| Table of Contents | Words: Alphabetical - Frequency - Inverse - Length - Statistics | Help | IntraText Library | ||
| Alphabetical [« »] nic 33 nich 19 niczym 3 nie 415 nieba 1 niebadzmyz 1 niebezpieczenstwie 2 | Frequency [« »] ----- 611 i 533 a 415 nie 341 sie 295 w 210 na | Andrzej Frycz Modrzewski O Poprawie Rzeczypospolitej: O Obyczajach. O Prawach. IntraText - Concordances nie |
Part, Chap.
1 1, 1 | jedna familja albo dom jeden nie bywa nazwań: gdyż jest rzecz 2 1, 1 | urzędu żadnego na sobie nie noszący) uciesznego a spokojnego 3 1, 1 | rzeczpospolitą długo wieść nie może. Lecz jeśli kto jest 4 1, 1 | ludzkiego żyć mógł, a nikomu nie potrzebując samby z sobą 5 1, 1 | samby z sobą przestawał, ten nie za obywatela ludzkiego, 6 1, 2 | zachowana i rządzona była. Ale nie jednako tych obyczajów i 7 1, 2 | uczciwych obyczajów czynić nie chcieli. A tak gdy te trzy 8 1, 2 | pięknie opisali, przeto nie potrzebują wykładu naszego. 9 1, 3 | ku doskonałości przyjść nie może, jedno z częstego w 10 1, 3 | bardzo dobrze rządzona, a nie wiem, jeśli nie daleko lepiej, 11 1, 3 | rządzona, a nie wiem, jeśli nie daleko lepiej, niźli prawy 12 1, 3 | ich jest, których karanie nie odstrasza ani od złodziejstwa 13 1, 3 | prawa nasze żadnego karania nie ustawiły, ale przedsię na 14 1, 3 | używanie rzeczy uczciwe: nie byliby zaprawdę tak bystrzy 15 1, 3 | swawolnie domagali tego, co im nie przystoi. Aleby kto rzekł, 16 1, 3 | rzeczypospolitej, a naszej nie są pożyteczne, bo żadnego 17 1, 3 | u inszych narodów nigdy nie widziano, któryby takowe 18 1, 3 | zwyczaje w sobie mając, nie miał często wystąpić, domagając 19 1, 3 | tych rzeczy, których jemu nie trzeba, albo też co nieprzystojnego 20 1, 3 | muszę, iże ludzie nigdy nie mogą być tak świętobliwi 21 1, 3 | występku nigdy dopuścić nie mieli; i to jeszcze przykładam, 22 1, 3 | którzy o cnotach wiadomości nie mają, bo przez wszytek czas 23 1, 3 | żywą jakoby w ciemnościach, nie wiedząc, co czynić mają - 24 1, 3 | rozumowi poddał. Albowiem nie bez przyczyny oni wielcy 25 1, 3 | namiętność granic uczciwości nie~przestąpiła. ..............................................................................................................~ 26 1, 3 | dobra myśl roście; a oboi ci nie tejże barwy i nie takiej 27 1, 3 | oboi ci nie tejże barwy i nie takiej myśli bywają, jakiej 28 1, 3 | częstokroć zapamiętywają się i nie baczą, co przed oczyma mają? 29 1, 3 | żadnego miejsca rozumowi być nie może, którzy chęcią pomsty 30 1, 3 | dóbr, jakich albo my sami nie mamy, albo mniejsze mamy; 31 1, 3 | takiej czci i wadze być nie radzi widzimy, w jakiej 32 1, 3 | odejście od rozumu, przeto nie może mieć towarzystwa z 33 1, 3 | wkradli, iż za ich opanowaniem nie może się przy nas rozum 34 1, 3 | rozkazuje, aby nikomu krzywdy nie czyniono, ale, co czyje 35 1, 3 | pilnie u siebie uważy: ten nie będzie potrzebował inszych 36 1, 3 | straconej albo już ginącej nie będzie sobie tak wielce 37 1, 3 | człowiekowi niemiernemu nic nie jest pożyteczno wiedzieć 38 1, 3 | wiedzieć to, co dobrze; nic nie jest pożyteczno gwałtownikowi 39 1, 3 | się człowiek w tej mierze nie czyni posłusznym, czego 40 1, 3 | posłusznym, czego inaczej uczynić nie może, jeśli przez długi 41 1, 3 | jeśli przez długi czas nie przyzwyczai się takiemu 42 1, 3 | między niedostatkiem, abyśmy nie byli otrętwiałemi a baczenia 43 1, 3 | otrętwiałemi a baczenia dobrego nie mającemi; a zasię abyśmy 44 1, 3 | namiętnościami serdecznemi nie puszczali. Jako tedy nie 45 1, 3 | nie puszczali. Jako tedy nie dosyć jest na tym, iż oracz 46 1, 3 | roli pożytki potrzebne; nie dosyć też jest hetmanowi 47 1, 3 | starania i pilności wielkiej nie przyłoży, aby się wszystko 48 1, 3 | wiadomość rzczy uczciwych kęsa nie warta jest, jeśli do niej 49 1, 3 | ku wykonaniu tych rzeczy nie przystąpi. ...............~ 50 1, 3 | niego nic się człowiekowi nie powiedzie ani w pojmowaniu 51 1, 3 | męstwa; ale przedsię ono samo nie uczyni człowieka doskonałym 52 1, 3 | rzeczy. Bo żadne przyrodzenie nie może być tak dobre, któreby 53 1, 3 | być tak dobre, któreby się nie miało zepsować, jeśli go 54 1, 3 | ustawiczną zabawą ćwiczyć nie będą - nie inaczej, jedno 55 1, 3 | zabawą ćwiczyć nie będą - nie inaczej, jedno jako pola, 56 1, 3 | ale albo owocu żadnego nie przynoszą, albo niepotrzebne 57 1, 3 | jeśli ich oracz sprawą dobrą nie wyprawi; zaś żadne przyrodzenie 58 1, 3 | zaś żadne przyrodzenie nie jest tak złe, któreby się 59 1, 3 | jest tak złe, któreby się nie miało zgodzić do sprawowania 60 1, 3 | może w tej mierze żaden nie wątpić, i owszem, czym kto 61 1, 3 | nauk wszytkich zgoła nizacz nie miano, a tylko samego przyrodzenia 62 1, 4 | serca ludzkiego mocniej nie wlepi, jako to, do czego 63 1, 4 | przymięszają co szkodliwego, nie mniej to mocy na wieczne 64 1, 4 | panują, tam się cnota ostać nie może. Trzeba też, aby im 65 1, 4 | mierność żywności, któraby była nie wydworna i ku zgotowaniu 66 1, 4 | zgotowaniu łacna a wnętrzności nie zapalająca; albowiem ten 67 1, 4 | gorącością sobie wrodzoną pała, nie potrzeba ognia do ognia 68 1, 4 | trzeźwości zachowaniu. A nie tylko niech i je ciągną 69 1, 4 | aby co siłom ich i zdrowiu nie szkodziło, o które trzeba 70 1, 4 | jest czysty a złemi myślami nie splugawiony, jako jest ona 71 1, 4 | jest ona piękna powieść: Nie dla tego żyw, abyś jadł, 72 1, 4 | trzeba urzędów dochodzić, nie forytarzami, dosyć ten ma 73 1, 4 | najwięcej mogą, odwodzą; czego nie inszym sposobem snadniej 74 1, 4 | pierwszych młodych lat swych nie wiodły w próżnowaniu; niechaj 75 1, 4 | wstydały się go i obawiały, a nie śmiały przed nim nic takowego 76 1, 4 | Mogą też dzieciom nie bronić jazdy na koniu i 77 1, 4 | albo przed jedłem, albo nie rychło po jedle: aby, gdy 78 1, 4 | zbytnią pracą niestrawione nie zepsowało się, które potym 79 1, 4 | igry będą uczciwe, niech nie będą wszeteczne, błazeńskie 80 1, 4 | statecznie napominać, aby się nie tak pilnie o to starał, 81 1, 4 | ponieważ dziatki i młodzieńcy nie tylko uszyma, ale też i 82 1, 4 | Zaista ojciec pijanica nie dokaże tego, aby miał w 83 1, 4 | kosztowne szaty wysadzający się nie zaleci dziatkom swym mierności 84 1, 4 | krwie pragniący i morderz nie będzie mógł dziatkom swoim 85 1, 4 | swoich dziatek obyczajów nie sam więcej popsował?~Wielkich 86 1, 4 | baczenia dobrego tracą; a nie nauczywszy się nigdy posłusznym 87 1, 4 | lepiej jest, aby tego dziatki nie widziały a uczyły się tych 88 1, 4 | przekształtować, ani Wulkan przekować nie może; czego się mlekiem 89 1, 4 | dorośli, mężowie i starcy nie mogą być do zacnych spraw 90 1, 4 | inakszą odmienić; a iż to nie może być okrom osobliwego 91 1, 4 | nieznajomość prawdy; a żaden nie jest, któryby nie wiedział, 92 1, 4 | żaden nie jest, któryby nie wiedział, że w tej mierze 93 1, 4 | nic prawa nasze pewnego nie postanowiły; tylko to ten 94 1, 5 | pilne staranie, a żadnego nie opuścić; między obywatelami 95 1, 5 | części rzecsypospolitej nie opuszczać, oskarżaniu nie 96 1, 5 | nie opuszczać, oskarżaniu nie zarazem a nie skwapliwie 97 1, 5 | oskarżaniu nie zarazem a nie skwapliwie wierzyć, między 98 1, 5 | wielkiemi pany nieprzyjazni nie siać, ani też możności ich 99 1, 5 | ponieważ królowie polscy nie rodzą się, ale za zezwoleniem 100 1, 5 | bywają obierani, przeto nie godzi się im tak tej władzy 101 1, 5 | rzeczypospolitej czynią, ale iż prawu nie podlegli, przeto się łacno 102 1, 5 | dobrze rządzić chce, temu nie dosyć jest czcią a dostojnością 103 1, 5 | okrom roztropności żaden nie może ani sobie dobrze poradzić, 104 1, 5 | starodawnych, którzy żadnego dnia nie opuścili, aby czegokolwiek 105 1, 5 | aby czegokolwiek czytać nie mieli; ludźmi się też uczonemi 106 1, 5 | księgach wiele napisano, czego nie śmieją poddani królom swym 107 1, 5 | przykazania jego, od którego aby nie odstępował ani na prawo 108 1, 5 | żadnych urzędów na sobie nie mający wtenczas, gdy o czym 109 1, 5 | Zaprawdę ten, który sam sobie nie panuje, a który namiętnościom 110 1, 5 | namiętnościom swoim służy, nie godzien, aby go panem zwano. 111 1, 5 | tego przekażają, aby prawdy nie poznały; a stądci owi panowie 112 1, 5 | baczeniu mieć, a o drugą nie dbać jeśli nie to? Jeśli 113 1, 5 | a o drugą nie dbać jeśli nie to? Jeśli wszyscy przystojnemi 114 1, 5 | za występki, czemuby też nie wszytkim jednakie zapłaty 115 1, 5 | stoi. Bo jeśliby dobrym nie płacono albo nie nagradzano, 116 1, 5 | dobrym nie płacono albo nie nagradzano, a złych nie 117 1, 5 | nie nagradzano, a złych nie karano tedy rzeczpospolita 118 1, 5 | swej całości długo stać nie może. U nas karania w prawach 119 1, 5 | miłowali, żadnej części jej nie zaniedbywali, a nie tak 120 1, 5 | jej nie zaniedbywali, a nie tak wiele swemu własnemu 121 1, 5 | by mogło być porównanie, nie tym sposobem, aby już wszytkie 122 1, 5 | się domagają, podlejsze a nie tak możne straszą, a onym, 123 1, 5 | którzy są niższego rodu a nie tak możni i nie tak bogaci, 124 1, 5 | niższego rodu a nie tak możni i nie tak bogaci, niepomału w 125 1, 5 | pełne: chłopska krew nigdy nie może życzliwą albo przyjazną 126 1, 5 | sprawiedliwość w rzeczypospolitej być nie może. Zaś zdjąwszy z bogactw 127 1, 5 | umysły wszytkich stanów, nie będą ubodzy styskować na 128 1, 5 | prawdę znać mamy, nic inszego nie jest, jedno rządzić ludzi 129 1, 6 | posły na sejm, którzy acz nie mają mocy wetować, wszakże 130 1, 6 | przełóż żadne prawa ani ustawy nie są ważne, jedno na które 131 1, 6 | posłowie ziemscy pozwolą. Nie inaczej podobno są ci posłowie 132 1, 6 | rzeczpospolita ubliżenia jakiego nie odnosiła. Widziałem to sam, 133 1, 6 | nazbyt stan swój miłują, a nie tak dalece o rzeczpospolitą 134 1, 6 | rzeczpospolita wielkiej szkody nie wzięła z wielką stanu ich 135 1, 6 | za pewną rzecz mieć, że nie jest żaden, któryby jeden 136 1, 6 | U nas jest złożona mało nie ze wszelakich urzędników 137 1, 6 | ani za granicą czynić się nie godzi.~Okrom senatu, który 138 1, 6 | rzeczypospolitej radzi, a nigdy nie bywa zbieran, jedno dla 139 1, 6 | którzyby od jego boku nigdy nie odstępowali, z któremiby 140 1, 6 | myśli) sprawić mogło albo nie? Tym sposobem i o drugich 141 1, 6 | rzeczypospolitej poczynać nie godzi; gdyż wedle ich zdania 142 1, 6 | ciężkie brzemię jest, a nie wiem, jeśli nie większy 143 1, 6 | jest, a nie wiem, jeśli nie większy i trudniejszy między 144 1, 6 | rzeczypospolitej i obrońcą. Niech żaden nie będzie tego o sobie mniemania, 145 1, 7 | Namiętnościom serdecznym aby się nie podawali. 4. Aby na uczciwość 146 1, 7 | przychodzące, którzyby nic nie wzięli, kiedyby mężobójca 147 1, 7 | brać, a iże niczym inszym nie może być nagrodzone mężobójstwo, 148 1, 7 | żadna rzecz nam tak miła nie ma być, jako żywot ludzki. 149 1, 7 | odejmują, a czemuż i ci nie mają być na gardle karani, 150 1, 7 | prawdy. Albowiem a któż tego nie wie, iż bardzo wielkie mnóstwo 151 1, 7 | jeśliże, karząc złodzieje, nie rusza nas nic ta ginących 152 1, 7 | bardzo to nikczemna; a nie wiem, jeśli nie tak głowami 153 1, 7 | nikczemna; a nie wiem, jeśli nie tak głowami kmieciemi jako 154 1, 7 | Wiadomości dróg twoich nie chcemy.~Ale o tym napisałem 155 1, 8 | urzędników, za których bojaźnią nie godziło się młodzieńcowi 156 1, 8 | grami jakiemikolwiek bawić; nie godziło się niewieście tak 157 1, 8 | rzeczypospolitej takowych urzędników nie mamy, a przetoż i staroświeckiej 158 1, 8 | rozpustnie broi - bo poddanemu nie godzi się przeciwić panu, 159 1, 8 | tak nad poddanemi sroży, nie jest godzien strofowania 160 1, 8 | o których i król nigdy nie słyszy, a ubodzy ludkowie 161 1, 8 | słyszy, a ubodzy ludkowie nie śmieją skarżyć. A więc się 162 1, 8 | wedle obyczaju naszego o to nie bywają pozywani. Lecz jeśliże 163 1, 8 | przełożonych zato odnosić.~Najdzie nie jednego, co okrom tytułu 164 1, 8 | okrom tytułu szlachectwa nie ma nic, czymby się zalecić 165 1, 8 | bez sławy, na którego nic nie sieją, nie zna, dochodu 166 1, 8 | na którego nic nie sieją, nie zna, dochodu też żadnego 167 1, 8 | dochodu też żadnego mu nie płacą. Ten pospolicie sług 168 1, 8 | chce. Temu się żaden sąsiad nie może oprzeć; bo kto się 169 1, 8 | trudno mu wojować, żaden go nie śmie pozwać ani go staroście 170 1, 8 | go w tym, w czym mu nigdy nie przewinili, ale co on sam 171 1, 8 | swawolniejszy bywa. A więc taki dziw nie ma podlec karności dozorcy? ............~ 172 1, 8 | a żadnej rzeczy uczciwej nie pilnujące przeciwniki cnoty 173 1, 9 | sadzał. Lecz i ono zaiste nie ma być cierpiano, żeby biesiady 174 1, 9 | maszkaradników, którzy, gdy nie chcą, aby je poznano, biegają 175 1, 9 | mówią - żadnego wtenczas nie bywa baczenia na pogłowie, 176 1, 9 | schadzki i biesiady uczciwe nie mają być zabraniane, wszakże 177 1, 9 | osób prostych majętność, nie tylko im samym, ale i rzeczypospolitej 178 1, 9 | rzeczypospolitej potrzebna. Bo nie bez przyczyny to powiedają, 179 1, 9 | abo którykolwiek obywatel nie miałby kazać w dom swój 180 1, 9 | wolno będzie przebywać, nie tubylcom albo obywatelom. 181 1, 9 | próżnujących rzeczypospolitej nie obciążało. 7. Owym też pieszym 182 1, 9 | żołnierzom, które draby zowiemy, nie ma być taka swawola dawana, 183 1, 9 | żadną się rzeczą uczciwą nie bawiąc, jedno, tylko pijaństwem, 184 1, 9 | niewolniczego przyrodzenia, którzy nie mogą być niczym inszym w 185 1, 10| i dozór mieć, żeby ludzi nie oszukiwali, zmyśliwszy sobie 186 1, 10| przymuszają robić. Jeśliby nie chcieli, niechby z miasta 187 1, 10| zgromadzenie o tych stara nie miało, którzy albo się w 188 1, 10| albo których inszych rzeczy nie pomarli. Bo trzeba wiedzieć 189 1, 10| nich myśleć, żeby od głodu nie pomarli: ale i żywność skromniej 190 1, 10| w większe występki zasię nie wpadli. Którzy dla niemocy 191 1, 10| Owi żebracy hultajowie, nie wiem, jeśliby mieli być 192 1, 10| jedno tacy byli, żeby robić nie mogli. Są mało nie w każdym 193 1, 10| robić nie mogli. Są mało nie w każdym mieście dochody 194 1, 10| sławy od Boga czekać mają, nie od ludzi. Potomkom też przystoi, 195 1, 10| świata schodzą, prowadzili nie okazałością bogactw abo 196 1, 10| napomionął. Zaprawdę, ci, którzy nie dawają i nie czynią, co 197 1, 10| ci, którzy nie dawają i nie czynią, co powinni, Boga 198 1, 10| takowych ubogich żywność niech nie będzie ani rozkoszna, -żeby 199 1, 10| ani rozkoszna, -żeby stąd nie przyzwyczaili się źle czynić, 200 1, 10| opatrzyć, aby od próżnowania nie znikczemnieli ubodzy, ale 201 1, 11| srogie jest, gdyż u nas nie godzi się kmieciowi, by 202 1, 11| panowie tak okrutni, że nie inaczej używają kmieci swych, 203 1, 11| rzeczypospolitej, aby kto nie używał źle rzeczy abo swej 204 1, 11| więcej jest na tym, aby kto nie ożywał źle ludzi, nad któremi 205 1, 11| któremi zaprawdę żadenby nie miał być przełożon, ażby 206 1, 11| we wszym słuchał. Żadnemu nie dopuszczą nijakiego rzemiosła 207 1, 11| uczyni: jako daleko więcej nie ma być dopuszczono panować 208 1, 11| panować tym, którzy tego nie okazali, jeśli też sami 209 1, 11| po sobie jakich nogciów nie zostawowali; niech je zwyczają 210 1, 11| znaszać ono, bez czego być nie może;. złych się wystrzegać 211 1, 11| pamięć przywodzili, że żadna nie ma być różność między ojcem, 212 1, 11| podatku, który naonczas mało nie na każdy rok na kmiecie 213 1, 11| które wielkie a rozmaite na nie wkładają; a potym, pochwaliwszy 214 1, 11| łaskawą skłonność, rzekł, że nie inaczej mają być rozumiani 215 1, 11| słowa mądrego hetmana godne!~Nie może to być, aby ten wojskom 216 1, 11| poddanym dobrze rozkazować nie umie; a kto się nadyma, 217 1, 11| lud podły a prosty, temu nie dostanie serca do rządzenia 218 1, 11| bywa to pospolicie, iż się nie mężnym sercem o wielkie 219 1, 11| zachowań być ma, tak, iż nie dziw, że z tak wielkiej 220 1, 11| poddani. Ale i ten błąd nie miałby być cierpian. Bo 221 1, 11| część oddzieloną robią, nie mieli bezpiecznie rzec, 222 1, 11| rzec, że ich własna jest? nie inaczej jedno jako on, który 223 1, 11| dostało. Bo i on nic inszego nie mógł abo od pospólstwa wziąć, 224 1, 11| żadnego rzeczy jego własnych nie bierze, o ani brać może. 225 1, 11| niego władności dostawa, nie kupuje rzeczy kmiecych, 226 1, 11| nic inszego wedle prawa nie może na ludziach wyciągać, 227 1, 11| prawem czynią ci, którzy nie mocą, ani szablą, ale abo 228 1, 11| imienia, źle go używają? Nie uczynił tego Cyrus, perski 229 1, 11| ku Bogu wiary dzierżymy, nie wstydamy się mieć niewolnikami 230 1, 11| tejże i wiary, co i my. Nie mówię, żeby kto za jaką 231 1, 11| jaką sprawiedliwą przyczyną nie miał być w niewolą skazan, 232 1, 11| które się w tym zamyka, i to nie dobrze, iż panowie chcą, 233 1, 11| odjąć kmieciowi rolą, a tego nie chcą, żeby też kmieciowi 234 1, 11| chcą, iż i dzieciom jego nie wolno bywa odyść. Pan Bóg 235 1, 11| pożywienia dodawa do sytości, nie tylko bogatym, ale i ubogim. 236 1, 11| za ich wolą i stać mają i nie stać; niepożytecznych też 237 1, 11| majętność, chociaby oni nie przyzwalali, wolno pri nam, 238 1, 11| złego do rzeczypospolitej nie przychodziło, barzo błądzisz; 239 1, 12| dostatecznie wypowiedzieć nie może. - Bo ponieważ szaty 240 1, 12| być za wielkie poczytani, nie bez wielkiej rozsądku i 241 1, 12| samych siebie, zdobić chcą. A nie mówięć tego w ten sposób, 242 1, 12| tego w ten sposób, abych nie miał ganić niedbalstwa abo 243 1, 12| zbytku ludzie mądrzy nigdy nie chwalili: bo i wiele kosztuje 244 1, 12| są serca nadętego; a one nie barzo obyczajnego, gdy kto, 245 1, 12| ozdobiony, jedno przeto iż nie szlachcic, nie chodził w 246 1, 12| przeto iż nie szlachcic, nie chodził w złotym łańcuchu 247 1, 12| rzecz niepotrzebną nakładu nie czynił, któryby na rzecz 248 1, 12| na się ustawy żadnej mieć nie chcesz? Gdyż bierzma w oku 249 1, 12| Gdyż bierzma w oku swym nie widzisz, chcesz aby z oka 250 1, 12| wytworne szaty i złote łańcuchy nie tylko należą do rozeznawania 251 1, 12| wiele złości z sobą ciągną, nie same z siebie, abo z przyrodzenia 252 1, 12| przyrodzenia swego, ale przez nie, jako przez jakie naczynie, 253 1, 12| nieustawiczność? I toć też jest nie bez wielkiego dziwu, gdy 254 1, 12| włosku, drudzy po turecku; nie inaczej, jedno jakoby się 255 1, 12| postronni poczęli nosić, tak, iż nie wstydzą się ukazować onych 256 1, 12| człowiek bywa jakoby sam nie swój, jako on, co w komedji, 257 1, 12| ochromienia i takie boje. A nie dziw temu, ponieważ straciwszy 258 1, 12| więcej, niż trzeba, pić nie umieją. A przeto też więcej 259 1, 12| uleczyć nielza, bo mało nie wszytcy wdali się w pijaństwo - 260 1, 13| nienawiściom bynajmniej nie trzeba przywykać, lecz cichości, 261 1, 13| cześć ma być wyrządzona; nie trzeba tak rozumieć, żeby 262 1, 13| zdobić, a w cudze się urzędy nie wtrącać. Bo stąd roście 263 1, 13| wdawają się w sprawy sobie nie należące; stądże też i własne 264 1, 13| roztargnioną, i sama rzeczpospolita nie dobrze się ma, gdy każdy, 265 1, 13| dobrze się ma, gdy każdy, nie przestając na swym urzędzie, 266 1, 13| więcej do doskonałości żywota nie dostawa, niż dostawa. A 267 1, 13| nikogo sobie lekceważyć nie trzeba, ale siłami i majętnościami 268 1, 13| ile możemy, usługować. Nie godzi się nam, którzy się 269 1, 13| poddani jesteśmy. Zaprawdę nie jest godzien w przygodzie 270 1, 13| drugich, który nad nędznemi nie ma zmiłowania; nie godzien 271 1, 13| nędznemi nie ma zmiłowania; nie godzien jest pomocy ludzkiej, 272 1, 13| niebezpieczeństwie będącym ratunku nie dawa, kto zamyka uszy przed 273 1, 13| czynili, abyśmy się ludźmi nie brzydzili ani niemi gardzili; 274 1, 13| nadętość, a nic pysznego nie czynili, nic hardzie, nic 275 1, 13| Którzy tej równości zachować nie chcą, naprzód jawnie dawają 276 1, 13| naprzód jawnie dawają znać, że nie chcą mieć spólnego ojca 277 1, 13| których za bracią mieć nie chcą. Bo to być nie może, 278 1, 13| mieć nie chcą. Bo to być nie może, aby ten w powinności 279 1, 13| w powinności braterskiej nie miał chcieć zostać z tym, 280 1, 13| ktemu przyjdzie, iż którzy nie chcą być z drugiemi równo, 281 1, 13| A przeto nikim gardzić nie mamy, każdego dobrą chęcią 282 1, 13| którzy na urzędziech są - nie iżbym o tym więcej mówić 283 1, 13| iżbym o tym więcej mówić nie mógł (gdyż szeroki plac 284 1, 13| chocia doszedłem, chociam też nie doszedł, mam tę nadzieję, 285 1, 13| dobrzy pracy mojej ganić nie będą, jako tego, którybym 286 1, 13| stąd żadnego pożytku sobie nie naganiam. Przeto drugie 287 2, 14| tedyby 'tam statutów lub praw nie trzeba: bo ustaw nie piszą 288 2, 14| praw nie trzeba: bo ustaw nie piszą ludziom dobrym, którzy 289 2, 14| skromności a z obyczaju nie z bojaźni posłuszni są poczciwości. 290 2, 14| pilnością prawa stanowić i kaźni nie po chwili, czym dalej, większe 291 2, 15| najprzedniejsza powinność praw, aby nie tylko kaźni okazowały grzeszącemu, 292 2, 15| w ludzi wmawiały, że się nie godzi grzeszyć. Co jeśliże 293 2, 15| się przyczyną pokazować nie może (bo wiele rzeczy przyczyny 294 2, 15| niektóre zgoła przyczyn nie mają), wszakże tak trzeba 295 2, 15| trzeba czynić, żeby rozumowi nie były przeciwne, a takowe 296 2, 15| ale też przyczyna, jeśli nie potrzebna, tedy wżdy taka, 297 2, 16| były. 2. A żadne wolności nie mają być tak wielce ważone, 298 2, 16| złych myśli i występków, nie w swowolności brojenia, 299 2, 16| zachowana, tedy ma być obracana nie na rozpuszczenie wodze złościom, 300 2, 16| różni jednako dopuszczają, nie jednakim karaniem karze, 301 2, 16| zranili jednego człowieka; acz nie tak bogatego, jako sami, 302 2, 16| zarówno byli ciężcy, iż zgoła nie wiedział, od którego z nich 303 2, 16| zamordowanie wedle naszych praw nie mogą być na gardle karani. 304 2, 16| rychłe ma sądu Bożego doznać, nie może tego u siebie pewnie 305 2, 16| przyczyny z siebie najścia nie dał) zabił, albo ochromił, 306 2, 16| Izali dla Boga! ta sprawa nie jest takowa, która dwu rzeczypośpolitych 307 2, 16| do drugiej przystęp żądny nie może być, że też jedna od 308 2, 16| jedna od drugiej pomocy nie potrzebuje tak, że się ich 309 2, 16| ani powietrza, ani słońca nie mają wspólnego? Bo to, co 310 2, 16| ścinają a drugim folgują, aza nie poszło na dziw? Nie trzeba 311 2, 16| aza nie poszło na dziw? Nie trzeba w tej rzeczypospolitej, 312 2, 16| Któż tedy nie baczy, że ta wolność z wielką 313 2, 16| szerzej okażemy. Nic tedy nie jest rzeczypospolitej szkodliwszego, 314 2, 17| pieniężną karano, nic się nie polepszają; przeto niechby 315 2, 17| karani byli. Niech żaden nie ma za to, aby który człowiek, 316 2, 17| miał być taki, żeby krzywdę nie zemszczoną a nie skaraną 317 2, 17| krzywdę nie zemszczoną a nie skaraną miał skromnie znosić - 318 2, 17| szkodzie rzeczypospolitej nie wywarła, zwłaszcza iż wszytek 319 2, 17| waśń a gniew ubogich ludzi nie rósł a nie zastarzywał się, 320 2, 17| ubogich ludzi nie rósł a nie zastarzywał się, a ktemu, 321 2, 17| rozkazuje, abyśmy drugim tego nie czynili, czego nie chcemy, 322 2, 17| tego nie czynili, czego nie chcemy, aby nam czyniono. 323 2, 17| onych, którzy niedawno pióro nie w inkauście, ale w jadowitej 324 2, 17| że chłopska krew nigdy nie jest życzliwą szlachcie. 325 2, 17| osobom, którym wyrządzony, nie wiem, jeśliby inszym karaniem 326 2, 17| co małą rzecz ukradną, nie byli na gardle karani. Wedle 327 2, 17| insze we dwa karały. Którzy nie mieli czym płacić, te albo 328 2, 17| Prawda jest, ale też to nie mniejsza - o rzeczy doczesne 329 2, 17| wyrok czyni: Jeśli złodziej nie ma czym oddać, niechaj będzie 330 2, 17| złodzieja. A dziś i temu się nic nie wróci, komu co wezmą, i 331 2, 17| wezmą, i złodziejów przedsię nie mniej niż przedtym bywało. 332 2, 17| złodzieje przedsię nic się nie polepszywszy wnet bywają 333 2, 17| tych morderców, któryby się nie wymknął z tego siedzenia 334 2, 17| nuż i sam zabit aza się nie dawa znać by jakim z nieba 335 2, 17| państwu sarmatskiemu, że nie stoją te więzienia za występek 336 2, 17| występek mężobójcy? Azaż nie sprawiedliwsza rzecz była, 337 2, 17| przeto, aza ludzie pospolici nie na wyobrażenie Boże stworzeni 338 2, 17| naukami ozdobieni byli, aby nie mogli trzymać przedniej 339 2, 17| lekkość cierpią; niechaj im nie będzie przydana ta wielka 340 2, 17| sama tylko szlachtą kwitnąć nie może, bo a któż będzie dodawał 341 2, 17| bydłu, jeśli żadnego oracza nie będzie? Któż nam dodawać 342 2, 17| odzienia i ubioru, jeśli nie będzie rzemieślników? Któż 343 2, 17| przywoził, jeśli żadnego kupca nie będzie? Któż naostatek będzie 344 2, 17| szlachcicem, jeśli żadnego chłopa nie będzie? Cóż to tedy złego 345 2, 17| których się posługi obejść nie możemy, tych gardło tak 346 2, 17| przodkowie nasi (jako powiadają) nie słychali; przeto trzeba 347 2, 17| tych, co o nim źle mówili, nie tylko nie poczytywał za 348 2, 17| nim źle mówili, nie tylko nie poczytywał za obrażające 349 2, 17| płochości łajał, tego on sobie nie miał nizacz, a jeśli z jakiej 350 2, 17| łajanie odnieść. Bo to nie przynosi zwierzchnemu panu 351 2, 17| przedniejsi panowie zwyczaili się nie mówić ani rozumieć, jedno 352 2, 17| niememi taki niech rządził, nie ludźmi rozumnemi, ktoby 353 2, 17| albo to uczynisz, co tobie nie przystoi, albo tego, co 354 2, 17| Jeśli się w urzędzie swym nie potykasz i z strony żywota 355 2, 17| i z strony żywota twego nie występujesz, a przedsię 356 2, 17| występujesz, a przedsię nie inaczej o tobie mówią, jedno 357 2, 17| dobrze uczynisz; a za nic nie mając mów pospólstwa, o 358 2, 17| zezwolić chcemy, zaiste nie każdy występek, którego 359 2, 17| przeciwko panu dopuszczają, nie każde słowo, nie każdy uczynek 360 2, 17| dopuszczają, nie każde słowo, nie każdy uczynek będzie występkiem 361 2, 17| ten występek uczynił, a nie chciał, żeby się tak szeroko, 362 2, 17| aby za jego wieku więcej nie były. A tak i my nie mamy 363 2, 17| więcej nie były. A tak i my nie mamy się tego dopuszczać, 364 2, 17| była zupełnego rozumu? a nie już, jeśli się język w czym 365 2, 17| potomków, chociaby nic takiego nie zasłużyli, ma się ściągać 366 2, 17| tak, że i dziedzictwa na nie spadać nie mają. To niech 367 2, 17| dziedzictwa na nie spadać nie mają. To niech będzie dosyć 368 2, 17| aby jego testament nic nie ważył, jeśli pierwej nie 369 2, 17| nie ważył, jeśli pierwej nie wróci lichwy niesłusznie 370 2, 17| miejsca wszyscy dawają i nic nie mówią, nic nie czynią, czegoby 371 2, 17| dawają i nic nie mówią, nic nie czynią, czegoby wnetże pospolicie 372 2, 17| czegoby wnetże pospolicie nie wysławiano. I takci oni 373 2, 17| sprawami dowcipu i nauki nie mogą, popisują. Zaprawdę, 374 2, 18| przyczyn, i za długi czas nie sądzą. A on przez ten czas, 375 2, 18| niźlibyście wy drugie w nie wtrącić mogli. O nędzny 376 2, 18| chociabyś też i najmniej winien nie był, wszakże nieprawie nie 377 2, 18| nie był, wszakże nieprawie nie słuszna rzecz będzie, niewinnego 378 2, 18| wszytkie rzeczy ludzi urzędów nie mających zamykają. Bo co 379 2, 18| Bo ta od tarasu wolność nie szlachetności rodzaju, ale 380 2, 18| kto szlachcicem urodził, a nie ma osiadłości, imają go, 381 2, 18| który ma osiadłość jaką, nie bywa pojman, chocia ona 382 2, 18| żaden szlachcic osiadły nie był iman, że też tego nie 383 2, 18| nie był iman, że też tego nie obwarowali, aby było baczenie 384 2, 18| pojmani byli; a iżby w tym nie miano żadnego baczenia ani 385 2, 18| wolen, aby długim więzieniem nie był suszon. Bo tak o tym 386 2, 18| i nad winnym, z którymby nie mogła być tak snadnie sprawiedliwość 387 2, 18| sprawiedliwość uczyniona, gdyby nie był pojman. A niech się 388 2, 18| okazać. To też każdy wie, iż nie taras czyni sromotę, ale 389 2, 18| sromotę, ale występek. A żeby nie każdy mógł swowolnie a niesprawiedliwie 390 2, 18| rzecz, aby się ten w niczym nie miał bać o się, kto kogo 391 2, 19| mają, a skromniejszych i nie tak bestliwych namiętności, 392 2, 19| ustawcę praw, aby się czego nie dopuszczał w ustawowaniu 393 2, 19| coby za dobre a przystojne nie mogło być poczytano. Niegodzi 394 2, 19| słowy znacznemi, którychby nie trza wykręcać; a o podobnych 395 2, 19| natychmiast tego, co rzekł, nie odwołał, ma być karan sześćdziesiąt 396 2, 19| przykre słowo, natychmiast nie odwołał: on przed sędzią 397 2, 19| Aleć to jest wykręcać, nie wykładać. ................................................................................................................~ 398 2, 19| ustosowane być ujźrą, i źli nie łacno je z tym wykładem 399 2, 19| służyli; a któryby sołtys temu nie mógł dosyć czynić, ten nie 400 2, 19| nie mógł dosyć czynić, ten nie ma być na tym urzędzie cierpian. 401 2, 19| prawo i na insze urzędniki nie ma być rozciągane? Ano z 402 2, 19| niepożyteczni pisarzowie z miejsca nie mieli być ruszeni, ponieważ 403 2, 19| tyranem być, jeśliźe to nie jest? gdyż w tej mierze 404 2, 19| jest? gdyż w tej mierze nie mieli baczenia na rzeczpospolitą. 405 2, 19| pożytek obrócić mogą. Lecz nie jest to wykładać, ale prawa 406 2, 19| ma być on rozumian, kto nie czyni tego, co na jego powinność 407 2, 19| albo komukolwiek dłużen, nie czyni. Bo jeśliby on wykład 408 2, 19| aby nic przeciwko prawom nie mogło być ważno, ani samo 409 2, 19| królewskie. Bo rzeczpospolita nie wedle woli królewskiej, 410 2, 19| panować; a co się inszym nie godzi, to się i im samym 411 2, 19| godzi, to się i im samym nie godzi. Które zdanie więcej 412 2, 19| oddalać mamy; bo którzy nie poprawują obyczajów a praw 413 2, 19| poprawują obyczajów a praw nie są posłuszni, o tych ma 414 2, 19| złości i dobrzy skarani nie byli i wszytka rzeczpospolita 415 2, 19| i wszytka rzeczpospolita nie zginęła. Drugie rzeczy,