Part

   1 Aut  |        doświadcza i tą nagrodą szczyci się autor Wspomnień niebieskiego
   2 Aut  |         autorem a czytelnikami zatarła się - przynajmniej ideowo -
   3 Aut  |                Gdy Wspomnienia ukazały się po raz pierwszy, młode pokolenie
   4 Aut  |               młode pokolenie uczących się przygniatała jeszcze groza
   5 Aut  |              nas wszystkich obręcz już się wówczas cokolwiek rozluźniła,
   6 Aut  |              zupełną swobodą kształcić się, mówić, myśleć, a co najważniejsze:
   7 Aut  |    spodziewanych. Młodzież dowiadywała się z niej, jak to szkoła polska
   8 Aut  |           jednak dzień wyglądany długo się nie ukazywał budząc w sercach
   9 Aut  |               innych warunkach ukazuje się niniejsze Wspomnień niebieskiego
  10 Aut  |             Zorza wolności rozpostarła się szeroko nad naszymi głowami -
  11 Aut  |         słonecznego blasku spodziewamy się lada dzień, lada chwila...~
  12 Aut  |            serii obrazków składających się na Wspomnienia, wsunąć jeden
  13 Aut  |            francuszczyzny itd. ukazuje się w tym nowym wydaniu nauczyciel
  14 Aut  |      Niebieskiego mundurka przyczyniły się w znacznym stopniu przepiękne
  15 Aut  |         wprawiła. Do takiego wmyślenia się i wczucia w cudzą duszę
  16 ZeSt |                   Od czego to?... Skąd się to tam wzięło?.. Ojciec
  17 ZeSt |           przybliżył - długo wpatrywał się weń w milczeniu, Ciekawość
  18 ZeSt |                koniecznie chcielibyśmy się dowiedzieć!...~Ojciec przesunął
  19 ZeSt |               ręką po oczach - może mu się czym zaprószyły? - potem
  20 ZeSt |                  Od mundura? - zdziwił się najmłodszy synek, - To tatuś
  21 ZeSt |              kołnierz, przyglądając mu się z nadzwyczajnym zajęciem...~-
  22 ZeSt |          musiały być "kiepy"! - wyrwał się najmłodszy chłopiec, pierwszoklasista. -
  23 ZeSt |              Takie czapki nie nazywają się "kiepy", lecz "kepi". Tamte
  24 ZeSt |             lecz "kepi". Tamte różniły się od dzisiejszych tym, że
  25 ZeSt |               że były miękkie i dawały się najrozmaiciej na głowie
  26 ZeSt |         fantastycznie.~Chłopcy starali się wyobrazić sobie, jak wyglądał
  27 ZeSt |               nie przestawał wpatrywać się w wypłowiały kołnierz, oczy
  28 I    |                z trudnością przedziera się przez mgłę. Jednak dolatuje,
  29 I    |             dendele!...~Dzwonek odzywa się to głośniej, bardzo głośno
  30 I    |               zawsze o tej porze unosi się to prosta jak obelisk, to
  31 I    |       maczugowato u góry rozszerzająca się, to rozpryśnięta jak fontanna,
  32 I    |               krzyczy na spóźniających się. Krzyczy długo, zajadle,
  33 I    |           głośno i namiętnie spierając się, nagle machnął ręką, odwrócił
  34 I    |           nagle machnął ręką, odwrócił się - odchodzi...~Kto mowę dzwonków
  35 I    |               ospalcy, próżniaki! Czyż się was dziś nie dowołam? Piersi
  36 I    |               inaczej... Zresztą - jak się wam podoba! Możecie zwlekać,
  37 I    |              Możecie zwlekać, spóźniać się, nawet wcale nie przychodzić...
  38 I    |                ulicach zaniebieszczyło się od mundurków granatowych.
  39 I    |          dworków, z kletek ledwie kupy się trzymających wybiegają malcy
  40 I    |               jedną stronę, potrącając się, wyścigając. Na rogu ulicy
  41 I    |        wyścigając. Na rogu ulicy dwóch się spotkało; przez resztę drogi
  42 I    |              głupstwo!~- Nie gadaj! Ja się znam na dzwonku!~- Więc
  43 I    |                cóż?~- Inspektor pewnie się wścieka...~Już nie biegną,
  44 I    |               szkoły. Ledwie wśliznęli się na korytarz, kulawy Szymon
  45 I    |            szkołę z kościołem, formują się pary. Pierwsza klasa w samych
  46 I    |           marszu; druga klasa wysypuje się na korytarz; trzecia wychyla
  47 I    |              korytarz; trzecia wychyla się z otwartych drzwi, czekając
  48 I    |            zbytniego pośpiechu szykuje się do wyjścia; piąta - same
  49 I    |            rzędami mundurków, kołysząc się lekko na dużych, płaskich
  50 I    |       srebrnych cętkach liszki, posuwa się cała szkoła, szeleszcząc
  51 I    |         wejściem do kościoła i skupiła się w prawidłowych czworobokach
  52 I    |             zawsze pełnym mroku, czają się jeszcze resztki nocy i snu. ,,
  53 I    |          domowych przyzwyczajeń, kleją się jeszcze oczy. Ale zabłysnęły
  54 I    |               w ołtarzu światła, ozwał się miły głos księdza prefekta:~-
  55 I    |            kajety. Każda klasa zmienia się na chwilę w ul brzęczący.
  56 I    |             zapada w ciszę. Rozpoczyna się pierwsza lekcja, ,,od ósmej
  57 I    |                    To pewne, że widuje się niekiedy starców drżących,
  58 I    |               starców drżących, którym się "na drugie stulecie zabiera",
  59 I    |              stają w miejscu, prostują się i szyję wyciągają niby wierzchowiec
  60 I    |              gmachu szkolnego. Nogi im się splątały - przystają zdyszani...~-
  61 I    |       pomarszczone ich twarze osmucają się tym samym wyrazem zmartwienia,
  62 I    |            wypadku...~Nie tylko ucząca się dziatwa, ale razem z nią
  63 I    |                ochmistrza.~Kto urodził się w miasteczku i kto w nim
  64 I    |        zasypiają...~Na cmentarzu staje się prawie wesoło, gdy pomiędzy
  65 II   |            utratę równowagi. Przewraca się upuszczając tekę, z której
  66 II   |                tekę, z której wysypuje się trochę książek i wielka
  67 II   |                krzykiem. Malec podnosi się zaczerwieniony, kurzem okryty -
  68 II   |          okryty - do przewodnika swego się zwraca.~- Dziękuję panu! -
  69 II   |        Dziękuję panu! - mówi kłaniając się pokornie.~Nowe śmiechy i
  70 II   |         protegowanego, objaśnia, gdzie się chowa tekę, i przykazuje
  71 II   |              Dziękuję panu... - kłania się znów malec uprzejmie. ~Tamten
  72 II   |                jest zadowolony. Sadowi się wygodnie, uśmiecha sam do
  73 II   |              suficie. Towarzysze zdają się go mało obchodzić oprócz
  74 II   |             pod brodę, zalecając, żeby się prosto trzymali. To znów
  75 II   |              grupie przyglądających mu się malców. Wreszcie porzuca
  76 II   |            towarzysza, zaczyna mocować się z nim jak siłacz cyrkowy.~
  77 II   |               Z całego jego zachowania się widać, że uważa się w istocie
  78 II   |         zachowania się widać, że uważa się w istocie za "starszą osobę".~
  79 II   |               niemądrze uśmiechających się pierwszoklasistów wielką
  80 II   |               umiejąca jeszcze posuwać się spokojnie równym, prawidłowo
  81 II   |          kolorowej wstążki, wysuwające się spod kołnierza w sposób
  82 II   |                gdzie należy, obchodzić się porządnie z piórem i atramentem.
  83 II   |           znudzony wykładem, przeciąga się i na cały głos ziewa. Trzeci
  84 II   |               całą szczerością zwierza się nauczycielowi, że "okropnie
  85 II   |    nauczycielowi, że "okropnie chce mu się jeść". Piąty, wywołany do
  86 II   |             nie może, gdyż... urwał mu się guzik od spodni.~Zwłaszcza
  87 II   |            pierwszego dnia przedstawia się to wszystko przestraszająco.
  88 II   |                i bezkarna, której, zda się, żadna siła nie potrafi
  89 II   |              okresie wrzenia, burzenia się, rozpryskiwania, który trwa
  90 II   |           iskrami sypiący metal układa się posłusznie w przygotowane
  91 II   |          Wybuchy fajerwerkowe zdarzają się i później niekiedy, ale
  92 II   |              całej pełni - ba! dopiero się rozpoczął...~Naszego malca
  93 II   |              spokojem, jakby znajdował się gdzieś na skraju lasu, pod
  94 II   |               że to o nim mowa.~Zwraca się w stronę głosu, który płynie
  95 II   |               chcą od niego.~- Nazywam się Kozłowski Karol! - krzyczy
  96 II   |            uchybiać nawet wówczas, gdy się w tak niezwykłej formie
  97 II   |              wrzeszczy tamten starając się przekrzyczeć hałasujących
  98 II   |                 W tejże chwili odwraca się, wymierza prztyczka w ucho
  99 II   |       dzielnego kolegi...~Hałas wzmaga się z każdą chwilą. Obawiać
 100 II   |                z każdą chwilą. Obawiać się można, że od grzmotliwego
 101 II   |          grzmotliwego tupania zapadnie się podłoga, że szyby popękają
 102 II   |                jego przemowy. Powtarza się w niej nieustannie: obowiązek...
 103 II   |          serdecznych...~W klasie staje się cicho, ale razem z ciszą
 104 II   |             dziwna posępność. Iskrzące się wesołością oczy tracą nagle
 105 II   |                z kilku piersi wydobywa się mimowolne westchnienie.
 106 II   |                Obowiązek.~Ha, pogodzić się trzeba z koniecznością!...
 107 II   |             odejściu inspektora odbywa się pierwsza lekcja - potem
 108 II   |              minutkę", która przeciąga się do całego kwadransa; to
 109 II   |      nieboraczek zabrać zapomniał, tak się wyląkł dzwonka - bo toto
 110 II   |                    O dziesiątej zjawia się raz jeszcze inspektor i
 111 II   |                punkt o siódmej" stawić się na mszę uczniowską, "nie
 112 II   |            uczniowską, "nie spóźniając się ani na sekundę, gdyż punktualność
 113 II   |              Karol Kozłowski przeciska się przez zatłoczony niebieskimi
 114 II   |           całej siły za połę...~Ogląda się i spostrzega Piotrusia.~-
 115 II   |             Reformatów.~Piotruś wyraża się po prostu - cały jest pełen
 116 II   |            dworem.~- Przyjdę! - zgadza się wyniośle Kozłowski i szybko
 117 II   |            których całe stadko zbiegło się do rozsypanego na ulicy
 118 II   |           przystanął, żeby przypatrzeć się mularzom, pracującym przy
 119 II   |        żydowskiego bachórka i ucieszyć się, widząc, jak pada, fikając
 120 II   |            wiadomo jak i kiedy znalazł się na moście staromiejskim.
 121 II   |           moście staromiejskim. Wsparł się obiema rękoma o poręcz -
 122 II   |             Może wolisz miód? - odzywa się nagle za jego plecami głos
 123 II   |        nieśmiały.~Jednocześnie wychyla się do niego pucołowata, rumiana
 124 II   |             miodzie Kozłowski oblizuje się.~- A bo ty, "knocie", masz
 125 II   |                 masz miód?... - odzywa się sceptycznie.~- Mam cały
 126 II   |              rozrzewniony i oblizujący się, wpatruje się w malca, jakby
 127 II   |               oblizujący się, wpatruje się w malca, jakby nacieszyć
 128 II   |               w malca, jakby nacieszyć się nie mógł jego widokiem.~-
 129 II   |            pozwolisz.~- Pozwolę!~Biorą się za ręce, potem za szyję
 130 II   |             szyję i głośno, serdecznie się całują.~- Przyniosę ci "
 131 II   |           rozrzewniony Kozłowski. Znów się całują.~- I trociczek! Ponawiają
 132 III  |                racuł! ~Od razu poznaje się, że "Zabacuł" nie jest nazwiskiem.
 133 III  |               nazwiskiem. Nikt nazywać się tak nie może. I w istocie,
 134 III  |           przezwisko: Zabacuł.~Rozumie się, że to przezwisko nie powstało
 135 III  |       starszych, wychowańców. Spóźnili się z nauką, bo musieli ojcu
 136 III  |              tracą humor, przygarbiają się, mizernieją... Wówczas też
 137 III  |       mizernieją... Wówczas też odbywa się w nich stanowczy przełom,
 138 III  |        chłopską zawziętością zabierają się całą siłą do nauki, "kują"
 139 III  |              wyrastają na dzielnych co się zowie ludzi. Inni po prostu -
 140 III  |            prostu - rejterują.~Znalazł się raz pomiędzy "knotami" wyrostek
 141 III  |                 wyrostek z wysypującym się już wąsem, wysoki, barczysty,
 142 III  |           pierwszoklasista znów zabrał się do "kucia" - z mniejszym
 143 III  |                 Wąs mu tymczasem sypał się coraz gęściejszy i twardszy.~
 144 III  |               i już nie powrócił.~- Co się stało z Mosakowskim? - wypytywali
 145 III  |                połowie karnawału rzecz się wyjaśniła.~Ten sam profesor
 146 III  |             dobrym humorze i zabrawszy się do czytania listy, przy
 147 III  |                Mosakowskiego zatrzymał się, głową pokiwał... Klasa
 148 III  |            Mosakowskim... Parole!~- Co się z nim stało, panie pro...
 149 III  |             sorze?~- A cóż! Nie chciał się gałgan uczyć, od gramatyki
 150 III  |                do pisania słówek lenił się, do geografii nie można
 151 III  |           kozła wywinąć, ani wykrzywić się pociesznie, ani zapiać po
 152 III  |              Postanowił też posługiwać się nim w celach pedagogicznych.~"
 153 III  |         wywoływał grzmoty, rozlegające się po całym budynku szkolnym.~
 154 III  |              bywał u jego matki - miał się nawet podobno żenić z jego
 155 III  |                 Gdy Luceński popisywał się swym nosowym wymawianiem -
 156 III  |             nauczyciela!~Luceński stał się na chwilę tak czerwony,
 157 III  |               wyraz; na ustach pojawił się zwykły, lekko ironiczny
 158 III  |          nosowych...~Szabuński ukłonił się, zażył tabaki, znów się
 159 III  |                się, zażył tabaki, znów się ukłonił i czterokrotnie,
 160 III  |             chwili na katedrze rozległ się grzmot. Profesor walił trzciną
 161 III  |                że gdy który nie nauczy się wymawiać dobrze dyftongów
 162 III  |             malców przejmująca - stale się powtarzała w podobnych okolicznościach.
 163 III  |        powiatowej pułtuskiej na zawsze się utrwaliło.~Księżopolczykowi
 164 III  |   Księżopolczykowi nie grozi ożenienie się. Nie ma on ani tych lat,
 165 III  |             rześkości, jaką odznaczają się wiejskie wyrostki. Zgarbiony,
 166 III  |          wyrostki. Zgarbiony, kurczący się, z twarzą chorobliwą, żółtą,
 167 III  |               miejsc samotnych, wciska się do najdalszych, pół-ciemnych
 168 III  |           smakować razowiec, odwracają się ze wstrętem od grochu, siemię
 169 III  |                 nic tego przetworzenia się nie zapowiada. Owszem, jest
 170 III  |              pod każdą postacią. Kąpie się zapamiętale przez rok cały:
 171 III  |                 podczas mrozów zanurza się w przeręblu.~Postawę ma
 172 III  |                pogrzebowych. Oświadcza się zawsze z wielką miłością
 173 III  |             Księżopolczyk nie odwracał się, ani wiedząc, że do niego
 174 III  |         Księżopolczyka. Wstał, leniwie się przeciągając.~- Czego?.. -
 175 III  |           Gniew nauczyciela spotęgował się jeszcze.~- Ach, ty, tak,
 176 III  |                  żebyś powiedział, jak się nazywasz!~Księżopolczyk
 177 III  |             zdumienia, potem odmalował się na niej namysł głęboki...~
 178 III  |           zrozumieć nie mogąc, zwrócił się do prymusa:~- Prymus!...
 179 III  |                Pierwszy uczeń wyprężył się jak struna i cienkim głosem
 180 III  |         prosorze, że on zapomniał, jak się nazywa!~Effenberger oczy
 181 III  |          wytrzeszczył - klasa zanosiła się od śmiechu.~- Ach, ty, tak,
 182 III  |          oburzenia i wstrętu, odwrócił się od sponiewieranego ucznia.~
 183 III  |            nową pajdę razowca i zabrał się spokojnie do jedzenia.~Klasa -
 184 III  |                 szaraczka" pyszniącego się blaszaną szabelką przy chłopskiej
 185 III  |              przerwać naukę i do łóżka się położyć.~Ojciec wywiózł
 186 III  |                Słuchając, to uśmiechał się, to mrugał powiekami, to
 187 III  |                  Tak bym chciał poznać się z nimi bliżej, pobratać!
 188 III  |              bliżej, pobratać! Ocknęła się w nim dusza za późno - gdy
 189 III  |               już na sen wieczny kłaść się musiał...~
 190 IV   |           kreda przy tablicy "wypisała się", gąbkę "ktoś świsnął"...~
 191 IV   |                prymusa profesor zwraca się w sprawach "delikatnej natury",
 192 IV   |               że go nie ma? Albo: skąd się wziął w klasie zapach dymu
 193 IV   |              Nazwisko prymusa znajduje się na wszystkich ustach w szkole
 194 IV   |              stosunki prymusa, starają się go przekupić - ale on niedostępny
 195 IV   |                jakby mówił:~"Należą mi się, ale mię do niczego nie
 196 IV   |                 ale tylko wówczas, gdy się do tej godności doszło prostą
 197 IV   |                i na to miejsce wcisnąć się umieją niezasłużeni, a -
 198 IV   |         zręczni.~W ostatnim wypadku ma się władzę, powagę, znaczenie -
 199 IV   |                 znaczenie - ale nie ma się miłości współkolegów.~Ślimacki,
 200 IV   |                  widoczne zaś było, że się rwie do miejsca pierwszego.
 201 IV   |              pierwszego. Dowiedziawszy się o swej porażce, spochmurniał.
 202 IV   |               chłodna jego twarz stała się jeszcze bledszą i chłodniejszą;
 203 IV   |      chłodniejszą; wąskie usta zacięły się tak szczelnie, jakby nigdy
 204 IV   |             tonem ostrzegawczym:~- Bój się Boga, prymus! Mówią, że
 205 IV   |                Boga, prymus! Mówią, że się puszczasz na "zbereżeństwa",
 206 IV   |          smarujesz...~Sprężycki zerwał się energicznie, wyprostował.~-
 207 IV   |               ustach położył, obejrzał się wokoło.~- Baczność, uwaga...
 208 IV   |               kancelaryjna... Ale, bój się Boga, dobrze się pilnuj,
 209 IV   |              Ale, bój się Boga, dobrze się pilnuj, żebyś z prymusostwa
 210 IV   |                prawie nigdy nie wdawał się w prywatne sprawy uczniów,
 211 IV   |               w Sprężyckiego wpatrywać się zaczął...~Ale Sprężycki
 212 IV   |             nigdy nie dokazywał, nigdy się nie uśmiechał.~Profesor
 213 IV   |                żeby im pokazać, jak to się tańczy "polkę-ułankę". Była
 214 IV   |           wykonywał ją solo, popisując się na wieczorkach tańcujących
 215 IV   |                wynalazku... Zachwycali się nimi wszyscy - prócz Ślimackiego,
 216 IV   |              który nieznacznie wymknął się z klasy.~Właśnie, gdy tancerz
 217 IV   |                cichu otworzył i cofnął się, w progu zaś ukazał się -
 218 IV   |                się, w progu zaś ukazał się - inspektor.~Ukazał się
 219 IV   |                się - inspektor.~Ukazał się poważny, groźny, z wydętym
 220 IV   |           zadzierał, lewą ręką trzymał się pod bok, a rękę prawą zaokrąglał
 221 IV   |            Przez kilka chwil wpatrywał się bystro spod nasuniętych
 222 IV   |                Ślimaka" prymusem stało się widoczne, że to nie jest "
 223 IV   |              nie pochwala...~Utworzyła się silna "partia opozycyjna",
 224 IV   |     dwuznacznym uśmieszkiem błąkającym się na wąskich wargach. Zawsze
 225 IV   |             wąskich wargach. Zawsze on się uśmiechał - nigdy nie śmiał
 226 IV   |        grającego w piłkę, ślizgającego się, biegającego do mety. Ludzie
 227 IV   |                Nowy prymus nie cieszył się miłością kolegów - natomiast
 228 IV   |               kolegów - natomiast bali się go oni. Ile razy jakieś
 229 IV   |                czymś rozprawiało, a on się zbliżył - natychmiast wszyscy
 230 IV   |           wszyscy milkli i rozchodzili się. On zaś, choć czynnego udziału
 231 IV   |                ciekawy wszystkiego, co się w kółkach mówiło i działo.~
 232 IV   |             starannością.~Ślimak nigdy się nie unosił. Gdy mu który
 233 IV   |             Rybie jego oczy wpatrywały się w przeciwnika spokojnie,
 234 IV   |       natężeniem - na wargach pojawiał się wyraźniejszy niż zwykle
 235 IV   |          uśmieszek - i na tym wszystko się kończyło.~Ale w dwa, trzy
 236 IV   |              mu to naganne sprawowanie się poza szkołą, to karygodne
 237 IV   |          palenie tytuniu, to wałęsanie się w godzinach niedozwolonych
 238 IV   |           nadążyć...~Tymczasem zbliżył się koniec roku szkolnego.~Wiedziano
 239 IV   |           który nie przestał popisywać się na pauzach "polką - ułanką")
 240 IV   |              polką - ułanką") dostanie się co najwyżej "list pochwalny".
 241 IV   |              szkoły. Na szczęście ujął się za sierotą (Kozłowski nie
 242 IV   |             Zaledwie Kozioł dowiedział się o zażegnaniu niebezpieczeństwa,
 243 IV   |      niebieskich mundurków przeprawiła się promem na drugą stronę Narwi,
 244 IV   |                łozinowych.~Popis odbył się uroczyście, według zwykłego,
 245 IV   |             listy pochwalne. Nie obyło się przy tej sposobności bez
 246 IV   |             skończonym popisie zrobiła się dokoła Ślimaka pustka~Wszyscy
 247 IV   |         Ślimaka pustka~Wszyscy skupili się w gromadki hałaśliwe, śmiejące
 248 IV   |           gromadki hałaśliwe, śmiejące się, figlujące - on pozostał
 249 IV   |           przez drugą bramę wydostanie się na rynek.~Niestety! ten
 250 IV   |                tej pustej sieni, miała się rozegrać stanowcza bitwa,
 251 IV   |                położeniu Ślimak okazał się wielkim dyplomatą. Choć
 252 IV   |           egzekucji" chłopcy rozbiegli się na wszystkie strony. Niebawem
 253 IV   |              was!"...~Ostatni wynurzył się z ciemnej sieni Ślimak.
 254 IV   |              dyplomatyczny raz jeszcze się objawił: wymógł bowiem na
 255 IV   |             zrobił karierę". Dobrze mu się dzieje, humor ma zawsze
 256 IV   |          tamtejszych kolegów zachmurza się i rozmowę czym prędzej na
 257 V    |           wiórków stolarskich.~Nazywał się Krystek.~Nazwisko, dość
 258 V    |              ale był zawzięty. Zawziął się dostawać dobre stopnie i -
 259 V    |           Niewiele rozumiał z tego, co się uczył, ale każdą lekcję
 260 V    |                na "ciarki"?~On w głowę się drapał i usta szeroko otwierał.~-
 261 V    |              jednych prawach, całowali się i czubili bez żadnych wyróżnień.~
 262 V    |          zagadywali - to ty wiesz, jak się robi szafę?~- A... wiem.~-
 263 V    |          Wszystko... a... wiem. Jakbym się uparł, tobym sam... a...
 264 V    |              sześciu krzeseł, mieściła się wygodnie na wierzchu zwykłej
 265 V    |           politurą.~Koledzy zachwycali się w równym stopniu dziełem
 266 V    |          ponętnym świetle ukazywało im się - rzemiosło.~- Wiesz, Witek -
 267 V    |                  chce.~- I ty zgadzasz się na to?~- A... nie.~- Pewnie
 268 V    |               wolę... a... "wykierować się" na aptekarza.~- Pigułki
 269 V    |                nowy powód do dziwienia się. Kilku chłopców objawiło
 270 V    |          ciągnie ich do siebie, wydaje się im czymś nadzwyczajnym.
 271 V    |              narzędzia, o których tyle się nasłuchali od młodego Krystka...~
 272 V    |             dnia i trzeciego. Rozeszła się wieść, że jest chory ciężko,
 273 V    |                Dembowskiego przyczepił się Sitkiewicz. Sitkiewiczowi
 274 V    |              wszędzie, gdzie znajdował się Kozioł.~Liczna gromadka
 275 V    |           stolarz.~Gromadka zatrzymała się w sieni; najśmielszy i najryzykowniejszy
 276 V    |  najryzykowniejszy Sprężycki przysunął się do drzwi od mieszkania pana
 277 V    |               klamkę - drzwi otworzyły się same. Wszedł zalękniony,
 278 V    |                zamęt.~Sprężycki chciał się cofnąć, ale w jednym kącie
 279 V    |               w jednym kącie poruszyły się nagle wióry - spomiędzy
 280 V    |               chwili włosy z jeżyły mu się na głowie - krzyknął głośno
 281 V    |                drżącego...~- Gadaj, co się stało?...~- Czemuś "dał
 282 V    |               w trumnie leży... Ledwie się rusza - i tak jęczy, jęczy!...~
 283 V    |            mógł jęczeć...~- Ani ruszać się! - poparł przyjaciela Piotruś.~-
 284 V    |               nie rozumiem - tłumaczył się Sprężycki - ale zapewniam
 285 V    |            wszyscy krzyczeć, sprzeczać się, radzić, ośmielać się nawzajem -
 286 V    |        sprzeczać się, radzić, ośmielać się nawzajem - wreszcie postanowili
 287 V    |          powiedział Sprężycki.~Trzęśli się i zębami szczękali ze strachu -
 288 V    |              łóżku, łokciem wspierając się na poduszce.~Na widok kolegów
 289 V    |              Na widok kolegów poruszył się, głową im skinął przyjaźnie...~
 290 V    |                ich przeraziły. Trzęśli się wszyscy jak galareta i starali
 291 V    |            galareta i starali umieścić się w ten sposób, żeby choć
 292 V    |                noga każdego znajdowała się za progiem.~Wreszcie Kozłowski
 293 V    |           trudnością wykrztusił:~- Bój się Boga... Wojtek... prawdę
 294 V    |                miałbym umierać! Ani mi się śniło. Czym to głupi...
 295 V    |                do sieni i przepychając się, przewracając, poszturgując,
 296 V    |             swoją stronę nie oglądając się za siebie, jakby go śmierć
 297 V    |                z kosą goniła.~Spotkali się dopiero nazajutrz - w szkole.~
 298 V    |          Krystek.~Nie przestraszyli go się i nie uciekli przed nim.
 299 V    |               cała rzecz przedstawiała się inaczej: naturalnie i prawie
 300 V    |           wszystko. A rodzina składała się z ośmiu osób.~Pokoik służył
 301 V    |               w trumnie.~Jemu wydawało się to zupełnie naturalne i
 302 V    |              nie mógł, dlaczego dziwią się temu inni.~Ale było już
 303 VI   |          wychodzi. Jeden tylko odważył się wybiec na dziedziniec szukając
 304 VI   |               z obwarzankami - okazało się przecie, że i jej nawet
 305 VI   |             większość jednak zachowuje się spokojnie i przyzwoicie.~
 306 VI   |                przyzwoicie.~Podzielili się na małe gromadki; każda
 307 VI   |         poważnym milczeniu przypatruje się czemuś czy komuś.~W pierwszej
 308 VI   |               przyszłość. Jeśli nauczy się w dużym "B" dolny brzuszek
 309 VI   |    przyjaciołom. Toteż wszyscy starają się przyjaźń Welinowicza zdobyć
 310 VI   |           wydany?~Wszystko to odnosiło się do pewnego pamiętnego dnia,
 311 VI   |            najserdeczniejsi, poróżnili się ze sobą.~Welinowicz był
 312 VI   |                  gdy Sprężycki odezwał się nagle, ni stąd, ni zowąd:~-
 313 VI   |         stanowczo oświadczył.~I zabrał się na powrót do wykończania
 314 VI   |            Ostatnie wyrażenie odnosiło się do tego, że Welinowicz był
 315 VI   |             krzyczał tamten, nie mogąc się uspokoić.~- Do kaligrafii
 316 VI   |       Łypaczewski!~W gromadce odezwały się śmiechy złośliwe... Welinowicz
 317 VI   |              milczeli nie wiedząc, jak się zachować...~Sprężycki pobiegł
 318 VI   |       odpowiedział spokojnie, że wcale się nie gniewa, ale... już mu
 319 VI   |                 Druga gromadka skupiła się przy koledze rysującym.
 320 VI   |        Niebieskie mundurki, choć cisną się przejęte ciekawością, czynią
 321 VI   |               dwaj ci artyści trzymają się z dala od siebie i jeden
 322 VI   |         kwartał.~Kaligraf, uśmiechając się pogodnie, dowodzi:~- Kaligrafia
 323 VI   |              to wszystko, na co zdobyć się potrafi. Jedynym urozmaiceniem
 324 VI   |           pułtuskiej stalówki znajdują się pod klątwą - uczniowie są
 325 VI   |            piórami gęsimi.~- Strzeżcie się piór stalowych! - powtarza
 326 VI   |         użyciem poddać operacji, która się zowie "temperowaniem". Mozolna
 327 VI   |               szerokie, nie domykające się, z których wyzierają duże,
 328 VI   |        zwykłego temperowania podejmuje się jeszcze ten majsterek robót
 329 VI   |           pióra "woskowane" odznaczają się przedziwną miękkością, a
 330 VI   |               bezinteresownie, rozumie się - piór, doskonale temperowanych,
 331 VI   |           sześciu lat na przeciśnięcie się przez pierwsze dwie klasy -
 332 VI   |               350 dochodzi, prędzej by się obył bez jedzenia niż bez
 333 VI   |            pończoch bawełny; przeplata się ją wąską krajką i oszywa
 334 VI   |                kawałek wosku umieszcza się na grzbiecie krowy, a potem
 335 VI   |            krowy, a potem dłonią kręci się go, czyli "kulga" dopóty,
 336 VI   |                niebezpieczeństwem, gdy się natrafi na krowę ligającą); "
 337 VI   |    gumulastycznych" kaloszy, które tną się na długie, jak najcieńsze
 338 VI   |              paski, te zaś paski zwija się następnie w kłębek; rzeczą
 339 VI   |            Kataryniarz, który usadowił się na ostatniej ławce wśród
 340 VI   |             ciasta podobną, która daje się w palcach ugniatać jak wosk.~
 341 VI   |             kulkę najpierw rozpłaszcza się na kształt małego naleśnika,
 342 VI   |                tego naleśnika zlepiają się ze sobą jak najszczelniej,
 343 VI   |               dla owego trzasku nazywa się ta guma "strzelającą". Kataryniarz,
 344 VI   |               każdemu wymierzać, co mu się należy.~Konopkę wielbią,
 345 VII  |               Chłopcom oczy przymykają się do snu. Są jakby nieprzytomni
 346 VII  |             chwila ktoś wychodzi napić się wody przy pompie szkolnej.
 347 VII  |                 nie pozwalające ruszyć się z miejsca.~Na katedrze siedzi
 348 VII  |              głowę pochyli - do połowy się kryją. W całości przypomina
 349 VII  |          których wizerunki przechowały się na starych litografiach.~
 350 VII  |               Otwierają oczy, prostują się - każdy ma jakby przyjemne
 351 VII  |              Rozkosznie byłoby położyć się pod drzewem, patrzeć na
 352 VII  |             śpij!...~Chłopiec prostuje się, otwiera na całą szerokość
 353 VII  |          zgrzane policzki, wychylające się z nakrochmalonych kołnierzyków
 354 VII  |        osowiale, brzydko. Klasa wydaje się mniejszą i brudniejszą niż
 355 VII  |              humoru. Nawet figlować im się nie chce.~I znów na katedrze
 356 VII  |               Ale jak zawsze, przelewa się rytmicznie, to słabnąc,
 357 VII  |               to słabnąc, to podnosząc się, z teatralną deklamacyjnością,
 358 VII  |         Nauczyciel czyta:~Cicho skradł się wiek sterany,~W smutną starość
 359 VII  |           pchnąwszy mnie...~Zatrzymuje się, poprawia okularów. Głowa
 360 VII  |        poprawia okularów. Głowa zasuwa się głębiej w kołnierzyki: siwe
 361 VII  |               Żółtawe światło, sączące się oknami, głucha cisza na
 362 VII  |               w sążniu ziemi...~Dobrze się ten wyśpi gość...~Znów dłoń
 363 VII  |        najweselsi posępnieją, wydobywa się w równym stopniu z dnia
 364 VII  |               sobie powtarza. Znajduje się tak całkowicie pod wpływem
 365 VII  |                strofami: "Cicho skradł się wiek sterany..." "Kiedy
 366 VII  |         zaciemni..." - przy czym stara się naśladować jak najwierniej
 367 VII  |               Nie ma sposobu zbliżenia się do nich...~Nieprzystępny
 368 VII  |               te przezwiska. Gdy który się pomyli, gdy nazwie, broń
 369 VII  |                 stary nauczyciel pieni się z gniewu.~Cokolwiek bądź,
 370 VII  |                 wszyscy inni przejmują się żywo wykładem, uczą ochotnie
 371 VII  |           wielkim zapałem i przejęciem się deklamuje:~Gończe złotego
 372 VII  |            wschód słońca siądą~I łąkom się zielonym przypatrywać będę...~
 373 VII  |           obraca. Koledzy przysłuchują się wierszowi z powagą. Dobrzy,
 374 VII  |                 że Sprężycki wydaje im się niemal prawdziwym staruszkiem.~
 375 VII  |      staruszkiem.~A on, wyprostowawszy się i ręce ku otwartemu oknu
 376 VII  |                oknu lub - gdy znajdują się na przechadzce - ku gąszczom
 377 VII  |        pocałowanie!~Koledzy zachwycają się deklamacją Sprężyckiego -
 378 VII  |                największe wysiłki, aby się z tych wad poprawić - przechodzi
 379 VII  |         twarrrdej Taurrrów wygrrryzłeś się skały,~A Hitrrrzańskie tygrrrzyce
 380 VII  |                żółw ze skorupy wychyla się ze swych olbrzymich kołnierzy,
 381 VII  |           blask płytkiej stali,~Kupami się od Wiednia zbita gawiedź
 382 VII  |             jest uczucie zawiści; uczy się też nie dla stopni, lecz
 383 VII  |            polewany! - sprzeciwiają mu się domownicy.~Nie wyobraża
 384 VII  |              Tradycja tego przechowała się między ptakami, które na
 385 VII  |                 to tam, jakby drażniąc się z chłopcami. Odwiedzały
 386 VII  |          upierzenie, powabnie mieniące się w słońcu, olśniewało wzrok
 387 VII  |         egzotyczne. Chłopcom, wydawało się niekiedy, że chodzą po ogrodach
 388 VII  |                pluskała, ptaki dziwiły się zmieszanymi krzykliwie głosami,
 389 VII  |               Anioł Pański, rozpłynęły się w powietrzu rytmiczne, uroczyste,
 390 VII  |              ich od książki. Podnieśli się wzdychając.~- Cóż, Witek? -
 391 VII  |                Dembowski - podobało ci się to? Gadaj!~Ale Sprężycki
 392 VII  |          budulcowe. Sprężycki, liczący się do najzapaleńszych i najzręczniejszych "
 393 VII  |           postawiony na "mecie" kręcił się jak wrzeciono i podskakiwał,
 394 VII  |         ogrodzie publicznym, trzymając się pod ręce i zajadając kupioną
 395 VII  |            ramienia kolegi i obracając się doń twarzą, wyrzekł dobitnie:~-
 396 VII  |              spokojniejszy, uśmiechnął się na to "filozoficznie".~-
 397 VII  |          zrozumieć, że... że...~Zaciął się - trudno mu było myśl swą
 398 VII  |               na majówce? Zawsze on mi się przy tych wierszach przypomina.~-
 399 VII  |        powiedzieć?... świdrem wkręcają się w głowę - jak na przykład
 400 VII  |        Alpuharze...~Sprężycki zamyślił się.~- Słuchaj, Bronek - rzekł
 401 VII  |              wiersz, nie wiem czyj, co się zaczynał: "Cicho skradł
 402 VII  |                zaczynał: "Cicho skradł się wiek sterany..." Wiesz? -
 403 VII  |               od tego wiersza odżegnać się nie mogę. Nie lubię go,
 404 VII  |                nawet powiedzieć, że go się boję, ale chcę czy nie chcę,
 405 VII  |               policzkami... I zdaje mi się zawsze, że wtenczas gdy
 406 VII  |              nauczyciela:~Cicho skradł się wiek sterany,~W smutną starość
 407 VII  |           poezją przyrody, rozkołysało się nagle powietrze od potężnego
 408 VII  |           jakąś wieść posępną, modliły się, płakały... Dembowski szepnął:~-
 409 VII  |             zdjęli czapki, przeżegnali się. Sprężycki pociągnął kolegę
 410 VII  |               do wyjścia. Gdy znaleźli się na rynku, podbiegł do nich
 411 VII  |               w sążniu ziemi...~Dobrze się ten wyśpi gość...~ ~
 412 VIII |         osądził profesor Luceński, gdy się o tym zdarzeniu dowiedział.~-
 413 VIII |          sięgając - ten Goliat strzeże się, żeby mu Dawidek głowy nie
 414 VIII |              szeroko otworzył - śmieje się.~- To być nie może... -
 415 VIII |                Teraz olbrzym wykrzywia się do płaczu.~- Nie wiem, za
 416 VIII |              zapiszę! Olbrzym wtłoczył się do ławki, głowę wsunął między
 417 VIII |                   Dawidku!... - zwraca się Luceński do drugiego ucznia -
 418 VIII |         Kucharzewski jej nie ma. Stało się, com przepowiedział: Dawid
 419 VIII |             złości olbrzyma, pokładają się od śmiechu.~Niedługo potem
 420 VIII |           wysłuchawszy innych, zwrócił się do Kucharzewskiego:~- No,
 421 VIII |                No, Kucharzesiu, popisz się! - mówi ze zwykłym sobie
 422 VIII |               silna organizacja domaga się ruchu, wysiłków fizycznych,
 423 VIII |          pozaszkolny spędza na kąpaniu się w Narwi, pływaniu łódką,
 424 VIII |               odpycha. Gdy chce zmusić się do nauki, litery tańcują
 425 VIII |                oczyma, zdania nie dają się pochwycić - osłabły, niepokonaną
 426 VIII |               lekcji wstaje, przeciąga się, tłumi ziewnięcie, wpatruje
 427 VIII |             tłumi ziewnięcie, wpatruje się w księdza i milczy.~- No,
 428 VIII |              królem Salomonem i ożenił się z jego córką Plagą... Potem
 429 VIII |           odlać cielca złotego, sam mu się kłaniał i innym kłaniać
 430 VIII |                kłaniał i innym kłaniać się kazał...~- Dosyć, panie
 431 VIII |                razu milknie i wpatruje się w księdza niecierpliwie,
 432 VIII |                Rybko, panie święty, co się z tobą dzieje? Taki słuszny
 433 VIII |            wszystkich ławkach podnoszą się krzyki. Trudno zrozumieć
 434 VIII |                  woła ksiądz, za głowę się chwytając - czego chcą te
 435 VIII |        zakrzykują inni:~- Dawid, pokaż się księdzu prefektowi...~- "
 436 VIII |            Powszechna wesołość. Śmieją się wszyscy - prócz Dawida i
 437 VIII |               twarzy pierwszego maluje się wytężenie umysłu. Przejął
 438 VIII |              wytężenie umysłu. Przejął się słowami księdza prefekta -
 439 VIII |               wszyscy energicznie uczą się, żeby przy egzaminach nie "
 440 VIII |            przy egzaminach nie "obciąć się" i roku nie stracić. "Ekstra"
 441 VIII |            mniejszym niż zwykle cieszą się uznaniem. Za to Hefajstos
 442 VIII |            podczas pauzy wszyscy cisną się do niego z piórami, których
 443 VIII |                których teraz tak wiele się zużywa. Nadążyć nie może
 444 VIII |               w Kucharzewskim obudziła się ambicja - postanowił za
 445 VIII |               promocję dostać. Wyrzekł się na kilka tygodni Narwi i
 446 VIII |                reguła trzech. Zdaje mu się, że gdyby przepłynął kilka
 447 VIII |           godzin holował, mniej czułby się znużonym.~Nawet na pauzę
 448 VIII |                klatki otwarte, rzucili się chłopcy do wyjścia. W kilka
 449 VIII |       Welinowicz.~Kucharzewski wcisnął się w najdalszy kąt i zgrzany,
 450 VIII |              zgrzany, spotniały, męczy się nad gramatyką łacińską.~
 451 VIII |                 Przeczytawszy prostuje się, zamyka oczy i zaczyna jęczeć
 452 VIII |                to zdanie, znów pochyla się, żeby z książki nową szczyptę
 453 VIII |           chwilę na jego twarzy maluje się walka. Niespokojne spojrzenie
 454 VIII |              to zagląda do książki, to się od niej oddala kiwając się
 455 VIII |             się od niej oddala kiwając się jak Żyd nad Talmudem. Idzie
 456 VIII |              mu ciężko. Ledwie nauczył się trzeciego wyrazu, już dwa
 457 VIII |                nich - tamten gdzieś mu się zapodział. A tych wyrazów
 458 VIII |                on kiedykolwiek potrafi się ich nauczyć?...~Wzdycha,
 459 VIII |               w piłkę z dziećmi, śmiać się i bawić z całym światem...~
 460 VIII |      nieśmiałym głosem.~Nie odwracając się, nie otwierając zamkniętych
 461 VIII |                  Odmyka oczy, wpatruje się bystro w poczciwą, zarumienioną
 462 VIII |             Twarz olbrzyma wypogodziła się. Lubi niezmiernie wiersze -
 463 VIII |            więc uważnie.~Malec wypręża się, mówi głosem podniesionym:~
 464 VIII |               Powrócił mu humor; zrywa się, podnosi malca w górę i
 465 VIII |            Urodzony deklamator zapalił się do wiersza, od razu zatrzymuje
 466 VIII |     Kucharzewskiego do lekcji, zdumiał się płynnością, z jaką on wyśpiewał
 467 VIII |               jednego "wyjątki".~- Bój się Boga, Kucharzesiu! - mówił,
 468 VIII |                 pieszczotę"! Uśmiechał się wprawdzie do kolegi, ale
 469 VIII |            Nazajutrz Kucharzewski znów się poci, znów wzdycha, znów
 470 VIII |             łacińskimi słówkami mocuje się, lecz z arytmetyką. W żaden
 471 VIII |           trzech, która przedstawia mu się w postaci jakiejś olbrzymki,
 472 VIII |             pustej klasy.~Malec ogląda się.~- Tyś taki mądry. Wrona,
 473 VIII |                z malcem nie rozłączają się prawie. Codziennie przed
 474 VIII |                 Chłopcy przysposabiają się do egzaminów - właściwie
 475 VIII |               stosunek kolegów zmienia się stopniowo do gruntu. Dawniej
 476 VIII |                głosie i całym obejściu się odcień pewnej wyższości -
 477 VIII |             lekcji! Wroński, wspinając się na palce, rysuje kredą trójkąty
 478 VIII |         wątłego koleżki zaczyna stawać się nieśmiałym - już nie tylko
 479 VIII |                 ty"...~Szacunek opiera się w tym razie na przyjaźni
 480 VIII |        celujący.~Niebawem cud wypełnia się do końca. Na popisie publicznym,
 481 VIII |          zgięty i skurczony, że wydaje się prawie małym.~Gdy Wroński
 482 VIII |               mu do niego.~Pochylający się, uniżony, szacunkiem dla
 483 VIII |               nie mówi, tylko uśmiecha się, wzdycha i wzrok rozpromieniony
 484 VIII |                patrząc na to, uśmiecha się i łzy ociera.~...Spełniła
 485 VIII |                łzy ociera.~...Spełniła się przepowiednia profesora
 486 IX   |        Włościanie jeszcze nie odważają się posyłać dzieci do szkół -
 487 IX   |            mieszczańskich, czyli - jak się mówi powszechnie - "stoją
 488 IX   |         jezuickich. Wszystkie znajdują się pod ścisłą kontrolą zwierzchności
 489 IX   |            uczniów na stancji" zajmują się przeważnie wdowy niezamożne.
 490 IX   |      profesorów. Ci chłopcy odznaczają się przyzwoitszym wyglądem i
 491 IX   |         wyglądem i statecznością, uczą się dobrze i dostają promocję -
 492 IX   |             ale na ich twarzach maluje się zawsze nuda.~Inni za to,
 493 IX   |             choć daszki słabo trzymają się ich czapek, a czupryny wyrastają
 494 IX   |              domki, w których mieszczą się stancje. Nie brak stancji
 495 IX   |          warunki, na których przyjmuje się uczniów na stancję. Różnice
 496 IX   |         stancji nie słychać. Rano pija się tam żur - latem zimny, w
 497 IX   |           obiadem i wieczerzą wypełnia się - razowcem.~Każdy z uczniów,
 498 IX   |           zwykle na jarmarku, odznacza się odrębnym miejscowym stylem,
 499 IX   |      miejscowym stylem, uwydatniającym się najbardziej w zdobiącym
 500 IX   |            oczy i krzepkie nerwy, żeby się bezkarnie w to malowidło