Part

   1     V|         spodziewanych od pola czekali,~Aby Halinie wypoczynek dali.~ ~
   2   III|             pługu chodziłbym spokojny,~Anibym zaznał trudnej z sercem
   3     V|                Które jak perły liczyli anieli.~A kiedy wstała, już uczuć
   4     V|          oblana~Podobną była do twarzy anioła,~Ale tęsknocie wytrzymać
   5    IV|              na to patrzyłam ze łzami,~Aże mi dziecię zastąpiło drogę,~
   6    IV|             nie widzi, przyszłości nie bada,~Jako w kochaniu ufność
   7    IV|              zaproście;~Chociaż obcym, bądźcie radzi:~Dobra nas tu chęć
   8    II|          poważną postawą.~W skrzypce i basy sypnął grosza hojnie,~Ojcom
   9     V|            niech wyzionę duszę!~Tu się bawiałam, tu zbierałam kwiatki.~Ale
  10   III|                rękoma gołymi;~Pracować będę pomiędzy obcymi,~Bo bez
  11    IV|               matkę; odwrócona bokiem,~Białe odzienie zarzuca na głowę,~
  12    IV|                na wiosnę pędzi potok w biegu,~Pieni się, szumi i wylewa
  13    IV|       gospodarna pszczoła,~Gdy się sad bieli i wonnieją zioła,~Niesie
  14    II|             się też dzionek nad górami bielił,~Pożegnał wszystkich w zasmuconym
  15     V|          Halina w jedną patrzy stronę;~Bijące łono, usta otworzone~Poznać
  16    IV|               się łona;~Dzieci i matki błądziły tłumami.~Przy drodze na
  17     V|                wije.~A stary kościół z blaszanymi szczyty~Ponad wsią błyszczy
  18     V|               krówkom niosą;~Naprzód z bławatem szła Bronika mała,~Gości
  19    IV|                ranił:~Dziewczęta lubią błędy, które ganił.~ ~Ale łza
  20     V|            każą stanąć, bo choć wioska bliska,~Jednak ją dzielą zarosłe
  21     I|             pod strzechę,~Tam z niebem bliższy Bóg zsyła pociechę.~Może
  22     V|             dawały wielkie zadumienie,~Błogie się w serce cisnęło spomnienie.~
  23    IV|                 które ganił.~ ~Ale łza błysła w źrenicy młodziana,~Potem
  24    IV|                wyleją,~Kwiaty zroszone błyszczą się nadzieją,~A razem słońce
  25    IV|              nam, goście!~Siądźcie i z Bogiem dobrą wieść przynoście!"~
  26     V|                się znowu po niszczącym boju~Z sierotą dzieląc owoce
  27    IV|             Patrzy na matkę; odwrócona bokiem,~Białe odzienie zarzuca
  28   III|               się ostać nie może przed bólem,~Bo gdy chęć jedna raz serce
  29   III|             dusza~Odkryć przed wami tę boleść przymusza,~Ale mi rada niedościgła
  30    IV|           powiadam o naszym Wiesławie,~Bom mu był świadkiem od dzieciństwa
  31   III|                 bez wieści spada wyrok boski.~Na mojej drodze pośród
  32     I|           lasów i wiosek pożary~Gniewu Bożego zwiastowały kary;~Z wiatrem,
  33   III|                zdrowie pytały;~Milcząc Bronice dał gościniec mały.~ ~Przybył
  34   III|                 Nie w nim też może dla Broniki szczęście:~Z woli ma płynąć
  35   III|         Wiesław, i matka płakała,~Wnet Bronisławę objęła za szyję~I łzy niewinne
  36    IV|           wytrysły.~Jako na wiosnę nad brzegami Wisły,~Gdy wonny deszczyk
  37    IV|            Pieni się, szumi i wylewa z brzegu,~Aż dalej cicho płynie w
  38    IV|          owieczek, cały nasz dochówek.~Brzmią tu wesela na każde odpusty;~
  39    IV|                wcześnie już się u celu być mienią,~Raz pochwaleni -
  40    IV|               Halina moja, co w ubogim bycie~Przepracowała dotąd ze mną
  41    IV|                W schludnych stajenkach bydełko się chowa,~A [w] cztery
  42    II|             ziemi~Małe zaznał dziecię,~Byłbym między krakowskiem!~Najszczęśliwszy
  43    IV|                lesie zajęły się sosny:~Byłci to widok straszny i żałosny,~
  44   III|          chowacie;~Jeszcze - mówicie - byłem dzieckiem małem,~Gdy ją
  45    IV|            pierwsze gospodynie,~One po całej opatrznej krainie~Zbiorów
  46    IV|          młodzi,~Za wcześnie już się u celu być mienią,~Raz pochwaleni -
  47    IV|            pochwaleni - przestrogi nie cenią.~Choć pracowity, choć posłuszny
  48    IV|         gospodzie,~Z karczmy rozpędzać cesarskie wojaki,~Wyśmiać wędrownym
  49    IV|           Skrzypła zapora, otwarła się chatka,~Wszedł Jan sędziwy, Wiesław
  50     V|          sierotą dzieląc owoce pokoju;~Chatkę i córkę stracili w potrzebie,~
  51    IV|              radość chowa;~Wykraść się chciały niecierpliwe słowa,~Bo dusza
  52    II|                proszowskiej ziemi!~Nie chciejcie gardzić dary ubogiemi,~Pożyjcie
  53   III|              życiu memu,~Pobłogosławić chciejcież ubogiemu;~Bo ten przed nędzą
  54    IV|               mi góry ze złota dawano,~Choćbym mieszkała w malowanym dworze,~
  55    IV|              Wyśmiać wędrownym góralom chodaki -~Toć były dotąd jego obyczaje.~
  56     I|           śladu. Przez długie ja czasy~Chodziłam za nią na wioski i lasy;~
  57   III|              opieki,~Przy waszym pługu chodziłbym spokojny,~Anibym zaznał
  58   III|             mnie w zamęście i z wianem chowacie;~Jeszcze - mówicie - byłem
  59   III|             mię opuścić za to, żem cię chował,~Żem tobie córkę i dom mój
  60    IV|       malowanym dworze,~Jedwabne szaty chowała w komorze,~To bym bez ciebie
  61     I|         nadrożne.~Ty wyjdź o świcie, a chroń się przygody,~Bo zawsze
  62    IV|               bywał na każdym weselu~I chrzestnym ojcem zwią go w domach wielu,~
  63     I|               wiek nieużyty,~Nie mam z chudobą poufać się komu,~Ty prawą
  64    IV|              że go synem zowią~I część chudoby dla niego stanowią;~Nie
  65    II|                jednak przed nim staje,~Ciasto z koszyka i owoc podaje:~"
  66    IV|              wylewa z brzegu,~Aż dalej cicho płynie w swym korycie,~Tak
  67    IV|                Jan bacznie~Ostrzegł po cichu i tak mówić zacznie:~"Ważne
  68     I|            Boska będzie, Boska chwała.~Ciebiem ja za nie, synu! wychowała,~
  69     V|           odpowiedzi,~Jako się zbiegli ciekawi sąsiedzi,~Jako Bronika starszą
  70   III|                  patrzy dużymi oczyma,~Ciekawość tylko na jej ustach trzyma~
  71   III|             Przybył też razem i sąsiad ciekawy,~Dobry do rady, dobry do
  72     I|             śród płaczu i gwaru,~Wśród ciemnej nocy, wichrów i pożaru,~
  73     I|             sadu,~Gdy mi zniknęła jako cień bez śladu.~Już to dwunastym
  74     V|          Przydrożne lipy długie ścielą cienie,~Gore nad lasem niebieskie
  75   III|                koniki i wiążą u płotu,~Cieszą się wszyscy z prędkiego
  76     V|         zadumienie,~Błogie się w serce cisnęło spomnienie.~Nie mogła mówić,
  77     I|                bieżą,~Razem się wojsko ciśnie za grabieżą;~W tej walce
  78     I|           Bronisława powie~Strzegę tej córki jakby oka w głowie.~A cóż
  79     I|            córki jakby oka w głowie.~A cóż droższego mieć możesz od
  80     V|                  Tu Jan o ziemię kij i czapkę rzucił,~Klęknął i pod krzyż
  81    IV|                 Czystą pszenicę niesie czarna rola,~Wełniste owce zabielają
  82     V|                wołki.~ ~Skrzypią z ról czarnych wracające pługi,~A cała
  83    IV|                stateczny,~Jak jabłoń z czasem traci kwiat zbyteczny.~Zawsze
  84    IV|                nic nie wiem aż do tego czasu.~Ja, matka niegdyś, pamiętna
  85   III|                to stracić dziécię;~Dla czego ojciec w troskach życie
  86     I|            nieskąpo urody -~Możesz jej czekać, sameś jeszcze młody".~"
  87     V|              Tak spodziewanych od pola czekali,~Aby Halinie wypoczynek
  88   III|               Inaczej myśli Bóg o swej czeladzi;~Prędki, bez wieści spada
  89    II|             pląsach tak dalej nuci:~ ~"Czemuż ja w proszowskiej ziemi~
  90   III|             radę zawsze podać raczą.~ ~Czemużem w domu nie został na wieki,~
  91    II|             szumnym lesie,~Gałązek się czepia,~Aż dognany piórka niesie,~
  92    IV|            godnie, że go synem zowią~I część chudoby dla niego stanowią;~
  93    IV|          młodego wychwalać wam w oczy;~Często pochwała, choć i słuszna,
  94     I|                Tajnie nagradza uczynki człowieka.~A jeśli ziemia strawiła
  95    IV|               bydełko się chowa,~A [w] cztery konie jeżdżą do Krakowa.~ ~
  96     I|               izby dwa pieniężne wory,~Czterysta złotych ułożył na ławie~
  97     V|           ściska,~Nie znając straty, a czując, co zyska -~Tego wam, moi
  98   III|              wyszła za próg chatki,~Bo czuła razem srom i miłość matki;~
  99    II|                moje,~Jeśli kiedy oczka czyje~Milsze mi nad twoje.~ ~Patrzajże
 100    IV|           gospodyni przeto nie obrażę,~Czyniąc, co dawny obyczaj nam każe;~
 101   III|           będzie.~Przeto co myślał, co czynić przystało,~Stanowi wyznać
 102     V|              oczu im płyną,~Łzy, które czystsze od rosy widzieli,~Które
 103   III|           przyniesie z daleka;~Dlatego dajcie wolność Wiesławowi,~O swoim
 104   III|                pytały;~Milcząc Bronice dał gościniec mały.~ ~Przybył
 105    IV|           Wiesławom na zwiady,~Wiesław daleko przed nim znaczy ślady,~
 106     V|                 Aby Halinie wypoczynek dali.~ ~Już też Stanisław od
 107     I|          uśmiech zwraca na Wiesława.~A dalij smutna rzekła Bronisława:~"
 108     I|               takich ojców niebiosa mu dały.~ ~
 109    IV|               rodzinę, mieszkanie,~Ale daremna prośba i pytanie.~Dziecię
 110   III|              jedna raz serce osiędzie,~Daremny namysł i rozsądek będzie.~
 111   III|           trudnej z sercem wojny.~Lecz darmo człowiek sam o sobie radzi,~
 112    II|           ziemi!~Nie chciejcie gardzić dary ubogiemi,~Pożyjcie z nami,
 113    II|        Wdzięczna prac rola i dobry Bóg darzy.~Napatrzycie się krakowskim
 114    II|               nuci:~ ~"Gospodarzu! nie dasz wiary,~Jak konie opłacę,~
 115     V|            łono, usta otworzone~Poznać dawały wielkie zadumienie,~Błogie
 116    IV|                Choćby mi góry ze złota dawano,~Choćbym mieszkała w malowanym
 117   III|            obowiązki łączą;~Przeto już dawne były myśli moje,~Bym ich
 118     V|                 Bo tu inaczej wszystko dawniej stało,~Nie tak, jak mi się
 119    IV|                nie obrażę,~Czyniąc, co dawny obyczaj nam każe;~Ojców
 120    IV|              brzegami Wisły,~Gdy wonny deszczyk obłoki wyleją,~Kwiaty zroszone
 121   III|        młodzieńca przyniesie z daleka;~Dlatego dajcie wolność Wiesławowi,~
 122    II|                 Serce się zostanie".~ ~Dłoń mu podała, a on wokoło~Przodkując
 123     V|               Halina pada na kolana,~W dłonie uderza i mówi do Jana:~"
 124     V|               A cała wioska jako ogród długi~W kwitnących sadach niskie
 125    II|            wokoło pokątne szemrania.~ ~Długo się Wiesław gościnnie weselił,~
 126    IV|          Połowę Wiesław wypełnił aż do dna;~A jako zorza za gajem pogodna~
 127     I|           strata.~ ~Gdy Moskwa polskie dobijała plemię,~W pustkach wsie
 128   III|             schroni,~Kogo przekleństwo dobroczyńców goni. -~Sprawcie! Bóg za
 129    II|            starosta, zarządca wesela:~"Dobrze to w każdym zyskać przyjaciela!~
 130   III|          nikomu.~Weźmie dobytek krwawo dochowany,~Gołe i głuche zostawi im
 131    IV|              Kilka owieczek, cały nasz dochówek.~Brzmią tu wesela na każde
 132    II|                 Gałązek się czepia,~Aż dognany piórka niesie,~Gniazdeczko
 133    II|          pleszcąc goni z daleka,~A gdy dogoni, z ujętą wróci,~Staje i
 134    II|                luby!~Moje sto tysięcy!~Dogonię ja mojej zguby~I nie puszczę
 135    II|              za nim poskocznie goni,~I dogoniony, gdy znowu wróci,~Staje
 136    IV|            Resztę wychowu w młodzieńcu dokona,~Nauczy myśleć, jak dobytek
 137    IV|           młodzieńcza siła~Przez góry, doły prędzej prowadziła.~A gdy
 138    IV|             chrzestnym ojcem zwią go w domach wielu,~Przeto, .gdziekolwiek
 139     V|           Wieża, z której dzwon o milę donosi,~Już pogrzeb piątym pokoleniom
 140    IV|             Niech ją z namysłem starsi doprowadzą;~Młodość nie widzi, przyszłości
 141    IV|         Wiesław okazały~Głową wyniosłą dosięgną! powały,~Jadwiga rzekła: "
 142     I|            Jedneć to moje przed grobem dostatki".~Bronika matkę objęła za
 143    IV|                dwory, zapalali włości;~Doznał, co trwoga, kto pomni te
 144   III|              myśli niczym, gdy Bóg nie dozwoli;~Przeto, Wiesławie! oddaję
 145     I|              jakby oka w głowie.~A cóż droższego mieć możesz od matki?~Jedneć
 146     I|          rzekła Bronisława:~"Miałam ja drugą, litościwy Boże!~Oko się
 147     V|                rodzina złączona,~Jedno drugiemu oddając do łona,~Jakie pytania,
 148    II|              Sam teraz w pląsach przed druhną stroni,~A ona za nim poskocznie
 149    II|               wesołe tany~Z kubkiem od drużbów Wiesław powitany;~Potem
 150    II|             przy rucianym wieńcu,~Biją drużbowie w podkówki ze stali,~A gdy
 151    II|              piosenki stanie,~Skrzypek drzymiący zakończył granie.~ ~Na to
 152   III|             ptak okrąża pola,~Płochy i dumny, ufny w siłę młodą,~Rzeki
 153     V|               utęsknioną niech wyzionę duszę!~Tu się bawiałam, tu zbierałam
 154   III|                łzami,~Bronika - patrzy dużymi oczyma,~Ciekawość tylko
 155     I|              córka się uchowa -~Ma lat dwanaście, nieskąpo urody -~Możesz
 156    IV|               Obcy bez litości~Grabili dwory, zapalali włości;~Doznał,
 157     I|            jako cień bez śladu.~Już to dwunastym liściem wiatr pomiata,~Jak
 158     V|              strzechy kryje,~Z których dym kręty ku niebu się wije.~
 159     I|                grabieżą;~W tej walce z dymem znikła nasza strzecha;~Wtedy
 160    IV|            Mówiło tylko, że w okropnym dymie~Nieznani ludzie wiedli je
 161     I|              Pomiędzy własne policzone dziatki.~W takiej ja myśli, po ojców
 162   III|              nie znacie, co to stracić dziécię;~Dla czego ojciec w troskach
 163     I|                przychodzą oracze,~A ja dziecięcia nigdy nie zobaczę.~Na świat
 164    IV|                Bom mu był świadkiem od dzieciństwa prawie".~ ~Bacznie Halina,
 165   III|              Jeszcze - mówicie - byłem dzieckiem małem,~Gdy ją w tych kątach
 166     V|               wioska bliska,~Jednak ją dzielą zarosłe stawiska.~Przeto,
 167     V|              niszczącym boju~Z sierotą dzieląc owoce pokoju;~Chatkę i córkę
 168    II|            Niechże ja lepiej nie żyję,~Dziewczę! skarby moje,~Jeśli kiedy
 169    IV|                wiedział, że nie ranił:~Dziewczęta lubią błędy, które ganił.~ ~
 170    IV|           rozmaryny!~Uwieńczycie skroń dziewczyny;~Zielona ruto na grzędzie!~
 171    II|             Napatrzycie się krakowskim dziewojom,~Wymyślnym tańcom i przecudnym
 172    IV|         błyszczy rumieńcem Halina.~Jan dziewosłęby w te słowa zaczyna:~"Kiedy
 173    II|         gościnnie weselił,~Już się też dzionek nad górami bielił,~Pożegnał
 174   III|             oka nie spuści z Wiesława,~Dziwną w nim jakąś odmianę poznawa.~"
 175     V|             pył wznosi okrążając koło.~Dziwnie Haliny twarz się uwesela,~
 176   III|               gadał;~Ale się wszystkim dziwno wydawało,~Że Wiesław smutny
 177     V|                wytrzymać nie zdoła,~Do dziwnych marzeń głos dzwonka ją skłonił~
 178     V|                Do dziwnych marzeń głos dzwonka ją skłonił~I nie zważaną
 179    IV|               Wiesławie! daj z koszyka flaszę,~A gospodyni kubka nam udzieli:~
 180   III|            mądrze myślał, tak i prawdę gadał;~Ale się wszystkim dziwno
 181   III|                odtąd jedne zamieszkuje gaje,~Gdzie swoje szczęście i
 182    IV|                do dna;~A jako zorza za gajem pogodna~Kryjąc się błyszczy
 183    II|                słowik w szumnym lesie,~Gałązek się czepia,~Aż dognany piórka
 184    IV|          Dziewczęta lubią błędy, które ganił.~ ~Ale łza błysła w źrenicy
 185    II|      proszowskiej ziemi!~Nie chciejcie gardzić dary ubogiemi,~Pożyjcie
 186    IV|               w domach wielu,~Przeto, .gdziekolwiek przyjdzie w odwiedziny,~
 187   III|            Stanisław i matka, i córka;~Głaszczą koniki i wiążą u płotu,~
 188   III|           przebywa z swobodą,~Aż miłym głosem zwabiony - zostaje~I odtąd
 189     V|              pogrzeb piątym pokoleniom głosi.~Gdy tak na wszystkie poglądają
 190     I|          Strzegę tej córki jakby oka w głowie.~A cóż droższego mieć możesz
 191    II|              Aż dognany piórka niesie,~Gniazdeczko ulepią".~ ~Sam teraz w pląsach
 192   III|               niepomny, że mię starość gniecie,~Chcesz na przygody puszczać
 193     I|         Okólnych lasów i wiosek pożary~Gniewu Bożego zwiastowały kary;~
 194    IV|          Użyłam trosków, lecz była ich godna,~Wyrosła zdrowa, pracowna,
 195    IV|             powiedział: "Oj! widzę, że godne~I starca drogi lica tak
 196    IV|            bojaźni nieba;~Sprawiał się godnie, że go synem zowią~I część
 197   III|               młodemu skrytość się nie godzi".~ ~On spuścił oczy, wstydem
 198    IV|              Szczęścia spólnego wybiła godzina,~Pozna Halinę Wiesława rodzina".~ ~
 199   III|              dobytek krwawo dochowany,~Gołe i głuche zostawi im ściany,~
 200   III|         Puśćcież mię, puśćcie z rękoma gołymi;~Pracować będę pomiędzy
 201    IV|              wojaki,~Wyśmiać wędrownym góralom chodaki -~Toć były dotąd
 202     V|             lipy długie ścielą cienie,~Gore nad lasem niebieskie sklepienie~
 203    IV|               żałosny,~Gdy ta ostatnia gorzała uchrona;~Na milę wielka
 204    IV|         pokorze,~Czy kogo zniży, czy w górze osadzi,~Patrzy, jak wszędzie
 205    II|               Parskając konie bieżą po gościeńcu,~Widać dziewoje przy rucianym
 206    II|         szemrania.~ ~Długo się Wiesław gościnnie weselił,~Już się też dzionek
 207    IV|              narodzie.~A jak na wiosnę gospodarna pszczoła,~Gdy się sad bieli
 208    IV|           stanowią;~Nie jest ci u nich gospodarstwo liche,~Praca sierpowa nie
 209   III|                mówi tak mało.~Wszedł i gospodarz, do stołu zasiedli,~Skromną
 210    II|         pląsach tak przed nią nuci:~ ~"Gospodarzu! nie dasz wiary,~Jak konie
 211    II|               Pożyjcie z nami, czym tu gospodarzy~Wdzięczna prac rola i dobry
 212    IV|            Pszczółki na ziemi pierwsze gospodynie,~One po całej opatrznej
 213    IV|             Rej nad muzyką prowadzić w gospodzie,~Z karczmy rozpędzać cesarskie
 214    IV|                będzie rychło wieczerza gotowa!"~ ~Jan, gdy odpoczął, w
 215     I|             Razem się wojsko ciśnie za grabieżą;~W tej walce z dymem znikła
 216    IV|             wrócił. - Obcy bez litości~Grabili dwory, zapalali włości;~
 217    II|                 Moje serce stracę. -~ ~Grajcie skrzypki! bo się smucę~W
 218     V|                 Jeśli już w grobie, na grób jej pójść muszę,~Tu utęsknioną
 219     I|            matki?~Jedneć to moje przed grobem dostatki".~Bronika matkę
 220     V|              matka jedyna?~Jeśli już w grobie, na grób jej pójść muszę,~
 221    II|               W skrzypce i basy sypnął grosza hojnie,~Ojcom za stołem
 222    IV|           płotem podwórka:~ ~"Kwiatami grzęda osuta,~Kwitnie rozmaryn
 223    IV|            dziewczyny;~Zielona ruto na grzędzie!~Nikt cię polewać nie będzie.~ ~
 224     I|              był sądu; - śród płaczu i gwaru,~Wśród ciemnej nocy, wichrów
 225    IV|                z obcego ogrodu,~Piękna Halino! jak tobie słodyczy~Na całe
 226   III|                mię niewdzięczność, ani harda dusza~Odkryć przed wami
 227   III|              Żem tobie córkę i dom mój hodował.~Nieszczęście wniesiesz
 228     V|                trzykroć pierwej zdąży.~Idą wiec wszyscy ścieżkami wesoło,~
 229     V|              łzę z oka jej zronił.~ ~A idąc dalej na zgórku stanęli.~
 230     I|             nad smutek ufanie pobożne.~Idź! Wiesławowi przygotuj nadrożne.~
 231     I|           dusza w krainach przyszłości~Igra wesoło przy niebieskiej
 232    II|                                        II~ ~Już wonny wieczór uśmiechał
 233   III|                                        III~ ~Pospieszał Wiesław i lasem,
 234    IV|                                        IV~ ~Idzie Jan z tęsknym Wiesławom
 235   III|               Gdzie zapomniani samotne Izy sączą,~Gdy córkę z obcym
 236    IV|                troskach stateczny,~Jak jabłoń z czasem traci kwiat zbyteczny.~
 237     V|            stawiska.~Przeto, nim wokół jadący okrąży,~Pieszy ścieżkami
 238    IV|             wyniosłą dosięgną! powały,~Jadwiga rzekła: "Witajcie nam, goście!~
 239    IV|               Na stan jej niski wysoka jagoda,~Nie dla niej kmiecia ręka
 240   III|               z Wiesława,~Dziwną w nim jakąś odmianę poznawa.~"Powiedz
 241     I|         Stanisław, karci smutek żony:~"Jaki los w niebie komu naznaczony,~
 242     V|              drugiemu oddając do łona,~Jakie pytania, dzięki, odpowiedzi,~
 243     V|              wam, moi mili towarzysze!~Jakobym pragnął, nigdy nie opiszę.~ ~ ~
 244    II|            chleba!"~A przy tym uśmiech jakowyś uroczy~Zwrócił na siebie
 245    IV|            potrzebie.~Bez skiby ziemi, jałówka, dwie krówek,~Kilka owieczek,
 246    IV|               jak każe sumienie,~Takie Janowi czyni oświadczenie:~ ~"Jest
 247    IV|         podglądali z boku;~Miła pogoda jaśniała im w oku.~ ~Rzewniło matkę
 248    IV|                Boga.~Skrzeczy sroka na jaworze~Panna stroi się w komorze.~ ~
 249   III|               wieczerzę przy rozmowach jedli;~Matka zaś oka nie spuści
 250   III|             zwabiony - zostaje~I odtąd jedne zamieszkuje gaje,~Gdzie
 251     I|        droższego mieć możesz od matki?~Jedneć to moje przed grobem dostatki".~
 252   III|                 Na mojej drodze pośród jednej wioski~Poznałem druhnę,
 253    IV|              Niechaj Bóg dobre rodziny jednoczy.~Nie chcę młodego wychwalać
 254    IV|            teraz pracujem na siebie,~W jednych żyjemy troskach i potrzebie.~
 255    IV|          mieszkała w malowanym dworze,~Jedwabne szaty chowała w komorze,~
 256   III|            pracy i bojaźni nieba.~Dziś jedynaczkę córkę w swojej chacie~Dla
 257     I|               wybierz do pary.~Syn mój jedyny na wojnie zabity,~Mnie schyla
 258     I|                Zgarniej to, Wiesławie!~Jedź do Krakowa, a za te talary~
 259   III|           świat otworem;~Nieszczęściem jemu najmilsza niewola.~Tak i
 260   III|           odtąd jedynie~Sercem i duszą jestem przy Halinie.~ ~Ojcowie
 261     I|                się komu,~Ty prawą ręką jesteś w moim domu,~A skoro pomrę,
 262    IV|              chowa,~A [w] cztery konie jeżdżą do Krakowa.~ ~Z ich to poręki
 263    IV|         prowadzi".~ ~Wyjrzała oknem od kądzieli matka,~Skrzypła zapora,
 264     I|              na wioski i lasy;~Ale jak kamień do Wisły rzucony~Zniknęła
 265     I|   nieprzystojne oku,~Kryjąc Stanisław, karci smutek żony:~"Jaki los w
 266    IV|               prowadzić w gospodzie,~Z karczmy rozpędzać cesarskie wojaki,~
 267     I|              Gniewu Bożego zwiastowały kary;~Z wiatrem, co strzechy
 268   III|         dzieckiem małem,~Gdy ją w tych kątach sobie kołysałem.~Ni mię
 269     V|           drogi gościniec wygodny,~Tam każą stanąć, bo choć wioska bliska,~
 270    IV|          dochówek.~Brzmią tu wesela na każde odpusty;~Lecz to nie dla
 271   III|              Nieszczęście wniesiesz do każdego domu,~Gdy mnie zostawisz
 272     V|             mówić, bo w takowym stanie~Każdy jej oddech zajmowało łkanie.~ ~
 273     I|              utracone dziecię~Podobnie kędyś na szerokim świecie~Litość
 274   III|            połączył oboje,~Ażeby matka kiedyś, po mej stracie,~Teściny
 275     V|           zjawiało".~ ~Tu Jan o ziemię kij i czapkę rzucił,~Klęknął
 276    IV|           ziemi, jałówka, dwie krówek,~Kilka owieczek, cały nasz dochówek.~
 277     V|            mówić się ośmiela.~Przebyli kładki i zaczepne krzewy;~Z błoni
 278    II|         Wiesław staroście i matkom się kłania,~Słychać wokoło pokątne
 279    IV|           Halinie łza z oczu wytryska,~Klęka przed matką i kolana ściska:~"
 280     V|            chacie uściskają ciebie".~ ~Klękła Halina, Wiesław za Haliną,~
 281     V|            ziemię kij i czapkę rzucił,~Klęknął i pod krzyż łzawe oko zwrócił;~"
 282     I|          wszystkie strony,~Co dzień do kłosów przychodzą oracze,~A ja
 283    IV|            wysoka jagoda,~Nie dla niej kmiecia ręka i zagroda;~Bo nie ma
 284   III|              moje dziecię;~Tak cię też kocham; i widzi Bóg w niebie,~Że
 285    IV|           przyszłości nie bada,~Jako w kochaniu ufność w losie składa,~A
 286   III|             Gdy ją w tych kątach sobie kołysałem.~Ni mię niewdzięczność,
 287    IV|            Niech się roznieci ogień na kominie,~Niech będzie rychło wieczerza
 288     I|               Z wiatrem, co strzechy i konary walił,~Do nas wróg przybył
 289    IV|            szczera moja rada.~Uproście koni z wozem u sąsiada,~A tę
 290     V|            wraca z kosą,~Idzie i żona, konicz krówkom niosą;~Naprzód z
 291   III|              sobie;~Prędko bym znalazł koniec życiu memu,~Pobłogosławić
 292    II|            smucę~W opłakanym stanie,~Z konikami ja powrócę,~Serce się zostanie".~ ~
 293   III|               matka, i córka;~Głaszczą koniki i wiążą u płotu,~Cieszą
 294   III|          powrotu,~Z taniości kupna i z koników radzi;~Sam je Stanisław
 295    II|            ziemi,~Gdy wracał Wiesław z końmi kupionemi.~Z przydrożnej
 296    IV|              się los zawziął na polską Koronę,~Szedł mój mąż z kosą na
 297    IV|              dalej cicho płynie w swym korycie,~Tak młodzian siłą udarzon
 298     I|              jeśli ziemia strawiła jej kości,~Swobodna dusza w krainach
 299     V|            okolica.~Wtem uroczyście od kościelnej wieży~Dzwon na modlitwę
 300     V|                niebu się wije.~A stary kościół z blaszanymi szczyty~Ponad
 301    IV|              wdzięków przybyło połowę;~Koszyk podróżny zdejmuje z młodziana,~
 302     I|                kości,~Swobodna dusza w krainach przyszłości~Igra wesoło
 303    IV|                 One po całej opatrznej krainie~Zbiorów szukały; ochronne
 304    II|          zaznał dziecię,~Byłbym między krakowskiem!~Najszczęśliwszy w świecie.~ ~
 305    II|             Bóg darzy.~Napatrzycie się krakowskim dziewojom,~Wymyślnym tańcom
 306    II|              niepokój, a myśli jedynie~Krążą niewolne przy pięknej Halinie.~ ~
 307    II|                I nie puszczę więcej!~ ~Krąży słowik w szumnym lesie,~
 308     V|          strzechy kryje,~Z których dym kręty ku niebu się wije.~A stary
 309    II|           Najszczęśliwszy w świecie.~ ~Krew, nie woda ludźmi włada,~
 310   III|             Halinie.~ ~Ojcowie moi już królują w niebie,~Wyście sierotę
 311    IV|            Wiesław miodu:~"Przyjmij tę kroplę z obcego ogrodu,~Piękna
 312    IV|             skiby ziemi, jałówka, dwie krówek,~Kilka owieczek, cały nasz
 313     V|            pachołki~Spędzają na most i krówki, i wołki.~ ~Skrzypią z ról
 314     V|             kosą,~Idzie i żona, konicz krówkom niosą;~Naprzód z bławatem
 315   III|           znany nikomu.~Weźmie dobytek krwawo dochowany,~Gołe i głuche
 316    IV|            Bywał i Wiesław szpakiem po kryjomu:~Zajechać drogę, choćby
 317    IV|                twarzy tylko wesele się kryśli.~Chciał mówić Wiesław, ale
 318     V|             Przebyli kładki i zaczepne krzewy;~Z błoni pastusze ozwały
 319     V|               błonie dzieli,~Z którego krzycząc swawolne pachołki~Spędzają
 320    IV|             włości;~Doznał, co trwoga, kto pomni te czasy.~Starce i
 321    IV|               Halinie bogate zamęście,~Która sierota, bez ojca i matki;~
 322     V|          wioskę jedno błonie dzieli,~Z którego krzycząc swawolne pachołki~
 323    II|              nie woda ludźmi włada,~Bo któż sercem rządzi?~Człowiek
 324    IV|            koszyka flaszę,~A gospodyni kubka nam udzieli:~Miernie użyty
 325    II|               do izby na wesołe tany~Z kubkiem od drużbów Wiesław powitany;~
 326    IV|              co litością zdjęci,~Mając kumostwa powinność w pamięci,~Nie
 327     I|                Krakowa, a za te talary~Kup mi dwa konie i wybierz do
 328    II|             Gdy wracał Wiesław z końmi kupionemi.~Z przydrożnej wioski rozlega
 329   III|          prędkiego powrotu,~Z taniości kupna i z koników radzi;~Sam je
 330    IV|             zapusty,~Na których pannom kupują pierścienie;~Tam gdzie stodoły
 331    IV|            nucą za płotem podwórka:~ ~"Kwiatami grzęda osuta,~Kwitnie rozmaryn
 332     V|             się bawiałam, tu zbierałam kwiatki.~Ale nie widzę rodzicielskiej
 333    II|                W oburącz szatę ująwszy kwiecistą,~On tupnął, głowę nachylił
 334     V|              wioska jako ogród długi~W kwitnących sadach niskie strzechy kryje,~
 335     I|               nie może;~Zaledwie piąty kwitnął owoc sadu,~Gdy mi zniknęła
 336    IV|                 Kwiatami grzęda osuta,~Kwitnie rozmaryn i ruta,~Na okienku
 337   III|                córkę z obcym obowiązki łączą;~Przeto już dawne były myśli
 338     V|                   Już też Stanisław od łąk wraca z kosą,~Idzie i żona,
 339   III|             został na wieki,~Wdzięczen łask tylu i waszej opieki,~Przy
 340     I|              odłogiem ziemie;~Okólnych lasów i wiosek pożary~Gniewu Bożego
 341    IV|           Nieznani ludzie wiedli je do lasu;~Więcej nic nie wiem aż
 342     V|               krzyż Pański pochylony z laty,~Wokoło wierzby i zielona
 343     I|            Czterysta złotych ułożył na ławie~I tak powiada: "Zgarniej
 344    IV|            sędziwego Jana.~Wnet czystą ławkę do stołu przynosi,~A matka
 345   III|               Młodego nowość i swoboda łechce,~Zwiąż go miłością i obsyp
 346    II|              widzi Bóg w niebie,~Że mi ledwo nie wyskoczy~Serduszko do
 347    IV|             życie".~ ~Tak się ścisnęły lejąc łzy obficie.~A Jan milczący
 348     I|                 pod Nim jest i będzie;~Lepsze nad smutek ufanie pobożne.~
 349    IV|                ruta,~Na okienku wianek leży,~Jest tu córka dla młodzieży.~ ~
 350    IV|            jest ci u nich gospodarstwo liche,~Praca sierpowa nie idzie
 351     V|              widzieli,~Które jak perły liczyli anieli.~A kiedy wstała,
 352     V|            szczyty~Ponad wsią błyszczy lipami zakryty.~Wieża, z której
 353     V|              uszczęśliwi.~ ~Przydrożne lipy długie ścielą cienie,~Gore
 354     I|                śladu.~Już to dwunastym liściem wiatr pomiata,~Jak myśli
 355    IV|             już nie wrócił. - Obcy bez litości~Grabili dwory, zapalali
 356    IV|          rodzina,~Ma przecie ojców, co litością zdjęci,~Mając kumostwa powinność
 357     V|             Każdy jej oddech zajmowało łkanie.~ ~Dalej przy miedzy naprzeciwko
 358   III|            szyję~I łzy niewinne na jej łonie kryje.~ ~Stanisław milcząc
 359     V|            jedną patrzy stronę;~Bijące łono, usta otworzone~Poznać dawały
 360    IV|               że nie ranił:~Dziewczęta lubią błędy, które ganił.~ ~Ale
 361    II|                   Nie uciekaj, ptaszku luby!~Moje sto tysięcy!~Dogonię
 362    IV|          niebieskim dworze,~Doświadcza ludzi w szczęściu i pokorze,~Czy
 363    IV|                okropnym dymie~Nieznani ludzie wiedli je do lasu;~Więcej
 364   III|             już nie zarobię,~Niezdatny ludziom i niemiły sobie;~Prędko
 365    IV|               się rzeczy,~Jest Bóg, co ludzkie sprawy ma na pieczy.~Chwała
 366    IV|         zgodzie~Wzbudziły przemysł i w ludzkim narodzie.~A jak na wiosnę
 367    II|              świecie.~ ~Krew, nie woda ludźmi włada,~Bo któż sercem rządzi?~
 368     V|            rzucił,~Klęknął i pod krzyż łzawe oko zwrócił;~"Tu najprzód -
 369   III|           porywczej młodości wybaczą~I mądrą radę zawsze podać raczą.~ ~
 370   III|              pokój znachodzi;~Te prawa mają, tę naturę młodzi.~Za nic
 371     V|                z bławatem szła Bronika mała,~Gości w podwórku ojców
 372    II|                ja w proszowskiej ziemi~Małe zaznał dziecię,~Byłbym między
 373     I|            ojców twych stracie,~Ciebie małego wychowałam w chacie.~Litość
 374   III|              mówicie - byłem dzieckiem małem,~Gdy ją w tych kątach sobie
 375    IV|            dawano,~Choćbym mieszkała w malowanym dworze,~Jedwabne szaty chowała
 376   III|          Milcząc Bronice dał gościniec mały.~ ~Przybył też razem i sąsiad
 377     I|            niemoc i wiek nieużyty,~Nie mam z chudobą poufać się komu,~
 378     V|       wytrzymać nie zdoła,~Do dziwnych marzeń głos dzwonka ją skłonił~
 379    II|          uciekała;~Wiesław staroście i matkom się kłania,~Słychać wokoło
 380    IV|               polską Koronę,~Szedł mój mąż z kosą na spoiną obronę~
 381   III|                 Ażeby matka kiedyś, po mej stracie,~Teściny w obcej
 382   III|               bym znalazł koniec życiu memu,~Pobłogosławić chciejcież
 383     I|             córka przy boku,~Lecz łzy, męskiemu nieprzystojne oku,~Kryjąc
 384    IV|         sierota, bez ojca i matki;~Nie miała wiana ni rodzinnej chatki~
 385     I|             smutna rzekła Bronisława:~"Miałam ja drugą, litościwy Boże!~
 386   III|            niebie,~Że nic milszego nie miałem nad ciebie.~A ty, niepomny,
 387    IV|            wcześnie już się u celu być mienią,~Raz pochwaleni - przestrogi
 388    IV|             Tam gdzie stodoły i bogate mienie,~Tam zalotnicy; nie zwabi
 389    IV|           gospodyni kubka nam udzieli:~Miernie użyty trunek rozweseli,~
 390     V|                toczą parskające konie,~Mijają mostki i zgórki, i błonie.~
 391     V|               co zyska -~Tego wam, moi mili towarzysze!~Jakobym pragnął,
 392   III|               swoboda łechce,~Zwiąż go miłością i obsyp go zbiorem,~On dalej
 393    II|                Jeśli kiedy oczka czyje~Milsze mi nad twoje.~ ~Patrzajże
 394   III|             widzi Bóg w niebie,~Że nic milszego nie miałem nad ciebie.~A
 395     V|                na weselu nucił Wiesław miły.~A Jan uważnie poglądał
 396   III|           skały przebywa z swobodą,~Aż miłym głosem zwabiony - zostaje~
 397    II|            przystojnie.~Halina pląsa z miną uroczystą,~W oburącz szatę
 398    IV|             podany kubek nalał Wiesław miodu:~"Przyjmij tę kroplę z obcego
 399    IV|                w ul siostrze uzbierane miody,~Tak niesie" młodzian z
 400    IV|            namysłem starsi doprowadzą;~Młodość nie widzi, przyszłości nie
 401   III|               starszymi,~Oni porywczej młodości wybaczą~I mądrą radę zawsze
 402   III|                obcej ręki czeka~I traf młodzieńca przyniesie z daleka;~Dlatego
 403    IV|            Skłoniła głowę przed znanym młodzieńcem,~A Jan powiedział: "Oj!
 404    IV|        stateczna żona~Resztę wychowu w młodzieńcu dokona,~Nauczy myśleć, jak
 405    II|              podaje;~Za nim się w koło młodzieńcy zebrali,~Nucą i biją w podkówki
 406    IV|               ślady,~Bo go i miłość, i młodzieńcza siła~Przez góry, doły prędzej
 407    IV|                niej pomyśleli.~Przeto, młodzieńcze! niech cię Bóg poświęci~
 408    IV|               mówić mię ośmieli;~Gdzie młodzież idzie za serdeczną władzą,~
 409    IV|                leży,~Jest tu córka dla młodzieży.~ ~Przyjdzie młodzian z
 410    IV|           bycie~Przepracowała dotąd ze mną życie,~Nie wierzy słońcu,
 411     V|                uderza i mówi do Jana:~"Mocny mój Boże! toć moja rodzina!~
 412     V|               matka, matka żałowana,~W modłach za tobą tak ją wyklęczała.~
 413     V|              kościelnej wieży~Dzwon na modlitwę głos po rosie szerzy;~Pobożnie
 414     V|           Wiesław za Haliną,~A zamiast modłów łzy z oczu im płyną,~Łzy,
 415     V|                cisnęło spomnienie.~Nie mogła mówić, bo w takowym stanie~
 416     I|                 Ty prawą ręką jesteś w moim domu,~A skoro pomrę, tyś
 417     I|              zatruwa jej strata.~ ~Gdy Moskwa polskie dobijała plemię,~
 418     V|          swawolne pachołki~Spędzają na most i krówki, i wołki.~ ~Skrzypią
 419     V|               parskające konie,~Mijają mostki i zgórki, i błonie.~Cała
 420    IV|                do serca wszystkim Jana mowa.~Bóg go też wielkim rozumem
 421    IV|               Kiedy Halina słyszy taką mowę,~Rumianych wdzięków przybyło
 422    IV|                w Wiesławowym oku;~Jan, mówiąc prawdę, wiedział, że nie
 423    IV|              zaledwo znało swoje imię,~Mówiło tylko, że w okropnym dymie~
 424   III|            stało,~Że smutny siedzisz i mówisz tak mało?~Milczący zawsze
 425    IV|          młodzian siłą udarzon obficie~Musi wyszumieć, aż w troskach
 426    IV|             wszyscy w drogę wybrać się musiemy.~Szczęścia spólnego wybiła
 427    IV|          rzeczy!~Szczęście więc starsi muszą mieć na pieczy,~Wszystko
 428     V|              grobie, na grób jej pójść muszę,~Tu utęsknioną niech wyzionę
 429     I|                Rade łzy płyną za matki myślami;~Płakała zaraz i córka przy
 430    IV|              młodzieńcu dokona,~Nauczy myśleć, jak dobytek zbierać,~Jak
 431    II|            kwiecistą,~On tupnął, głowę nachylił ku ziemi~I zaczął nucić
 432     I|              Idź! Wiesławowi przygotuj nadrożne.~Ty wyjdź o świcie, a chroń
 433    IV|           Kwiaty zroszone błyszczą się nadzieją,~A razem słońce za górami
 434     I|                Niebieska opieka~Tajnie nagradza uczynki człowieka.~A jeśli
 435   III|            otworem;~Nieszczęściem jemu najmilsza niewola.~Tak i na wiosnę
 436    II|      przystępuje młoda,~W całym weselu najpierwsza uroda,~Wstydzi się, wstydzi,
 437     V|           krzyż łzawe oko zwrócił;~"Tu najprzód - rzecze - na kolana padaj,~
 438    II|             Byłbym między krakowskiem!~Najszczęśliwszy w świecie.~ ~Krew, nie woda
 439    IV|              rodziny.~ ~W podany kubek nalał Wiesław miodu:~"Przyjmij
 440    II|              dary ubogiemi,~Pożyjcie z nami, czym tu gospodarzy~Wdzięczna
 441   III|                serce osiędzie,~Daremny namysł i rozsądek będzie.~Przeto
 442    IV|           serdeczną władzą,~Niech ją z namysłem starsi doprowadzą;~Młodość
 443   III|             milczący siedział,~Gdy się namyślił, tak mądrze powiedział:~"
 444    II|                rola i dobry Bóg darzy.~Napatrzycie się krakowskim dziewojom,~
 445    IV|               dusza wiernie wyda się w napoju.~Pszczółki na ziemi pierwsze
 446     V|                 Chciał Jan, by Wiesław naprzeciw pospieszył,~Ażeby matkę
 447     V|            łkanie.~ ~Dalej przy miedzy naprzeciwko chaty~Stoi krzyż Pański
 448     V|            żona, konicz krówkom niosą;~Naprzód z bławatem szła Bronika
 449    IV|         Wzbudziły przemysł i w ludzkim narodzie.~A jak na wiosnę gospodarna
 450    IV|           krówek,~Kilka owieczek, cały nasz dochówek.~Brzmią tu wesela
 451     I|               tej walce z dymem znikła nasza strzecha;~Wtedy mi córka,
 452    II|                trzeba~Naszych owoców i naszego chleba!"~A przy tym uśmiech
 453     I|             matce~I łaskę nieba zwabia naszej chatce".~Tu Bronisława zalała
 454    II|        wędrowcze! jużci przyjąć trzeba~Naszych owoców i naszego chleba!"~
 455    IV|            obzierać.~To wam powiadam o naszym Wiesławie,~Bom mu był świadkiem
 456   III|           znachodzi;~Te prawa mają, tę naturę młodzi.~Za nic już wszystko,
 457    IV|           wychowu w młodzieńcu dokona,~Nauczy myśleć, jak dobytek zbierać,~
 458   III|             utroska, ubawi,~Z czym żyć nawyknie i pracować w domu,~To weźmie
 459     I|                 Jaki los w niebie komu naznaczony,~Próżno się troskać; Bóg
 460   III|      chciejcież ubogiemu;~Bo ten przed nędzą nigdzie się nie schroni,~
 461    IV|                stanowią;~Nie jest ci u nich gospodarstwo liche,~Praca
 462   III|             służyła chacie;~Lecz myśli niczym, gdy Bóg nie dozwoli;~Przeto,
 463   III|              śród żalu i sromu;~Młody, niebaczną wziąłeś przed się drogę,~
 464     I|           przyjęta pod strzechę,~Tam z niebem bliższy Bóg zsyła pociechę.~
 465     V|          ścielą cienie,~Gore nad lasem niebieskie sklepienie~I rzeźwą wonią
 466     I|           przyszłości~Igra wesoło przy niebieskiej matce~I łaskę nieba zwabia
 467    IV|                    Jest Bóg widzący na niebieskim dworze,~Doświadcza ludzi
 468     I|     przenikniony cały,~Że takich ojców niebiosa mu dały.~ ~
 469     I|              oko,~Świat nie pocieszy i niebo wysoko.~Niech wola Boska
 470     V|                 Z których dym kręty ku niebu się wije.~A stary kościół
 471    II|               nucić słowy takowemi:~ ~"Niechże ja lepiej nie żyję,~Dziewczę!
 472    IV|             chowa;~Wykraść się chciały niecierpliwe słowa,~Bo dusza pełną była
 473   III|          boleść przymusza,~Ale mi rada niedościgła w niebie~O Was każe smucić,
 474    IV|            tydzień wniesie, nie straci niedziela,~Bóg też rządności pomocy
 475     V|           trawka;~Tam wiejskich dzieci niedzielna zabawka.~Tu już Halina pada
 476    IV|               do tego czasu.~Ja, matka niegdyś, pamiętna na Boga,~Wzięłam
 477    IV|              zowią~I część chudoby dla niego stanowią;~Nie jest ci u
 478    IV|               rozumem obdarzył,~Już on niejedno krewieństwo skojarzył,~Starostą
 479   III|              zabawy,~Jan, co za stołem niejednym już siadał,~Jak mądrze myślał,
 480   III|           zarobię,~Niezdatny ludziom i niemiły sobie;~Prędko bym znalazł
 481    IV|         zbierać,~Jak się na przyszłość niepewną obzierać.~To wam powiadam
 482    II|              śpiewy, i granie,~W sercu niepokój, a myśli jedynie~Krążą niewolne
 483   III|               miałem nad ciebie.~A ty, niepomny, że mię starość gniecie,~
 484    IV|           losie składa,~A to odmienne, nieprzyjazne rzeczy!~Szczęście więc starsi
 485     I|               boku,~Lecz łzy, męskiemu nieprzystojne oku,~Kryjąc Stanisław, karci
 486     I|             uchowa -~Ma lat dwanaście, nieskąpo urody -~Możesz jej czekać,
 487    IV|                w oku.~ ~Rzewniło matkę niespodziane szczęście,~Lecz nie Halinie
 488    IV|               Nie wierzy słońcu, które niespodzianie~Przed nasze teraz zabłysło
 489   III|               córkę i dom mój hodował.~Nieszczęście wniesiesz do każdego domu,~
 490   III|           patrzy, bo mu świat otworem;~Nieszczęściem jemu najmilsza niewola.~
 491     I|              Mnie schyla niemoc i wiek nieużyty,~Nie mam z chudobą poufać
 492   III|                sobie kołysałem.~Ni mię niewdzięczność, ani harda dusza~Odkryć
 493   III|       Bronisławę objęła za szyję~I łzy niewinne na jej łonie kryje.~ ~Stanisław
 494   III|           Nieszczęściem jemu najmilsza niewola.~Tak i na wiosnę ptak okrąża
 495   III|            Haliny nic już nie zarobię,~Niezdatny ludziom i niemiły sobie;~
 496    IV|             tylko, że w okropnym dymie~Nieznani ludzie wiedli je do lasu;~
 497   III|           ubogiemu;~Bo ten przed nędzą nigdzie się nie schroni,~Kogo przekleństwo
 498   III|              weźmie przybysz nie znany nikomu.~Weźmie dobytek krwawo dochowany,~
 499    IV|              Zielona ruto na grzędzie!~Nikt cię polewać nie będzie.~ ~
 500     V|           Idzie i żona, konicz krówkom niosą;~Naprzód z bławatem szła