| Table of Contents | Words: Alphabetical - Frequency - Inverse - Length - Statistics | Help | IntraText Library |
| Andrzej Frycz Modrzewski O Poprawie Rzeczypospolitej: O Obyczajach. O Prawach. IntraText - Concordances (Hapax - words occurring once) |
Part, Chap.
1002 1, 12| sposób, abych nie miał ganić niedbalstwa abo plugastwa około ubioru. 1003 2, 19| pokazowałaby się nierozmyślność, niedostatek rady, nieprawość i krzywda. 1004 1, 3 | między zbytkiem a między niedostatkiem, abyśmy nie byli otrętwiałemi 1005 1, 4 | tej mierze wiele rodzicom niedostawa. Albowiem a kto taki jest, 1006 1, 10| potrzeby, mają być albo pola niedrogo najęte, albo takowe rzeczy 1007 2, 15| na stronę zarzucają, ci niegodni, aby je ludźmi zwano, bo 1008 2, 19| ponieważ każdego z tych i niegodność daleko więcej szkodzić może 1009 2, 19| nie mogło być poczytano. Niegodzi się temu być jednej stronie 1010 1, 8 | trzeba baczenie mieć. Ten aza niegodzien tego, żeby go z ławicy ruszono, 1011 1, 7 | rzeczypospolitej, która za niejaką nagrodę zasług ustawiła 1012 1, 3 | hamując wszelaki zbytek, a niejaki porządek i przystojność 1013 2, 17| nagrodzeniem we czwórnasób, a niejawne w dwójnasób; zaś boskie 1014 2, 16| pożyteczne, które jednakie cnoty niejednakiemi zapłatami nagradza; ani 1015 2, 16| może być chwalone, które niejednako wszytkiej rzeczypospolitej 1016 2, 16| miał karania uchodzić, abo niejednakowo karania odnosić. Bo prawdziwa 1017 2, 18| niej są daleko, też jednaką niekarność odnoszą albo w nadzieję 1018 2, 17| naród dla wzgardy swej a niekarności baczy to, że jest na krzywdy 1019 2, 17| o tym radzić, jakoby dla niekarnych krzywd waśń a gniew ubogich 1020 1, 6 | na wieki trwało!~Ale też niekiedy dali się w tym uznać, iż 1021 2, 16| niechaj rozumie. Trafiło się w niektórym powiecie, iż dwaczłowieki, 1022 2, 19| natychmiast uczynku jego żal; a niema być ten uczynek poczytan 1023 1, 11| chrześcijany poddanemi! U Niemców, i bez mała u wszytkich 1024 1, 12| nieukróconych chęci zgraja. Bydlęta nieme przechodzą nas trzeźwością, 1025 2, 17| podobało, Zwierzętamiby niememi taki niech rządził, nie 1026 2, 16| wielką ludu prostego, a niemężnego niewolą jest złączona? Lecz 1027 1, 6 | wszelkich rzeczach namyślał a z niemiby radził o rzeczach ku czynieniu 1028 1, 12| domu jedni się ubierają po niemiecku, drudzy po włosku, drudzy 1029 1, 3 | trzeba. Albowiem człowiekowi niemiernemu nic nie jest pożyteczno 1030 1, 3 | swej sądy, chyba żeby i niemiernik ku skromnemu życiu i gwałtownik 1031 2, 19| Niemniej też i to jest rzecz potrzebna, 1032 1, 10| oszukiwali, zmyśliwszy sobie jaką niemoc albo ubóstwo. Lecz które 1033 1, 12| noszą, bo ciało rozmaitemi niemocami zaraża, samego człowieka 1034 1, 12| tym nieprzyjaznego przeciw niemu twego serca chęć, a chcesz, 1035 1, 3 | rozumowi, aby snąć miłość albo nienawiść, nadzieja albo bojaźń, albo 1036 1, 13| Swarom przeto, waśniom i nienawiściom bynajmniej nie trzeba przywykać, 1037 1, 4 | płochość języka w każdym wieku nienawistna i przymierzła; a jako od 1038 2, 18| i dowodnie mówić, którzy nienawistne a niebezpieczności pełne 1039 2, 16| sprawy ich dobrze uczynione niepobożnie sromocąc i szpecąc. A o 1040 2, 19| okazowała; a gdyby były sobie niepodobne, pokazowałaby się nierozmyślność, 1041 1, 5 | możni i nie tak bogaci, niepomału w cnocie i godności naganiają. 1042 2, 19| pospólstwo nieuczone, głupie a niepotężne, łacno może być przypędzone 1043 1, 3 | żadnego nie przynoszą, albo niepotrzebne zielska rodzą, jeśli ich 1044 1, 8 | rozumiał taki urząd być niepotrzebny, ten (radbym) aby pilnie 1045 1, 11| poddanych wykładają być niepożytecznemi, których majętność może 1046 1, 11| i stać mają i nie stać; niepożytecznych też poddanych majętność, 1047 2, 18| winien nie był, wszakże nieprawie nie słuszna rzecz będzie, 1048 1, 2 | wojennych od postronnego nieprzyjaciela na Ukrainie była obroniona, 1049 1, 3 | rzeczy są jakoby domowi nasi nieprzyjaciele, którzy się w nas tak wkradli, 1050 1, 12| różności między przyjacielem i nieprzyjacielem, między żoną i siostrą. 1051 1, 5 | każdemu zachować, też i nieprzyjacielowi. Czwarta cnota królowi należąca 1052 2, 17| występku od tego, któryby nieprzyjacielskie serce przeciwko rzeczypospolitej 1053 2, 17| zaburzeniem jawnymi jakkolwiek nieprzyjacielsko, abo co takiego dumał, skądby 1054 1, 9 | niewstydliwość dobrym obyczajom nieprzyjaźna. 2. Nocne biegania i wołania 1055 1, 12| drugiego winę, okazując w tym nieprzyjaznego przeciw niemu twego serca 1056 1, 5 | wierzyć, między wielkiemi pany nieprzyjazni nie siać, ani też możności 1057 2, 18| pożytku, albo dla tej bardzo nieprzystojnej wolności; i to swowoleństwo 1058 1, 4 | pożyteczni, będąc zabawieni nieprzystojnemi rozkoszami i rozpustami. 1059 1, 7 | niej i pomyślić; któremi nieprzystojnościami i rozum się ludzki obraża, 1060 1, 6 | szkodliwych odrzucono za nieprzyzwoleniem jego. Co Panie Boże daj, 1061 2, 19| zacniejsze urzędy trzymają, nierówno więcej złego do rzeczypospolitej 1062 1, 7 | rzeczy nieprzystojnych w tej nierówności karania, iż dziwna rzecz, 1063 1, 7 | 2. Aby się skwapliwego a nierozmysinego watowania wystrzegali. 3. 1064 1, 6 | rady zwierzchnych panów nierozmyślnie, skwapliwie a przed czasem 1065 2, 19| niepodobne, pokazowałaby się nierozmyślność, niedostatek rady, nieprawość 1066 1, 3 | słusznych wiedzie, obżarstwu i nierządności cielesnej miarę ustawuje, 1067 1, 5 | rzeczypospolitych wiele się błędów i nierządów najduje. .............................................................................~ 1068 2, 18| winnego z rąk upuścić albo nieskaranemu dać gdzie chce, chodzić; 1069 1, 12| a chcesz, abyś dla twego nieskromnego, a sprośnego bogactw okazowania 1070 2, 17| pierwej nie wróci lichwy niesłusznie wziętej. Tym tedy rzeczom 1071 2, 17| artykuły spisane.~Każdy gwałt niesłuszny tak rzeczom jako osobom, 1072 1, 3 | roście mierność, która nas od niesłusznych rozkoszy odrywa a do słusznych 1073 1, 6 | bronią, co się okazało w niesłusznym a niesprawiedliwym artykule 1074 1, 12| człowieka do statecznych spraw niesposobnego a nakoniec wszetecznym i 1075 1, 7 | biorą, płodzą, prawdę bożą w niesprawiedliwości (jako Paweł mówi) tłumią, 1076 1, 6 | okazało w niesłusznym a niesprawiedliwym artykule o mężobójstwie. 1077 1, 4 | jedło za taką zbytnią pracą niestrawione nie zepsowało się, które 1078 2, 17| i na polu, na świętych i nieświętych miejscach! A któryż był 1079 1, 12| wszytko, a człowieka jakoby nieswym a sobą niewładnącym czynią. 1080 2, 17| którego też samego że toż nieszczęście czeka, Bóg sam powiedział? 1081 2, 14| złego wychowania ludzkiego, nieszczęśliwego przyrodzenia i złości ustawicznie 1082 1, 5 | styskować na swe ubóstwo, ani nieszlachcicy na swój stan, ani poddani 1083 2, 19| ci zdadzą się być, którzy nieszlachecki stan w nienawiści mając, 1084 1, 4 | ku mówieniu i ku myśleniu nieuczciwa. A zaprawdę słusznie to 1085 1, 4 | czynić, coby było sprośnego a nieuczciwego. ........................................................~ 1086 2, 19| przypędzonych; ale pospólstwo nieuczone, głupie a niepotężne, łacno 1087 1, 12| wynurza się ona ślepych i nieukróconych chęci zgraja. Bydlęta nieme 1088 1, 3 | a sprośne przychodzą z niewiadomości a zabawy złych spraw. 3) 1089 1, 3 | iże ludzie wielokroć za niewiadomością rzeczy dobrych dopuszczają 1090 1, 3 | miasto wiadomych trzymają się niewiadomych, miasto pożytecznych szkodliwych, 1091 1, 8 | dziecinnych obyczajów, drudzy niewieścich, a drudzy ludu pospolitego; 1092 1, 8 | jakiemikolwiek bawić; nie godziło się niewieście tak w ubiorach, jako też 1093 2, 18| nie słuszna rzecz będzie, niewinnego do czasu pókiby się o tym 1094 2, 18| ustawili cesarze rzymscy. Kto niewinnie będąc pojman, musi o sobie 1095 2, 18| tego przyjść miało, że jego niewinność się miała okazać. To też 1096 2, 18| głowę, a nadzieję pokładał w niewinności swojej, iż do tego przyjść 1097 2, 18| jest rzecz niesłuszna, aby, niewinny i jedną godzinę trapiony 1098 1, 13| swą obraca na bronienie niewinnych a pokornych. Bo się zda, 1099 1, 12| człowieka jakoby nieswym a sobą niewładnącym czynią. Wtenczas tajemnice 1100 1, 11| wiarą brzydzą, służą im niewolniczą służbę. A my, którzy się 1101 1, 9 | 8. To mówię o ludziach niewolniczego przyrodzenia, którzy nie 1102 1, 11| dzierżymy, nie wstydamy się mieć niewolnikami ludzi tejże i wiary, co 1103 2, 16| wolnym, pragnął tego, aby był niewolnikiem praw. ..............................~ 1104 1, 4 | wszeteczne, błazeńskie a niewstydliwe. .........................................~ 1105 1, 9 | bez braku do wszelakiej niewstydliwości wodze; a ono jako rozumiesz, 1106 1, 6 | będzie. Lecz gdy się trafią niezgodne wota senatorów, coby miał 1107 1, 5 | ich niszczyć albo tępić; niezgody między obywatelami wykorzeniać, 1108 1, 6 | wszyscy, którzy wiele ludu i niezliczone sprawy poruczone sobie mają, 1109 2, 19| prawa ukazowały. Bo owe nieznaczne słowa wiele nam wykładaczów 1110 1, 4 | złe o rzeczach mniemanie i nieznajomość prawdy; a żaden nie jest, 1111 1, 11| słuchał. Żadnemu nie dopuszczą nijakiego rzemiosła jawnie robić, 1112 1, 7 | karania uc2yniono, bardzo to nikczemna; a nie wiem, jeśli nie tak 1113 1, 4 | rozkazować. Oni też śmiesznie są nikczemni, którzy pochlebując dziatkom 1114 1, 12| widzimy, że pospolicie nikczemnieją a ledwie kiedy jakie potrzebne 1115 1, 12| szaty wysadzasz, nazbyteś nikczemny. Ludzie, rodzajem i majętnościami 1116 2, 17| mężnych i leniwych, dow nych i nikczemnych różność zginąć musi. Pożądanie 1117 1, 13| sprawy obracać. A przeto nikim gardzić nie mamy, każdego 1118 1, 13| niż dostawa. A przełóż też nikogo sobie lekceważyć nie trzeba, 1119 1, 5 | siać, ani też możności ich niszczyć albo tępić; niezgody między 1120 1, 7 | i rozkazanie Boże bywa w niwecz obrócone. Tom tu naprzykład 1121 2, 18| doły pierwej was wtrącą, niźlibyście wy drugie w nie wtrącić 1122 1, 5 | straszą, a onym, którzy są niższego rodu a nie tak możni i nie 1123 1, 5 | się zwierzchni i zacni z niższemi, a w rozmaitych i różnych 1124 1, 11| się spracowawszy (bo już noc nadchodziła), sobie odpoczynął; 1125 1, 11| zdjąwszy czapkę, prosił o nocleg hetmanowi. Było natenczas 1126 1, 9 | obyczajom nieprzyjaźna. 2. Nocne biegania i wołania imo to, 1127 1, 11| być w niewolą skazan, jako Noe Chama, syna, dla jego występku 1128 1, 6 | wiela ludzi oczu, uszu i nóg i rad używali, chcąc dobrze 1129 1, 6 | a dwiema rękami i dwiema nogami więcej sprawi, niźli kiedyby 1130 1, 11| wychowani, aby po sobie jakich nogciów nie zostawowali; niech je 1131 1, 6 | oka, jednego ucha, jednej nogi i jednej ręki używał: takci 1132 1, 8 | drugie gynkonomy, a insze nomofilaki, lubo strofażmi; którzy 1133 2, 19| rzeczypospolitej, której osobę na sobie nosi. A ponieważ i on sam do 1134 1, 12| którzy na sobie osobę urzędu noszą, bo ciało rozmaitemi niemocami 1135 1, 1 | urzędu żadnego na sobie nie noszący) uciesznego a spokojnego 1136 1, 4 | źle czynić, wziąć przedsię nowy nałóg dobrze czynienia, 1137 2, 19| któreśmy o ustanowieniu nowych praw, albo poprawieniu dawnych, 1138 1, 9 | modlitwy przydawane, aby nowym małżonkom zdarzył ten stan 1139 2, 17| mężnych i leniwych, dow nych i nikczemnych różność zginąć 1140 2, 18| wolności sposób wiecie, obaczcie to ze mną, co to ma do tego, 1141 1, 3 | serdecznemi przypatrzyli; kiedyby obaczyli, w czym należy prawdziwa 1142 2, 17| musi, wszakże się trzeba obawiać, aby się ona waśń zastarzała 1143 1, 4 | miały, wstydały się go i obawiały, a nie śmiały przed nim 1144 1, 9 | inszemi osobami) we dnie ulice obchodził, a w nocy miasto wszędzie 1145 1, 9 | próżnujących rzeczypospolitej nie obciążało. 7. Owym też pieszym żołnierzom, 1146 1, 1 | zgromadzenia i spólnego obcowania zgodzi: ukazuje to jego 1147 1, 4 | bawić miał. A jeśliby go w obcy kraj posłać miano, takoweż 1148 1, 4 | przypatrował się, co też w obcych ziemiach za obyczaje, co 1149 2, 16| bogactwy od Boga lepiej obdarzeni więcej przyczyn mają, które 1150 2, 17| bez których się posługi obejść nie możemy, tych gardło 1151 2, 17| to się wnet kosztownym obiciem, drogą szatą, srebrem, złotem 1152 2, 19| Drugie rzeczy, któreśmy obiecali, już wyprawujmy.~ 1153 1, 5 | wszytkich stanów bywają obierani, przeto nie godzi się im 1154 1, 5 | czasów króle dobrze obyczajne obierano. Tej własny jest urząd każdemu 1155 1, 13| nauką i mądrością swoją obmyślają. Bo prawdziwa ludzkość i 1156 1, 3 | tym dobra myśl roście; a oboi ci nie tejże barwy i nie 1157 2, 16| przemierzła jest; jako zaś oboja rzecz mierna do długości 1158 2, 16| jest u nas w obyczaju, iż oboje ludzie, mieszkające w jednej 1159 1, 13| zwierzchność i możność swą obraca na bronienie niewinnych 1160 1, 7 | poczciwej przystojności obracał, od któ rej dla jakiegokolwiek 1161 2, 16| być zachowana, tedy ma być obracana nie na rozpuszczenie wodze 1162 1, 11| z przyzwolenia wszytkich obran panem, abo drugie sobie 1163 1, 6 | czelniejszym osobom na to obranym, tribunis, to jest: starszym 1164 1, 5 | wszego świata jest królem, obraz na ziemi wyraża. ....................................................................................................................~ 1165 1, 7 | nieprzystojnościami i rozum się ludzki obraża, i sądy ludzkie bywają wzgardzone 1166 2, 17| częścią też inszym sposobem obrażają pana i rzeczpospolitę - 1167 2, 17| tylko nie poczytywał za obrażające majestat jego, aby za to 1168 2, 17| ten mi się zda być winien obrażenia majestatu, kto przeciwko 1169 2, 17| dobrze rozsądzili, komu obrażenie majestatu zadane być może. 1170 2, 17| rzeczpospolitę - co zowią obrażeniem majestatu; o tym przeto 1171 1, 7 | rozkazanie Boże bywa w niwecz obrócone. Tom tu naprzykład dlatego 1172 1, 4 | końska bieganiem a ujęciem obroku bywa skrócona, tak pożądliwości 1173 1, 6 | stróżem rzeczypospolitej i obrońcą. Niech żaden nie będzie 1174 1, 12| za miłownika, stróża, a obrońcę rzeczy pospolitej popisował. 1175 1, 1 | każdej rzeczypospolitej obronę wynaleziono. ...........................................................................................................~ ~ 1176 2, 16| pospolicie tej wolności obronicielowie i rozumiejąc i mawiają? 1177 1, 2 | nieprzyjaciela na Ukrainie była obroniona, a uczciwemi obyczajami 1178 2, 16| nich tylko o głowę ma być obwinion, bo dwa o jedno zamordowanie 1179 1, 3 | Najprzód o tym, iż dobremi obyczajmi rzeczpospolita bywa bardzo 1180 1, 5 | dawnych czasów króle dobrze obyczajne obierano. Tej własny jest 1181 1, 12| nadętego; a one nie barzo obyczajnego, gdy kto, udawszy się na 1182 2, 15| praw albo ustaw. Przez tę obyczajni ludzie od grzeszenia bywają 1183 1, 9 | bierze niewstydliwość dobrym obyczajom nieprzyjaźna. 2. Nocne biegania 1184 1, 5 | urzędów położone; ale o tych obydwu rzeczach na swych miejscach 1185 1, 5 | chce mieć trwałą między obywateimi ziemi swej zgodę, aby postanowił 1186 1, 9 | mieszczanin abo którykolwiek obywatel nie miałby kazać w dom swój 1187 1, 1 | sobą przestawał, ten nie za obywatela ludzkiego, ale albo za bestją 1188 1, 1 | miast i wsi stawa się ta obywatelów społeczność, którą nazywamy 1189 1, 3 | a do słusznych wiedzie, obżarstwu i nierządności cielesnej 1190 1, 12| zalecają. Ale zbytniej do ochądóstwa chęci i wszelakiego zbytku 1191 1, 12| skromny a uczciwy ubiór, abo ochędóstwo dobrego przyrodzenia zda 1192 1, 12| się być znakiem, a szaty ochędożne osobę zdobią i niejako zalecają. 1193 1, 4 | odpoczynku, igry i. jakiejkolwiek ochłody albo też i wolniejszej myśli: 1194 2, 16| najścia nie dał) zabił, albo ochromił, albo srodze ranił, da gardło. 1195 2, 17| Jeśli złodziej nie ma czym oddać, niechaj będzie przedan. 1196 2, 19| ustawicznemi modlitwami oddalać mamy; bo którzy nie poprawują 1197 1, 9 | tańców wszelaki zbytek ma być oddalon. ...........................................................................................................~ 1198 2, 16| a tak daleko od siebie oddalonych, iż z jednej do drugiej 1199 2, 17| szkoda bywała nagradzana albo oddaniem w dwójnasób, albo daniem 1200 1, 11| którzy rolą na swą część oddzieloną robią, nie mieli bezpiecznie 1201 1, 7 | rzeczy kradzionym obyczajem odejmują, a czemuż i ci nie mają 1202 1, 11| wszelakiego ich występku używają, odejmując im ziemię a majętność, gdy 1203 1, 3 | które opanuje, jedno jako odejście od rozumu, przeto nie może 1204 1, 2 | większej pracy, niźliby tu odemnie wypisane być miały; a jednak 1205 1, 5 | przerywające albo psujące, odjął. Widamy tego dosyć, gdy 1206 1, 5 | ziemie stanowić równość, odjąwszy im pychę, hardość i nadętość; 1207 1, 3 | wszelakich niebezpieczności, odjęcia urzędu, a naostatek i śmierci ( 1208 1, 7 | karani, którzy komu zdrowie odjęli? - bo ono, co za pieniężną 1209 1, 12| chcesz, aby to drugiemu było odjęto, co ty sobie ku poczciwości 1210 2, 18| naznaczy mu sędzia rok - a odkładają go dla wielu przyczyn, i 1211 2, 17| nachylenie, albo ku gorszemu odmiana uróść mogła. Ale to z praw 1212 1, 4 | czarną skórę w jaką inakszą odmienić; a iż to nie może być okrom 1213 1, 11| panu, gdyby mu rozkazował, odmówił. To Pan Tarnowski z rzeczy 1214 2, 17| dobrze uczynisz, łajanie odnieść. Bo to nie przynosi zwierzchnemu 1215 2, 18| uczynili krzywdę, i ci, co ją odnieśli, i ci, co od niej są daleko, 1216 2, 17| godzien, abyś karanie za to odniósł. To przykazanie, jeśli się 1217 1, 6 | rzeczpospolita ubliżenia jakiego nie odnosiła. Widziałem to sam, gdy wiele 1218 2, 18| też jednaką niekarność odnoszą albo w nadzieję sprośnego 1219 1, 10| godzą, od żebraniny mają być odpędzani, tak zasię którzy są prawdziwie 1220 1, 11| noc nadchodziła), sobie odpoczynął; który szlachcic, iż natenczas 1221 1, 4 | pospolicie po robocie szukamy odpoczynku, igry i. jakiejkolwiek ochłody 1222 1, 9 | uczciwym obywatelom pokój i odpoczywanie przeszkadzają, obracają 1223 1, 11| rządzenia ludu pysznego a odpornego. A bywa to pospolicie, iż 1224 1, 8 | sąsiadom, grozi ranami, a odpowiada, komu chce. Temu się żaden 1225 1, 7 | podawającemu, zuchwale onemi słowy odpowiadają: Wiadomości dróg twoich 1226 1, 8 | przyczyny takiego wetowania, odpowie, iż na się albo na swoje 1227 1, 3 | wszelakich cnót pokazał a odpowiedź dał ganieniu onych, którzy 1228 1, 6 | aby sprawy im poruczone odprawiali.~Chwalebny to zaprawdę jest 1229 1, 9 | więcej by roboty z dwiema odprawił, niż w niebytności swej 1230 1, 6 | bywają stanowione, sądy odprawowane i wojny podnoszone. Wielki 1231 2, 14| ustawach, wedle których by sądy odprawowano, napisać umyśliliśmy. Lecz 1232 1, 9 | niebytności swej z dziesięcią odprawuje. Przeto i ci do powinności 1233 1, 13| naganiam. Przeto drugie rzeczy odprawujmy.~ ~ 1234 2, 18| sobie sprawę dawać, niech to odpuści rzeczypospolitej, że ona, 1235 2, 17| jakiej krzywdy, tedy to odpuszczał. Cesarskie zaprawdę i majestatu 1236 2, 19| zganili; bo on godzien jest odpuszczenia, komu natychmiast uczynku 1237 2, 18| rzeczypospolitej niech było odpuszczono, w której się wszytkie rzeczy 1238 1, 3 | od niesłusznych rozkoszy odrywa a do słusznych wiedzie, 1239 1, 8 | więc się to i tym sucho odrzeć ma, którzy takowe rzeczy 1240 1, 6 | wiele rzeczy szkodliwych odrzucono za nieprzyzwoleniem jego. 1241 1, 7 | dla jakiegokolwiek pożytku odstępować, zawżdy za sprośną rzecz 1242 1, 5 | jego, od którego aby nie odstępował ani na prawo ani na lewo, 1243 1, 6 | którzyby od jego boku nigdy nie odstępowali, z któremiby się o wszelkich 1244 1, 3 | jest, których karanie nie odstrasza ani od złodziejstwa ani 1245 2, 17| w serca nasze, może nas odstraszać od czynienia krzywd.~Sromocenia, 1246 2, 15| ludzie od grzeszenia bywają odstraszeni i w powinności zatrzymani 1247 2, 17| od czynienia krzywd był odstraszon. ..............................................................................................................~ 1248 1, 10| oni do swoich miast byli odsyłani. Albowiem godzi się, żeby 1249 1, 4 | już ich żaden mistrz tego oduczać, ani Merkury przekształtować, 1250 2, 19| wymówiwszy przeciwną rzeczą bez odwłoki zaraz zganili; bo on godzien 1251 1, 6 | pospolitych nieuczciwych odwodzi, a złe jego chęci hamuje; 1252 2, 19| odwołał: on przed sędzią odwoływa, a powiada, że to słówko " 1253 1, 11| dzieciom jego nie wolno bywa odyść. Pan Bóg stworzyciel wszytkiego 1254 2, 17| Któż nam dodawać będzie odzienia i ubioru, jeśli nie będzie 1255 1, 5 | swego, niech zakon Boży od ofiarników weźmie, a niech go czyta 1256 1, 11| polskich niemało, którzy chcąc oglądać, jeśliby w tej gospodzie 1257 2, 16| abo też i ci, którzy na oglądanie ran od urzędu przysłani 1258 2, 17| postanowić; jakoby to miało być ograniczono i jakim karaniem ma być 1259 1, 11| nie ma być różność między ojcem, a między dobrym panem. 1260 1, 4 | je chcieli mieć. Zaista ojciec pijanica nie dokaże tego, 1261 1, 11| które synowie po śmierci ojcowskiej następują; których ponieważ 1262 1, 8 | majętność swoje i bogate ojczyste imiona rozpraszają; którzy 1263 1, 4 | postanowieniu porządku w ojczyźnie swej. A ponieważ dziatki 1264 1, 5 | rozmaitych i różnych rzeczach okażą się jednakie serca i umysły 1265 1, 11| panować tym, którzy tego nie okazali, jeśli też sami byli kiedy 1266 1, 6 | wolności swoich bronią, co się okazało w niesłusznym a niesprawiedliwym 1267 1, 10| schodzą, prowadzili nie okazałością bogactw abo pychy, ale uczynkami 1268 1, 12| chcąc się tym sposobem zdać okazalszemi, przeto stąd każdy porozumieć 1269 1, 10| Są ci, którzy na okazały pogrzeb wielki koszt i nakład 1270 1, 6 | Co kiedy będzie, tedy się okaże sprawiedliwa przyczyna, 1271 2, 16| na inszym miejscu szerzej okażemy. Nic tedy nie jest rzeczypospolitej 1272 2, 19| rada i przystojność jaśnie okazowała; a gdyby były sobie niepodobne, 1273 2, 15| praw, aby nie tylko kaźni okazowały grzeszącemu, ale by też 1274 1, 12| Zaprawdęć szlachectwo ma być okazowane sprawami, a bogactwa radszej 1275 1, 12| radszej hojnością, niźli okazowaniem złota, abo szatami kosztownemi 1276 1, 12| kładziesz na drugiego winę, okazując w tym nieprzyjaznego przeciw 1277 2, 19| przydana jaka przyczyna, okazująca słuszność, bo i ludzie mądrzy 1278 1, 6 | wielką pilność król czynić ma okoła obierania tych urzędników, 1279 1, 12| cnotą ma być nabywana; a okromniej ani pomyślić o tym. Zarzucajmy 1280 1, 7 | z głów kmiecych stroją, okrucieństwo nad temi, z których największe 1281 1, 11| ci, którzy się pysznemi a okrutnemi ludziom podłego stanu stawią. 1282 1, 11| są niektórzy panowie tak okrutni, że nie inaczej używają 1283 2, 17| będzie? Cóż to tedy złego za okrutność jest, iż, bez których się 1284 1, 11| skłonności poszły. Co jeśli ten okrutnością i pychą grzeszy, który zbytniego 1285 1, 4 | też gwałtownik a w gniewie okrutny i krwie pragniący i morderz 1286 1, 12| nie chcesz? Gdyż bierzma w oku swym nie widzisz, chcesz 1287 1, 7 | serc podawającemu, zuchwale onemi słowy odpowiadają: Wiadomości 1288 1, 13| wszyscy miłują i wielce ważą ony, które wiedzą, że też i 1289 1, 3 | nas tak wkradli, iż za ich opanowaniem nie może się przy nas rozum 1290 1, 3 | wzburza serca ludzkie, które opanuje, jedno jako odejście od 1291 1, 10| tam się żywią, i tam je opatrują; a drudzy, po ulicach się 1292 1, 10| swych potrzeby jako mogą opatrzają. Na ty wszytkich urząd ma 1293 1, 10| chałupach swych żywią się, opatrzając jako mogą swoje i domowników 1294 1, 10| i na żywności, mają być opatrzeni, aby i domy pospolite były 1295 1, 8 | między temi, którzy z łaski opatrzenia jakie za wysługi (jako ono 1296 1, 6 | przeciwko wynalazkom panów rad opierali a pilnie tego przestrzegali, 1297 1, 2 | je drudzy dosyć pięknie opisali, przeto nie potrzebują wykładu 1298 1, 6 | senatorów bywał. Zamknienie opisania senatu, wzięte do ich powinności.~.................................................................................................................................~ 1299 1, 5 | niektórych inszych narodów. 3. Opisanie cnót, któremi dobrzy królowie 1300 1, 1 | tu położyli. Bo oni tak opisują, że rzeczpospolita są zbory 1301 2, 19| którego pospolite klęski opłakawać a wiszące nad nami ustawicznemi 1302 1, 6 | radzą, osobą swą był; bo oprócz tego, że ich dowcip, słuchając 1303 1, 8 | się żaden sąsiad nie może oprzeć; bo kto się bawi domowym 1304 1, 5 | którzy żadnego dnia nie opuścili, aby czegokolwiek czytać 1305 1, 13| gdyby członki, miejsca swe opuściwszy, przeniosły się na drugich 1306 1, 5 | części rzecsypospolitej nie opuszczać, oskarżaniu nie zarazem 1307 2, 17| okazałem to ja cztermi oracjami wydanemi; tamże zarazem 1308 2, 17| nam i bydłu, jeśli żadnego oracza nie będzie? Któż nam dodawać 1309 1, 5 | dawnemi herbami, dodatkiem oręża, półhakami albo harkabuzami 1310 1, 7 | Nadto, ponieważ prawa nasze osądzają onych na gardło, którzy 1311 1, 5 | może wiele rzeczy dobrze osądzić nietylko w religji, ale 1312 2, 17| występnego przeciw majestatowi osądzon. Krótko mówiąc, ten mi się 1313 2, 18| złoczyństwo winę dadzą; a który ma osiadłość jaką, nie bywa pojman, chocia 1314 2, 18| obwarowali, aby żaden szlachcic osiadły nie był iman, że też tego 1315 2, 17| sromoceniu, łajaniu, zbiciu, osieczeniu i wszelakiemu oszpeceniu, 1316 1, 5 | rzecsypospolitej nie opuszczać, oskarżaniu nie zarazem a nie skwapliwie 1317 1, 6 | rzeczypospolitej radzą, osobą swą był; bo oprócz tego, 1318 1, 9 | abo jakiemikolwiek inszemi osobami) we dnie ulice obchodził, 1319 1, 12| O rozsądki popsowane! o osobliwa płochości serca takiego! 1320 1, 4 | iż to nie może być okrom osobliwego daru Bożego, pismo święte 1321 1, 9 | żeby był na to postanowiony osobliwy urzędnik, któryby z ceklarzmi ( 1322 1, 3 | ile się pokazać mogło) osobnej, których się sprośne występki 1323 1, 12| twego pręt wyrzucono? O ostateczna rozpusto! w czym drugiego 1324 1, 10| aleć zaprawdę ci, którzy na ostatecznym stopniu żywota swego są, 1325 1, 2 | albo wiela ludzi, albo na ostatek tylko dobrych a mądrych ; 1326 1, 4 | przybywa,~Jako koń, dodaszli mu ostróg, prędszy bywa.~Ktemu też 1327 1, 4 | do wszytkiego gotowsza i ostrzejsza. Niechby im też zakazowali 1328 1, 3 | wyrozumienia roztropność ostrzy i sposobność do spraw w 1329 2, 15| słonecznemi wszystko bywa oświecono, a szpetne rzeczy od pięknych 1330 1, 7 | ją za dziesięć grzywien oszacowali, gdyż zaś kmiecia, któryby 1331 1, 8 | domku nic niemasz jedno oszczepy, przyłbice, rusznice, miecze 1332 2, 17| osieczeniu i wszelakiemu oszpeceniu, cobykolwiek gwałt czyjemu 1333 1, 10| dozór mieć, żeby ludzi nie oszukiwali, zmyśliwszy sobie jaką niemoc 1334 1, 3 | niedostatkiem, abyśmy nie byli otrętwiałemi a baczenia dobrego nie mającemi; 1335 1, 4 | trudnością i pracą bywa otrzymana, bardzo rzadko którzy znają, 1336 1, 6 | myślami swojemi pierwej, otworzył a ich też zdanie w tej mierze 1337 1, 4 | cnoty dziatkom swym drogę otworzyli, niech je nietylko od złościwych 1338 1, 4 | niżli prawda niesie, jako Ovidius napisał:~...... Laudataque 1339 1, 7 | które się i na tę i na ową stronę w tej mierze mówić 1340 2, 17| dosyć o majestacie.~Lecz i owo znamienite są krzywdy, któremi 1341 1, 4 | się drzewo rozroście, a owoce z niego się rodzące i szkodzić 1342 1, 9 | proszę, a co za pożytek owych maszkaradników, którzy, 1343 1, 9 | rzeczypospolitej nie obciążało. 7. Owym też pieszym żołnierzom, 1344 1, 12| ozdobniejszy? Bo prawdziwa ozdoba cnotą ma być nabywana; a 1345 1, 12| ludziom kwoli, częścią też ku ozdobieniu samych siebie obracają je, 1346 1, 5 | też wszelakiemi cnotami ozdobili, żadne albo bardzo małe 1347 1, 12| poważny, abo jaką godnością ozdobiony, jedno przeto iż nie szlachcic, 1348 1, 12| aza którą cnotą bogatszy i ozdobniejszy? Bo prawdziwa ozdoba cnotą 1349 2, 19| rozruszenie, które pospolicie oznajmia rozruszenie a zginienie 1350 1, 8 | urzędnikom na to wysadzonym oznajmiali, co się wżdy jednak jeszcze 1351 1, 8 | pozwać ani go staroście oznajmić, chyba ten, ktoby się chciał 1352 1, 1 | przyrodzenie naprzód wypisali, a oznajmienie od onych podane, którzy 1353 1, 11| jest na tym, aby kto nie ożywał źle ludzi, nad któremi zaprawdę 1354 1, 12| biesiadach waszych i t. p. .................................................................~ ~ 1355 1, 8 | przezwiska mieli, że jedne zwano paedonomy, drugie gynkonomy, a insze 1356 1, 4 | gorącością sobie wrodzoną pała, nie potrzeba ognia do ognia 1357 1, 3 | może, którzy chęcią pomsty pałają. Zazdrość roście w nas z 1358 1, 12| aż do wieczora, abyście pałali winem - harfa, bęben, piszczałka 1359 2, 17| ludzi pobitych za naszej pamięci w domu i na ulicach, w mieście 1360 1, 6 | rzecz była, żeby król przy panach radach, gdy o rzeczypospolitej 1361 1, 11| urzędnicy czynili opyt o takich paniech i wszytkich innych przełożonych, 1362 2, 16| mówić, jednym a jednakim panowaniem ma wszytkim panować tak 1363 1, 11| panowanie. A iż to tylko pański grunt jest, który mu jest 1364 2, 17| by jakim z nieba znakiem państwu sarmatskiemu, że nie stoją 1365 1, 6 | zwierzchnym nad wielkiemi państwy przełożonym, a zwłaszcza 1366 1, 5 | ten, który sam sobie nie panuje, a który namiętnościom swoim 1367 2, 17| czwór karano. Prawa też papieskie rozkazują, aby jego testament 1368 1, 5 | takie namiętności zowią pathe, to jest cierpienia; bo 1369 1, 4 | Niechajże tedy tego pilnie patrzą, aby chłopięta i dzieweczki 1370 2, 18| sprawuje, iż krzywo na cię patrzy łajać i grożąc tobie, chcąc 1371 1, 9 | żył, niechby gospodarstwa patrzył, a czeladkę wszytkę w powinności 1372 1, 7 | niesprawiedliwości (jako Paweł mówi) tłumią, nadto jeszcze 1373 1, 11| to pospolicie bywa) był pełen białych głów, które jej 1374 2, 17| była rzecz okrucieństwa pełna ludźmi handlować. Prawda 1375 1, 11| Nie uczynił tego Cyrus, perski król, Assyrjanom, a daleko 1376 2, 16| dawają historykowie, iż jako perskie panowanie dla niewoli, tak 1377 1, 3 | przystąpi. ...............~Pewnać rzecz jest, żeć przyrodzenie 1378 1, 11| panem, abo drugie sobie do pewnej części ziemie przypuścił, 1379 1, 11| w księgach, którym tytuł Philaletes, napisałem.~ 1380 1, 5 | dlaczego a jako wiele dać? Piąta jest męstwo a wielkie serce, 1381 1, 5 | umieć mają, jako Mojżesz w piątych księgach swoich rozkazuje 1382 1, 12| które więcej, niż trzeba, pić nie umieją. A przeto też 1383 1, 12| czerwonych abo w białych. Pięć lat temu abo sześć jako 1384 2, 17| jedne złodzieje wracaniem w pięciornasób, drugie we czwórnasób, a 1385 1, 2 | też, iż je drudzy dosyć pięknie opisali, przeto nie potrzebują 1386 1, 3 | się sprosności niecnót a piękności cnoty oczyma serdecznemi 1387 1, 9 | Igry wszelakie, któremi pieniądze abo się marnie tracą, abo 1388 2, 17| chłopską co? Bo ta tylko pieniądzmi bywa pomszczona, a daleko 1389 1, 7 | Lecz ci co czynią, którzy pieniężnej winy bronią? Śmiech tylko 1390 1, 5 | królowie ozdobieni być mają. Pierwsza jest roztropność, która 1391 1, 4 | tańcami, lutniami, sprośnemi pieśniami, ustawicznie pochlebcę miewają 1392 1, 4 | synowie niemal wszyscy w pieszczocie a w rozpustności bywają 1393 1, 4 | sposób pompy, a zbytnią pieszczotą wszytkę moc rozsądku albo 1394 1, 4 | bronić jazdy na koniu i pieszej pracy, to jest: albo przechadzek, 1395 1, 9 | nie obciążało. 7. Owym też pieszym żołnierzom, które draby 1396 1, 9 | próżnujące z miasta wyganiając, a pijane i hultaje karząc.~Tak jest 1397 1, 4 | chcieli mieć. Zaista ojciec pijanica nie dokaże tego, aby miał 1398 1, 9 | sprawowane. Wszystcy próżnujące i pijanice srodze mają być karani. 1399 1, 9 | miejscach próżnujących, pijanie i hultajów mnóstwo, iż jeśli 1400 1, 12| nie wszytcy wdali się w pijaństwo - tak panowie, jako pospólstwo, 1401 1, 12| abyście szli za pijaństwem; a pijecie aż do wieczora, abyście 1402 1, 12| zawołał: wino wygrało, którem pił. Bo dymy, wstępujące do 1403 1, 13| cichości, pokoju a zgody pilnować. Każdemu jego cześć ma być 1404 1, 8 | żadnej rzeczy uczciwej nie pilnujące przeciwniki cnoty żeby albo 1405 1, 4 | ciskania kamieniem, albo grania piły i inszych tym podobnych 1406 2, 17| jako onych, którzy niedawno pióro nie w inkauście, ale w jadowitej 1407 1, 12| miał, tedybyś sam na się pirwej to prawo ustawił, którybyś 1408 1, 5 | królowie czytać mają, które są pisane o rządzeniu królestwa i 1409 1, 3 | daleko lepiej, niźli prawy pisanemi. Albowiem zwyczaje, które 1410 1, 5 | pospolicie rostą owe słowa i pisania uszczypliwej żółci pełne: 1411 1, 12| na drugie ustawy skępstwa pisano. To o to stoisz, aby żaden 1412 2, 19| sędziowie, niepożyteczni pisarzowie z miejsca nie mieli być 1413 1, 5 | z czytania też ksiąg tak pisma świętego, jako też i inszych 1414 1, 12| pałali winem - harfa, bęben, piszczałka na biesiadach waszych i 1415 1, 9 | w dom swój tyle wina abo piwa z karczmy przynieść, jakoby 1416 1, 9 | 6. Karczmy winne i piwne abo wygładzone, abo mieszczanom 1417 1, 13| mówić nie mógł (gdyż szeroki plac ku mówieniu, i filozofowie 1418 2, 17| karały. Którzy nie mieli czym płacić, te albo w niewolę dawano 1419 1, 7 | pieniędzy naszych od szlachcica płacona była; bo sama szlachta między 1420 2, 17| tą trochą pieniędzy były płacone. Zaprawdęć rzeczpospolita 1421 1, 5 | stoi. Bo jeśliby dobrym nie płacono albo nie nagradzano, a złych 1422 1, 5 | prawach opisane są, a za płaty widzimy być w rozdawaniu 1423 1, 6 | pospólstwem, które zwano tribuni plebis. Bo ponieważ w pospólstwie 1424 1, 12| chwalili: bo i wiele kosztuje i płoche przyrodzenie, bogactwy się 1425 1, 4 | roście wielomowność zbytnia i płochość języka w każdym wieku nienawistna 1426 1, 11| szlachcic, iż natenczas żonę płodem się pracującą miał, a dom ( 1427 1, 3 | przez się z przyrodzenia płodne, ale albo owocu żadnego 1428 1, 7 | największe pożytki biorą, płodzą, prawdę bożą w niesprawiedliwości ( 1429 1, 12| miał ganić niedbalstwa abo plugastwa około ubioru. Bo skromny 1430 2, 17| wysiedział rok na dnie w plugawstwach w wieży - jakąż potym śmiercią 1431 1, 12| żoną i siostrą. Wtenczas płużą zwady, guzy, szarpaniny, 1432 2, 15| z których prawa ciec i płynąć mają. Lecz te prawa mają 1433 1, 4 | Pobaczywszy a wyrozumiawszy rodzice 1434 1, 11| wszytcy jego radni panowie pobici; o czym i pismo święte w 1435 2, 17| O! jako wiele jest ludzi pobitych za naszej pamięci w domu 1436 1, 12| naprawiasz, w tym sobie dziwnie pobłażasz. Bo a którym ty się prawem 1437 1, 10| każdy kładł, ileby mu jego pobożna chęć poradziła. ......................................~ 1438 1, 4 | przypominaniem przykładów dawali pobudkę młodym dziatkom, a rozum 1439 1, 6 | pięknych a uczciwych rzeczy pobudza, od pospolitych nieuczciwych 1440 1, 3 | męstwa i z cnoty pochodzącej pobudzić może, albo co nas w najszlachetniejszych 1441 1, 4 | sprośnemi pieśniami, ustawicznie pochlebcę miewają około siebie, i 1442 1, 5 | uczonemi a wystrzegania pochlebców roście, z czytania też ksiąg 1443 1, 4 | śmiesznie są nikczemni, którzy pochlebując dziatkom wielkich panów, 1444 2, 19| prawom; a tak jako jedna pochodnia, do złych pożądliwości serca 1445 2, 17| rzecząpospolitą rządzą, pochodząca z mniemania zacności, a 1446 1, 3 | sławy z męstwa i z cnoty pochodzącej pobudzić może, albo co nas 1447 1, 10| ale uczynkami z miłości pochodzącem, przez które przychodzą 1448 1, 9 | pospolicie w tańcach czynią, pochodzi i moc bierze niewstydliwość 1449 1, 2 | to, co dalej będę mówił, pochwalą to. .......................................................................................~ 1450 1, 2 | jak i cudze sprawuje z pochwaleniem albo wszytkich, albo wiela 1451 2, 15| tedy wżdy taka, któraby się pochwalić mogła, zacności praw broniła 1452 1, 11| na nie wkładają; a potym, pochwaliwszy onę baworskiego szlachcica 1453 1, 9 | aby wszyscy chleb jedli w pocie czoła swego, aż się wrócą 1454 1, 3 | cnotliwemu nieprzystojnego sobie począć miał; a gdy już ma u siebie 1455 1, 4 | młodzieńców?~Weźmijmy tedy początek tej rozprawy od wieku dziecinnego ( 1456 2, 15| obyczaje jakoby źródła a początki, z których prawa ciec i 1457 2, 16| że szlachcic swaru bitwy początkiem był, ale bijąc, oba mu zarówno 1458 1, 9 | uważać, że Pan Bóg tak na początku świata postanowił, aby wszyscy 1459 1, 7 | wszytkie rady swoje ku poczciwej przystojności obracał, od 1460 2, 16| tedy on ranny umarł, wnet poczęto szukać onego prostego stanu 1461 1, 4 | poznawają jedwabne szaty, niż poczną mówić, dziwują się złotym 1462 1, 5 | rzeczypospolitej mówić będziemy, a poczniemy od królewskiej władzy, którą 1463 1, 6 | królowi w rzeczypospolitej poczynać nie godzi; gdyż wedle ich 1464 1, 4 | zaprawowanie poznawać i miłować poczynał, któremiby się potym przez 1465 1, 11| niźli się godzi, sobie poczynali. A jeśli jest co na tym 1466 1, 5 | władzy, którą prawie za Boską poczytać mamy, ponieważ samego Boga, 1467 2, 16| tobie to za główny występek poczytają, jeśli go zabijesz albo 1468 2, 17| być za sromotne książki poczytane, jako onych, którzy niedawno 1469 1, 12| świetności chcą być za wielkie poczytani, nie bez wielkiej rozsądku 1470 2, 19| przystojne nie mogło być poczytano. Niegodzi się temu być jednej 1471 2, 17| źle mówili, nie tylko nie poczytywał za obrażające majestat jego, 1472 2, 19| tedyby się panom takowym podała do tego droga, aby poddane 1473 1, 5 | albo prawa stanowić, albo podatek na poddane wkładać, albo 1474 1, 5 | narodów, których królowie i podatki i wedle woli wkładają i 1475 1, 11| powiedział, gdy była zmianka o podatku, który naonczas mało nie 1476 1, 6 | wiele rzeczy potrzebnych podawają ku rozbieraniu senatorom. 1477 1, 7 | prawdę swoje do ich serc podawającemu, zuchwale onemi słowy odpowiadają: 1478 1, 7 | Namiętnościom serdecznym aby się nie podawali. 4. Aby na uczciwość pierwsze 1479 1, 3 | rządzić a pod moc swoją podbijać ma, a wszakże doznawamy 1480 1, 3 | przywodząc je ku skromności, a podbijając je pod władzę i pod moc 1481 2, 19| większa rzecz jest panowanie poddać pod moc praw, niźli panować; 1482 1, 3 | potym, aby chęć swą rozumowi poddał. Albowiem nie bez przyczyny 1483 1, 8 | swawolnego, rozpustnie broi - bo poddanemu nie godzi się przeciwić 1484 1, 5 | swój stan, ani poddani na poddanność swoje. .............................~ 1485 1, 9 | doglądając domów, któreby podejrzane miał, a karnościby pilno 1486 2, 17| nim wiele ludzi dla leda podejrzenia jakoby przeciw majestatowi 1487 2, 17| polskiej kaźni dostatecznego podjęcia był wolen od karania mężobójcom 1488 1, 8 | A więc taki dziw nie ma podlec karności dozorcy? ............~ 1489 1, 5 | czynią, ale iż prawu nie podlegli, przeto się łacno do cnego 1490 1, 5 | żądają, urzędów się domagają, podlejsze a nie tak możne straszą, 1491 2, 16| szlachciców, tyle jest nad podlejszym stanem królów, i owszem, 1492 1, 11| się nadyma, rządząc lud podły a prosty, temu nie dostanie 1493 1, 3 | albo zacnych trzymają się podłych. ..............................................................................................~ 1494 2, 17| czynienia krzywd ludziom podłym i ubogim. Ci, jeśliby je 1495 1, 6 | sądy odprawowane i wojny podnoszone. Wielki to urząd i ciężkie 1496 2, 17| jedno coby się ich panu podobało, Zwierzętamiby niememi taki 1497 2, 19| ludzie, używają. Bo wielkie podobieństwo, że oni i roztropniej i 1498 1, 2 | albo którego inszego temu podobnego; ale te rzeczy potrzebują 1499 2, 17| wnet bywają wieszani - a podobnoby się polepszyli, kiedyby 1500 2, 19| stanowiono, boby się w tej podobności roztropność, dobra rada 1501 1, 3 | ustawiczną zabawą a ćwiczeniem podpartej, iż ona i do wyrozumienia