Bronika
 71   III|          Za nią Bronika z trwogą i łzą w oku,~Wiesław twarz
 72   III|         nie chce,~Młodego nowość i swoboda łechce,~Zwiąż go
 73   III|        łechce,~Zwiąż go miłością i obsyp go zbiorem,~On dalej
 74   III|      jemu najmilsza niewola.~Tak i na wiosnę ptak okrąża pola,~
 75   III|         ptak okrąża pola,~Płochy i dumny, ufny w siłę młodą,~
 76   III|         ufny w siłę młodą,~Rzeki i skały przebywa z swobodą,~
 77   III|        głosem zwabiony - zostaje~I odtąd jedne zamieszkuje
 78   III|      gaje,~Gdzie swoje szczęście i pokój znachodzi;~Te prawa
 79   III|     kwiat córka obcej ręki czeka~I traf młodzieńca przyniesie
 80   III|       ubawi,~Z czym żyć nawyknie i pracować w domu,~To weźmie
 81   III|   dobytek krwawo dochowany,~Gołe i głuche zostawi im ściany,~
 82    IV|          nim znaczy ślady,~Bo go i miłość, i młodzieńcza siła~
 83    IV|    znaczy ślady,~Bo go i miłość, i młodzieńcza siła~Przez góry,
 84    IV|          osuta,~Kwitnie rozmaryn i ruta,~Na okienku wianek
 85    IV|   Otwierajcież! przyszli goście!~I życzliwie w dom zaproście;~
 86    IV|   Witajcie nam, goście!~Siądźcie i z Bogiem dobrą wieść przynoście!"~
 87    IV| powiedział: "Oj! widzę, że godne~I starca drogi lica tak urodne".~
 88    IV|     zdejmuje z młodziana,~Bierze i laskę sędziwego Jana.~Wnet
 89    IV|  Śmielszymi czyni ukrywane chęci~I tajność serca przed oczy
 90    IV|       zgodzie~Wzbudziły przemysł i w ludzkim narodzie.~A jak
 91    IV|      pszczoła,~Gdy się sad bieli i wonnieją zioła,~Niesie w
 92    IV|       miłość wieśniacza,~Słodycz i zgodę, i pracę oznacza".~ ~
 93    IV|     wieśniacza,~Słodycz i zgodę, i pracę oznacza".~ ~Podała
 94    IV|  Starostą bywał na każdym weselu~I chrzestnym ojcem zwią go
 95    IV|     sieroty chleba,~Uczyli pracy i bojaźni nieba;~Sprawiał
 96    IV|        godnie, że go synem zowią~I część chudoby dla niego
 97    IV|       drodze,~Jak pewno wiecie - i ojcom wyjawił,~Że swoje
 98    IV|       matko! wiernie wam odnoszę~I w imię ojców o córkę was
 99    IV|      oczy;~Często pochwała, choć i słuszna, szkodzi,~Bo lepiej,
100    IV|          posłuszny w domu,~Bywał i Wiesław szpakiem po kryjomu:~
101    IV|          biegu,~Pieni się, szumi i wylewa z brzegu,~Aż dalej
102    IV|      zbyteczny.~Zawsze też dobra i stateczna żona~Resztę wychowu
103    IV|      matce, milcząc pełen sromu;~I było długie pomilczenie
104    IV|          Która sierota, bez ojca i matki;~Nie miała wiana ni
105    IV|     Doświadcza ludzi w szczęściu i pokorze,~Czy kogo zniży,
106    IV|        Nie dla niej kmiecia ręka i zagroda;~Bo nie ma ojców
107    IV|          poświęci~Za dobre serce i życzliwe chęci.~Teraz słuchajcie
108    IV|        słuchajcie o losie Haliny~I to do waszej odnieście rodziny:~ ~
109    IV|          z kosą na spoiną obronę~I już nie wrócił. - Obcy bez
110    IV|       kto pomni te czasy.~Starce i matki pokryły się w lasy;~
111    IV|          pokryły się w lasy;~Ale i w lesie zajęły się sosny:~
112    IV|          Byłci to widok straszny i żałosny,~Gdy ta ostatnia
113    IV|       rozciągła się łona;~Dzieci i matki błądziły tłumami.~
114    IV|   mieszkanie,~Ale daremna prośba i pytanie.~Dziecię zaledwo
115    IV|          jednych żyjemy troskach i potrzebie.~Bez skiby ziemi,
116    IV|   pierścienie;~Tam gdzie stodoły i bogate mienie,~Tam zalotnicy;
117    IV|        Przybysza córka bez ojców i wiana.~Jak była dotąd niebieska
118    IV|      wytryska,~Klęka przed matką i kolana ściska:~"O miła matko!
119    IV|        bacznie~Ostrzegł po cichu i tak mówić zacznie:~"Ważne
120     V|  parskające konie,~Mijają mostki i zgórki, i błonie.~Cała rodzina
121     V|          Mijają mostki i zgórki, i błonie.~Cała rodzina siedzi
122     V|      lasem niebieskie sklepienie~I rzeźwą wonią tchnie wieczór
123     V|         ośmiela.~Przebyli kładki i zaczepne krzewy;~Z błoni
124     V|          głos dzwonka ją skłonił~I nie zważaną łzę z oka jej
125     V|        pachołki~Spędzają na most i krówki, i wołki.~ ~Skrzypią
126     V|       Spędzają na most i krówki, i wołki.~ ~Skrzypią z ról
127     V| pochylony z laty,~Wokoło wierzby i zielona trawka;~Tam wiejskich
128     V|          kolana,~W dłonie uderza i mówi do Jana:~"Mocny mój
129     V|              Tu Jan o ziemię kij i czapkę rzucił,~Klęknął i
130     V|         i czapkę rzucił,~Klęknął i pod krzyż łzawe oko zwrócił;~"
131     V|     zawsze chwała!~Bóg litościwy i ciebie ratował,~I ojców
132     V|      litościwy i ciebie ratował,~I ojców twoich przy zdrowiu
133     V|     dzieląc owoce pokoju;~Chatkę i córkę stracili w potrzebie,~
134     V|       nie kryje,~Ścisła Wiesława i Jana za szyje.~ ~Śpieszą
135     V|          łąk wraca z kosą,~Idzie i żona, konicz krówkom niosą;~