| Table of Contents | Words: Alphabetical - Frequency - Inverse - Length - Statistics | Help | IntraText Library |
| Andrzej Frycz Modrzewski O Poprawie Rzeczypospolitej: O Obyczajach. O Prawach. IntraText - Concordances (Hapax - words occurring once) |
Part, Chap.
1 1, 11| siebie ono karanie, które Achab król podjął dlatego, iż 2 1, 11| przefrymarczyć chciał. Co aczby się mogło zdać za rzecz 3 1, 11| Bo aczemuby oni, którzy rolą na swą 4 1, 12| dozwolono złoty łańcuch, adamaszek, aksamit, abo złotogłów 5 1, 12| złoty łańcuch, adamaszek, aksamit, abo złotogłów nosić? Jeśli 6 2, 17| występkiem przeciw majestatowi. Aleksander też cesarz, widząc, że mało 7 2, 17| skromnie znosić - jako o Aleksandrze Macedońskim powiedają, że 8 1, 13| bardzo szeroce pisali), alem ja tylko o onych rzeczach 9 2, 16| go zabijesz albo ranisz. Aleśmy o tym indzie mówili i jeszcze 10 1, 3 | bystrzy w brojeniu niecnot, aniby się też tak swawolnie domagali 11 2, 19| urzędniki nie ma być rozciągane? Ano z onych ludzi, którzy wyższe 12 1, 8 | których obyczajów i zachowania archidjakonowie są dozorcami. ......~ ~ 13 1, 6 | niesłusznym a niesprawiedliwym artykule o mężobójstwie. A tak niechaj 14 1, 1 | Boga ma być rozumian, jako Arystoteles powiada. Niechajże tedy 15 2, 18| weselić się mógł. A wierę - askądże ta cierpliwość i ta przyczyna 16 1, 11| tego Cyrus, perski król, Assyrjanom, a daleko mniej przystoi 17 1, 5 | Albowiem on Solon w prawach atenieńskich napisał, iż rzeczpospolita 18 2, 16| panowanie dla niewoli, tak ateńskie dla zbytnej wolności zaginęło. 19 2, 17| więzienia za występek mężobójcy? Azaż nie sprawiedliwsza rzecz 20 1, 3 | zapamiętywają się i nie baczą, co przed oczyma mają? U 21 2, 19| albo snąć z żadnym na osoby baczeniem o rzeczypospolitej radzić 22 1, 4 | siebie, i tak sługi jako i bakałarze; z młodu się uczą nadętości, 23 2, 16| Onego ranionego wzięto do balwierza, ale iż niektóre rany były 24 1, 8 | swemi bez wszego wstydu bardzie rozkazuje, a cokolwiek mu 25 1, 12| biorą. Różność kształtów i barw u szat a co inszego pokazuje, 26 1, 3 | roście; a oboi ci nie tejże barwy i nie takiej myśli bywają, 27 1, 8 | może oprzeć; bo kto się bawi domowym gospodarstwem, trudno 28 1, 4 | rozpustności bywają wychowani; bawią je tańcami, lutniami, sprośnemi 29 1, 9 | żadną się rzeczą uczciwą nie bawiąc, jedno, tylko pijaństwem, 30 1, 8 | jakimby się kto rzemiosłem bawił i czymby się żywił?~A próżnujące 31 1, 5 | ludźmi się też uczonemi bawili, które w uczciwości miewali 32 1, 4 | gdyby się z nim dzieci jego bawiły, uczeńszemiby się stały. ......................................................................~ ~ 33 1, 11| czasu jechał do Włoch przez baworską ziemię, chciał zstąpić do 34 1, 11| potym, pochwaliwszy onę baworskiego szlachcica ku swemu kmieciowi 35 1, 11| mieć, szli byli za onym baworskim szlachcicem; a tak gniewali 36 1, 12| abyście pałali winem - harfa, bęben, piszczałka na biesiadach 37 2, 16| szlachta i osoby na urzędziech będące mają być ciężej karani, 38 2, 17| wielkich dostojnościach będący wiele krzywd mają przebaczać 39 1, 13| kto w niebezpieczeństwie będącym ratunku nie dawa, kto zamyka 40 1, 2 | pilnie uważać to, co dalej będę mówił, pochwalą to. .......................................................................................~ 41 1, 8 | pożytku. Jeśli od niego będziesz pytał przyczyny takiego 42 1, 1 | obywatela ludzkiego, ale albo za bestją albo za jakiego Boga ma 43 2, 19| skromniejszych i nie tak bestliwych namiętności, jako insi ludzie, 44 1, 11| grzeszy, który zbytniego a bezmiernego panowania nad ludźmi swemi 45 1, 1 | krzywd i zabijania każdy był bezpieczen; albowiem dla tych rzeczy 46 1, 11| oddzieloną robią, nie mieli bezpiecznie rzec, że ich własna jest? 47 1, 12| słowy proroka tak mówiącego: Biada wam, którzy wstawacie rano, 48 2, 18| rzeczy - ale co one mają do bicia, do ran, do ochromienia, 49 1, 9 | nie chcą, aby je poznano, biegają po ulicach i poprzecznicach, 50 1, 9 | obyczajom nieprzyjaźna. 2. Nocne biegania i wołania imo to, iż uczciwym 51 1, 4 | też: Jako bystrość końska bieganiem a ujęciem obroku bywa skrócona, 52 1, 2 | zwyczajów, srogości sądu, a biegłości w rzeczach wojennych; które 53 1, 2 | mają, aby rzeczpospolita biegłością rzeczy wojennych od postronnego 54 2, 19| poruczmy ludziom w prawie biegłym, filozofom i historykom, 55 1, 12| żadnej mieć nie chcesz? Gdyż bierzma w oku swym nie widzisz, 56 2, 17| tym, co łoją, sromocą i biją. 3. Przeciwko gwałtownikom, 57 2, 16| bitwy początkiem był, ale bijąc, oba mu zarówno byli ciężcy, 58 1, 10| niebieskiego. Ktemu też i biskupów majętności starodawni ludzie 59 1, 11| dzierżą ich poddani. Ale i ten błąd nie miałby być cierpian. 60 1, 12| jako bez uzdy konia z drogi błądzącym czyni. Wino zaiste takie 61 1, 11| nie przychodziło, barzo błądzisz; ale życzyłbym tego onym, 62 1, 4 | niech nie będą wszeteczne, błazeńskie a niewstydliwe. .........................................~ 63 1, 3 | to, że ci, co się boją, blednieją, a ci, co się radują, rumiani 64 2, 19| jest: zwierzęciem poddanym błędom, a iżby wiedział, że moc 65 1, 5 | rzeczypospolitych wiele się błędów i nierządów najduje. .............................................................................~ 66 1, 3 | kto jedno na one wieczną błogosławionych stolicę pilnie serdecznemi 67 2, 19| podobne prawa stanowiono, boby się w tej podobności roztropność, 68 2, 16| jednego człowieka; acz nie tak bogatego, jako sami, ale przedsię 69 1, 13| braterstwa porzucali oni, którzy bogatemi będąc, sobie tylko bogaci 70 1, 3 | Widamy to, że ci, co się boją, blednieją, a ci, co się 71 2, 16| i śmierci twej pan, a ty bojąc się śmierci, musisz szkody 72 2, 19| częścią głupich, częścią bojaźliwych albo też rozmaitemi żądzami 73 1, 3 | nienawiść, nadzieja albo bojaźń, albo jakakolwiek insza 74 1, 12| szarpaniny, ochromienia i takie boje. A nie dziw temu, ponieważ 75 1, 5 | władzy, którą prawie za Boską poczytać mamy, ponieważ 76 2, 17| najprzystojniejsza i zgadza się z boskim, ludzkim i przyrodzonym 77 1, 7 | pożytki biorą, płodzą, prawdę bożą w niesprawiedliwości (jako 78 2, 15| Bo dla tego rozum z łaski Bożej jest ludziom dań, aby był 79 2, 17| jednego) skarał karaniem prawu Bożemu przystojnym, niźli aby miał 80 1, 7 | stanowią. Naprzód wedle praw bożych i wszytkich niemal narodów 81 1, 9 | rozpuszcza wszytkim bez braku do wszelakiej niewstydliwości 82 2, 19| Sposób ich skąd ma być bran? 3. Niechaj będą spisane 83 1, 13| szczodrobliwością ukazuje być ubogiego bratem; kto jest rozumem i mądrością 84 1, 13| może, aby ten w powinności braterskiej nie miał chcieć zostać z 85 1, 13| Bo prawdziwa ludzkość i braterstwo udzielaniem wszech rzeczy 86 1, 8 | podoba swawolnego, rozpustnie broi - bo poddanemu nie godzi 87 1, 10| zasłoną żebractwa wiele złego broić, dopuszczając się złodziejstwa, 88 1, 8 | ma, którzy takowe rzeczy broili? Jest nadto i takich wiele, 89 1, 3 | albo też co nieprzystojnego brojąc. A ja zasię to powiadam 90 2, 16| występków, nie w swowolności brojenia, co się komu podoba, ani 91 1, 3 | byliby zaprawdę tak bystrzy w brojeniu niecnot, aniby się też tak 92 1, 8 | miecze i wszelka insza broń, którą jest straszny wszytkim 93 1, 11| niewolników. Zakon też Machometów broni tego, aby ktokolwiek tejże 94 2, 16| tak wielce ważone, aby kto broniąc się niemi miał karania uchodzić, 95 1, 13| i możność swą obraca na bronienie niewinnych a pokornych. 96 2, 19| bystrość hamował, karności bronił, a sądy srodze sprawował; 97 2, 15| pochwalić mogła, zacności praw broniła i one zdobiła. Bo dla tego 98 1, 6 | gardła, pożytków i zacności bronili. Co kiedy będzie, tedy się 99 1, 11| pokój wedle przystojności bronion i w całości zachowań być 100 2, 14| zabiegano, wylewającej z brzegów swejwoli zapory zakładano 101 1, 6 | Wielki to urząd i ciężkie brzemię jest, a nie wiem, jeśli 102 1, 6 | rzeczypospolitej dosyć uczynić a jej brzemiona znosić. A jako każdy więcej 103 1, 13| czynili, abyśmy się ludźmi nie brzydzili ani niemi gardzili; abyśmy 104 2, 16| nazbyt z wielkiej wolności buja. Czegóż się tedy dobrego 105 1, 12| nieukróconych chęci zgraja. Bydlęta nieme przechodzą nas trzeźwością, 106 1, 11| zachowuje - przedawając je, jako bydło. A okrom inszego złego, 107 2, 17| dodawał żywności i nam i bydłu, jeśli żadnego oracza nie 108 2, 19| rozkazało? I owszem taki pan byłby żywym prawem i wzorem każdemu 109 1, 3 | używanie rzeczy uczciwe: nie byliby zaprawdę tak bystrzy w brojeniu 110 1, 13| nieinaczej jedno jako i ciało byłoby roztargnione, gdyby członki, 111 1, 12| strojeniu pokładał. Lecz bym to rad słyszał, co to jest 112 1, 13| waśniom i nienawiściom bynajmniej nie trzeba przywykać, lecz 113 1, 4 | skrócona, tak pożądliwości bystre pracami i posty bywają hamowane; 114 1, 3 | nie byliby zaprawdę tak bystrzy w brojeniu niecnot, aniby 115 2, 17| Bo tym sposobem szkoda bywała nagradzana albo oddaniem 116 1, 5 | naonczas rzeczypospolite bywały bardzo dobrze sprawowane. 117 1, 4 | Crescit, et immensum gloria calcar habet: ~To jest:~Gdy męstwo 118 1, 9 | mają. Ludzie próżnujący cały dzień w nich przeleżą, piją. 119 1, 4 | urodziły; a pierwej w ich serca cedzą pychą i nadętość, niźli 120 1, 9 | osobliwy urzędnik, któryby z ceklarzmi (abo jakiemikolwiek inszemi 121 2, 17| krzywdy, tedy to odpuszczał. Cesarskie zaprawdę i majestatu pełne 122 2, 18| suszon. Bo tak o tym ustawili cesarze rzymscy. Kto niewinnie będąc 123 1, 10| baczenie. A tym, którzy w chałupach swych żywią się, opatrzając 124 1, 10| żebrzą; drudzy są, którzy w chałupkach swoich mieszkając, swoje 125 1, 11| niewolą skazan, jako Noe Chama, syna, dla jego występku 126 1, 3 | i z pilnością sprawować, chceli wziąć z roli pożytki potrzebne; 127 1, 12| sprawiło, iż niektóre części chciało mieć zakryte, a od oczu 128 1, 13| powinności braterskiej nie miał chcieć zostać z tym, z którym się 129 1, 13| swym urzędzie, miesza cudze chciwością górności - nieinaczej jedno 130 1, 4 | tego pilnie patrzą, aby chłopięta i dzieweczki pierwszych 131 2, 16| szlachtę nad miejski i chłopski stan, to jest: ludzi nad 132 2, 16| szlachcicy, niźli miejskiego albo chłopskiego stanu, srożej ci, co są 133 2, 17| słusznego, ale w nagrodzie głowy chłopskiej jest wielka nieprawość. 134 2, 16| ciężej karani, niźli ubóstwo, chłopstwo i ludzie od urzędów wolni; 135 1, 5 | żeby tym wszytkim stanom chlubę niepotrzebną, nadętość, 136 2, 18| zbroiwszy mężobójstwo, chlubić się szlachectwem i wielką 137 1, 12| rozpuścił wodze wielkiej chlubie, pysze i nadętości, a zarazem 138 1, 13| wady z siebie wygnawszy, choć różne są majętności ludzkie, 139 2, 18| któregoś się ty dopuścił? A chociabyś też i najmniej winien nie 140 1, 13| dochodząc, chocia doszedłem, chociam też nie doszedł, mam tę 141 1, 4 | i dowcip ich wystawiali, chociaż też i więcej, niżli prawda 142 2, 18| grożąc tobie, chcąc cię chodem i wszytką postawą ustraszyć 143 1, 9 | z zaniedbania skromnego chodu a z nieprzystojnych skoków 144 1, 9 | przestrzegał; te, którzyby w chodzeniu i w postawie niewstydliwie 145 2, 18| nieskaranemu dać gdzie chce, chodzić; a toby rzeczypospolitej 146 1, 12| przeto iż nie szlachcic, nie chodził w złotym łańcuchu abo w 147 1, 12| jeszcze dziwniej, iż kto chodziwszy po ranu w kapie włoskiej, 148 1, 9 | przeciwne, a częstokroć chorym i położnicom strachy zadawaj 149 1, 10| połowicę głodu odjąć mogła. Bo chorzeje i wątleje tak ciało, jak 150 1, 8 | pospolicie sług niemało i z końmi chowa, w jego domku nic niemasz 151 1, 9 | siadają na swych warstaciech; chowają uczniów abo towarzyszów 152 1, 12| któryby na rzecz potrzebną chowan być miał, tedybyś sam na 153 1, 11| i bez mała u wszytkich chrześcijan niemasz niewolników. Zakon 154 1, 11| miał być poczytan, chyba chrześcijanie, których się oni wiarą brzydzą, 155 1, 12| mamy żałować, iż ta wada w chrześcijańskich rzeczypospolitych tak moc 156 1, 8 | powinności swej patrzyć. My w chrześcijańskiej rzeczypospolitej takowych 157 1, 11| daleko mniej przystoi to chrześcijańskiemu panu czynić nad chrześcijany 158 2, 17| przedłużono. Teraz po wszytkim chrześcijaństwie złodzieje szubienicą karzą, 159 1, 11| chrześcijańskiemu panu czynić nad chrześcijany poddanemi! U Niemców, i 160 2, 16| ile możniejszych, tyle nad chudzinami królów. Bo żaden król i 161 1, 4 | uczciwego, świętobliwego i chwalebnego? Bo nic się do serca ludzkiego 162 1, 6 | im poruczone odprawiali.~Chwalebny to zaprawdę jest obyczaj, 163 1, 12| ludzie mądrzy nigdy nie chwalili: bo i wiele kosztuje i płoche 164 1, 12| kolan się ściągający ma być chwalon, jako wstydu a skromności 165 2, 16| Jakoż tedy to prawo może być chwalone, które niejednako wszytkiej 166 1, 10| stopniu żywota swego są, ci chwały i sławy od Boga czekać mają, 167 2, 19| który jego powiedacz po chwilce odwołać gotów. ....................................................................................~ 168 2, 14| stanowić i kaźni nie po chwili, czym dalej, większe zaostrzać. 169 2, 19| sześćdziesiąt grzywien karani, chybaby co z przygody wymówiwszy 170 1, 3 | skłonnej, a gdy ją ku dobremu chylić mają hamując jej popędliwości, 171 1, 1 | pilność i dowcip do tego ciągnąć mają, aby się onym wszytkim 172 1, 4 | którychby go przyrodzenie ciągnęło, aby takich nauk albo rzemiosł 173 1, 1 | szczęśliwie, to Jest (jako Cicero) wykłada) uczciwie a dobrze 174 1, 5 | Herodotus przez tłumacza Cicerona powiada] za onych dawnych 175 1, 1 | pożytkach pomnażali, aby wszyscy cichy a spokojny żywot wiedli, 176 1, 5 | częścią mową mądrą, z fukaniem cichym, napominaniem statecznym, 177 2, 16| a jakoby igrzysko zabić ciebie, a tobie to za główny występek 178 2, 15| początki, z których prawa ciec i płynąć mają. Lecz te prawa 179 1, 5 | popędliwościom serdecznym i rozkoszom cielesnym miarę zagranicza. Trzecia 180 1, 3 | żywota swego żywą jakoby w ciemnościach, nie wiedząc, co czynić 181 1, 10| wiem, jeśliby mieli być cierpiani; bo zwykli pod zasłoną żebractwa 182 1, 9 | i ono zaiste nie ma być cierpiano, żeby biesiady albo hojniejsze, 183 1, 10| majętność stracili, acz mają być cierpieni między ubogiemi i trzeba 184 1, 5 | namiętności zowią pathe, to jest cierpienia; bo cierpią zmysły jakoby 185 2, 18| stan, a ty też dla tego to cierpisz, żebyś też i sam, jeślibyś 186 2, 18| niebezpieczności pełne rzeczy cierpliwie znosicie przeto, że się 187 2, 18| mógł. A wierę - askądże ta cierpliwość i ta przyczyna tej znaiwenitej 188 2, 18| widzi on Bóg złościwej tej cierpliwości waszej złościwe przyczyny; 189 2, 18| był pojman. A niech się cieszy przykładem Chrystusa Pana 190 1, 11| kmiecie wkładano, i o tych ciężarach, które wielkie a rozmaite 191 2, 16| bijąc, oba mu zarówno byli ciężcy, iż zgoła nie wiedział, 192 2, 17| zachowali. Jeślić się zda ciężka rzecz cierpieć od drugiego 193 2, 17| którykolwiek sromocon bywa, cięższe bywają, niż które się dzieją 194 2, 16| odwodzą, a przeto ich występek cięższy jest. ................................~ ~ 195 1, 4 | albo skakania jakiego, albo ciskania kamieniem, albo grania piły 196 1, 5 | nawałności ich skromić i ciszyć. To lepak może uczynić częścią 197 2, 17| główne karanie pozwolili - ciż zasię odrzuciwszy na stronę 198 1, 5 | podlegli, przeto się łacno do cnego mierzionego tyraństwa zmykają, 199 2, 14| wychowanie, wstyd, dobroć, cnotliwe a święte obyczaje w której 200 1, 3 | cokolwiek człowiekowi mężnemu a cnotliwemu nieprzystojnego sobie począć 201 2, 17| prostym na tym, że chociaby cnotliwi i dobremi naukami ozdobieni 202 2, 16| tak, aby jednakie zapłaty cnotom a zasię też jednakie karania 203 2, 19| który jeśliby był taki, a cóżby mu po prawiech, ponieważby 204 1, 4 | Laudataque virtus~Crescit, et immensum gloria calcar 205 1, 9 | takowemi grami na majętność cudzą czyhają, (bo pożądają a 206 1, 11| źle rzeczy abo swej abo cudzej, jako daleko więcej jest 207 2, 17| gardłem mógł być skarany. Cudzołóstwa, złodziejstwa, krzywoprzysięstwa 208 2, 17| Przeciwko gwałtownikom, cudzołożnikom i złodziejom. 4. Także przeciwko 209 1, 3 | nauce ustawiczną zabawą a ćwiczeniem podpartej, iż ona i do wyrozumienia 210 1, 3 | zaniedbują a ustawiczną zabawą ćwiczyć nie będą - nie inaczej, 211 1, 4 | ktoby dzieci swoje dobrze ćwiczył, albo ktoby wżdy umiał dobrego 212 1, 11| i do dobrego panowania ćwiczyły, a toby im też niech często 213 1, 11| używają? Nie uczynił tego Cyrus, perski król, Assyrjanom, 214 1, 11| dla uczciwości zdjąwszy czapkę, prosił o nocleg hetmanowi. 215 1, 4 | jako i murzynowi trudno czarną skórę w jaką inakszą odmienić; 216 2, 19| ma się rozumieć o onym czasie, którego będąc pozwany przed 217 2, 19| ludźmi żyjąc więcej albo czasowi, albo przyjaciołom, albo 218 1, 5 | chce, temu nie dosyć jest czcią a dostojnością drugie przechodzić, 219 2, 17| nie mówią, nic nie czynią, czegoby wnetże pospolicie nie wysławiano. 220 1, 12| Wtenczas się wiele mówi, czegoć potym żal, gdy ksobie przyjdziesz: 221 1, 5 | żadnego dnia nie opuścili, aby czegokolwiek czytać nie mieli; ludźmi 222 2, 16| wielkiej wolności buja. Czegóż się tedy dobrego mamy spodziewać 223 2, 17| samego że toż nieszczęście czeka, Bóg sam powiedział? Niebądźmyż 224 1, 9 | gospodarstwa patrzył, a czeladkę wszytkę w powinności ich 225 1, 1 | do tego należy, aby ona czeladź i wszyscy domownicy wespołek 226 2, 17| swemi złotemi i srebrnemi czelniejszych urzędów dostępować chcą, 227 1, 6 | stateczności, przeto poruczono to czelniejszym osobom na to obranym, tribunis, 228 1, 12| w kołpaku, w półbótkach czerwonych abo w białych. Pięć lat 229 1, 12| od siebie bardzo dalekich częściach świata porodzili. A to jeszcze 230 1, 3 | przyjść nie może, jedno z częstego w tym ćwiczenia. 6) Zatym 231 1, 13| dary, któręmi był obdarzon, częstoby obaczał; a nadtoby i ono 232 1, 5 | własnej myślić, o wszytkich członkach rzeczypospolitej mieć pilne 233 2, 19| przeto słusznie z inszemi członkami żyć ma. ............~Godzi 234 1, 13| byłoby roztargnione, gdyby członki, miejsca swe opuściwszy, 235 1, 13| przeniosły się na drugich członków miejsce, a w ichby się urząd 236 1, 4 | używały; ponieważ zdrowie człowiecze i siła takowemi pomiernemi 237 1, 12| gorąca broniły, albo ciała człowieczego sromotne części zakrywały, 238 2, 19| zwierzchnemu panu, aby się znał być człowiekiem, to jest: zwierzęciem poddanym 239 2, 17| przyrodzonym prawem: okazałem to ja cztermi oracjami wydanemi; tamże 240 2, 19| położonym. Ale iż wiele panów czuli do siebie krewkość swoje, 241 2, 17| dwójnasób, a lichwiarza we czwór karano. Prawa też papieskie 242 1, 9 | grami na majętność cudzą czyhają, (bo pożądają a wydzierają 243 2, 16| jedno nad żywotem i śmiercią czyją; która moc iż przez nasze 244 1, 8 | albo dla swego albo dla czyjego inszego pożytku. Jeśli od 245 2, 17| oszpeceniu, cobykolwiek gwałt czyjemu żywotowi przynosiło, niech 246 1, 6 | niemiby radził o rzeczach ku czynieniu potrzebnych; i owszem, gdy 247 1, 4 | rozumie, póki jeszcze jest czysty a złemi myślami nie splugawiony, 248 1, 5 | ofiarników weźmie, a niech go czyta przez wszytkie dni żywota 249 1, 5 | mądrości dostąpić mógł, jako czytając wiele i słuchając, a w pamięć 250 1, 5 | wystrzegania pochlebców roście, z czytania też ksiąg tak pisma świętego, 251 2, 16| ochromił, albo srodze ranił, da gardło. To tedy jest karanie, 252 2, 18| gdy mu o złoczyństwo winę dadzą; a który ma osiadłość jaką, 253 1, 9 | którym i rokoszne potrawy dają i tańców dozwalają. Lecz 254 2, 16| się od krzywdy? Bo mówię (dając na przykład) o prawie, którym 255 1, 6 | stan swój miłują, a nie tak dalece o rzeczpospolitą dbają, 256 1, 8 | Łudzić oni od Chrystusa dalecy tego mniemania byli, iż 257 1, 12| różnych a od siebie bardzo dalekich częściach świata porodzili. 258 1, 12| zakryte, a od oczu ludzkich dalekie, tedyż zaprawdę dłuższy 259 2, 19| przyczyny rozmaitego prawowania dały. Jest to w naszych prawiech 260 2, 17| oddaniem w dwójnasób, albo daniem w niewolę albo zaprzedaniem 261 1, 11| przez dziedzictwo, abo przez darowanie, abo kupnym obyczajem dostawszy 262 1, 4 | może być okrom osobliwego daru Bożego, pismo święte świadczy. 263 1, 13| sobie będzie rozumiał, a dary, któręmi był obdarzon, częstoby 264 1, 5 | wszytkim jednakie zapłaty były dawane za ich cnoty? Albowiem on 265 1, 5 | świetną szatą, mnóstwem sług, dawnemi herbami, dodatkiem oręża, 266 1, 5 | baczeniu mieć, a o drugą nie dbać jeśli nie to? Jeśli wszyscy 267 1, 6 | dalece o rzeczpospolitą dbają, jako pilnie wolności swoich 268 1, 6 | dostateczniej wyrozumie i dekret uczyni taki, który z większym 269 1, 11| A z tego ubogich ludzi dławienia i uciskania, jeśli tak rozumiesz, 270 2, 18| jeśli ma być wolen, aby długim więzieniem nie był suszon. 271 2, 16| zaś oboja rzecz mierna do długości trwała jest i do mniemania 272 2, 19| rzeczypospoli tej albo komukolwiek dłużen, nie czyni. Bo jeśliby on 273 1, 9 | biesiady albo hojniejsze, albo dłuższe, niźli przystoi, były sprawowane. 274 1, 12| dalekie, tedyż zaprawdę dłuższy ubiór, abo do kolan się 275 1, 5 | go czyta przez wszytkie dni żywota swego, aby się uczył 276 1, 5 | starodawnych, którzy żadnego dnia nie opuścili, aby czegokolwiek 277 2, 18| dowodziech prawnych i dylacjach i dniach prawu należących.~ ~.................................................................................................................................~ 278 1, 3 | Zazdrość roście w nas z cudzych dóbr, jakich albo my sami nie 279 1, 5 | często za przyczyną i z dobrem rzeczypospolitej czynią, 280 2, 14| stateczne wychowanie, wstyd, dobroć, cnotliwe a święte obyczaje 281 1, 4 | nadętość, niźli jaką wiadomość dobroci i skromności. O jako daleko 282 1, 13| tylko gwoli żyć; ale rzeczy dobrodziejstw ojca naszego między się 283 1, 9 | weselach trzeba myślić o dobrodziejstwie bożym, który małżeństwo 284 1, 11| wszytkiego świata jest tak dobrotliwy, że wszytkim pożywienia 285 1, 5 | żadna skłonność, żadne dobrowoleństwo, żadne miłosierdzie i żadna 286 1, 11| Lecz a jakoż ty tedy sam, o dobry mężu! jesteś pożyteczny 287 1, 11| sprawował; widziały bitwy, dobywania miast i tryumfy; doznały 288 1, 9 | skromny szafunek jest wielki~dochód. Jest też ten wszędzie obyczaj, 289 1, 8 | nic nie sieją, nie zna, dochodu też żadnego mu nie płacą. 290 1, 10| mało nie w każdym mieście dochody roczne naznaczone ubogim, 291 1, 13| ludzkiemi wiercą.~Których dochodząc, chocia doszedłem, chociam 292 2, 18| gdy idzie o granice albo o dochodzenie której rzeczy - ale co one 293 1, 4 | też: Cnotą trzeba urzędów dochodzić, nie forytarzami, dosyć 294 1, 3 | oczyma wejrzy i na tę żywota doczesnego krótkość a ludzkich rzeczy 295 1, 4 | więcej go przybywa,~Jako koń, dodaszli mu ostróg, prędszy bywa.~ 296 1, 5 | mnóstwem sług, dawnemi herbami, dodatkiem oręża, półhakami albo harkabuzami 297 2, 17| oracza nie będzie? Któż nam dodawać będzie odzienia i ubioru, 298 2, 17| nie może, bo a któż będzie dodawał żywności i nam i bydłu, 299 1, 9 | miasto wszędzie nawiedził, doglądając domów, któreby podejrzane 300 1, 8 | rzeczypospolitej potrzebny, któryby doglądywał obyczajów ludzkich. W onych 301 1, 6 | inszemi urzędy, wyznawać się i dokazować być stróżem rzeczypospolitej 302 1, 4 | gwałtowne wątłą ciało, a doktorowie lekarskich nauk powiedają, 303 1, 10| dawana, i pracami trzeba im dokuczać, żeby i na przykład byli 304 2, 16| podjął. Tedy oni pytając dokuczali mówiąc, iż o rany oba oni, 305 2, 18| przyczyny; a przeleż w te doły pierwej was wtrącą, niźlibyście 306 2, 18| wyższego się miejsca przed tobą domaga. Jeśli jedną drogą z tobą 307 1, 5 | dostojeństw żądają, urzędów się domagają, podlejsze a nie tak możne 308 1, 3 | nie miał często wystąpić, domagając się tych rzeczy, których 309 1, 3 | aniby się też tak swawolnie domagali tego, co im nie przystoi. 310 1, 9 | boć je stąd gościnnemi domami zowią, że do nich z drogi 311 1, 8 | i z końmi chowa, w jego domku nic niemasz jedno oszczepy, 312 1, 1 | własnym iminiem zowią rzeczą domową albo gospodarstwem, a do 313 1, 9 | maszkary, się ubrawszy do domówby się cudzych wdzierali, a 314 1, 3 | że te rzeczy są jakoby domowi nasi nieprzyjaciele, którzy 315 1, 12| przydawa ufności, śmiałości domówienia i czynienia prędkości tak, 316 1, 1 | aby ona czeladź i wszyscy domownicy wespołek żyli, a do każdej 317 1, 9 | urzędzie, któryby się o domowy pokój starał, próżnujące 318 1, 8 | oprzeć; bo kto się bawi domowym gospodarstwem, trudno mu 319 2, 18| swowolnie a niesprawiedliwie donaszać kogo do sędziego abo komu 320 2, 19| stanowieniu praw skończy, toż dopiero to trzeba ustawić, aby nic 321 1, 12| którzy się urzędów łakomie dopirają, w wielkich zbytkach żywą, 322 1, 3 | zgoła żadnego występku nigdy dopuścić nie mieli; i to jeszcze 323 2, 17| tak i my nie mamy się tego dopuszczać, abyśmy mieli przyczyny 324 1, 10| żebractwa wiele złego broić, dopuszczając się złodziejstwa, mężobójstwa 325 2, 19| praw, aby się czego nie dopuszczał w ustawowaniu praw, coby 326 1, 11| daleko więcej nie ma być dopuszczono panować tym, którzy tego 327 2, 17| Ale nuż teraz: niech to doroczne siedzenie będzie sroższe, 328 2, 17| wymknął z tego siedzenia dorocznego? Lecz niech tak będzie, 329 1, 4 | sprawuje to, że i dzieci i dorośli, mężowie i starcy nie mogą 330 1, 3 | Zda mi się tedy, żem już dość pokazał, że po przyrodzeniu 331 1, 4 | mniej, którzyby jej sprawami dosięgli - krótko powiedając, bywa 332 1, 3 | być tak świętobliwi ani doskonale prawi, aby się zgoła żadnego 333 2, 19| panu, któryby był we wszym doskonały, a taki ma być najmędrszy 334 1, 3 | samo nie uczyni człowieka doskonałym w dostąpieniu którejkolwiek 335 1, 11| własny, abo który mu się dostał, stąd się pokazuje, że kupując, 336 1, 11| jest jego własne, co mu się dostało. Bo i on nic inszego nie 337 1, 11| podły a prosty, temu nie dostanie serca do rządzenia ludu 338 1, 5 | którąby kto łacniej mądrości dostąpić mógł, jako czytając wiele 339 1, 3 | uczyni człowieka doskonałym w dostąpieniu którejkolwiek rzeczy. Bo 340 2, 17| Aza dla tej polskiej kaźni dostatecznego podjęcia był wolen od karania 341 1, 6 | rzecz, która się toczy, dostateczniej wyrozumie i dekret uczyni 342 1, 11| wszytkiego, coby w domu miał, dostatek dać, a gdy na to Tarnowski 343 1, 3 | tak oni, którzy łakomie dostawają urzędów, jakoteż i złoczyńcę - 344 1, 3 | łakomą chęcią zapalają się ku dostawaniu wielkich i zacnych urzędów; 345 1, 11| darowanie, abo kupnym obyczajem dostawszy imienia, źle go używają? 346 2, 17| srebrnemi czelniejszych urzędów dostępować chcą, do których jeśli im 347 1, 3 | pojmowaniu nauk, ani też w dostępowaniu męstwa; ale przedsię ono 348 2, 18| wszytkiemu, co prawo najdzie, dostoją: ale iż się to inaczej znajduje, 349 1, 5 | mieczów; a z tejże nadętości dostojeństw żądają, urzędów się domagają, 350 1, 11| poddanego swego?~Ale mimo te dostojeństwa, które albo rzeczpospolita 351 1, 5 | temu nie dosyć jest czcią a dostojnością drugie przechodzić, ale 352 2, 17| znać, że ludzie w wielkich dostojnościach będący wiele krzywd mają 353 1, 5 | Roztropność przychodzi nam z doświadczenia albo naszego, albo kogo 354 1, 13| doszedłem, chociam też nie doszedł, mam tę nadzieję, że ludzie 355 1, 13| Których dochodząc, chocia doszedłem, chociam też nie doszedł, 356 2, 17| bogactw: mężnych i leniwych, dow nych i nikczemnych różność 357 2, 17| bogactw, ponieważ sprawami dowcipu i nauki nie mogą, popisują. 358 2, 18| rzeczypospolitej, że ona, dowiadując się o występku, toż nad 359 2, 18| do czasu pókiby się o tym dowiedziano, poimawszy potrzymać, niźli 360 1, 4 | inszym sposobem snadniej dowieść mogą, jedno zabronieniem 361 1, 3 | słuchano. A iżbych tego jaśniej dowiódł, com powiedział, tedy to 362 2, 18| jesteście, nielza o tym i dowodnie mówić, którzy nienawistne 363 2, 18| Prawa o postępkach i dowodziech prawnych i dylacjach i dniach 364 2, 16| w rychłe ma sądu Bożego doznać, nie może tego u siebie 365 1, 11| dobywania miast i tryumfy; doznały fortelów, któremi pokój 366 2, 15| uczciwe albo sprośne, bywają doznane.~ 367 1, 3 | swoją podbijać ma, a wszakże doznawamy tego, iż próżno się rozum 368 1, 10| urząd ma pilne baczenie i dozór mieć, żeby ludzi nie oszukiwali, 369 1, 8 | zachowania archidjakonowie są dozorcami. ......~ ~ 370 1, 11| aby pewnych czasów albo dozorcę obyczajów albo którzy insi 371 1, 9 | rokoszne potrawy dają i tańców dozwalają. Lecz na takich weselach 372 1, 12| bronić możesz, którymby tobie dozwolono złoty łańcuch, adamaszek, 373 1, 9 | pieszym żołnierzom, które draby zowiemy, nie ma być taka 374 2, 17| Starać się o to trzeba, aby drobnego stanu ludzie, im najwięcej 375 1, 7 | odpowiadają: Wiadomości dróg twoich nie chcemy.~Ale o 376 1, 4 | każdej cnoty dziatkom swym drogę otworzyli, niech je nietylko 377 1, 3 | pożytecznych szkodliwych, miasto drogich albo zacnych trzymają się 378 2, 16| jeden prostego stanu a drugi szlacheckiego, oba bogaci 379 1, 4 | która potym na wielkie się drzewo rozroście, a owoce z niego 380 1, 13| uszy przed proszącemi a drzwi przed potrzebnemi. A tak 381 1, 12| panowie, jako pospólstwo, tak duchowni, jako świetcy. ...............................................................~ 382 1, 9 | ludziom złościwym wolność, dumać co złego, a na zdradzie 383 2, 17| nieprzyjacielsko, abo co takiego dumał, skądby teraźniejszego rzeczypospolitej 384 2, 15| wszyscy rozumieją, że jest duszą praw albo ustaw. Przez tę 385 2, 16| w niektórym powiecie, iż dwaczłowieki, jeden prostego stanu a 386 1, 1 | dowcip i mowa: albowiem te dwie rzeczy między ludźmi sprzyjaźną 387 2, 16| rzeczypośpolitych potrzebuje dla tych dwojga rodzajów ludzi, a tak daleko 388 1, 4 | dobrych mistrzów, albo do dworów wielkich panów, albo do 389 1, 5 | co jego jest; a to się we dwuch rzeczach najwięcej pokazuje: 390 2, 18| i dowodziech prawnych i dylacjach i dniach prawu należących.~ ~.................................................................................................................................~ 391 1, 12| wygrało, którem pił. Bo dymy, wstępujące do głowy, mieszają 392 1, 4 | ma forytarzów, kto dobrze działa; albo i ona: Trudna rzecz 393 1, 4 | początek tej rozprawy od wieku dziecinnego (o którym uczyniłem wzmiankę 394 1, 4 | powinnościach, wiele mogą w dziecinnym a młodym rozumie, póki jeszcze 395 1, 4 | którychby oni zarazem z dzieciństwa poczęli poznawać, co jest 396 1, 11| następują; których ponieważ dziedzicmi są, tedy rozkazują tym ludziom, 397 2, 17| ma się ściągać tak, że i dziedzictwa na nie spadać nie mają. 398 1, 11| ani szablą, ale abo przez dziedzictwo, abo przez darowanie, abo 399 2, 17| cięższe bywają, niż które się dzieją prywatom; które jeśli będą 400 2, 17| i zaniechaniem więzienia dzieje się wielka różność około 401 1, 9 | postanowił. A przetoż i dzięki wielkie Panu Bogu mają być 402 1, 2 | które się części te księgi dzielą?~Aby tedy rzeczpospolita 403 1, 10| majętności starodawni ludzie tak dzielili, że czwartą część dawali 404 1, 11| że wszytko ich jest, co dzierżą ich poddani. Ale i ten błąd 405 1, 3 | których się sprośne występki dzierżały; ale też zasię to za pewną 406 1, 11| prawdziwej ku Bogu wiary dzierżymy, nie wstydamy się mieć niewolnikami 407 1, 7 | grać chcieli, którzy ją za dziesięć grzywien oszacowali, gdyż 408 1, 4 | patrzą, aby chłopięta i dzieweczki pierwszych młodych lat swych 409 1, 12| naprawiasz, w tym sobie dziwnie pobłażasz. Bo a którym ty 410 1, 12| porodzili. A to jeszcze dziwniej, iż kto chodziwszy po ranu 411 1, 12| też jest nie bez wielkiego dziwu, gdy w jednym domu jedni 412 1, 4 | szaty, niż poczną mówić, dziwują się złotym łańcuchom i mnóstwu 413 1, 4 | Laudataque virtus~Crescit, et immensum gloria calcar habet: ~ 414 1, 12| wieczór chodzi w tureckiej fałszurze, w kołpaku, w półbótkach 415 1, 1 | imieniem rzeczypospolitej jedna familja albo dom jeden nie bywa 416 1, 5 | którzy królowali, byli albo filozofami albo prorokami, i rzecz 417 2, 19| ludziom w prawie biegłym, filozofom i historykom, jako tym, 418 2, 16| przyczyny jedne ścinają a drugim folgują, aza nie poszło na dziw? 419 2, 16| karze, ale jednym, nazbyt folgując, rozpuszcza wodze do występków, 420 1, 3 | przypędza do bogactwa złemi fortelami nabywania; wiele ich też 421 1, 11| miast i tryumfy; doznały fortelów, któremi pokój wedle przystojności 422 1, 4 | trzeba urzędów dochodzić, nie forytarzami, dosyć ten ma forytarzów, 423 1, 4 | forytarzami, dosyć ten ma forytarzów, kto dobrze działa; albo 424 1, 7 | pieniężną potwierdzają albo forytują, a główną wątłą. Z drugiej 425 1, 3 | rumiani bywają; oni się frasują, a tym dobra myśl roście; 426 2, 17| karzą, które karanie iż Fryderyk III, rzymski cesarz, naprzód 427 1, 11| rzecz słuszną (bo kupna i frymarków tak dobre zwyczaje jako 428 1, 5 | uczynić częścią mową mądrą, z fukaniem cichym, napominaniem statecznym, 429 1, 4 | zarazem jakoby jaki mocny fundament zakładał żywota napotym 430 1, 12| jakim kosztownym suknie, abo futrze; jeślibyś to czynił dla 431 1, 3 | pokazał a odpowiedź dał ganieniu onych, którzy to chcą przemóc, 432 1, 13| ważą; ale ci, co drugiemi gardzą, pospolicie bywają u wszech 433 1, 13| zostać dla tego, że drugiemi gardzi; bo wszyscy miłują i wielce 434 1, 13| obracać. A przeto nikim gardzić nie mamy, każdego dobrą 435 1, 13| nie brzydzili ani niemi gardzili; abyśmy składali nadętość, 436 2, 17| tobie mówią, jedno jako gdybyś wiele wystąpił; a wszakże 437 1, 7 | a czemu nas ruszać ma, gdybyśmy mężobójce także karali? 438 2, 18| jakom powiedział wyżej, gdym o różności karania wspomniał. 439 1, 11| sąsiadowi, wydzierasz mu z gęby chleb, w ubóstwo go przywodzisz, 440 1, 4 | i inszych tym podobnych gier, by jedno tego miernie używały; 441 1, 3 | rzeczy straconej albo już ginącej nie będzie sobie tak wielce 442 1, 7 | złodzieje, nie rusza nas nic ta ginących ludzi szkoda, a czemu nas 443 2, 17| zdrowie ludzkie, a więcej im ginęło kradzeniem rzeczy, niźli 444 1, 4 | ona druga: Źle nabyte, źle ginie; i ona: Ręka rękę myje, 445 1, 5 | myślom ich rozkazować, serce głaskać, a wały nawałności ich skromić 446 1, 4 | virtus~Crescit, et immensum gloria calcar habet: ~To jest:~ 447 2, 16| występujących. Bo jednym a jednakim głosem prawo ma do wszytkich mówić, 448 1, 7 | nie wiem, jeśli nie tak głowami kmieciemi jako kostkami 449 2, 17| złodzieja im przychodził, na główne karanie pozwolili - ciż 450 2, 16| zabić ciebie, a tobie to za główny występek poczytają, jeśli 451 2, 19| przyjęte są od ludzi częścią głupich, częścią bojaźliwych albo 452 2, 19| ale pospólstwo nieuczone, głupie a niepotężne, łacno może 453 1, 11| baworskim szlachcicem; a tak gniewali się i szemrali, powiedając 454 1, 4 | także też gwałtownik a w gniewie okrutny i krwie pragniący 455 2, 19| rzecz majestatu królewskiego godna, iż się zwierzchny pan do 456 1, 12| i jaki poważny, abo jaką godnością ozdobiony, jedno przeto 457 1, 10| ludzie, którzy się do roboty godzą, od żebraniny mają być odpędzani, 458 2, 18| niesłuszna, aby, niewinny i jedną godzinę trapiony być miał, przeto 459 1, 3 | obyczajem zostoi się na goli ona roztropność, która jest 460 1, 4 | zapalająca; albowiem ten wiek gorącością sobie wrodzoną pała, nie 461 1, 5 | z bogactw ludzi rogatych górne mniemanie, z narodu szlacheckiego 462 2, 17| albo nachylenie, albo ku gorszemu odmiana uróść mogła. Ale 463 1, 9 | zowią, że do nich z drogi goście zstępują. Gościom tedy a 464 1, 9 | czasu zmieszkać, boć je stąd gościnnemi domami zowią, że do nich 465 1, 9 | z czeladzią żył, niechby gospodarstwa patrzył, a czeladkę wszytkę 466 1, 1 | panowanie ma, tego zowią gospodarzem. Gdzie się zasię zbierze 467 1, 1 | zasię zbierze wiele tych gospodarzów z czeladzią swoją, i domów 468 1, 11| chcąc oglądać, jeśliby w tej gospodzie wczasność mogli mieć, szli 469 2, 19| powiedacz po chwilce odwołać gotów. ....................................................................................~ 470 1, 4 | wolniejsza była a do wszytkiego gotowsza i ostrzejsza. Niechby im 471 2, 18| aby z niej rzecz, o którą gra idzie, mogła być nagrodzona. 472 1, 7 | kmieciemi jako kostkami grać chcieli, którzy ją za dziesięć 473 1, 9 | albo milczkiem kostkami grając; abo skaczą, abo igrają, 474 1, 4 | ciskania kamieniem, albo grania piły i inszych tym podobnych 475 1, 6 | rzeczypospolitej ani za granicą czynić się nie godzi.~Okrom 476 2, 18| majętności twoje, gdy idzie o granice albo o dochodzenie której 477 1, 8 | starodawnych rzeczachpospolitych i greckich i inszych narodów byli niektórzy 478 1, 5 | rozkazować ma, niźli drugim. Grekowie takie namiętności zowią 479 2, 18| krzywo na cię patrzy łajać i grożąc tobie, chcąc cię chodem 480 1, 8 | straszny wszytkim sąsiadom, grozi ranami, a odpowiada, komu 481 1, 11| panowanie. A iż to tylko pański grunt jest, który mu jest dan 482 2, 19| onego, którego ziemię albo grunty na swój pożytek obrócić 483 1, 9 | ludzkiemu dano za winę dla grzechu. ..................................................................................................................~ ~ 484 2, 16| którzy przeciwko urzędowi grzeszą, niźli ci, którzy przeciwko 485 2, 15| nie tylko kaźni okazowały grzeszącemu, ale by też to w ludzi wmawiały, 486 2, 15| Przez tę obyczajni ludzie od grzeszenia bywają odstraszeni i w powinności 487 1, 11| ten okrutnością i pychą grzeszy, który zbytniego a bezmiernego 488 2, 15| wmawiały, że się nie godzi grzeszyć. Co jeśliże których praw 489 1, 9 | A gdzież więcej swarów, guzów, ran, ochromienia, zabijania 490 1, 12| siostrą. Wtenczas płużą zwady, guzy, szarpaniny, ochromienia 491 2, 17| zwierzchność miesza albo sądy gwałci, a kto albo przeszkadza 492 1, 4 | albo takowe igry zbytnie a gwałtowne wątłą ciało, a doktorowie 493 2, 17| sromocą i biją. 3. Przeciwko gwałtownikom, cudzołożnikom i złodziejom. 494 1, 3 | nic nie jest pożyteczno gwałtownikowi mieć w mocy swej sądy, chyba 495 1, 13| bracią liczymy, sobie tylko gwoli żyć; ale rzeczy dobrodziejstw 496 1, 8 | zwano paedonomy, drugie gynkonomy, a insze nomofilaki, lubo 497 1, 4 | et immensum gloria calcar habet: ~To jest:~Gdy męstwo wychwalają, 498 2, 19| ich zatrzymywał, bystrość hamował, karności bronił, a sądy 499 2, 16| rozpuszczenie wodze złościom, ale na hamowanie. A przetoż mocarze, szlachta 500 1, 3 | tłumieniem albo miarkowaniem lub hamowaniem takowych namiętności, aby 501 1, 3 | zawisła na miarkowaniu i hamowaniu chęci albo namiętności złych.